On the As and Its Parts

Creator: Guillaume Budé | Date: 1514/1515 | Notes: Original title: ASSE ET PARTIBVS EIVS LIBRI V A Latin antiquarian-philological treatise in five books that seeks to reconstruct the Roman system of coinage, weights, and measures by comparing textual evidence with surviving coins and contemporary standards. It includes detailed metrological calculations and philological corrections, along with digressions on Roman fiscal practice, legal terminology, and moral-political topics. 👉 <a href="https://tryleo.ai/collections/exlatinis/the-little-loaves-of-pope-julius-on-guillaume-buds-refusal-to-keep-his-numbers-apart-from-his-verdict-on-the-church">Read our introductory primer, full report, and finding guide here</a> 📜 <a href="https://archive.org/details/bub_gb_2Iqok-Lv-wcC/mode/2up">View the original file on Internet Archive</a> This text was transcribed and translated as part of the ExLatinis project—an effort by Leo to make English translations of every published text in Latin in early modern Europe (between 1450 and 1750) available to the public for free online.

Title: On the As and Its Parts
Creator: Guillaume Budé
Date: 1514/1515
Notes: Original title: ASSE ET PARTIBVS EIVS LIBRI V A Latin antiquarian-philological treatise in five books that seeks to reconstruct the Roman system of coinage, weights, and measures by comparing textual evidence with surviving coins and contemporary standards. It includes detailed metrological calculations and philological corrections, along with digressions on Roman fiscal practice, legal terminology, and moral-political topics. 👉 <a href="https://tryleo.ai/collections/exlatinis/the-little-loaves-of-pope-julius-on-guillaume-buds-refusal-to-keep-his-numbers-apart-from-his-verdict-on-the-church">Read our introductory primer, full report, and finding guide here</a> 📜 <a href="https://archive.org/details/bub_gb_2Iqok-Lv-wcC/mode/2up">View the original file on Internet Archive</a> This text was transcribed and translated as part of the ExLatinis project—an effort by Leo to make English translations of every published text in Latin in early modern Europe (between 1450 and 1750) available to the public for free online.

Document notes

Original title: ASSE ET PARTIBVS EIVS LIBRI V A Latin antiquarian-philological treatise in five books that seeks to reconstruct the Roman system of coinage, weights, and measures by comparing textual evidence with surviving coins and contemporary standards. It includes detailed metrological calculations and philological corrections, along with digressions on Roman fiscal practice, legal terminology, and moral-political topics. 👉 Read our introductory primer, full report, and finding guide here 📜 View the original file on Internet Archive This text was transcribed and translated as part of the ExLatinis project—an effort by Leo to make English translations of every published text in Latin in early modern Europe (between 1450 and 1750) available to the public for free online.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-001.png

Transcription: ATR-1

Bud. de

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-002.png

Transcription: ATR-1

6 Bibliotheca 3-D ori Coll. Rom. 77 Societ. Jesu 6 11 23 M

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-003.png

Transcription: ATR-1

11 11 12 12 13 13 14 14 15 15 16 16 17 17 18 18 19 19 20 20 21 21 22 22 23 23 24 24 25 25 26 26 27 27 28 28 29 29 30 30 31 31 32 32 33 33 34 34 35 35 36 36 37 37 38 38 39 39 40 40 41 41 42 42 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 48 48 49 49 50 50 51 51 52 52 53 53 54 54 55 55 56 56 57 57 58 58 59 59 60 60 61 61 62 62 63 63 64 64 65 65 66 66 67 67 68 68 69 69 70 70 71 71 72 72 73 73 74 74 75 75 76 76 77 77 78 78 79 79 80 80 81 81 82 82 83 83 84 84 85 85 86 86 87 87 88 88 89 89 90 90 91 91 92 92 93 93 94 94 95 95 96 96 97 97 98 98 99 99 100 100 101 101 102 102 103 103 104 104 105 105 106 106 107 107 108 108 109 109 110 110 111 111 112 112 113 113 114 114 115 115 116 116 117 117 118 118 119 119 120 120 121 121 122 122 123 123 124 124 125 125 126 126 127 127 128 128 129 129 130 130 131 131 132 132 133 133 134 134 135 135 136 136 137 137 138 138 139 139 140 140 141 141 142 142 143 143 144 144 145 145 146 146 147 147 148 148 149 149 150 150 151 151 152 152 153 153 154 154 155 155 156 156 157 157 158 158 159 159 160 160 161 161 162 162 163 163 164 164 165 165 166 166 167 167 168 168 169 169 170 170 171 171 172 172 173 173 174 174 175 175 176 176 177 177 178 178 179 179 180 180 181 181 182 182 183 183 184 184 185 185 186 186 187 187 188 188 189 189 190 190 191 191 192 192 193 193 194 194 195 195 196 196 197 197 198 198 199 199 200 200 201 201 202 202 203 203 204 204 205 205 206 206 207 207 208 208 209 209 210 210 211 211 212 212 213 213 214 214 215 215 216 216 217 217 218 218 219 219 220 220 221 221 222 222 223 223 224 224 225 225 226 226 227 227 228 228 229 229 230 230 231 231 232 232 233 233 234 234 235 235 236 236 237 237 238 238 239 239 240 240 241 241 242 242 243 243 244 244 245 245 246 246 247 247 248 248 249 249 250 250 251 251 252 252 253 253 254 254 255 255 256 256 257 257 258 258 259 259 260 260 261 261 262 262 263 263 264 264 265 265 266 266 267 267 268 268 269 269 270 270 271 271 272 272 273 273 274 274 275 275 276 276 277 277 278 278 279 279 280 280 281 281 282 282 283 283 284 284 285 285 286 286 287 287 288 288 289 289 290 290 291 291 292 292 293 293 294 294 295 295 296 296 297 297 298 298 299 299 300 300 301 301 302 302 303 303 304 304 305 305 306 306 307 307 308 308 309 309 310 310 311 311 312 312 313 313 314 314 315 315 316 316 317 317 318 318 319 319 320 320 321 321 322 322 323 323 324 324 325 325 326 326 327 327 328 328 329 329 330 330 331 331 332 332 333 333 334 334 335 335 336 336 337 337 338 338 339 339 340 340 341 341 342 342 343 343 344 344 345 345 346 346 347 347 348 348 349 349 350 350 351 351 352 352 353 353 354 354 355 355 356 356 357 357 358 358 359 359 360 360 361 361 362 362 363 363 364 364 365 365 366 366 367 367 368 368 369 369 370 370 371 371 372 372 373 373 374 374 375 375 376 376 377 377 378 378 379 379 380 380 381 381 382 382 383 383 384 384 385 385 386 386 387 387 388 388 389 389 390 390 391 391 392 392 393 393 394 394 395 395 396 396 397 397 398 398 399 399 400 400 401 401 402 402 403 403 404 404 405 405 406 406 407 407 408 408 409 409 410 410 411 411 412 412 413 413 414 414 415 415 416 416 417 417 418 418 419 419 420 420 421 421 422 422 423 423 424 424 425 425 426 426 427 427 428 428 429 429 430 430 431 431 432 432 433 433 434 434 435 435 436 436 437 437 438 438 439 439 440 440 441 441 442 442 443 443 444 444 445 445 446 446 447 447 448 448 449 449 450 450 451 451 452 452 453 453 454 454 455 455 456 456 457 457 458 458 459 459 460 460 461 461 462 462 463 463 464 464 465 465 466 466 467 467 468 468 469 469 470 470 471 471 472 472 473 473 474 474 475 475 476 476 477 477 478 478 479 479 480 480 481 481 482 482 483 483 484 484 485 485 486 486 487 487 488 488 489 489 490 490 491 491 492 492 493 493 494 494 495 495 496 496 497 497 498 498 499 499 500 500 501 501 502 502 503 503 504 504 505 505 506 506 507 507 508 508 509 509 510 510 511 511 512 512 513 513 514 514 515 515 516 516 517 517 518 518 519 519 520 520 521 521 522 522 523 523 524 524 525 525 526 526 527 527 528 528 529 529 530 530 531 531 532 532 533 533 534 534 535 535 536 536 537 537 538 538 539 539 540 540 541 541 542 542 543 543 544 544 545 545 546 546 547 547 548 548 549 549 550 550 551 551 552 552 553 553 554 554 555 555 556 556 557 557 558 558 559 559 560 560 561 561 562 562 563 563 564 564 565 565 566 566 567 567 568 568 569 569 570 570 571 571 572 572 573 573 574 574 575 575 576 576 577 577 578 578 579 579 580 580 581 581 582 582 583 583 584 584 585 585 586 586 587 587 588 588 589 589 590 590 591 591 592 592 593 593 594 594 595 595 596 596 597 597 598 598 599 599 600 600 601 601 602 602 603 603 604 604 605 605 606 606 607 607 608 608 609 609 610 610 611 611 612 612 613 613 614 614 615 615 616 616 617 617 618 618 619 619 620 620 621 621 622 622 623 623 624 624 625 625 626 626 627 627 628 628 629 629 630 63

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-004.png

Transcription: ATR-1

16 1817 J. H.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-005.png

Transcription: ATR-1

?

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-006.png

Transcription: ATR-1

1 16 B

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-007.png

Transcription: ATR-1

GVLIELMI BVDAEI PARISIENSIS, CONSI- LIARII REGII, Col. Vom. DE Soc. Iesu. ASSE ET PAR- TIBVS EIVS LIBRI V. * To Libray Iapuri VIRTUTE DVCE, COMITE FORTUNA. LVGDVNI, APVD SEB. GYRPHIVM, 1542.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-008.png

Transcription: ATR-1

1 1

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-009.png

Transcription: ATR-1

GVLIELMVS BV= DAEVS PARISIENSIS, Regius Secretarius, ad optimum quenq; & candidissimum uirum, litera= rum & philosophiæ studiosum, PRAEFATIO IN LIBROS DE ASSE ET PARTI= BV S EIVS. NATVRA comparatum esse uidemus, ut qui aliquid efficere se posse confidat, ij ad id aggrediendum, auspicandum, ab soluendum, toto (ut dicitur) pectore to- taq; cogitatione incumbant: idq; nihil o secius etsi absq; rei familiaris detrimento, aut ualetudinis incommodo facere non posse intelligent, nedum si nullu[m] inde dignum operæ precium expectent. tanta uis est natu ræ ad ea impellentis, ad quæ nos aptos fecit. Quum au= tem humanis animis nihil magis intelligentia ingenitum sit, quæ parens est ipsa omnis inuentionis: sit eiusdem na= turæ instinctu, ut quàm quisque ingenio maximè præstat, tam is ad comminiscendum semper aliquid maximè inten= tus sit & pronus. Quod uidens (ut arbitror) Homerus in= geniorum uertex, homines alphestas interdum appella= uit, quasi indagatores, & inueniendi ui præditos. Inter= dum id uocabulum pro hominibus usurpauit, quasi scili= cet hoc hominis maximè proprium esse existimaret, inda= gare & inuenire. Inde artium omnium cõsummatio, quas Varro intra mille annos repertas & absolutas fuisse tra= dit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-010.png

Transcription: ATR-1

dit, cum uarias scilicet usus meditando excuderet artes: ut inquit Homerus alter. Verumenimuero res multæ præclaræ ab antiquis uel inuentæ, uel usurpatæ, et in corum usu positæ, ita uel æui situ squalidæ, uel incuria temporum neglectæ, uel rerum inclinationibus diu desitæ fuerunt, ut iterum inueniendas in usum suum easdem posteritas habuerit. Quare uirorum acrium doctorum que diligentia tantum una et altera ætate effectum est commentando, ut antiquitas propemodum interpolata in usum linguæ Latinæ ad nos peruenisse uideatur. Quum igitur ad ea quæ restabant inuestiganda, ita animatos æquales ætatis nostræ studiosos animaduerterem, ut certatim unusquisque in commune negotium nauare operam contenderet, quasi è medio desumere sibi gloriæ argumentum: ausus sum et ipse, cum ad hæc studia nec parum nec leuiter incubuissem, quæ comminisci potueram, in medium afferre: si forte ipsa quoque placere, et adiuvare laborem inquirentium possent. Itaque Annotationes primum in Pandectas edidi: in quibus non pauca contra receptam in uulgus hominum opinionem, et multarum ætatum sententia præiudicatam, in iudicium deduxi, nonnulla etiam fortasse ne inter doctos quidem satis animaduersa. Qua in re utinam mihi non obfuerit quòd tumultuosius quàm decebat, in medium attuli quæ tumultuariè collegera. ita enim inconsulto seruore me intuli in publicum, ut facilius culpam deprecari, quàm nunc inficiari aut excusare possim: ausus ipse Mineruam (ut aiunt) Athenis uiolare, id est Accursij autoritatem inter iurisperitissimos obtrectare, quæ summa et optima pars est nostrorum magistratum. Nunc alteram lucubrationem grandioris incepti operosiorisq[ue] profero: no[n] in unum genus illam quidem editam aut disciplinarum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-011.png

Transcription: ATR-1

plinarum, aut artium: sed in uniuersum pertinentem ad antiquitatis interpretationem, & per omne propè genus autorum probiorum utraq[ue] lingua patentem. Quin & illud interest, quòd in illa commentatione cum ignorantiæ alumnis res nuhi tantu[m] fuit, quibus ferè ueritas retrorsum longius repetita persuaderi uix potest. Docti autem uiri nullum nuhi negotium facessere uidebantur, qui uel ipsi ueritatem suapte intelligentia deprehendere solent, uel do ciles ad optimam quanq[ue] doctrinam se præbere non grauantur. At uerò huius ea ratio est & conditio, minimè quidem ipsa popularis, ut quas res in iudicium affero, ijs de rebus censuisse rectè no[n] nisi solus & unus possim. Quo fit, ut si in summa forte operis (o præcipitem scribendi sortem, non modò ancipitem) hallucinatus esse uidear, omnium scriptorum recentiorum præiudicijs, & præcipuè doctissimi cuiusque, damnatum me iri necesse sit. Huius anxietatis unum id demum solatium habeo, quòd si secundum me (ut spero) doctoru[m] qui nunc sunt superstites, consensus pronuntiarit, in huius certaminis palma nullam sibi partem fortuna uendicabit, nullam inde frondem hominu[m] quisquam præscripturus est. Nam cum res attuli non forte fortuna repertas, ut legendo fit interdum, sed omnibus uestigijs indagatas, ijsq[ue] partim exoletis, partim perplexè inuolutis: tum uerò ita res nata tulit, ut enarratorum lites nullas uertere in meam rem potuerim, quum eodem errore (nisi fallor) concordes ad unum offenderim. sic fit ut nec repositum cibum, nec frigidum attulerim, nec qui fastidiu[m] mouere stomachis à copia lectionum redundantibus possit. Primus enim (ut reor) instaurandam hanc partem uetu statis suscepi, non ab alijs illam quidem neglectam, sed uel hactenus conclamatam, uel præuaricatione transmis= sam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-012.png

Transcription: ATR-1

6 sam. Addidi etiam uocabula non è prôptuaria penu sumpta, quum ipsum per se operis argumentum suopte gustu posset ad stomachos acriores facere, nulla etiam sermonis iucunditate conditum. Titulum operis eum elegi, qui rem tractandam implere rectè intelligentibus posset, nec tamen profiteri Archimedem quoddam inuentum uidere tur, aut auidam spem legentium immani pollicitatione frustri. Nam neque eiusmodi librum condidisse glorior, qui in arce Mineruæ statim consecrandus sit: nec rursus cuiuslibet industriæ esse censeo, pondera & mensuras prisco= rum, nomismatis Græci Latiniq[ue]; rationem æstimationeq[ue]; simul numerandi colligendiq[ue]; modum hoc tempore expli casse, ac priscam mundi opulentiam ad nummum perpen= disse. Id quod nisi effecisse uidebor, propositi compos non ero. Mercimonij uerò expositi explicatio docebit (ut est in sermone hominum) quid institor rerum nouarum uisen dum attulerit. Neque uerò uitio mihi uertetur (ut arbi= tror) quòd adhuc unus inuentus sim qui res densissimo situ uetustatis obductas refricare nunc auderem, reiq[ue] complo ratæ & ab alijs abiectæ explicationem ab longioribus se= culis repetere, quàm ut eorum nunc redire scientia postli= minio posset, præsertim accedentibus tot memoriæ nostræ superiorisq[ue]; præiudicijs. Non sum enim nescius quosdam de opere tantum fama cognito, nec adhuc absoluto, senten tiam eam tulisse, propè ut bidental mouisse à quibusdam existimarer, qui tanto interuallo hunc lapidem molirer ab omnibus intactum, aut certè inconcussum. Hoc autem ea de causa libentius suscepi, ut æqualium posterorumq[ue]; studia, nostrorum præcipuè, ad parem aut maiorem con tentionem excitarem, & in eandem causam mecum quam= plurimi incumberent. simul otiosæ huius uitæ rationem, quam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-013.png

Transcription: ATR-1

7 quam libens amplexatus sum, occasionem præbente temporis conditione, constare mihi apud patriam meam uole bam. Cuius rei indicium hoc esse uolo, quòd nemini uni bunc librum, sed genio Franciæ patriæ que dicare constitui. Nullum enim amplius præmium laboris propè sesqui annui exoptaui, quàm ut gratiam uniuersim à Francis, & subinde à Parisiensibus municipibus meis inirem. Dolebam etiam uehementer eam opinionem temere inualuisse, quasi ingenia Gallica à Quinquatribus Mineruæ interdicto naturæ summouerentur. Qua dere in opere ipso quid sentirem explicui, nescio quàm appositè. Itaq[ue] sub nomine iam dicto librum auspicatè proditurum censui, ut uel Genio uel Mineruæ Franciæ, quasi que in æde Honoris publici dicatus esse uideatur. Nunc uiros doctos huius certaminis iudices, qui de captu nostro scriptis alijs cognito, coniecturam facturi sunt in huius operis summam, exorandos habeo, ut Areopagitarum more rem magis iudicandam quàm reum animaduertant. librum prius perlegant, relegant que, argumenta probationes que expendant: ita quod uisum fuerit, ad extremum pronuuntient. Et quando ita necesse est, ut ex oratione nostra æstimatio nostri fiat, quum libris in publicum editis calculum ipse iudicibus iam porrexerim, monitos eos uelim, ut specimen iudicij non à musteo adhuc stylo nostro tyrociuij que seruore exultanti, sed ab austeriore sumant, aut qui iam intepuisse & consedisse uideatur: non aliter atque si de uino iudicium facie[n]dum habeant, de amphora potius aut certè de dolio quàm de lacu sumi par sit. Postremò autem hoc libens ab omnibus lectoribus arbitris & ipsis operis postularim, ut cum mihi leuiores culpas condonarint, cui Aristarcho nullo uti licuit: sicubi obscuriores a 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-014.png

Transcription: ATR-1

obscuriores fuimus, quàm ut abs quolibet lectore planè aut facilè intelligamur (ut certè interdum de industria fuimus, quoniam ita referre aut nostra aut decori arbitra bamur) ibi ut diem ipsi partim iudicij sui diffundant, quoad alios acriores consuluerint: partim quasi sibi hæc inquirere non uacet, aut pigeat, de figuratis locis non li= quere fateantur potius, quàm ut præproperè aut iniquè quicquam de nobis pronuntient. Vale optime le= ctor, et eandem in causam mecum primo quoq[ue] tempore incumbe. Parisijs Idi= bus Martij, Anno domini M.D. X I I I.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-015.png

Transcription: ATR-1 2

GVLIELMI BVDAEI PARISI= ENSIS, CONSILIA= RII REG. DE ASSE ET PARTIBVS EIVS, LIBER PRIMVS. ASSIS partes sunt, Quadrans, Triens, Semis, Bes, & Dodrans, & aliæ enumeratæ in leg. Scruiu[m], sub titulo de hæredibus instituer= dis: libro duodetricesimo Pande= ctarum: quo in loco male sexcuns legitur per x, in priore syllaba, & per s, in posteriore, inuersa ortographia: quum uice= uersa sescunx & sescuncia unciam significet, & unciæ dimidium: qui error etiam in sescuplo inualuit, pro quo uocabulo sexcuplum per x, plerumq[ue] legitur in exem= plaribus, errore haud contemnendo. Est enim sexcuplu[m], quod sexies id capit ad quod relationem habet: Græcè hexaplum appellatur: ut senarius sexcuplus est singula= ris numeri. at sescuplum per s, scriptum, quod & sesqui= plum dicitur, numerum hemiolium significat, qui Latinè etiam sesquialter appellatur, ut quum dicimus senarium sesquiplum esse quaternarij. continet enim eum totum, et insuper dimidiam eius partem. Eadem ratione sescunx, & sescuncia hemioliam rationem ad unciam habet: & sesquipes ad pedem. Hæc aute[m] omnia uocabula ab uncia decli

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-016.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET declinata, per x, in fine scribenda sunt, ut quincunx, se- ptunx, deunx: licet hoc perrarò à librarijs obseruatum sit. Hoc autem ex eo intelligimus, quòd x recti casus, in genitiuum per c exire solet: ut phœnix phœnicis, felix felicis: Sic igitur deuncis & septuncis genitiui, deunx & < Sesqui. > septunx rectos suos exposcunt. Porrò sesqui uocabulum in appositione inuentum, pro hemiolio accipiendum est, quod perinde est ac si dicas, tantundem & semis. Cicero in libro de Oratore perfecto: Pes (inquit) qui adhibetur ad numeros, partitur in tria, ut necesse sit partem pedis aut æqualem esse alteri parti, aut altero tanto aut sesqui maiorem. ita fit æqualis dactylus, duplus iambus, sesqui pæan. Sesqui appellauit pæana: quia pes omnis pæan longa una syllaba, & breuibus tribus constat. at longa syl- laba in temporum metricorum ratione duas breues æ- quare dicitur. ita fit, ut tres breues longam unam dimidio superent. nam ternarius ad binarium relatus, sesqualte- ram proportionem habet. Quomodo igitur dactylus æqualibus partibus constat, quia prima longa duabus breuibus æqualis est: sic pæan alteram partem dimidio maiorem habet. Iambus etiam altero tanto maiorem, hoc est, duplam. breuis enim syllaba, longa est dimidiata. Fortasse autem illa uerba Ciceronis sic legerétur rectius: aut altero tanto maiorem, aut sesqui: hoc sensu, ut pes alte ro tanto maior, in secunda sui parte sit duplus: qui autem non altero tanto, sed dimidio maior est, sit sesqui, ad prio- rem partem posteriore parte relata: non autem sesqui ma- ior: quia sesquiplum munus est duplo. Locus autem Cice- ronis præposterè lectus, uiros doctos haud ita pridem in < Sesqui. > errorem pertraxit. In compositione autem sesqui itidem dimidio maius significat: quod Græco uocabulo hemio- lium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-017.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. lium à nostris etiam appellatur, ut sesquipes, sesquicubitus, sesquidigitus, sesquijugerum. unde sesquipedalia tigna apud Cæsare, hoc est, pedis unius & dimidiati, quod ad crassitudinem referendum est: & apud Horatium sesquipedalia uerba: & sesquimensis, mensis & semis. Hoc autem sesqui significat siue cum uocabulo compona tur mensuram aut numeri aut temporis aut modi significante, siue etiam cum alio quocunque uocabulo, ut sesquiopera apud Columellam, & sesquiplaga apud Plautum & Tacitum, & sesculyxes in præfatione Plinij: quo < Sesculyxes.> uerbo, si recte emedatu est (nam eius uerbi Plinij uestigiu[m] nullum in antiquis exemplaribus Plinij extat) ego hominem summè astutum & ueteratorem planè expolitum intelligo. fit eius uocabuli mentio apud Nonium. Tacitus libro x v. Et ille multum tremens, quum uix duobus iactibus caput amputauisset, sæuitiam apud Neronem iactauit, sesquiplaga interfectum à se dicendo. Plautus in Captiuis: Inde porrò in latomias lapidarias: ibi quum alij octonos lapides effodiunt, nisi quotidianus sesquiopus effeceris, sexcentoplago nomen indetur tibi. hoc est, nisi tu duodenos effoderis. Sesqui Græci non habent quomodo uno uocabulo significent, nec ideo minus eleganter id exprimunt, hoc modo loquentes, ut Demosthenes , ἐν τὴν τὸ ἀρισομάχε οἰκία ἐδὸν πια ἐμιμμοῦνα τοῦτον τῶ ἀδροδωκητω. Cum sesquiminam dicere uellet, πια ἐμιμμοῦνα dixit, hoc est, tres semiminas. Sic Xenophon πια ἐμισκρηκα pro sesquidarico dixit. πῶς ἡπιώτοις ἐπισκρη ἐμιόλιον τὸν μιδὸν, αντὶ δαρκὴν πια ἐμισκρηκα. Militibus sesquistipendium dedit, uel sesquiplum stipendium, & pro darico sesquidaricum pependit. Et in Oeconomico πιημιτόσων sesquipes, ut πενθημιτόσων, duo pedes & semis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-018.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET semis, hoc est, quinque senusses. Cæterum sesquitertium, sesquiquartu[m], sesquioctauu[m], & alia quæ in proportionibus significandis usurpantur, & antehac non modò à ma thematicis, sed etiam à doctissimis uiris frequentata sunt & prolata, rectè nec ne & Latinè dicta sint, an secus, alterius esse instituti nunc duximus. Scio enim esse qui improbent: quibus ego non assentior, cum Cicero ex Pla= tone Timæi locum repetens uti non dubitarit. Verum (ut diximus) ut sesquunx, sic etiam sesquuncia dicitur: & deunx, & deuncis in recto, & as & assis, & semis & senussis, bes & bessis. Varro libro primo de lingua Latina, < As. Libra. Pondo.> assem ab ære dictu[m] esse putat. as enim & libra & pon do idem significant. unde assipondium & dupondius, ab asse fiunt: tressis, quadressis, nonussis, & decussis, pro tribus, quatuor, nouem, & decem assibus: & rursus pro bi nis decussibus uicessis: & tricessis pro tribus, hoc est tri= < Centussis.> cenis assibus: & centussis pro denis decussibus: quo maius æris apud antiquos uocabulum nullum fuit. Persius: < Persius.> Et centum Græcos curto centusse licetur. id est, centum assibus. Decussem Vitruuius pro decade accipit libro tertio, his uerbis: Platoni placuit denarium numerum ea re perfectum, quod ex singularibus rebus, quæ monades apud Græcos dicuntur, perficitur decussis, quæ simul ac undecim aut duodecim sunt factæ, quot su= perauerint, non possunt esse perfectæ donec ad alterum decussim peruenerint. Alibi pro decussatione accipit li= bro decimo, quo in loco de cochlea, id est, organo loquens sic inquit: Ita quò loci describuntur lineæ quæ sunt in lon gitudine spectantes, faciendæ decussationes, & in decussa tionibus finita puncta. his ita emendatè descriptis, sumi= tur saligna tenuis, aut de uitice secta regula, quæ uncta liquida

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-019.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 13 liquida pice, figitur in primo decussis puncto, deinde tra= ijcitur oblique ad incedentes longitudines & circuitio= nes decussium. Decusses & decussationes Vitruuius uo= cat rectas & exactas diuisiones complanatorum capi= tum tigni & exasceatorum: quæ decussatio fit ductis li= neis quatuor ad centrum complanati tigni sese interse= cantibus, ita ut lineæ areolas octo faciant trigonas, quas uulgò facies appellamus. ob id octantes ab eodem autore < Octantes.> dicuntur. Hoc autem facile est intelligere, si quis per am= bitum teretis materiæ, & in duobus summis capitibus læ= uigatæ complanatæ que, ijsdem spatijs octo puncta ad= notet, & à puncto ad punctum obuersarium perpetuam lineam ducat. sic enim fit, ut omnes lineæ per centrum planiciei transeant, & simulitudinem stellæ reddant. Pli= nius libro x v i i i. de uentorum obseruatione loquens: < Cap. 33.> Obseruato solis ortu quocunque libeat die, stantibus ho= ra diei sexta, sic ut ortum eum à sinistro humero habeât, contra mediam faciem meridies, à uertice septentrio erit: < Cardo.> qui ita limes per agrum currit, cardo appellatur. Circum= agi deinde melius est, ut umbram suam quisque cernat: a= lioquin post hominem erit. ergo permutatis lateribus, ut ortus illius diei à dextro humero fiat, occasus à sinistro: tunc erit hora sexta, quum minima umbra contra me= dium fiat hominem. per huius mediam longitudinem du= ci sarculo sulcum, uel cinere lineam uerbi gratia pedum uiginti conueniet: mediam que mensuram, hoc est, in de= cimo pede, circunscribi circulo paruo, qui uocetur umbi= licus. per hunc medium transuersa currat alia linea: hæc erit ab exortu æquinoctiali ad occasum æquinoctialem: & limes qui ita secabit agrum, decumanus uocabitur. ducantur deinde aliæ duæ lineæ in decusseis obliquæ, ita ut à

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-020.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ut à septentrionis dextera læuá que ad austri dexteram læuamq; descendant, omnes per eundem currant umbilicum, omnes inter se pares sint, omnium paria interualla. <Decussare.> Qui hunc locu[m] Plinij intelligit, quid sit decussare, optime nouit. Quòd si quis Pliniu[m] co in loco no[n] facile intelligit, uideat Vitruuium libro primo, & octogonum schema apud eum decussatum: quo in loco de colligendis uento= rum flatibus loquitur. Verùm quandoquidem eum in locum Plinij incidimus, obiter duo eius uerba emendanda duximus, id quod in hoc opere sæpenumero faciemus. sic enim fert instituti operis ratio, ut non contemnendum operæprecium facturi uideamur, si in huiusmodi diuerticula castigationum modicè euagemur: nec si id facere aut nolimus, aut nequeamus, cursum inoffensum tenere tractatus hic noster possit. Quandoquidem igitur in eam necessitatem incurrimus nonnunquam librorum castigandi, & eodem legentium utilitas non parua, nec sine quadam oblectatione competitura uidetur, age uideamus an ab hoc loco haud absurde auspicaturi uideamur, qui ut silentio fortasse præteriri poterit sine præuæricationis nota, sic ita obtulisse se uidetur, ut uitio uerti nobis non possit, quasi occasionem eius quæsierimus. sequitur enim uerba Plinij supradicta continuò hic uersus: Quæ ratio semel in quoque agro ineunda erit, uel sæpius si libeat, ita uitæ ligno facienda regulis paribus in tympanum exiguum, sed circinatum adactis. Sic in omnibus impressis libris legitur, conniuente etiam Hermolao Barbaro Plinij castigatore. ego ex antiquis sic restituendum <puto,> Plinij locus. vel sæpius, si libeat uti, è ligno facienda regulis paribus. quorum uerborum apertus est sensus. Decussis significationem Columella quoque clarè significat libro quinto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-021.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 15 Decussare. quinto de iugata uinea loqués: Ferè autem prædicta ætas læto solo trunco'que tres materias, rarò quatuor desiderat, quæ per totidem parteis ab alligatore diuidi debet: ni hil enim refert iugum in stellam decussari atque diduci, nisi & palmites adiungantur. Decussare propriè per medium secare significat, id quod ostendit Cicero in li= bro de uniuersitate, quum inquit, Hanc igitur omnem coniunctionem duplicem in longitudine diffidit, mediæq[ue] accommodans, mediam quasi decussauit. Plena enim de= cussatio fit cum litera X, in seipsam transuersa incidit, ut ex eo loco Platonis intelligendum datur, quem Cicero Latinum fecit. Martianus de coluris loquens in octauo, Alij à cardine meridiano inchoamenta circuli perhiben= tes, eundem per arcticum uerticem unde ortus est, denuo retulerunt: qui quidem alium ab ortu circulum decussan= tes, in quatuor quadras mundi ambitum discreuerunt. Et Decussatim apud eundem in primo, Hinc rosis decussatim uinculatis sertata contextio. Post unciam sequutur par= tes unciæ, ut semuncia, id est dimidium unciæ: & sextula, Sextula. Sexta pars unciæ: uerbum etiam in testamentis usurpatu[m]. Cicero pro Cecinna: Testam[en]to facto mulier moritur: fa= cit hæc hæredè ex deunce & semuncia Cecinnam, ex duæ bus sextulis M. Fulcinium libertu[m] superioris uiri, Ebutio sexulam aspergit. Hæreditatem, id est assem, his uerbis Cicero in deuncem, semunciam, & tres sextulas diuisit. Ex quo liquet sextulam tertiam esse partem semuciæ, & unciæ sexta. Duas sextulas dixit pro tertia parte unciæ, quu[m] tamen aliud uocabulu[m] Latinu[m] haberet, duellâ scilicet. Duella. na[m] duæ sextulæ duellâ faciunt: quæ tertia pars est unciæ, hoc est sexta de tricesima totius assis. Post hæc sequitur Drachma, octaua pars unciæ: quæ ipsa geminata siciliquu[m] efficit Drachma. Siciliquum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-022.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Scrupulum. Gramma. efficit, assis duodequinquagesimam. Drachma in terna scrupula distribuitur, quæ à Græcis grammata, id est, li= teræ ideo dicuntur, quòd quatuor & uiginti literas Græ= ci in alphabeto suo habet, quot uncia scrupulos capit, & dies ciuilis horas. Scrupulum rursus in binos obolos diuiditur, Semiobolos. ut obolus in binos semiobolos. Vltra has minutias nullum est uocabulum facilè Latinis usurpatum. Itaque Vocabula me[m] sorum. mensores post mensuras maiores (de quibus ipsis satis la= tè in Annotationibus nostris diximus) ad pedem descen= dentes & palmum, nec habentes quomodo palmum com= mode deuiderent (ut autor est Boëthius) id quod inter pal mum & digitum medium erat, unciam uocare institue= Stater. runt, secundo loco digitum, tertio staterem, id est, semun= ciam, quarto quadratem, quinto drachmam, sexto scrupu lum, septimo obolum, octauo semiobolum, quem Græci ce ratium uocant, nono siliquam, decimo loco punctum, un= decimo minutum, duodecimo momentum posuerunt. Alij Ceratium. Siliqua. siliquam Latine putant esse id quod Græci ceratium di= cunt, hoc est, siliquæ fructus granum. Siliqua in Italia na scitur hodie quoque longitudine digitali, latitudine pol= licari, ut autor est Plinius, intus habet grana, quæ senæ Pedis diuisio. singula scrupula pendent, hoc est, diobolum. Pes igitur in duodenas uncias partitur, dicimusq[ue] semissem pro sex pollicibus, ut nostrates loquuntur, id est, octo digitis. Spi thame Græco uocabulo dicitur mensura digitorum duo= decim. hanc nostri dodrantem appellare solent. Pal= mus quaternos digitos significat, & alio nomine qua= drans uocatur. eademq[ue] ratio in reliquis seruatur, ut in triente & besse, quoru ratio facilius pollicum usu, quàm digitorum iniri potest, ut triens quaternos pollices signi= ficet, & bes octonos. & itidem in minutiijs. est enim pollex

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-023.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 17 Pollex. pollex medius inter palmum & digitum, quam unciam Boëthius à mensoribus uocitatem esse dicit. Varro libro 1. rerum rusticaru[m], Iugeri, inquit, pars minima dicitur scrupulum, id est, decem pedes, & longitudine & latitudine quadratum. ab hoc principio mensores nonnunquam dicunt in subsiciuum esse unciam agri aut sextantem. Hoc pugnare uidebitur cum antedictis, nisi intelligamus unciâ agri duodecimam partem iugeri intelligi, unciæ autem quartam & uicesimam scrupulum esse, hoc est drachmæ tertiam: qua ratione fit, ut ducenta octoginta octo scrupula sint in iugero: quæ si centenario multiplicentur (hoc est denis quoquo uersus pedibus, ex sentetia Varronis supra dicta) duodetriginta pedum quadratorum millia, & octingenti pedes fient, quæ est mensura iugeri. Varronis igitur uerba ita intelligenda sunt, ut ab uncia agri ad ultimam minutiam descendatur, quam uult esse scrupulum, hoc est, ducentesimam & octogesimam octauam partem iugeri, & iugerum ducentesimam partem centuriæ. Rursusq[ue] à scrupulo quasi metiendi initio ad unciam perueniri, & sextantem, & alia mensurarum maiorum uocabula. Subsiciuum. autem uerbum est mensorum, ut alia permulta, quorum Boëthius in geometria meminit. Columella uerò libro v 1. iugeri partitionem faciens, minutias à dimidiat to scrupulo inchoandas esse censet. sic enim inquit: Vt à minima autem parte iugeri, id est, ab dimidio scrupulo incipiam, pars ducentesima octogesimaoctaua pedes efficit quinquaginta, id est iugeri dimidium scrupulum. Verùm Columellæ lo cus restitutus. numerus eo in loco corruptus est. non enim pars ducentesima octogesimaoctaua, sed pars quingentesima septuagesimasexta legendum est. sic enim recta calculi ratio exposcit, & facile est ex Varrone intelligere, & ex ijs quæ b apud

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-024.png

Transcription: ATR-1

apud eundem Columellam sequuntur: quanquam & ipsa corruptissima sunt. sed hoc modo emendanda, totusq[ue] locus ille sic legendus, Vt à minima parte, id est à dimudio scrupulo incipiamus, pars quingentesima septuagesima sexta, pedes efficit quinquaginta, id est iugeri dimidium scrupulum. pars ducentesima octogesimaoctaua, pedes centum, hoc est scrupulum. pars centesima quadragesimaquarta, pedes ducentos, hoc est scrupula duo. pars septuagesimasecunda, pedes quadringentos, hoc est sextulam, in qua sunt scrupula quatuor. pars quadragesimaoctaua, pedes sexcetos, hoc est siciliquum, in quo sunt scrupula sex. Reliqua quæ sequuntur eo in loco, emendata ferè sunt. Columella igitur minutias à semiscrupulo inchoandas esse censet. nam ulteriores (inquit) persequi superuacuum est, pro quibus nihil dependitur mercedis, sed superiores tantum partes cadunt in æstimationem facti operis. de mercede fossorum & agricultorum intelligens. Ordo igitur huiusmodi est, ut à dimidio scrupuli ad scrupulum transeat, à scrupulo ad sextulam, in qua sunt scrupula quatuor. idem est enim scrupulum quod gramma, quarta & uicesima pars unciæ, & sextula sexta pars. Porro à sextula transitum facit ad siciliquum, id est scrupula sena. nam drachma geminata siciliquum efficit. quare siciliquus quarta pars est unciæ. à siciliquo ad semunciam progreditur, in qua scrupula duodecim. ita ad unciam, & ab ea ad sextantem, deinceps ad quadrantem trientemq[ue] & quincuncem usque dum ad assem, id est iu gerum perueniat. hic est eorum uerborum ordo sursum uersus, & uiceuersa deorsum, id est ab asse ad semiscru pulum. Vncia autem à Boëthio non pro duodecima iu geri parte, sed pro digito ac triente digiti accipitur, quem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-025.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 19 quem pollicem nostri uocant. huiusmodi autem uncia pedem habet pro asse: & eam non agricolæ, sed mensores & geodætæ secuti sunt, quorum olim apud Romanos < Geodælia.> ars fuit celebrata, & uocabula artis propria, quanquam ea sit alioqui ratio horum uocabulorum, ut omne corpus & res omnis denique in assem eiusq[ue] partes diuidi possit. < Res omnis in assem eiusq[ue] partes diuidit.> siquidem Vitruuius libro I I I. architecturæ, senarium numerum in has partes diuisit, his uerbis, Mathematici uerò contrà disputantes, ea re perfectum esse dixerunt numerum qui sex dicitur, quòd is numerus habet partitiones eorum rationibus sex numero conuenientes: sic sextantem unum, trientem duo, semissem tria, bessem (quem dimæeron dicunt) quatuor, quintarium (quem pentamæron dicunt) quinque, perfectum sex. Ne autem scrupulosa hæc magis quam necessaria horum uerborum enarratio uideatur, ueniamus ad exempla, ut ex ijs intelligatur citra huius rei explanationem autores linguæ Latinæ perfectè intelligi non posse: magnumq[ue] lumen rei literariæ accedere hinc posse, & (ut spero) accessurum. Columella libro X I I I. Ad prædictum autem modum musli adijci debent hi odores, myrrhæ quincunx, calami pondo libra, cassiæ selibra, amomi pondo quadrans, croci quincunx. Plinius libro X I I I. de citrinis mensis loquens, Cap. 15. Qua in re non omittendu[m] uidetur Tyberio principi mensam quatuor pedes sextante & siciliquo excedentem, tota uerò crassitudine sescunciali, operimento conchylij & laminae per medium uestitam fuisse. Quibus uerbis Plinius mensam eam quatuor pedes longitudinis habuisse significauit, & duos præterea pollices, & pollicis quadrantem: crassitudine uerò sesquipollicem æquauisse. Idem ibidem, Magnitudo amplissima adhuc fuit unius com b 2 rissæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-026.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET. missæ ex orbibus dimidiatis duobus, à rege Mauritaniæ Ptolemæo, quatuor pedum & semipedis per medium ambitum, crassitudine quadrantali: maiusq[ue] miraculum in ea est artis latente iunctura, quàm potuisset esse natura solidæ. item à Nomio Tyberij Cæsaris libero cognomen trahentis, tribus siciliquis infra quatuor pedes, totidemq[ue] infra semipedem crassitudinis. Plinius crassitudinem quadrantalem dixit, quæ quatuor esset digitorum. longitudini autem quaternum pedum tres pollicis partes, id est, dodrantem pollicis defuisse significat, qui unus est digitus: & tantundem semipedali crassitudini. Idem libro Cap. 5. X X V I I. Asplenum sunt qui Hermionium uocant, folijs trientalibus multis, radice limosa. & rursus eodem Cap. 11. libro, Inter omnes herbas lithospermo nihil est mirabilius, alij ægonychon uocant, alij diospyron. herba quincuncialis ferè, folijs duplo maioribus quàm rutæ. Quincuncialem herbam appellauit minorem semipede, & septenùm ferme digitorum. sequitur enim post paulò: Ia cere eam atque humi serpere autores tradunt. Idem libro Cap. 8. X X X I I I. de lapide Lydio loquens, Sunt autem modici, quaternas uncias longitudinis, binasq[ue] latitudinis non excedentes. Vitruuius libro I I I. Crassitudines autem graduum ita finiendas censeo, ut neque crassiores dextante, neque tenuiores dodrante sint collocatæ. sic enim durus non erit ascensus. Dodrantem appellauit duodecim digitos, dextantem decem pollices. Idem libro quinto, Superq[ue] laterculis bessalibus pilæ struantur, ita dispositæ, uti bipedales tegulæ possint suprà esse collocatæ. Bessales dixit laterculos, qui octo pollicum longitudinem habent. Liuius libro quinto ab Vrbe condita: Terna iugera & Totunces uiritim diuiserunt. Septunces dixit pro dimidiato

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-027.png

Transcription: ATR-1 2

diato iugero, & duodecima parte iugeri. Tertij Regum septimo, Crassitudo autem luteris, trium unciarum erat. Pro quo secundi Paralip. quarto legitur, Porro uastitas eius habebat mensuram palmi. Palmus autem, ut aiibi di= ximus, quatuor digitorum est, & quadrans appellatur: licet palmus pro dodrante interdum usurpetur. Hoc glos= sularij illorum librorum diuinasse magis quàm intellexisse uidentur: quippe cum diuus Hieronymus in præfatione libri I ob ita scripsisset: Habeant qui uolunt ueteres li= bros uel in membrans auro argentoq[ue] descriptos, uel un= cialibus (ut uulgò aiunt) literis onera magis exarata, quàm codices. Hæc inquam cum enarraret interpres, un= ciales literas esse dixit auri unciam appendentes, uel auri uncia constantes, ignarus uidelicet horum uocabulorum significationis. Vnciales enim literas Hieronymus intel= ligi uoluit pollicis crassitudine exaratas. Pari ignorantia & illa eiusdem præfationis uerba imperiti transmittunt: Obliquus enim (inquit ille) etiam apud Hebræos liber hic fertur, & lubricus, & (quod Græci rhetores uocant) eschematismenos, dum qui aliud loquitur, aliud agit. Quod uerbum primæ literæ aphæresi acephalum factum est. uulgò enim e, præcisa, schematismenos in exemplari= bus lectitatur. Nicolaus Liranus Huguitionis autoritate fretus, mirificè hoc uerbum enarrauit: ueritas tamen hoc habet, ut eschematismenos liber I ob ab eo autore elegan ter dictus sit, qui figuris uerborum sententiarumq[ue] ua= riatus & quodammodo uelatus atque adeò uestitus sit. Schemata enim, id est, figuræ, duorum sunt generum, id est, dictionis, & sententiæ: sed quæ sententiarum dicun= tur, maximè in oratorio sunt instrumento. Schemata enim à Græcis dicuntur quasi gestus quidam & configurations b 3 nes

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-028.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nes, habitusq[ue] orationis: quæ omnia propemodum Cicero in I I I. de Oratore enumerauit, sed simplici contentus nomenclatura, ut qui oratoris magis personam, quàm rhetoris & sophistæ, in ijs libris suscepisset, quomodo & in libro de Oratore perfecto. quapropter Fabius quasi Ciceronis enarrator, luculenter & copiose ex Ciceronis præscripto de figuris disseruit. Ex cuius uerbis libro I X. quid sit schema, discere facilè poterimus: Sed si habitus quidam (inquit ille) & quasi gestus sic appellandi sunt, id demum hoc loco schema dici oportebit, quod sit à simplici ac in promptu posito dicendi modo poëticè uel oratoriè immutatum. sic enim uerum erit aliam esse orationem <Aschematistos> aschematiston, id est, carentem figuris (quod uitium non inter minima est) aliam eschematismen, id est, figuratam. hactenus Fabius. Ex cuius uerbis intelligimus diuum Hieronymum ut literarum bonarum non ignarum, <Eschematisme nos.> sic plerunque non dissimulatorem, librum illum eschematismenon, id est, figuratum ideo appellasse, quòd non simplici ac uulgari sensu res diuinas, & in uera germanaq[ue] philosophia reconditas posteritati tradiderit: sed figurato stylo, atq[ue] à sensu communi alieno & abhorrente: ut mirari non debeamus si arcanæ abditæq[ue] doctrinæ sensum quilibet non capiat, quem Hieronymus obliquum ac lubricum appellat ob dialogorum ambagem. Cum autem <Poëmatis genera tria.> sint poëmatis genera tria (ut ferè autores tradunt) dramaticum, id est, actiuum uel actuosum: exegematicum, id est, enunciatiuum: & quod est inter utrunque anceps <Dramaticum opus.> mixtum, id est, ex utroque mixtum: dramaticum est in quo personæ agunt solæ absque ulla poëtæ ipsius & autoris interlocutione: cuiusmodi tragædiæ sunt, & comædiæ, & quædam Vergilij Bucolica, Exegematicum autem ge- <Exegematicu[m],> nus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-029.png

Transcription: ATR-1

nus est in quo poëta omnia narrat sine ulla personarum interlocutione. In hoc omnia didascalico more & simplici traduntur, ut Georgica eiusdem Maronis. Is igitur liber qui I ob inscribitur, uel id poëma potius (ut autor est Hieronymus) dramatico & mimetico, id est, imitatiuo, charactere conscriptus est. siquidem in eo personarum actus uidemus uelut in scenam quandam prodeuntium, non popularibus oculis, sed philosophicis inseruientem. Porrò cum schemata exornandis poëmatis & orationibus inuenta sint, cum etiam præbent usum, quòd magis ijs multo afficimur & permouemur, quæ figuratè nobis, quàm quæ simpliciter & communi sensu traduntur: propter quod Fabius de ui figuratæ orationis loquens, Nam si frons (inquit) oculi, manus, multum ad motum animorum ualent: quanto plus orationis ipsius uultus, ad id quod intendimus conficere, compositus? < Figura.> Est enim figura, sicut nomine ipso apparet, conformatio quædam orationis remota à communi & primùm se offirente ratione. Tranquillus in Vespasiano: Amicorum libertatem, causidicoru[m] figuras, ac philosophorum contumaciam leuissimè tulit. Figuras Tranquillus appellat obliqua dicta, quæ non recta & simplici sententia, sed obliqua prætextaq[ue] impera torem ipsum taxabant. Idem in Domitia. Hermogenem Tarsensem occidit propter quasdam in historia figuras, librarijs etiam qui eam descripserant, crucifixis. Ruffinus contra Hieronymum scribens, Nam & sanctum, inquit, Ambrosium episcopum qualibus figuris laceret, qualibus obtrectationibus secet, in ijs ipsis in quibus laudet Origenem, ex præfationibus eius edocebo. & Hieronymus ad Ruffinum, I am tuæ moderationis erit, & tuorum, nullam occasionem impatientibus dare, ne non omnes similes mei b 4 inuen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-030.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET inuenias, qui possint figuratis laudibus delectari. Et apud eundem figuratæ controuersiæ in eundem sensum intelligendæ. Martialis libro I I I. Epigramm. Schema. Schemate nec dubio, sed apertè nominat illam, Quam recipit sexto mense superba Venus. Cap. 14. Vt ad rem longiuscule digressi redeamus, res omnis in assis partes facilè diuiditur. Plinius libro secundo, Lunam haud dubium est lucere dodrantes semuncias horarum, ab secunda adjicientem ad plenum orbem, detrahen- temque in diminutionem. Cuius dicti subobscuri huius- cemodi sensus est, Lunam cum à coitu (quod interlu- nium dicitur) emergit, id quod fit secunda statim die: lucere primùm tres partes unius horæ nocturnæ, & in- super quartam & uicesimam horæ partem, seu mavis, un- deuiinti uicesimasquartas horæ: à secunda deinceps ad plenilunium die quolibet tantundem incrementi lucendo adijcere: & rursus à plenilunio eadem ratione eodemq[ue] modo decrementi lucere minus, minusq[ue]; quotidie usque ad intermestrem lunam, quo tempore cum sole coit. Idem Cap. 32. libro X V I I I. de eadem luna loquens, Supra terras au- tem erit quandiu & sol, interlunio, & prima tota die: secunda, horæ noctis unius dextante siciliquo: ac deinde tertia usque ad quintamdecimam, multiplicatis horarum ijsdem portionibus. quintadecima, tota supra terras no- ctu erit, eademq[ue] sub terris tota die: decimasexta, ad pri- mæ horæ nocturnæ dextantem siciliquum sub terra aget: easdemque portiones horarum per singulos dies adijciet usque ad interlunium: & quantum primis partibus no- ctis detraxerit, quòd sub terris agat, tantundem nouissi- mis ex die adijciet super terram. Dextantem & siciliquu[m] decem esse uncias cum quarta parte unciæ, nemo est qui ignoret.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-031.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 25 ignoret. ita quod Plinius libr. I 1. undeuiiginti quartas & uicesimas horæ dixerat crescenti lunæ quotidie accresce= re, amplius deinceps ampliusq[ue] lucendo, & uiceuersa de= crescêti ratione eadem moduloq[ue] eodem decedere: ipse li= bro X V I I I. quasi eorum immemor quæ secundo uolu= mine dixerat, uiginti quartas & uicesimas & semis præ= terea dixit, id est, unam quadragesimam octauam. dextans enim uiginti uicesimas quartas ualet, & siciliquus unam duodequinquagesimam: ut suspicarisubeat Plinium utro= biq[ue] non eundem autorem eâdemq[ue] obseruationem secu= tum: quanquam in nonnullis alijs quoq[ue] locis, uel amanuē= sium culpa, uel propria hallucinatione (ut fit in uaria ac multiplici lectione) lapsus est: tametsi id fidem excedere uidetur, uirum usqueadeo & ingenio acrem, & industria accuratum, apertis interdum in rebus lapsum esse: ac ne id quidem modò, sed eidem etiam obliuionem antedictorum obrepsisse, præsertim cum ad principem scriberet, & ob= seruari præterea se acribus obtrectatorum oculis, capta= riq[ue] non nesciret: id quod facilè intelligimus ex librorum præfationibus interdum amarulentis. Proinde apologiam Plinij licet quis meditetur, qui hæc & huiuscemodi dilue= re se posse speret: ego (quod ad me attinet) non usqueadeo sacrosanctam Plinij autoritatem, ac ne cuiusquam quidem antiquorum, debere esse censeo, ut non præsentissimum Veritatis numen fuisse semper foreq[ue] apud æquos bonosq[ue] iudices memincrimus: cuius ut sacerdotes multi olim fue= runt, sic Plinius ipse antistes mihi fuisse uidetur. non enim tantum maioribus ipse tribuisse comperietur, si quis ani= maduerterit, ut eorum quaque in parte culpam ullam ob= ruendam silentio censuerit posteritati dispendioso: ne= dum ut cuiusquam errata quo iure quâque iniuria tue= b 5 ri Plinius inter- dum memoria defectus est. Pliniij laus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-032.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ri insliterit. In quo mihi nostræ memoriæ homines doctissimi absurdula quadam religione obstrinxisse æqualium suorum & posterorum iudicia uidentur, qui qui dem ipsi eorum exemplo antiquitatis nomen nudum, ue- nerandum esse numinis instar duxissent. Ego uerò anti- quos quoque illos, homines ut nos fuisse puto, & aliqua etiam scripsisse quæ patrum intelligerent. nec ita annosi æui prærogatiuam sequor, ut non in opus hoc Pliniæ- num, eximium omnino & rerum propè omnium ut di- gestione consertu[m], sic uarietate distinctum, errores quos- dam irrepsisse, affirmare præsidenter ausim: quos ne- mo quantumuis acer, modò non impudens quoq[ue] sit, de- fendendos recipere sustineat. siquidem ut nunc mittam ea quæ in stirpibus, quæ in herbis, quæ in medicinis ex Dioscoride & Theophrasto docti quidam & diligen- tes harum rerum obseruatores adnotauerunt, in quibus sæpe Plinius nunc exemplarium uitio, nunc æquiuoca- tione falsus est, dum uel opus immensum lectionisq[ue] mul- tiplicis urgeret, uel iudicium ipse certum ijs rebus descri- bendis adhibere nequiret, quas aut oculis non subiecerat, aut non satis meminerat: Vt igitur illa mittam, quæ cul- pæ magis quàm crimini dari possunt, neminem esse arbi- tror eorum qui Plinij studiosi sunt, qui Plinio patrocinæ- ri in eo uelit quod libr. quarto de Hyperboreis dixit: Po- ne eos, inquit, montes ultra Aquilonem gens felix (si credimus) quos Hyperboreos appellauere, annoso degit- æuo, fabulosis celebrata miraculis. Ibi creduntur esse car- dines mundi, extremu[m]que siderum ambitus, semestri luce & una die solis auersi: non (ut imperiti dixere) ab æ- quinoctio uerno in autumnum. Semel in anno solstitio oriuntur ijs soles: brumá que semel occidunt. & libr. secundo Plinij erratum Cap. 12

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-033.png

Transcription: ATR-1

CAP. EIVS LIB. I. 27 < Cap. 75.> secundo. In Britannia lucidæ noctes haud dubiè repro= mittunt, id quod cogit ratio credi, solstitialibus diebus accedente sole propius uerticem mundi, angusto lucis ambitu, subiectæ terræ continuos dies haberi senis mensibus, noctes'que è diuerso ad brumam remoto: quod fieri in insula Thyle, Pytheas Massiliensis prodidit. Quæro quonam modo hoc dictum tueri possemus, etiam si ab Eudoxo dictum esset: cum ratio sphærica haud du= bie deprehendat eos, qui polum Arcticum pro uertice habent, etiam æquinoctialem habere pro circulo finitore? At qui æquinoctialem pro finitore habent, eos necesse est nullam noctem habere, sed diem perpetuum quoad sol fertur per signa septentrionalia: id quod fit ab Ariete ad Libram, id est, ab æquinoctio uerno ad alterum æquinoctium. & uiceuersa perpetuam noctem, quoad sol per signa australia uiam facit, id est, à Libra ad Arietem: ita ut illis annus uertens semestri luce & æquali nocte transigatur, unico per annum ortu atque occasu solis. At hoc Plinius non ab æquinoctio uerno ad autumnum, sed à stolstitio ad brumam fieri locis illis contendit: qui rursus libro quarto, quasi parum sibi in ea re constans, ita inquit, Vltima omnium quæ memorantur, < Cap. 16.> Thyle: in qua solstitio nullas esse noctes indicauimus, Cancri signu[m] sole transeunte: nullosq[ue]; contrà per brumam dies. Hæc quidam senis mensibus continuis fieri arbitrantur. Ex quibus uerbis coijcio, quod Pytheas Massiliensis de solstitio et bruma dixerat, id est, de duo= bus tantum diebus, id Plinium de senis mensibus dixisse: propterea quòd sphærici autores rationibus id demonstrat. quare in hoc hallucinatus esse uidetur, qui quod ab æquinoctio in æquinoctiu[m] fit, a solstitio ad stolstitiu[m] fieri scripsit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-034.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET scripsit Strab. li. VII. de Sauromatis loquès, qui et Sarmatæ dicuntur, δηλεπω ἀγνοιαν τῶν τόπων τὸντων οἰ τὰ ἐγεποῦα ὑφη καὶ ποῦς ὑποδορεῖνς μυδοψιῶντες, λόγα ἡγίωνταί, καὶ πυθέας ὃ μακαλιώτης κατετοῦτο ταῦτα τὰ ἑπικεαντίδας, προξηματι χρώδιν & τὴν περί τὰ ὑράνια καὶ τὰ μαθηματικὰ ἰσοδια. Propter horu[m] autem (inquit) locoru[m] ignorantiâ, ij qui Riphæos mo[n]tes, & populos Hyperboreos fabulati sunt, in hominum existimationem uenerunt, & ipse Pytheas Massiliensis mendaciter hæc scripsit, quæ ad Oceani littus pertinent, illo usus prætextu, quòd coelestium & mathematicarum rerum historiam scriberet. Martianus (quod miror) Plinium in hoc sequutus est, his uerbis in sexto: In Britannia (inquit) noctes decem & septem horarum: solstitiali uerò tempore cum coeli uerticem sol inuictus, subiectas læuorsum terras perpetui dici continuatione collustrat, item que brumali descensu semianuam facit horrere noctem: quod in insula Thyle compertum Pytheas Massiliensis asseruit. Pomponius Mela de his loquens libro tertio ita inquit, In Asiatico littore primi Hyperborei super Aquilonem Riphæos que montes sub ipso siderum cardine iacent: ubi sol non quotidie ut nobis, sed primùm uerno æquinoctio exortus, autumnali demum occidit: & ideo sex mensibus dies, & totidem alijs nox usque continua est. Si uerum est Plinij dictum, necesse est ut Mela autor probatissimus ignarus sphæricæ rationis fuerit, & unus eoru[m] quos Plinius imperitos appellauit. Enimuero in supradictis lapsum esse Plinium per rerum mathematicarum ignorantiam, ut persuadere mihi nolim, sic nequeam si uelim. non enim rudim[en]ta tantùm mathematicarum artium perdidicisse Plinius uidetur, id est, sphæricæ disciplinæ rationem,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-035.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. nem, quam necessariam esse de situ orbis scribētibus Strabo nobilis geographus libro primo docuit: sed etiam astronomiam ipsam non leuiter attigisse: eiusq[ue] asseclam diopticam. nam absque harum rerum peritia quonam modo stellarum erraticarum circulos, cursus, stationes, retrogressus, accessus terræ citimos, recessus que ultimos, res omnino perplexas, explicare inaudita breuitate qui ret? Adde triplicem umbrarum rationem luculenter ab eo scite que expeditam. nam solis lunæq[ue] magnitudinem, & eorum deliquia, ecquis enarrare expeditius aut docere potuit? Ambages certè lunares, & desulterij sideris mirificas uicissitudines, nec elegantius quisquam priscorum, nec explanatius totidem uerbis complecti potuisset: tametsi rursus in magnitudine Lunæ etiam suo sibi testimonio reprehenditur: quum mucrone umbræ terræ luna in deliquio obscuretur eodem ipso autore, & ipse tamen lunam maiorem esse terra dixerit: quæ duo dicta colliduntur inuicem. sed sic sunt res mathematicæ. Neq[ue] uerò legitimam ipsam harum rerum scientiam nouisse tantùm Plinius uidetur, sed etiam genethliologorum commenta non ignorasse: id quod ex libro eius septimo intelligere possumus, quo in loco de spatijs uitæ longissimis loquens, Poscere, inquit, uidetur locus ipse sideralis scientiæ sententiam. Epigenes centum uigintiduos annos impleri negauit posse, Berosus excedi centum & septemdecim. Durat & ea ratio quam Petosiris & Necepsos tradiderunt, & trimorion appellant, à trium signorum portione: qua posse in Italiæ tractu centum uigintis ex annos uitæ contingere apparet. Negauere illi quenquam nonaginta partium exortiu[m] mensuram (quod anaphoras uocant) transgredi, & eas ipsas incidi occur- su

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-036.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET su maleficorum siderum. Quo in loco non trimorion, ut < Plinij locus.> male emendatum est, sed tetartemorion lego, ex anti= < Tetartemorio> quis exemplaribus in quibus artemorion legitur. Est au= tem tetartemorion Græcè, qui Latinè quadrans dicitur, id est quærtæ pars signiferi circuli, hoc est tria signa. Ad cuius rei intelligentiam sciendum quòd numerus duode= narius & Astronomicis & Genethliacis familiaris & accommodatus est: unde & aspectus quadrantales obser= < Aspectus quadrantalis.> uant, & trientales, sextantes que: hos duos extremos trinos & sextiles uulgò uocant. Quadrantalis aspectus, < Nonagenarius aspectus.> qui quadratus etiam appellatur, fit per trium signorum interstitium, & gradus nonaginta: ob id nonagenarius appellatus. Plinius libro secundo, Martis (inquit) stella, ut propior, etiam ex quadrato sentit radios ab nona= ginta partibus, unde & nomen accepit. Is motus pri= mus & secundus nonagenarius dictus ab utroque exor= < Trientalis aspectus, qui & Triquetrus.> tu. Trientalis est aspectus, qui in quatuor fit signis, hoc est in tertia parte signiferi, quæ constat centum & uigin= < Sextus aspectus.> ti gradibus. Hunc triquetrum Plinius uocat. Sextans au= tem fit in sexta parte signiferi, hoc est sexaginta gradibus, & signis duobus: ob id sexagenarius dictus. Semissis a= < Sexagenarius.> spectus est qui fit per diametrum, id est, per lineam cir= < Semillis aspectus.> culi dimetientem. Hanc radiationem mathematici, id est, Chaldæi, minacem malignam que esse dicunt. hæc fit à signo uno ad aliud signum quod ab eo ordine sit septimu[m]: ut ab Ariete ad Libra. Triquetrus aspectus, id est, trigo= nus, qui trientem signiferi capit, quinto signo fit, ut (uerbi gratia) in duobus signis quæ tantum inter se distet, quantum Aries & Leo. huiusmodi radiatio læta felixq[ue] esse dictitatur. Tetragonus, id est, quadratus, fit in quarto < Quadratus & Tetragonus aspectus:> ab eo à quo inchoatur signo, id est, ab horoscopo, ut ab Leone

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-037.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIBER I. Leone in Scorpiu[m]. Hanc radiatione[m] tristem putant. Hexa= gona est quam sextante[m] diximus, quæ fit in tertio signo, eadem benignitate cum trigona prædita. Propterea Pli= nius de sexagenario aspectu loquens, Hic numerus (in= quit) sexangulas mundi efficit formas. Antedictis quæ= tuor, Genethliaci etiam cardines quatuor addu[n]t, ortum scilicet & occasum, & mesuranium, quod & mesu= ranema dicitur (uocabulum ubiq[ue] in Firmico depraua= tum) hoc est locus medij coeli, & huic oppositum locum quod hypogeon dicitur, hoc est punctum subterraneum inter ortum occasum que medium. Vt autem as ipse ma= thematicus impleatur, & omneis suas partes habeat, ad= dunt & alia quatuor loca, quæ pigra deiecta[m]; esse di= cunt: quòd nullo ferme radiationis foedere cum ortu, id est, cum horoscopo coniungantur. Hæc sunt in secundo, sexto, octauo, & duodecimo ab horoscopo signo. Horo= scopus est ea pars coeli quæ genituræ tempore ab orienta= li parte coeli emergit in hemisphærium nostrum, & ortus appellatur: quam ex Cicerone natalem horam & natali= tiam appellare possumus: ex cuius obseruatione natalitia prædicta fiunt, ut ipse loquitur. Possumus etiam ex Pli= nio exortiuam horam uocare. Græci horoscopum ab ho= rae natalis notatione appellauerunt. Huic pars per dia= metrum opposita in septimo, ut diximus, signo in occi= dua coeli parte, occasus appellatur. Ea autem pars coeli quæ triginta partibus ab horoscopo distat, in secundo si= gno existens ab eo in quo horoscopus inchoatur, ana= phora appellatur, & interdu[m] epanaphora. quasi pars ia= iam emersura. Quæ autem pars signiferi totidem parti= bus in demersu occiduum punctum signiferi præcesserit, quot partibus in emersu anaphora ab horoscopo relin= quitur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-038.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Epicataphora. quitur, ea pars coeli à mathematicis epicataphora dici= tur: quod significat præcipitem locum coeli in octauo ab horoscopo signo. reliqua duo loca nomina habent ma= læ fortunæ & cacodæmonis. Hæc tametsi uanissimè à ma= thematicis diuinis disputantur, ideo tamen utilia sunt co= gnitu, quòd & aspectuum radiationumq; adnotatio, astro nomiæ etiam cum genethliologia communis est. Vt autem ex antedictis apparet, non trimorion, quod nihil (ut ar= bitror) apud Græcos significat (trimæron enim Græcum est, non trimorion) sed tet artemorum legendum esse: ita uerba Plinij supradicta intelligere me non potuisse fateor: Negauere illi quenquam nonaginta partium exortiuam mensuram, quod anaphoras uocant, transgredi. Hermo= laus Barbarus neutrum hulcus attigit. Proinde cum Pli= nius huiuscemodi multa & scitè & coëcinnè de rebus ma= thematicis scripserit, nec cadidi profectò est, nec recti iu= dicij, ob unum & alterum incommodius dictum, dicam ip si imperitiæ uelut ad tribunal Rhadamanti scribere, aut quamuis aliam formulam intendere quæ tantæ autoritati ignominiosa esse possit. Petita tamen uenia cum eo agere Præscriptis uerbis agere, uerbu[m] est iuris. præscriptis (ut ita dicam) uerbis honorem præfantibus li= cet: ne iure nostro cedamus asserendæ ueritatis, cui nec te= poris spatio, nec autoritate cuiusquam nominis præscri= bitur. Nec enim ætati huic nostræ literarum interpolatri= ci hanc legem promulgandam censuerim: Quod Plinius, quod prisci, quod primi meriti scriptores dixerint, scri= pserint, quâ rem cunq; inter monum[m]eta sua reliquerint, eiusce rei æterna ac sacrosa[m]cta autoritas esto. quibuic ue= lut consecratæ sent[enti]etiæ derogauerit, abrogauerit, obro= gauerit, is ob eam re intestabilis, et sacer esto: cum litera= ti omnes ex conuentu certatim exigunto. Illam enim po= tius Legis forma, quam no[n] fert.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-039.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. tius legem ipse suaserim: Qui discendi cupidi sint, iuræ= tissimu cuiusq[ue] scriptoris maiestatem comiter conseruan= to. quod secus (ut sunt humana) dictum in eorum cuiusq[ue] libros irrepserit, obrepserit, sefellerit: qui de eo dicto indæ gandæ ueritatis ergò addubitet, addubitauerit, quæstione referat, retulerit: quod eorum ab unoquoque absq[ue] dolo malo aut liuore animi factum sit, eius rei mulcta ne sit, nec bonorum offensio, quod instar est extremi supplicij. Pro= inde adnotatis tantum locis hærendum esse censeo, ut eo= rum more philosophorum qui Ephectici dicuntur (nos < Ephectici.> cunctatores appellare possumus) iudicium sustineamus po tius, quàm ut quicquam arrogantia critica statuamus de classicis autoribus, citraq[ue] controuersiam receptæ autori= tatis. Sunt qui Plinium multa in mathematicis non intelle xisse affirmant, quæ quidem ex Græcis transcriperit, quale est illud quod de signifero dicit cap. x v 1. secundi libri, quod omnino explanatius dici debuit, etiam si uerè dictum esse uidetur & acutè. id quod uix mihi persuase= rim. Eiusdem notæ cum superioribus, si dicere fas est, illa < Entelechia.> entelechia Ciceronis est, cuius hæc sunt uerba in primo Tusculanarum: Aristoteles logè omnibus (Platonem sem per excipio) præstans & ingenio & diligentia, cu[m] qua= tuor illa genera principiorum esset complexus, è quibus omnia orirentur: quintam quandam naturam censet esse, è qua sit mens cogitare enim & prouidere, & discere & docere, & inuenire aliquid, & tam multa meminisse, ama= re, odisse, cupere, timere, angi, lætari, hæc & similia eo= rum in horum quatuor generum nullo inesse putat. Quin tum genus adhibet uacans nomine: & sic ipsum ani= mum entelechiam appellat nouo nomine, quasi quandam continuatam motionem & perennem. Entelechiam Ci= cero

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-040.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cero continuum motum intellexit, quasi Aristoteles ende= lechiam per d, literam scripserit, id est c[on]tinuationem, & non entelechiam potius, quam actum & perfectionem do < Cicero meritò à Græcis accusatus.> etissimi Græcorum interpretantur. ob id Ciceronem à Græcis accusatum non magnopere miror: utpote quos & orationibus suis exagitare non desinit, quanquam ab ipsis præclara illa ingenij ornamenta philosophiam & oratoriam facultatem accepisse se non dissimulat. Quare si uerum fateri uolumus, eloquentiæ Latinæ princeps pa= rensq; à Plinio iure ac meritò dictus, diserti nonnunquam magis uiri quàm oratoris officio functus esse iudicandus est, si quidem eius ipsius autoritati credimus, oratorem eum esse non posse, qui non idem uir bonus sit. Viri au= tem boni esse persuadere mihi nequeo, non modò Græcos uiros, sed etiam Græcam ipsam linguam Latinæ eloquen= tiæ autorem, ut inopem & ieiunam conuitiose uocitare, & Latinæ liuguæ ueluti exuberantem copiam præ illius inopia admirari. Nisi uerò credimus Ciceronem recta fre tum conscientia, & ex animi sui sententia id dixisse, & non planè auræ populari Romanoru[m] suorum inseruijsse: cuius populi gratia nullum unquam numen præsentius esse credidit. Calumniæ igitur Cicero excusari non po= test, quasi ita existimauerit. nam præterquam quòd Græ cam omnem facundiam pernouerat, ut uel eo nomine Græ cis ipsis æqualibus admurandus esset: si cui etiam eloquen tiæ Græcæ elogia ex eius scriptis colligere uacet & li= beat, eum aliter censuisse haud dubiè iudicabit. Fabius li= bro decimo de comparatione Demosthenis & Ciceronis loquens, Cedendum uerò in hoc, inquit, quòd & ille prior fuit, & ex magna parte Ciceronem quantus est fecit. Nam mihi uidetur Marcus Tullius cum se totum ad imi= =tationem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-041.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. tationem Græcorum contulisset, effinxisse uim Demosthenis, copiam Platonis, iucunditatem Isocratis. Idem libro duodecimo: Latina mihi facundia, ut inuentione, dispositione, consilio, cæterisq[ue] huius generis artibus similis Græcæ, ac prorsus discipula eius uidetur: ita circa ratione eloquendi uix habere imitationis locum. Si igitur teste Fabio, penè altero Cicerone, lingua Latina discipula & imitatrix linguæ Græcæ, cum se totam ad præscriptum parentis suæ componere effingeréq[ue] instituisset, in ea parte artis oratoriæ à qua eloquentia nomen accepit, imitationem implere non potuit, id est in eloquendi magnificentiæ & sublimitate: quo nam modo præferendam hanc illi Marcus Tullius utriusque peritissimus existimare potuit? Ceu uerò siquam Protogenes tabulam ex nobili illa Apellis Anadyomene effingere statuisset, omnia que lineamenta ad præscriptum ducere, tú que id apographum præstantius esse exemplari suo contenderes: non aut improbus esse aut ridiculus uiderere? Atenim Venere nos Græci, & uerborum suauitate, non etiam copia superauerunt. Hoc rursus iudicandum ad Fabium reijciamus: apud quem libro eodem sic legitur: Itaque tanto est sermo Græcus Latino iucundior, ut nostri poëtæ quoties dulce carmen esse uoluerunt, illorum id nominibus exornent. His illa potentiora, quòd res plurimæ earent appellationibus, ut eas necesse sit transferre, aut circumire. etiam in ijs quæ denominata sunt, summa pauertas, in eadem nos frequentissimè reuoluit. at illis non uerborum modò, sed linguarum etiam inter se differentium copiæ. Quare qui à Latinis exigit illam gratiam sermonis Attici, det mihi in loquendo eandem iueunditatem, & parem copiam. quod si negatu est, sententias aptabimus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-042.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET aptabimus ijs uocibus quas habemus. Quàm pugnantia sint hæc uerba Fabij cum uerbis Ciceronis, nemo non uidet: qui etiam (si dijs placet) alibi uociferatur omnia per se melius Romanos & sapietius quàm Græcos inuenisse, aut ab eis accepta, meliora fecisse. Et rursus, Vt omnia, inquit, Græcorum perquiras, quid sit ineptus, non inuenies: & innocentiæ uerbum Græcè dici non potest. Equidem præter ανάρμοσον, etiam απερόνασον apud illos tam significans esse puto, quàm apud nos ineptum. nec nunus fortasse απίθανον και σκατον, καὶ ματανον, καὶ αφνίς, καὶ απεροιχος: & innocentem non meliorem acaco esse iudico, quo uerbo Areopagita & literæ sacræ utuntur, atque etiam Demosthenes in oratione κατὰ ἐυργα, his uerbis, καὶ προασωνομεν ἀκατης ἐν ἐπιπάθησε τὰς ουασὰς. Et rursus, ἐπις αγνοησας τοῦτας, ακάνς ογήσαθε καὶ απράμονας ἐνν. & κατὰς, ἐλευστικὰς ἀνχρὸς ἐν ἐμιδις, innocentis significationem non implebunt? Atqui ego hæc plenius aliquid & exuperantius innocentia significare puto. Meliora etiam fortasse his alia Cicero apud Græcos inuenisset, si Græcorum partes tuendas suscepisset. Has ob causas & alias huiuscemodi uiuus adhuc (ut autor est Fabius) obtractatorum sermonibus sæpe exagitatus fuit. Ingrati profectò est animi, cum Græcia Latinos non modò disciplinis, sed

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-043.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. sed etiam suis uerbis locupletauerit, eaq[ue] adhuc teneant: nec beneficium nos, nec debitum agnoscere, præsertim cu[m] Græcia id nunquam repetitura sit mutuum, quod usu no= strum secimus. Mihi autem uidetur (ingenuè enim prolo= quar) lingua Græca ad Latinam relata, poëtæ, id est tra= gici autoris aut comici rationem habere: Latina autem a= ctoris tantum scenici, qui fabulam à poëta inuentam, & emodulatè scriptam, artifici ac numerosa pronuntiatione in theatralem consessum profert. < Græca quid Latinæ præstat.> Quid enim aliud & poëtæ & oratores nostri quàm poësi & orationi ciuita= tem (ut ita dicam) Romanam dederunt, Latinæq[ue] linguæ suffragio ornauerunt? A Græcis igitur neotericis entele= chiæ interpretatio Ciceroni criminose obiecta est, idq[ue] me ritissimo: cuius defensionem Politianus ad sui magis osten= tationem suscepisse mihi uidetur, quàm diluendi criminis fiduciâ habuisse. < Politiani conatus.> Nam ut in omnia sese uerset Politianus, causam haud dicere poterit, quin si Cicero ita uerba scri= pta reliquit, ut nunc in exemplaribus leguntur, longè ipse ab Aristotelis sententia aberrauerit: id quod ut intelliga= tur, age Aristotelem ipsum autorem entelechiæ testem di= cti nostri laudemus. hic autem in principio statim secundi uoluminis de anima ita inquit, λερομεν ομὴν πιγνον τῶν ἐντων τῶν ὑσίαν, τοῦτος δὲ ἡ μὲν ὑπο ὑπον ἐμὴν ὑπον ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν ἐμὴν

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-044.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET clarius uolens quid sit anima: Πο [μι]νιεριεντελιχεια ἐν πρῶτη σώματον φυσικὴς ἐωλω ἐκονθες δυνάμει. ποιήτον Σή ἀρι δηχανικὸν. Ideo anima est entelechia prima corporis naturalis uitam habentis potestate. tale autem est quodcunque organicum est. Potestate uitam habens appellat, quod actu uitam non habet, qualis est dormiens, qui habitum tantum habet. plus est enim actu habere, qualis est uigilans. & paulo inferius, ὑδι πνεινον ἐπι πισον [μι]νχυς δεῦ λεγδν, ἐν ἀν ἐν πρῶτη ἐντελιχθα σώματον φυσικὴν ὑδχανικὴν. Quod si commune aliquid in omni anima dicere oportet, erit quidem prima corporis entelechia corporis naturalis <Entelechia. Dynamis. Organicu[m] corpus.> organici. Entelechiam ubique pro perfectione & actu ponit. Duo enim sunt in rebus, actus, id est entelechia, quæ etiam interdum ab eo energia appellatur: & dynamis, id est potentia. Organicum appellat corpus, quod ad aliquid conditum est, ut oculus ad uisum, & auris ad auditum. Naturale autem dixit ad differentiam opificalis, & manu facti. Summa igitur antedictorum hæc est, ut ex Themistio Aristotelis clarissimo paraphraste intelligi facilè potest, animam, primam esse perfectionem corporis, id est entelechiam: quod quidem corpus potestate in actum prodeunte uitam habeat. atque id quod ex duobus conditum est & concretum, iam integrum factum, animal est. Forma enim, id est entelechia, licet in materia edatur, non tamen materiæ forma est: sed eius forma est quod Græce δύνολον dicitur, id est ex ambobus concretum. omne enim tale simulatque in aliquam speciem formatum est, hoc aliquid esse coepit. Id ut facilius intelligeretur, hoc (inquit Aristoteles) speculari partium exemplo conuenit. Esto igitur ut oculus sit animal. animam eius esse, id est entelechiam, aspectum oportebit: cum sit uisus sua oculis subst

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-045.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. substantiæ ratio, id est forma & perfectio. sic enim appellare solet rationem substantiæ. et ἰαρὴν ἀυτὴν ἐν ἔν ἐν ὑφις. ἀυτὴν ἰαρὴν ὑσία ὑφαλμὸς ἐν πατι λόγον. At uerò oculus, materia est uisus. quo defectus oculus, iam non est oculus, nisi æquiuocè, quo modo oculus lapi deus aut pictus. ὑδὲ ὑφαλμὸς ὑπι ὑφιεως. ἐς ἀγολιποῦσις ἐν ἐν ὑφαλμὸς, πλω ὑμωνύμως. Proinde Aristotelis entelechia perfectio est & forma, cum corpus naturale à potestate, id est à materia nuda in actum prodijt, & animal esse coept, uel uiuum esse. quare entelechia etiam brutorum est, & stirpium etiam, eorumq[ue] corporum quæ uegetabilia sunt. estq[ue] entelechia non continua motio, sed perfecti corporis comprehensio, id est Ἷεντελῶς σωοχὰ. hoc < Entelechia.> enim etymum eius uerbi significat. Quare liquidò (ut arbitror) constat uerba illa Ciceronis de animo humano non esse consentanea cum entelechia Aristotelis. Quid illa quæ alio loco eiusdem libri subdidit, diuinitatem animis humanis asserere uolens? Sinautem est, inquit, quinta quædam natura ab Aristotele inducta, primùm hæc & deorum est & animorum. Hanc nos sententiam secuti, his uerbis in Consolatione hæc expressimus. Animorum nulla in terris origo inueniri potest. nihil est enim in animis mixtum atque concretum, aut quod ex terra natum atque fictum esse uideatur: nihil ne aut humidum quidem, aut flabile, aut igneum. His enim in naturis nihil inest quod uim memoriæ, mentis, cogitationis habeat, quod & præterita teneat, & futura prouideat, & complecti possit præsentia, quæ sola diuina sunt: nec inuenietur unquam unde ad hominem uenire possint, nisi à deo. Singularis est igitur quædam natura atque uis animi seiuncta ab his usitatis notisq[ue] naturis. Ita quicquid c 4 est

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-046.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET est illud quod sentit, quod sapit, quod uult, quod uiget coeleste & diuinum est: ob eamq[ue] rem æternum sit necesse est. Hæc ut præclarè dicta sunt à Cicerone de immortilitate animæ, ita referri nequeunt ad ea quæ Aristoteles de anima dixit, quam entelechiam appellat: sed ad ea potius quæ de intellectu uel mente Aristoteles mirificè disserit in Nus. I I I. de Anima. quæ mens ab eo non entelechia, sed N[ost]ris dicitur. Entelechiam enim suam, id est, animam Aristoteles interituram esse credidit. Quapropter Iustinus philosophus idem & martyr in parænetico loquens de placitis philosophoru[m], ita inquit, neq[ue] [n]o[n] [n]o[n] piat[ur]or, [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-047.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 41 non posse ad Aristotelem referri, qui entelechiam pro a= nima & forma, non pro mente & animo intellexit: nec entelechiam perpetem quandam motionem significare: cum Aristoteles immobile entelechiam esse dixerit motu suo & proprio. Idem Plutarchus eodem in libro hoc uer= bum interpretans ab Aristotele de anima prolatum ita subdit: tùs sì εντελεχδαν ανασεστι τὸν ἔνδρειας. Ente= lechiam autem pro actu exaudire oportet. De quinta au= tem natura ab Aristotele inducta Laërtius ita inquit, εἰν δὲ παρὰ πατεωαρα σοι χεῖα και άλλο πεμπορ, εξ ὑντὸς παίδε= ρια σωισανα. άλλοιαν δὲ αυτὴς πιλικινησιν εἰν. κυκλοφορι= πλω γαρ. και πιλιον τυχιω δὲ ασωματον, εντελεχδαν ούτον πιλιον πρώτω σώματος φυσικῶ και δρασικῶ σωάμεν ὑπω ἐκκνεσ. Esse autem præter quatuor elementa & aliud quintu cens suit, ex quo ætheria omnia constituta sint. Sed & eius a= lium esse motum, utpote circularem. Animam etiam incor poream esse uoluit, & entelechiam primam corporis na= turalis organici potestate uitum habentis. Ex quibus uer= bis apparet entelechiam non esse ab Aristotele in quinta natura positam. Id autem de intellectu & mente censuisse Aristotelem melius dici posset. de quo cum multifariam ac subtiliter Aristoteles & Themistius disseruerint, unu[m] ex utroq[ue] locum assuma[m], qui id planum fieri possit: ne si iu= sta disputatione id probare conemur, in tædium abeat logior hæc multo digressio, quàm initio destinaueramus. πει δὲ ὑποδειν απομη τὴν φυσιν ἐσί πι, ὑπο μὴν ὑπεκάσω γενδ, πεπο δὲ, ὑπο πᾶντα σωάμεν ἐκδυν. ἔτερον δὲ, ὑπο ούτον και ποιη= πικον, ὑπο ποιητον πᾶντα, οἰον οὴ τεχνη πρὸς πιλικιν περισθεν, ανάγη και ιν τὴν τυχιν ὑπομέρ χρην τῶντας τῶς διαφορὰς. κι ἐσιδι ο μὴν τοιχτον νῦς, ὑπο πᾶντα γίνεατ. ὑπερ, ὑπο πᾶντα ποιητον, ὑπο ἐξίσ τις, οἰον ὑπος. πρῶσων γαρ πινα και ὑπος ποιητὸν τὴν σωάμεν c 5 ὑπτὰ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-048.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ἐντα ἀγῶματα, ενδρεία ἀγῶματα καὶ οὕτως ὃνις, ἀγωρισός καὶ ἀμιρις καὶ ἀπαθής, τὴν ὑσία ὑπερεργα. Locus hic unus est eo rum quos Aristoteles offusa caligine obscurasse dictus est, ut à suis tantum intelligi posset: nos tamen quàm poterimus explanatissimè uertemus. Quoniam uerò (inquit ille) ut in uniuersitate naturæ est aliquid, cuius altera pars unicuique generi materia sit, eâq[ue] idcirco sic est, quòd omnia illa est duntaxat potentia: altera pars est, quæ causa est & effectrix: ut quæ omnia faciat, cuiusmodi rationem ars ad materiam obtinet: necesse est in anima quoque has differentias esse. estq[ue] intellectus quidam huiusmodi, ut omnia sit: alter uerò, ut omnia faciat: qui uelut habitus aliquis est, perinde ac lum[m]e. Siquidem modo quodam lumen actu colores efficit, qui potentia colores sunt: & sic intellectus abstractus, & nulla concretione permixtus imparibilis que, substantia sua actus existens. & paulò inferius, αλλος ὑχορι μὴν νοῦν, ὑτι ἡν ὑνοῦν. ἀγωεδεὶς δὲ ἔσι μὸνον τὴν ἐποῦ ἐσὶ καὶ τὴν μὸνον αθάνατον καὶ αἰθον. Sed nec interdūc intelligit, & interdum non intelligit. separatus uerò id est demum quod est, & hoc solum immortale est & æternum. Hæc uerba paraphrasticè enarrans Themistius libro eodem ita inquit, Quum enim statuisset Aristoteles in omni natura alterum pro materia haberi, alterum pro forma mouente perficienteq[ue]: necesse, inquit, est easdem differentias in anima reperiri, & talem aliquem intellectum adesse, qui pars animæ rationalis præstantissima sit. Atque hoc quoque ex illis uerbis clarissime innotescit, quorum paulo antè mentionem secimus, De intellectu (inquit) & ui ea quæ commentatur contemplaturq[ue], nihil adhuc liquet: sed uidetur diuersum animæ genus esse, solumq[ue] id abiungi & separari contingere, tanquam perpe- tuum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-049.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 43 tuum à morticino caduco que. Hactenus Themistius. Hoc ultimum dictum ideo addidimus, primum ut planum fie= ret, id quod Cicero entelechiæ tribuit, Aristotelem non animæ, quam formam, id est, substantiæ ratione esse uult, sed intellectui tribuisse, duntaxat agenti, qui ab intellectu potentiæ differt, ut ars à materia. & hunc imparibilem esse immortalemq[ue], animam autem mortalem: siue Aristote les intellectum & mentem, partem esse animæ diuinam præstantissimamq[ue] intellexerit, siue aliud ab anima forma lem rationem obtinente, quam entelechiam uocat. Prisci enim differentiam inter animum & animam posuerunt. Animus est (inquit Nonius) quo sapimus, anima qua uiui mus. Sine animo anima est debilis. Varro, In reliquo cor= pore ab hoc fonte diffusa est anima: huic animus ad intel= ligentiam tributus. Plinius libro x x i i. de iracundia lo= quens, Ergo & animi asperitas, seu potius animæ, dulcio re succo mitigatur. Verumenimucro inde maior illa quæ= stio existit, utrum intellectum illum singulorum esse ho= minum Aristoteles ita existimauerit, ut homo post obitu[m] suum immortalis futurus sit, quod mihi non uidetur: an unum esse intellectu[m] uniuersorum, quem uocat. Ita enim hoc implicuisse disputationu[m] ambage ipse existi= matur, ut ingenia studiosoru[m] torserit potius, quàm certu[m] aliquid fixumq[ue] reliquerit: de quo Alexander ut de men te ita inquit, o[mn]ibus d[e]t [n]o[n] v[er]s [n]o[n] m[anu]v[er]s p[ro]p[ter]s p[ro]p[ter] t[em]p[er]a [con]t[en]t[us] οναφοραν, p[ro]p[ter]s t[em]p[er]a [con]t[en]t[us] ου λιμιν[us] γος. [n]o[n] μεταν[ε]ν t[em]p[er]a [con]ταυνιων οπ[er]αντα πινυσεως. [n]o[n] πορ[τ]αυταν[ε]ν γινεν) t[em]p[er]a [con]νθάσεν π[ro]πi προσοδων μ[ε]ν αφοδω t[em]p[er]a [con]νλία. Sunt tame[n] nihilo secius qui existiment entelechiam duplicem esse. unam illam quam diximus ex sententia Themistij, Laër= tij & Plutarchi, quæ nomen est animæ non modo rati= nalis <Animus, Anima.> <Entelechia du plex.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-050.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nalis atque irrationalis, sed etiam physicæ. & hæc à cor pore organico inseparabilis est. Alteram dixer[um] ut corpore ita separabilem, ut à naui nautam, animam scilicet rationalem, quæ cum aliud sit à corpore, nec sit coporis forma, corpus ipsum, id est, subiectum, componit & moderatur, perficitq[ue], & ita regit ut nauem nauta. ὑπις εντελεχδα ἐθοδεν ὑποσκυτάτη κα διακρομή κατελδοστο ὑποκείμνον: ὑπον ἐννη λεγη πιν λογκλιν ἐντελεχδαν, & κεχωσιμύνον ἔνδο τὴν σώματον λεγδ: Secundum hoc nonnulla ex parte Ciceronis dictum defendi posset: qui fortasse quod apud aliquem philosophum legerat de entelechia, hoc Aristoteli tribuit eius nominis autori, ut surrepere solet scribentibus obliuio. Themistius in secundo de anima cu[m] dixisset anima esse inseparabilem à corpore, quatenus sic est corporis totius entelechia, ut in securi ferri forma est entelechia, subdit, ἐμιλιν ἀλλ ἐνία χε, ἔδεν καλυδ τῶν μερῶν τ[.] ἐυχης, δυναδ[em] καὶ χωρίζεαν τὴν σώματον, ὃξε μύτε ὃλα τὴν σώματον, μύτε μερῶν πιῶν, ποικιών εἰν[en] εντελεχδα, ὃς ὃ χημα καὶ ἐν μορφή: ὑμω δὲν ὃνιν ἐχδειδει. ὑπω χαρ δηλον, ὃ καὶ ὑμτον σώματον πνος εντελεχδα ἐφα ποικώτη, ὃς ἐν χωριστος ἐνν, ἃς ἐν χωρίζεαν, ἐνδερ ὃν κυβερνύτης τὴν πλοῦν ὑμτον χαρ ἐντελεχδα μὲν, ἀλλὰ χωρισμ. Hæc ratione animus huiusmodi est entelechia, ut à copore separabilis sit. quod de intellectu actuoso intelligendum: cuius multa mentio apud eundem in tertio: & ab Aristotele ὑπιτκὸς appellatur, & deo similis hic esse ab ipso osteditur. Hunc Alexander in 1 1. de anima τὸν θῶν νῦν, καὶ ευραθεν ἐστιντα appellat: qui longa & subobscura disputatione ostendit quonam modo ab Aristotele ἀρθαρες ἐν dictus sit. Vtcunque, quiduis potius communisci par est, quàm ut inter reos inscitæ sententiæ, eius nomen au- toris

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-051.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 45 toris à nobis recipiatur, qui extra omnem ingenij aleam, id est, extra omne discrimen iudiciorum, Plinij maioris sententia positus est, iudicis ingeniorum summi. Addam et alium locum admonendi gratia. Idem Cicero in secundo de natura deorum, fabricam humani corporis non modo felici et perspicua, sed etiam accurata et artifici facundia describens, Ex intestinis autem, inquit, et aluo secretus à reliquo cibo succus is quo alimur, permeat ad iecur per uenas quasdam à medio intestino usque ad portas iecoris. Sic enim appellant ductas et directas uias quæ pertinent ad iecur, ciq[ue] adhærent. Medium intestinum < Medium intestinum.> Cicero dixit, quod Græci mesenterion appellauerunt, et in primis Aristoteles: quod tamen intestinum non est, ut ex Aristotele apparet, qui de ea parte ita inquit, uti[us] t[ame]n [con]t[en]t[ur] et mesent[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]t[ur] [con]t[en]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-052.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET te qua portæ iecoris situm habent. Proinde Cicero medium intestinum pro mesenterio dixit, in ea etiam parte elegantissimi libri, in qua Aristotelem ipsum exquisita descriptione superasse uidetur. Theodorus Gaza uir Græcus, non modo Latinè doctissimus, sed etiam medicus, lactes pro mesenterio dixit: quo nomine ab Hermolao Barbaro et alijs reprehensus est, quasi eo in loco hallucinatus sit, uel in eo potius uerbo. At ego consultò eum id fecisse censeo, ut qui in eo uerbo Plinij autoritatem sequi nollet. < Lactes.> Lactes enim non tam intestina significant, quàm pingue illud quod ambit intestina. Tranquillus de patina Vitelliana, In hac, inquit, scarorum iecinora, phasianorum et pauonum cerebella, linguas phoeni[c]opterorum, murænarum lactes commiscuit. Quare immeritò Hermolaus hoc uerbum ut licenter usurpatum in Spartiano notauit. Nostrates piscium lactes lactentias appellant. Verùm ut notæ et Ciceronem et Plinium eximimus, idq[ue] meritissimò, sic humana Minerua non diuina scripsisse eos meminisse debemus, aut numine quodam instinctos: ne Musas insectatus esse uideatur, si quis eius notæ autores semel atque iterum ad disquisitionem huius iuris consultorum candido proposito reuocauerit. Nec mihi ob id uideor litem meam facere, quòd controuersiam tanto autori intentatam, ueritatis indagandæ studio commemoraui: cum mihi Angelus Politianus uir egregiè doctus obtulisse se huic liti, non tam iuris causæq[ue] fiducia, quàm Tullianæ maiestatis præiudicio uisus sit. Quid autem mirum, Ciceronem eloquentiæ magistrum et principem, in sententia philosophica, uel in dictione potius hallucinatum esse, cum ipse Aristoteles in quarto Auscultationis philosophicæ in uerbo etiam physico atq[ue] philoso

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-053.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 47 philosophico lapsus sit, ut qui uniuersum moueri per acci dens dixerit, quod per partes moueri constat: tanquam utroq[ue] uerbo idem significaretur. qua in re, quod mireris, secu[m] ipse pugnare co[n]uincitur. qua de re Themistius, [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur]ij [mercur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-054.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET libro VIII. ab Vrbe condita: Latinus ager & Phalernus, qui populi Campani fuerat usque ad Vulturnum flumen, plebî Romanæ diuiduntur. bina in Latio iugera, ita ut dodrantem ex Priuernati complerent, data, terna in Falerno, quadrantibus etiam pro longinquitate adieetis. Columella libro secundo: Sed iugerum talis agri quæ tuor operis expeditur. nam commodè proscinditur duabus, una iteratur, tertatur dodrante. in liram statim redigitur quadrante operæ. Dodrantem operæ pro tribus partibus dici artificialis dixit, ut quadrantem pro quarta, hoc est, pro nouem horis, & pro tribus. Plinius libro decimo octauo: Iustum est proscindi sulco dodrantali iugerum uno die, iterari sesquijugerum, si sit facultas soli. si minus, proscindi semissem, iterari assem: quando & animalium labori natura leges statuit. Quadrantem Græci dicunt, & trientem, bessem, dodrantem, sextantem. Plato uocat libro sexto de Legibus. Sunt & hæc uocabula signatæ pecuniæ nomina, ut docet Varro. As nummus erat libralis, dupondius nummus bilibris, sestertius nummus duarum & semis librarum, dictus quasi semistertius, Græcorum imitatione, qui dicunt duas drachmas & semis, & pro talentis sex & semis. Herodotus in primo, Pollux, id est pedens sex taleta & semissem. & apud eundè id est tria & semis talenta. Denarius, decè libraru[m] nummus erat, cuius quarta pars sestertius, eo tempore scilicet, quo denarius decussi ualebat. Erat autem denarius argenteus nummus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-055.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 49 Siliqua. nummus quatenor & uiginti siliquas pendens. Apud Pri= sciamus ita legitur, Siliquæ tres obolum faciunt, duo autem oboli scrupulu[m], tria scrupula drachmam. ita duodeui ginti siliquæ in drachma. sic quatuor drachmæ in tribus dena= rijs, hoc est duæ & septuaginta siliquæ. Hactenus apud Priscianum legitur. Quadrans etiam nummus erat, ut a= pud Iuuenalem. Quadrans n[ost]rumus. Cædere Syluano porcum, quadrante lauare. Sextans. & centum quadrantes sæpe apud Martialem. Sic etiam sextans nummus erat, cum populus Romanus in funere Menenij sextantes contulisse dicatur à Valerio et Plinio. Sunt & uasorum nomina, ut apud Persium, - Calidumq[ue] trientem Excutit è manibus. Vasoru[m] nomina. Triens & Quadrans. Sunt & ponderu[m] Pli. li. x x v i i. Bibitur ad dolorem uuluæ & uitia. macerari oportet in sextarijs tribus quadratem radicis tusæ per noctem & diem. & lib. x x v i i i. Ad tussim ueterem recens decoquitur quadratis p[ro]dere, in uini sextarijs tribus. Idem, Ad hoc uitium immittitur butyrum heminis quatuor cum rhesinæ terebinthinæ sextante. Nec mirum est tam latè uerborum istoru[m] significationem patere, cum cognata sit et connexa ponderum ratio cum mensurarum ac numerorum rationibus: & ut aiunt illa carmina quæ Faunini esse dicuntur, si pondus mensuræ componimus, eadem est pars cyathi in sextario, quæ est in libra unciæ. & ut in ponderum minutius ad scrupulum peruenimus, sic in mensuris ad cochlear. Quinquuncialis Quinquuncialis ordinum ratio. Arbores in quinquuncem digestæ. autem ordinum ratio in arbustis & uineis, et in quinquu[m]cem arbores dispositæ cur dicantur, comminisci non potui: quid tame[n] sit, ex Fabio facilè intelligimus, apud quem hæc uerba lib. v i i i. legutur, Nullus ne etia[m] frugiservis ad= d hibendus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-056.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET hibendus decor? Quis negat? nam & in ordinem certa? interualla redigam eas arbores. Quid illo quinquuce speciosius, qui in quamcunq[ue] partem spectaueris, rectus est? Sed protinus in id quoq[ue] prodest, ut terræ succum æqualiter trahant. Cicero in Catone, Cum autem miraretur Lysander & proceritatem arboru[m], & directos in quinquuncem ordines, & humum subactam atq[ue] puram, & suauitatem odorum qui afflarentur è floribus: tum cum dixisse, mirari se non modò diligentiam, sed etiam solertiâ eius. Collumella lib. I I I I. Hæc in quinquuncem uinearu[m] metatio, expeditissimaratione conficitur. Hoc Demosthenes in ea oratione quæ πρὸς νικόσματον inscribitur, ita expressit, καὶ τὰς συναδενομέντα ἐθενομε, νὴ φυτοθύμα ἐλαυῶν ποδισοὶ χων πατέκλασε. Arbustiuanas uites excidit, & oliueta in uersus quoquouersum digesta confregit. Quod uerbum Suidas assequi non potuit. Xenophon ipse, ex quo Cicero transtulit, ita scripsit, ἐπεὶ δὲ ἰδαύμασεν αυτὸν δὲ λύτανον, ὑς καλὰς μὴ τὰς δενοθατια, δὲ ἰσον ἐν τὰ περυτοθμημα, ὑφοδοὶ ἐν δὲ σίχοι τῶν δενοθων, στῶνια ἐν πᾶντα καλῶς ἀν. Cum autem locum consitu[m] miraretur Lysander, quòd decoræ essent arbores, & stirpium consitarum æquabilis series ita in uersus directos configurata uideretur, ut ad angulos rectos pulchrè exacta essent omnia. Ex quibus uerbis cum Ciceronis collatis conijcere statim possumus quid sit quinquuncialis ordo, etiam si nondum intelligimus cur ita appellatus sit. Fortasse aute[m] antiqui sic quinquuncem appellauerunt exactam plantarum metationem, ut decussem exactam spatij diuisione. Theodorus Gazes Ciceronis interpres directos in quinquuncè ordines Græcè ita expressit, καὶ τὰς ὑφθὰς ὑς πανταστι στώνιον σίχας. obseruato scilicet Xenophonte, Ciceronis uerba uertes. Eo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-057.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 51 Eo anno quo hæc scripsi, uineâ habebam sterilem, et mul= tis iam annis decoctricé. Huic cum auctionem diu (ut fit) minitatus essem, nisi in posterum paria saltem cum expen= sorum ratione faceret, nec impensiorem ipsa culturâ sen= tire uideretur, proscripta etiam emptorem non inueniret (male enim ob id ipsum audire cæperat, quasi non da= mnosam uineam nunquam emancipaturus essem) ad ex= tremum eousq[ue] damnatæ succesui, ut in ortum eam trans= formare meditarer arboribus consitum, nondum tamen extirpatam. Hoc cum primùm in mentem mihi uenisset, arboribusq[ue] eam ad soli naturam acco[m]modatis co[n]seruis= sem, frugi me hominem existimabam, omniq[ue] religione ac superstitione solutum. nam ultimi anni calamitate percul= sus, tot superiorum annorum sterilitatem excipiente, tem= perare mihi non potuerâ quin præcipiti iurciurando ne= garem unquam me postea teruncium in eius uineæ cultu= ram impensurum. Quo iurciurando satis me defungi pos= se interpretabar, si ortum eam magis factam quàm adhuc uineam colere, præsertim cum nullus inueniretur tam ad= uerso Mercurio natus, qui sibi eam indicari peteret. Sic autem rationem impensæ subduxeram, uix ut uiginti fra[n]cicis eam mihi rem staturâ existimarem. at consitoris so= lertia quæstuosa eò me sensim perduxit noua in dies com= miniscendo, uisendum que operis absoluti decorem spe= ciem que pollicendo, ut à tenui illo et simplici pri= mordio iustum tandem pomarium instituerim iugerûm paulo minus quatuor. In quo mihi ita euenit, ut qui au= ctionem facere prius prædij mei meditabar, et num= mo propemodum addicere paratus eram, idem subin= de liceri magno cogerer particulas confinium agro= rum, ne instituti pomarij modulatio, ambulationumq[ue] d 2 metatio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-058.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET metatio aliquo loco non quadraret. Intra id uillam ædificabam, simul et ipsum muro undenùm plus minus pedum cingebam crassitudine in summo sesquipedali, in medio atq[ue] imo pro portione emodulata. Hoc Sammaurianum prædium mihi futurum instar amoeni cuiuspiam Tusculani sperabam, quarto ab urbe lapide situm, in quo liberiores solutiores que congressus cum dilectissima mihi philologia exercens, mecum ipse sæpius commodius que uiuerem. Hoc faciens, didici duplicem quinquencialis ordinis rationem esse. Alteram nostrates scacariam, quasi alueolatam appellant. sumpsit enim formam à postica parte aluei in qua scrupos hodie lusitantes promouent et reducunt. altera ratio reticulata dici potest, non in quadras ut prior, sed in rhombos conformata, ea forma qua specularia apud nos plerunq[ue] uidentur in fenestris lumen uitro transmittentibus. Ego quadris usus sum pedum quoquo uersus quaternumdenum. Huiusmodi ordinum obseruatio Normannis solennis est instituendis pomarijs: quorum arboratores è seminarijs plantulas transferentes, ita stellatim decussare norût ordines, ut quamcunque partê te uerses, rectam semper seriem uideas, nusquam obliquante prospectu in longinquum. Hæc habui de his uocabulis quæ strictim primum dicerem, quæq[ue] uelutproxemium huius operis esse uellem. Itaque quando de integro sermonem instauratur i hac eadem de re sumus, ut eorum uocabulorum usum magna ex parte obsoletum Latinitati reddamus (sic enim futurum spero) facturum me operæprecium existimaui, si non modò rem hanc totam latis per se satis finibus patentem prosequerer et absolverem, sed etiam si disputationem aliam ad hûc locum nonnihil pertinentem, et ueluti cognatam adiungerem, tametsi iam alto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-059.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 53 alto situ obscuritatis errorisq[ue] squalentè, uix ut nitorem pristinu[m] lingua Latina hac in parte receptura uideretur. Cum enim de Asse & Libra Pondoq[ue] & rei nummariæ uocabulis multa ab enarratoribus neotericis dicta sint, antiquorumq[ue] monumenta ijsdem uocabulis scateant: no[n] dum (quod scire aut suspicari potuerim) à quoquam scri= ptorum nostræ aut auorum longeq[ue]; superioris memoriæ deprehendi potuit quem modum pecuniæ his uerbis sta= tuere debeamus. Proinde ita tulit animus, ut rem per se subobscuram, & cum multa ambage autoritatum impli= citam, tum uerò glossulariorum errore perplexiorem fa= ctam, simul corruptis exemplaribus propemodum com= ploratam, explicare nihilo secius improbo insano que (ut dicitur) labore aggrederemur. siquidem scitum illud comici poëtæ meminerà, nihil tam difficile esse, quin quæ= rendo inuestigari possit. & dignam rem prorsus existi= mabam in quam toto pectore incumberem. At qui cum ad hanc ætatem, ex quo post tenebricosa secula literis sen= sim lux affulgere coepit, eò iam pro sectus labores crudi= torum hominum euaserint, ut ad linguæ Latinæ instau= rationem perpauc desiderentur: nemo tamen (ut spero) inficiabitur hanc operam prorsus adhuc desideratam esse. Planum enim facturum me confido, neminem intra octin= gentos annos, ac longè plures fortasse, rectè hæc uocabu= la intellexisse, duntaxat eorum qui commentarios edide= runt, qui in uulgus emanarint, aut aliâs innotuerint. An autem id assecutus sim quod anxiè perquisiui, lectorum erit iudicium, non tamen quorumlibet. Verumenimuero eam à me suspicionem longè amoliri uelim, quasi aut ingenij singulari quodam acumine fretus, aut recondi= tæ doctrinæ fiducia eam rem totam susceperim, quam uiri d 3 tot

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-060.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tot doctissimi ne primoribus quidè digitis sine noxa tra= etauerunt: id quod mox apparebit. Iure autem meritoq[ue] facturum me arbitror, si in ordinem lautiorem literis stu= dentium adnuttendum me censeam: quibus aliquando i= psis liceat post emerita audiendi uel legendi stipendia (non enim tam fortunatus sui, ut in hac disciplina uocale præ= ceptorem haberem) stylo specimen sui facere. Proinde cum aliorum scriptis his in rebus adiutus sim, quas ipse per me assequi non potuissem, & in id uideam literatos ferè conspirasse, ut uelut symbolam quisque quàm posset lautissimam in medium conferret, quasiq[ue] in musæo do= narium aliquod posteritati uisendum consecraret: com= motus & ipse sum, & æmulationis stimulis usqueadeo exagitatus (neque nûc primùm) ut impensiore studio eum locum inter scribentes tenere posse non diffiderem, quem multi aut ingenij præstantia freti, aut ingenti aliquo stu= diorum adminiculo subnixi, certatim sibi asserere quoti= die uidebantur. Itaq[ue] alteram iam aleam iacimus, quan= do quidem prior illa (de Annotationibus nostris loquor quas in Pandectas edidimus) non incommodissimè cecidit, tametsi incursura ipsa in primorum ordinum offensionem uidebatur. Quipperem per se inuidiosam, ferocius quàm par erat, in iudicium quasi in theatrum adduximus scri= bendi tyrocinio: id quod tum demum sensimus, cum iam opere edito (quod domi simul nostræ, & in officina chal= eographaria cudebatur) qui inferbuerat animus, paula= tim desflagrauit. & hactenus tamen impune ferre nobis contigit ab ijs etiam ad quos ea res maximè pertinebat, nedum ab illis hominibus quibuscum necessitudo nobis humaniorum literarum nomine intercedit, quanquam impunitatem nuhi stolidè fortasse promitterem, nisi etiam gratiam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-061.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 55 gratiam me inisse ijsdem ab ipsis iuris peritissimis ex= perimento didicissem. usqueadeo quod candido atque ingenuo proposuo susceperis, etiam si in eo trasigendo (ut est humana conditio) secus nonnihil imprudens ad= niseris, non solet id ferè non bene tandem uertere. nisi si fersan, id est, ueritatis numen, ut rem principio inui= sam, aduersó que rumore explosam, ad extremum etiam popularem reddere plausibilem que potuerit. Quorum enim hominum odium inexpiabile contraxisse musteo adhuc opere uidebar, eorum nunc occursum uix ferò, de pollicitatione me reliqui uoluminis conuitiose appellantium. Quorum autoritati tantum tribuo, ut rem depo= sitam nescio an abiectam, retractare denuo coactus sim. In qua ipsa cum occupatus essem, animi causa (ut fit) a= uocamentum quærentis, parergon hoc arripui, initio quidem modulis diuerticuli destinatum: rerum autem se= rie perpetua aliam atque aliam deinceps commenta= tionem ingerente, eousque progressum me esse sensi, ut ex parergo, id est, operis instituti diuerticulo, ple= num opus factum sit, ut Græci dicunt, ὑπεῖν ὑπο ποῦ= δοξον ἐπιστοιεῖνε. Hæc satis ad exteros Italos, & a= lios ubicunque gentium literatos, quibuscum sacris ijs= dem initiati sumus. Quibus quidem ipsis in musæi sel= la contigit incubare, non etiam qui ex pronao (ut aiūt) Musas salutauere. Eorum enim nullum ex albo reijci= mus: quando id fieri non posse putamus, ut qui literarum humaniorum studio sint expoliti, non ijsdem quoque sint iudices nobis æqui. Ab nostris autem metuendum nihil erat, nisi quosdam homines primariæ autoritatis aut di= ctitare aut mussitare cõperissem, cum unum tantum genus hominum literarum bonarum studio aptum, atque etiam d 4 nal u

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-062.png

Transcription: ATR-1

59 G. BVD. DE ASSE ET natum esse, tum uerò nos operam & oleum perdere, qui in eo uitæ instituto ingenia exerceamus: non aliter ac lie= nosos qui instituantur ad cursum. Hoc cum nostratiu[m] qui= dam rescissent, primum mirari autores, deinde eo magis succensere, postremò re planè intellecta fremere. Sed reli= qua (ut arbitror) silentio nunc premenda, ut omnia in potestate habeamus, si forte illi æquiores esse coeperint. Nisi uerò obscurum esse potest, cur homines Franci exter na ingenia sese exosculari dictitent, nec stomachi sui do= ctos in Gallia uidisse. Quos si ueritati inseruire potius, quàm animo suo indulgere existimarem, aut ea esse erudi= tione, ut Latinè loquentes intelligere sine magistri ope= < Dicendi facul- tas Gallis olim uernacula. > ra & præitoris possent: facilè (nisi fallor) ostenderem cur adhuc factum sit ut dicendi facultas olim uernacula Gal= liarum, literis iadiu in Italia illustratis, in Galliam non re= uersa sit, transalpinarum ipsam rerum plus quàm & par est & utile cupidam. Qua (malum) opinione fallere se in re tam clara hominum iudiciu[m] credunt, qui ne in ijs quidè se fellerunt, quæ integumentis omnibus compositi uultus speciosiq[ue] sermonis egerunt? Vsque adeò enim omnes hominum sensus iam innotuere in uulgus, ut fidem qui= dam non faciant uel si aram utraque manu tenentes au= si sint sanctissimè deierare. Ita ne uerò si Franci quidam homines aut malè obsequiosi, aut ex ingenio suo uiuêtes, nec per istorum genium iurare didicerunt, nec solitis hæc ætate lenocinijs eorum se potentiæ uenditare: satis digna causa fuit quamobrem calcata charitate patriæ, odio transuersi aut liuore raperentur? mihi certè non uide= tur. At qui si ingeniorum ipsi & doctrinæ (quæ nos quoq[ue] in externis mirificè agnoscimus) admiratores ue= ros credi sese uolebant: benignè igitur uel exteris faceret, idq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-063.png

Transcription: ATR-1

idq[ue] eo nomine, ut intelligeretur cur uiros ipsi doctos præ mijs adsciscerent. Sic enim eloquentiam & poëticam & literas elegantiores patriæ dicerentur uel dedisse, uel red didisse. Nunc cum id non faciunt, uideant quæso ne ex= ternis uerba dare potius, quàm nobis facundiam optare uideantur: imò (ut planè loquar) ne subdolam mentem prodant, aut certè maleuolam, qui priuato uel studio uel odio instincti (nam quam aliam causam conijcere quis= quam possit?) suggillationem patriæ inurere non timeat. De qua quàm bene alioqui sint meriti, publica fama ui= derit. Sed criticam seueritatem cognoscere in hominibus imperitis precium est operæ: Galli omnino homines nec ad poëticam artem nec ad oratoriam nati. Quis hoc iu= dicium facit? homines germana in Francia nati, in sinu Franciæ aliti & educati, & nunc in gremio eiusdem hoc dictitantes. Qua igitur tandem fiducia hoc iudicare præ= sumunt? age quid tum postea? qui à patria honestissimum quodque decus meriti, immeriti tulerunt. Egregios ciues, & patriæ amantissimos. Audiamus porrò, Solis homi= num Italis hæc studia capessere iure ac moribus licet. Sic enim fert coeli soli[us]; natura, ut infantes etiam illic di= sertè numerose que uagiant. O acre iudicium hominum, quibus tamen ipsis inter classica recitanteis Italos exau= dire tantum uacauit. Sicce ne Francos homines pituito= sum fel habere ad iracundiam putant, & crassa quoque ad studia præcordia, eorum ut stomachum improbitate tan ta prouocare gaudeant? quanquam latius patet hæc con= tumelia, quàm ut in literarum studiosis consumatur. Ad eos enim etiam pertinet, qui literarum ipsi imperiti, in= geniosos tamen liberos & spei magnæ genuisse se arbi= trantur. Porrò etiam patet. Solis enim Italis doctos esse d 5 licet

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-064.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET licet ac disertos per iudices istos nostros, Musarum (credo) & Apollinus sanctissimos antistites: qui ea fiducia utriusque facultatis, atque etiam linguæ utriusque iudicium præsumunt, quòd ut Ascæus olim poëta ex tempore factus ad fontem Pegasus creditur, sic se anno uno aut al tero cum doctis super mensam loquitando, uberem harum rerum scientiam hausisse credi uolunt: quippe qui nasci in Italia doctos, non studio annorum triginta & amplius fieri putent. En quibus te approbes, si Mineruæ suffragio doctus haberi uelis. Heu miseram conditionem nostram, qui intabescimus literis, hasq[ue] indignitates exorbere ac uorare cogimur, quàm concoctu difficiles stomachis æstuantibus & biliosis idq[ue] eo magis, quòd ius nobis non est ad primores aut principem prouocandi, quorum isti ignorantiæ imposturam ex animi sui sententia factitant. Illa autem illa singularis est temeritas uel amentia, obrectationis (ut ita dicam) tragulas in uniuersos intorqueere, si quosdam forte priuatim incommodos atque inuisos obstinarint ferire. Illi ne ut irato animo tantum indulgendum putent esse, ut propter unum aut alterum expungendos, à caluo (ut dicitur) ad calum è numeris eximant? uel, quod quidam eorum huius calumniæ archetisti dictitant, se, cum omnia studiosorum diuersoria lustrauerint, adhuc tamen quod quærunt, extra gentem Italiam desiderare? Ecquod igitur capitalius uerbum ullum hoc uerbo esse potest? Quasi uerò quisquam ignoret sic eos bonos doctosq[ue]; cis Alpes inquirere, ut qui diuersissima uia congredi cum hostibus festinant. Deus te perdat simultas, quæ oculis clausis in hominum obrectationem impingis, & uelut mente capta propositum maleuolum tuum prodis. Tu ut tuoru ingenia damnes, quorum par- tim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-065.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 59 tim nec periculum feceris, nec alium fecisse quenquam no= ris? partim ne facere quidem tu animo affirmaris, nec fa= ciendum curare, cum tu id si uelis facere fortasse non pos= sis? tum deinde exteros (si dijs placet) commendatione inani quassaq[ue]; prosequare, ut licentiore calumnia possis in quos uelis desæuire? Hic hic nigræ succus loliginis, ut < Horatius Ser- mon.lib.1.> lepidè inquit poëta. Cedo igitur cui unquam doctrinæ nomine benignè tute feceris, aut cui omnino non tua cau= sa bene tantum cupiueris? Heu candor Mecænatum eo= rum quos & uidere nobis & obseruare contigit: qui si= mul & studiosis sunt & Reipublicæ desiderati, insigni ad posteros inclinatione rerum. Superi immortales, quan= tum inter animos hominum interesse dicemus? Illos ut he= roicis annis editos, nihil appositius quàm uiscera charita= tis appelles. ita uniuersas cogitationes suas ad homines no= stros iuuandos contulerant. Isti huiusmodi animum rebus nostris exhibent, ut ad delendum Francici nonunis splen= dorem incubuisse uideantur: quos tamen & ipsos non adeò liuidos esse crediderim, ut nisi Transalpinis rebus oculos cupidius adiecissent, premendi nostrum gratia in cælum laudibus ferrent exteros. Quid enim consilij eos cepisse dicas? an ut eloquentiæ ac literarum gloriam de= sperare nos cogant? quid id eorum refert? quando quidem huius ætatis decreto, nihil cum literis aulico comitatui. an ut gratiam ab Italis ineant? Sed quò inter Gallos ab Ita= lis gratiam? Restat igitur ut aut priuatis studijs indulge= rint, aut non modò proterui, sed etiam propemodum a= mentes iudicentur. E quidem libens ab ipsis audierim, u= trum'ne studia literarum bonarum bodie flagrantissima quamlibet iniquo tempore, restinguere illa sua obtrecta= tione sperarint, an oblectandi sui gratia potius ingenia prouo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-066.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET prouocarint. Illud certè obtinere nulla autoritate pos= sunt, ut oratorum uel poëtarum & historicorum libros nobis è manibus ut prophanis excutiant, quas bonis iandudum autoribus contrectandis inauguratas habemus. Nam qui famæ dudum per ora hominum iure uel iniuria obstrepenti moderari nequiverunt quo minus in circulis, in ambulationibus & sobrijs & basilicanis, pro castris, pro concione, nusquam non denique actus eorum obtre= ctarent non cauillabunde modo, sed etiam tumultuose: ecquid se illi iuris habituros putant in eorum Mineruam qui literas didicerunt? Scilicet hoc illud est, hominibus uenustris cupido incessit Gallicum stylum prouocandi, à quo sibi metuendum nihil putant, ut quem hebetè esse & plumbeum dictitent. Nempe hac fiducia illudunt, Fran= cicamq[ue] Mineruam ut infantem & inermem despican= tur, nec ægide terribilem. At ego ut Italos Francis inge= niorum acumine præstare nunc inficiari nolim, sic non fa= cilè concesserim ut præstent etiam docilitate. Quippe ut primis omnium Latinorum Italis post annos centum li= cuit stylum suum ad cotem priscæ uenæ exacutum, scri= bendo dicendoq[ue] explorare: sic nostris obuium est, ut o= mnibus, & antiquos & recentiores scribendo autores æmulari. Nam salem eodem nobis precio quo Italis præ= beri, docere istos potuerunt actores theatrici, qui sat yri= cis eos salibus toto sæpe perficant, queis acriores non puto ultra Alpem aut Pyrenem inueniri. Atenim inno= centia succinctis omnium rerum securis esse licet. Equi= dem hoc fatebor, si intra uallum innocentiæ statua se sem per habuisse rebus gerendis administrandis que contende= rint. Dicere igitur hoc audeant, & ego illis ordines o= mneis iudices feram, ni constantis famæ testimonio reuin= cuntur,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-067.png

Transcription: ATR-1 2

cuntur, ut ne ad populum quidem prouocare audeant. Quare ego suaserim eis potius (si me autorem non respuant) ut insenso animo uel alioqui malè affecto usque adeo ne obsequantur, quin sese suumq[ue]; etiam fastigium respiciant, rationem anteactæ uitæ habeant, nec in extremo summoq[ue]; actu sub persona primarum partium indecorum aliquid aut proloquantur, aut agant. Etenim quum sint eorum nonnulli præteriti temporis continentia & grauitate ita obstricti, ut peccare ne tantulum quidem sine criminè maximo nequeant: ij meminisse debent uitæ suæ cur sum non ad amussim popularem exigi, sed ad eam quam sibi ipsi in mediocri fortuna præstituisse creduntur: ut si à pristinæ probitatis et integritatis orbita ingressum quo= quo modo detorquere uideantur, quicquid rectè ac præclarè antè fecerunt, protinus non uirtutis fuisse, sed ambitionis existimetur. Nam qui alijs moribus uiuere pro= uecta iam ætate, & ad instituta transire uidentur utilitati seruientium: ultimùm utique salutasse recta consilia & honesta creduntur atque dicuntur: perinde atque ij solent qui ad temporariam modestiam bellissimè compositi, simul ac se euasisse ad res secundas sentiunt, tanquam emeritis simulationis stipendijs, ambitum & cupiditate[m] profiteri perficta fronte obdurata que non uerentur. Aut igitur sibi posthac imperent studiosos Galliæ non odisse, procul ambitione summotos: aut si male loqui pergant, & utcunque doctis incommodare, quosdam etiam expectent iusto dolori tandem obsecuturos. Nec sibi eo nomine blandiantur, quasi in sinu Iouis positi malè audire nequeant, aut quasi dolorem animo quantumuis inustum Gallica ingenia stylo exigere non possint. Qui enim Aristarchos se orationis Latinæ aut etiam archite- ctos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-068.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET etos intulerunt, quum minimè ipsi esse didicissent artifices dicendi, Gallicæ fortasse doctrinæ, Italicæ discipulæ, extremam propediem manum accessisse sentient, quum ex atrio Libertatis, suis ipsi maledictis respondentes audient. Neque enim ex uno aut altero opere debuerunt omne genus structuræ omniumq[ue] æstimare. Sed quid hoc ego crimen persequor, quum ijs qui literas Gallis adimunt, non iam scientiam nobis elegantiorum artium, sed etiam prudentiam omnino quasi sensum communem abstulerint? Quæ contumelia non ad unum tantum eundemque neglectum ordinem, sed ad singulos uniuersosq[ue] pertinet. Notum est enim quòd eius societatis mancipes, quam minimè decebat, nihil pensi habere dicuntur quo minus errata sua luculenta clauo ductitando admissa, ignominia patriæ obliterare nitantur. Proh supreme seruator. Nonne satius erat nos culpam agnoscere quæ negari non potest, quàm clauum (ut dicitur) clauo protrudere, & culpam crimine expungere? Antiqui Romani dixerunt maiestatem in populo, autoritatem in Senatu esse: inde crimina maiestatis appellata læsæ, aut imminutæ: at nunc inuenti esse dicuntur, qui non contenti Rempublicam non iuuisse, imminuere etiam maiestatem clarissimæ gentis cupiant: & qui doctos posse Gallos fieri cum negauerint, insuper prudentes in Gallia nec reperiri contendant, nec inueniri. Qui quum hæc dicunt, inexpiabili se inuidia flagrare non animaduertunt. Quasi uerò cuiquam persuaderi possit quæstionem decretam de uiris bonis & prudentibus hoc tempore fuisse, quos uelut optiones sibi in rebus transigendis constituendis que cooptarent. Verùm hos paulisper mittamus, quibuscum ex æquo non licet hanc iniuriam expostulare, ac uidea= mus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-069.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. mus cuiusmodi Homerus poëtarum sapientissimus Achil= < Achilles Ho- mericus.> lem suum finxerit, ut ex eo scire possimus an res nostra publica rectè atque ordine hoc tempore constituta sit: & mirari homines desinant, quòd per hosce annos primum hominibus Francis animus cum re simul concidisse uisus est. Ille igitur rerum humanarum perspicacissimus æsti= mator, quum sub Achillis persona fortem ac strenuum mi= litem eundem que ducem formare statuisset, deam illi Mi= neruam instantem identidem finxit, quasiq[ue] conocefa= cientem monitione postica, nonnunquam cæsarie repre= hensantem, cum præcipitem eum firri, atque ira excan= descere sensit. Achillem autem suum inducit inter iram, ratiocinationem que alternantes, Mineruæ tandem mo= nitis obtemperantem, strictum ensem in uaginam ira sup= pressa edomitá que condentem. Videre est illam quidem imperiosè uetantem, hunc autem iram obsequiose pre= mentem. Illa, ni pareat ipse numini, uindictam intermu= natur: hic ponit uim animi, ne non paruisse dicatur. Me= morabile figmentum, ac memoria etiam atque etiam te= nendum: quo quid aliud poëtam significasse arbitremur, quàm animæ duas partes, iram, & rationem? Siquidem ille furorem iræ ac ferociam animi ratus circa præcordia grassari, rationis principatum, ac moderamen animi in parte summa capitis sedere censuit & uigere, uelut spe= culatorem à natura præfectum, qui omnia circunspecta= ret, atque ut auriga quadrigis, sic seruori ipse animi at= que alacritati moderaretur. Proinde quum ille poëta sons ingeniorum dictus, talem strenuum militem, eundem que ducem fortissimum inducat, ut nusquam ita destitutus, ita deprehensus sit, quin præstò consilium & rationem ha= beat (hoc est enim Minercuam uelut præslitem habere uel

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-070.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uel astitem) planum fit utique, qui sapientia & prudentia careant, res ab ijs maximas nec bello nec pace geri posse. Porrò prudentia ipsa aut summa dote naturæ datur, aut literarum cognitione cum sapientia comparatur. at utrunque nobis adimunt, qui nobis nec natura imbui, nec studio institui concedunt. Caput uerò erroris est, quòd nobilium natio indecoram esse literarum cognitionem claris penatibus ortis, semper existimauit. Hac enim opinione effectum est, ut rerum nostrarum summa in tenebris plerunque densissimis hallucinetur. Nam < Proceru ignora utia.> quum primores procerum, ignorantiam literarum percupidè sibi uendicent, ac nihil sui muneris esse in pacis artibus credant: euenit ut plurima aulæ consulta ex paucorum commodo fiant, qui in rem ipsi suam suarum que necessitudinum concipere edicta principis consultaq[ue]; didicerunt. Sic fit ut regio nomine paucorum regimen obumbretur: nomen olim inuisum apud eos qui Respublicas in populis & ciuitatibus condiderunt. Atenim quosdam regibus subseruire necesse est, qui ijs muneribus fungantur, quæ per se reges obire iam nequeunt. quis negat? Sed si eo amplius legitimum iam & regium esse coepit, illis omnia credere ac delegare, quibus ab latere & auribus principibus esse contigit: sint sanè omnium potentes, quandò eò deliciarum uentum est, & inertiæ immunis & feriatæ: sed sint eiusmodi, qui optimates uocari & cupiant & debeant, quiq[ue] latus principis cingentes, maiestatem eius augustiorem faciant. Nec dicatur unum omnium Regem maximum, solo corporum stipatu quasi adminiculo subnixum, non animi uirtute ac scientia niti. Delectum modò hominum principes habere instituant, literis'que & ingenijs & industriæ fauere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-071.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. fauere: sic fiet ut nec doctorum Francia nec prudentium inops reperiatur. Sed enim eo tempore doctos & sa= pientes necesse est latere & secedere, quo tempore dis= simules ijs homines in lucem prodiere. Huius igitur mali causa est nobilium institutum, qui res consentaneas, & < Nobilium cul pa iacent literæ.> mutua ope nixas, generis claritatem, literarumq[ue] peri= tiam, collidi inter se & dissidere putant: quo errore fa= ctum est, ut disciplinæ olim ingenuæ appellatæ, ad ple= bem iamdiu transierint, non tantum à nobilibus, sed etiam (ò mores perditos) à sacricolis repudiatæ, ne non satis generosus esse & lautus antistitum ordo præsulumq[ue]; pu= taretur. Inde autem illa extitit indignitas, non tantum incommoda, sed memoria nostra etiam ferè dira, quòd principes natura boni, sed blandimentis incuriæ capti atque immunitatis, cui à pueris insueuerunt, autoritatem regiam, rectè, perperam, dignè, indignè factis accom= modant, quando semel omnia amicis permisere. Qui si literas scirent ipsi, gentilesq[ue] sceptrorum: nec sacro= sancta utique nomina inuidiæ opponerentur, nec tam li= center ob oculos principales cercopum præstigiæ ludifi= cari pergerent, quarum semper impunitas moribus no= stris fuit uel à iurisdictione summa. Adde quòd Senatus ille selectorum prætorianus & castrensis, interpres prin= cipis placitorum, paucissimis sæpe uiris, hominibus haud ita multis constat, partim literarum nescijs, partim iuris sui magis quàm publici consultis: unde uisi sunt aliquan= do turbines ex caligine densa co[n]siliorum oborti, latè spes popularium fortunasq[ue] percellere, ne quicquam superûm hominumq[ue] fidem populo implorante. Quid? illud qua= le est, quòd cum omnia pro potestate arbitrentur, cum ita comitijs nostris præsint, ut sine eorum auspicijs pauci e ren

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-072.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET renuncientur: non satis eorum quidam habuisse dicuntur, meritos & graues permultos, & secundo rumore commendatos, aut aliquo uirtutis specimine cognitos, præterire, nisi etiam capitali conniuentia transmussos, aut ignominia afficere conarentur, aut huiusmodi esse omni= no scire se inficiari? Præterijssse dico? Quid si etiam ob= nunciasse constat, quasi latens aliquod uitium obuenis= set? siue id simultati datum est, siue ut ij tantum præfice= rentur, quos eis commodum fuit. Qui si de coelo seruassent, ut existimari uolunt, perniciosas sæpe renunciatio= nes disturbare potuissent. Quantam autem indignitatem homines haurire coguntur, cum certo certius sit, nihil sa= pere principi posse, quod his prægustatoribus non antè placitum sit & probatum? Quin igitur urgemus ut con= fessionem ab inuitis exprimamus? Necesse est enim ut uel linguam palatum que stupentia se habere fateantur, uel certè amori odio que seruientia, qui insulsos à sapientibus internoscere uel nolint, uel nequeant. tametsi huiusmodi hominum conatum non magis improbum esse quàm irri= tum puto, si quidem studij ardorem restinguere premendo, aut secundæ famæ splendorem obscurare nituntur. Nam ut palma arbor in pondus attolli dictitatur, sic uir= tus suppressa, studio maiore erigitur. Opinionem autem non uanis rumusculis collectam, sed claris industriæ docu= mentis emanantem, quis inhibere potest? Splendet enim, splendet, solidæ & expressæ uirtutis existimatio, etiam relictæ in umbraculis, aut procul ab ambitu remotæ: ut uiceuersa, in quibusdam fulgor adumbratæ uirtutis aut sæ pientiæ, obruitur plena luce, cum illustri magistratu ge= rendo, tanquam ad radios ipsi solis aut ad fasces admo= uentur.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-073.png

Transcription: ATR-1

uentur. Equidem (ut ad eos redeam quos interim omiseram) libens ipse suaserim, aut etiam postularim, si qui sunt ex ea secta Philoxeni superstites, qui reru[m] Gallicarum trass actores ideo in Italiam petendos esse duxit, ut nostrates homines rerum actu summoueret, non quod eorum solertiam prae nostrorum admuraretur: commodis ipsi ut immodicis comuter ornamentis que persruantur, quæ nostrarum rerum clade quæsita nullus est qui non norit: externosq[ue] ita suauientur si placent, ut François non despuant. satius enim id esse ceseo, quàm affirmata iniquitate eorum abrumpere patientiam, qui res tacendas effari Stentorea uoce possint. Neque uerò negauerim sæpe è re Gallica fuisse, in rebus transalpinis externorum operam experiri. Quosdam enim adscititios nouimus non modò industrios, sed & exploratæ fidei, qui egregiam & singularem operam & in quietis consilijs & in bellicis rebus nobis nauas se dicuntur. Sed si in rebus domesticis non modò externo milite, ut iam fieri coepit, sed etiam in omni parte reipublicæ externorum operam adsciscendam censebimus, magis id adeò ut paucorum commodis seruiant, quàm ut publicè prosint: quæ tandem nostroru[m] erit functio, aut quando suæ tutelæ Francia restituenda dicetur? O tempora? ô mores? Francia quæ olim sibi, alijsq[ue], & summæ rei Christianæ superesse uisa est, nunc degener & infans, ne suis quidem rebus satis est uel agendis, uel eloquendis. Rem suapte natura indignam, autores eius etiam fecerut atrocem, indigni omnino ipsi qui uel intra uerba peccarent, nedum ut uiris studiosis omni ope incommodarent, quos suffragio suo (ut scimus) prærogatiuo benignè subleuare debebant. Quòd si homines innocenter industrios te- stimo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-074.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET stimonio suo fraudasse, uiri boni existimatur officio non conuenire; quid causæ est quin magnum in sese dedecus admisisse uideantur, qui etiam cupidè fecerunt ut odisse crederentur? Vtinam autem fieri posset, ut cæcæ nostræ querelæ in eos tantum impigerent, qui culpæ autores ipsi, aut affines esse dicuntur: liberius omnino nobis de= stomachari liceret: nunc autem uereri subinde nubi suc= currit; ne aberrante homunum coniectura, in eos uis doloris incumbat, in quos minimè uellem. Sunt enim in quibus ne guttam quidem criminis huius hærere ue= lim, quanquam eorum culpa tolerabilior quàm alio= rum esset. Sed & eiusmodi nonnulli feruntur, ut si sto= machum rursus mouerint, patientiam omnino tibi im= perare non possis. Quo fit ut rem spinosam tractare uix innoxiè queas, & tamen tanta uis est numinis ad sty= lum manum urgentis, ut periclitari malis, quàm rum= pi degeneri patientia. Næ ego satis admirari nequeo quorundam hominum amentiam, qui in rebus ipsis se= cundis famæ suæ consulere uel negligunt uel nesciunt. Nos tres uiros uidimus, qui ad magnos honores assum= pti, cælum nostrum impleuerunt nominum suorum ce= lebritate: quorum duo tum æquales, tum simul in actu summo rerum Francicarum fuerunt. Hos ita inter se iun= ctos diceres, ut aërem & ætherem. Quicquid enim po= tentiæ alterutri accedebat, alteri id omnino decessisse ui= debatur: ut inter illa duo elementa ea est uicissitudo, quic= quid alteri deperit, in alterum ut infernè superneq[ue] tran= seat. Verùm æthereus ille tum summa quæque sibi uen= dicans, tum ad cælum hominum uoce obseruantia que elatus, tam proximè etiam olympum euaserat, ut quic= quid Iunoni Iupiter inter suauia diceret, latere eum uulg

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-075.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. uulgò non putaretur. Quum autem ille alter fastigio fortunæ inferior, libramento tantum suo staret, doctrina scilicet & industria ac maiestate, summo paribus magistratui: hic ui maiore fati suprà omnium aspectum sublimè ferebatur. Qui cum uotis tantumnon ius Parcarum susos cõuolui existimaret ac confideret, arrectissimas quas que ceruices subnutti sibi uolebat. Cum autem ille alter eruditione Varro, animo irrequieto & uersatili Porcius, libertate non obnoxia Cato, superioris magis illius succumberet impotentiæ, quàm animo satis æquo cedere uideretur: id ad huius felicitatem fortunæ deesse tandem uideri coepit, ut ille uelut obex è medio tolleretur. Id quod decimo magistratus anno obitu eius fortuito quum euenisset, fatis iam haud dubiè nobis malè cogitantibus: ibi ille Seianus, ut uidebatur, gaudio immodico persusus (quod alacritate futili & gestiente prodebat cum suo comutatu) omnia iam infrà suprà nutu uerti suo uolens, suffecit statim hominem in locum demortui, quem iamdiu designatum habebat, siquid illi contigisset, ex cohorte obseruantium. quo facto cum in omnes sese partes liberè uersare institisset (nullum enim Catonem esse superstitem sciebat, cuius supercilium suprema sors aulæ uereretur) inde iam apertè domus eius, cupiditatis, ambitionis, obseruantiæ clietelaris diuersorium fuit. Cernere erat omnium ordinum non colluuionem (nam id tolerabile esset) sed quicquid penè in quoque ordine decoris esse uidebatur, certatim sese addicentes aut spei alicuius certæ, aut repræsentati præmij autoramento, aut admisæ noxæ metu, si non assiduè ille cultus contemni uideretur: quæ ut minima numero, ita potissima pars erat. Nam qui omnia in po- testate

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-076.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET testate habebat quæ tunc erat amplissima, is unus omnibus sufficere posse meritò credebatur. Quem autem plus iure ac legibus homines posse non dubiè intelligebant, extra eius præsidia agenti, seculo uix esse hominum opinione ius erat. Quin eousque inualuit hominum opinio, huius ut impotentia, atq[ue] illius obitu, aculei seueritatis, summæ etiam iurisdictioni excussi esse uiderentur. Habuit pro cohorte prætoria non modò candidatos principis, sed etiam munia tos, quorum stipatu se maximè uir clarus murabatur, fremente ipso loue Tarpeio hominum sacrosanctorum miniatore, qui sibi eas operas à Briareo exprimu[m] ægerrimè rebat. id quod eum ipse uidi audiuiq[ue]; in Vrbe dictitantem fremebundè, cum apud eum essem. quæ res in exitium tandem penè uertit dominicæ familiæ, euentu primordijs con gruo. Quis enim nescit uelamenta illa beata non tam cocco imbuta quàm cruore fuisse? O caram semper Franciæ mercem, & bellorum precijs comparatam. Et sic quoq[ue] (si dijs placet) nunc licemur, licebumurq[ue]; semper natalitiæ, ut uidetur, sceptrorum nostrorum necessitate? Verùm in eo ipsius in reliquo que comitatu literatum nullum hominem agnouisses, nisi siquis erat forte unus inter externas clientelas. tam procul enim id genus hominum ab eius uestibulo summouebatur, quàm ipse longè aberat ab cruditione iusta & liberali. Et alioquin nullus ei fermè eorum cordi erat, quos ille uir egregius de medio sublatus, fouisse uisus erat. Quippe ut ille uirtutis, & doctrinæ column, ijs sauerat præcipuè, qui aut cerui cem non obnoxiam, aut indolem ingenij præ se ferre videbantur: ita hic interioris aulæ manceps, & dictator in comitatu regio, in delicijs nunquam uisus est eos habere quos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-077.png

Transcription: ATR-1

re quos meritorum prærogatiua magis quàm suffragio aulicæ obseruantiæ fretos esse ac commendatos suspicabatur. Etenim cum prostitutæ frontis homines in fidem se rè libens recipiebat, sicut amare & scortari à lenone sunt qui iucundius esse putant, tum omnia beneficentiæ suæ accepta ferri uolebat, uir cætera egregius (ne meritis cum laudibus fraudem) & in primis commendabilis animi sublimitate, sordibus auaritiæ, atque omni obscæna uoluptate maiore, dignus que qui uiam ueram intelligeret assequendæ gloriæ, tanti que fastigij sustinendi & perferendi, quod regium penè æquauit arbitrium: cæterùm soliuagus accipiter (ut est in hominu[m] prouerbio) nec in prædatu sociabilis, ut qui in rerum actu collegam ferre non posset. nam qui genesim summam habere se arbitrabatur, nullum no[n] fastigium sibi secundum esse censuit. Hic cum fortunam perpetuo sibi fauore aspirantem multum iam fatigasset, tandem grandioribus inceptis obrutus, quàm quib[us] par esse posset (& neminem solitarius rerum arbiter, ut dictum est, in consortium admuttebat) ipse quoque fato concessit: unus (ut arbitror) omnium quos ætas nostra memunit, æstu perpetuo iactatus inusitatæ ante se felicitatis: quare præter omnium ferme opinionem accidit, quòd ei fortuna summam manum negauit, fauoris que colophonem, destituta tot hominum spe, & præsertim cohortis miniatulæ iam ad comutia honorum fastigij uerticis que properantis, quæ longius ipsa expectatione hominum prorogata sunt. Tantæ autem potentiæ non unum aut alterum, sed complureis successores reliquit, ex sinu tamen suo ante mortem productos. Nullus enim adhuc posthumus successor mortuo agnatus est: tametsi corum unus fortunæ se litasse confidens, cuius alu- -4-

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-078.png

Transcription: ATR-1

72 G. BVD. DE ASSE ET mnus erat, uelut solus summi rerum arbitrij creuisset hæreditatem, tantos repentè spiritus sustulisse uisus est, ut præter insolentiam in uultu emunentem, ferociam quoque territantem loquendo exhalaret. Is in summo magistra= tu dissimulimus sui factus, usqueadeo omnia sibi suscipere permisit, & ad extremum tueri quicquid ipse suscepisset fouendum, ut dignos indignos, quos sibi morigeros se= mel expertus esset, in omni parte Reipublicæ præficien= dos curarit. moratos uerò perinde ac morosos iuutiles Reipublicæ existimans, quàm potuit longissimè in seces= sus ablegauit. utrisque enim iratos superos esse credebat. Videlicet fortunæ indulgentia corruptus, atque immemor personæ quam gerebat, quod uirtuti debebatur, illibera= li obsequio dandum esse censuit. Ex quo factum est ut quam existimationem primis & secundis uitæ actibus col= legerat, eam ipse in ultimo eodem que summo actu totam effudisse uideatur. Aliquandiu autem autoritate grassa= tus asseclis suis promouendis, quum orbis formam nouam mundo stupente coepisset architectari, subita manus in= iectione uim Parcarum expertus est: uir (ut omnes arbi= trantur) summo magistratu dignus, si summum semper magistratum expectauisset, ac nunquam adeptus esset. usqueadeo in secunda ei sorte consenuisse, & uita perfun= ctum esse præstabat. Sed qui fortunæ omnia tribueret, ut cuius præsentissimum numen in rebus humanis esse exi= stimabat, ne extremum quidem fortunæ obsequium re= muttendum esse censuit. Hic est ferè eorum exitus qui mo= dum non nouerunt adhibere felicitati. Verum ille quoque mortuus est, cum summi honoris conuulsa maiestate, tum uerò summæ curiæ lacessita seueritate, senunibus earum rerum iactis, quæ insigni nostrarum rerum clade postea expiat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-079.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. expiatæ sunt: & ea tamen morte felix existimatus. Horum uerò omnium obitus, ut successorum gaudio, ita secundi & ultimi, risu & cauillis omnium exceptus est, ueluti ludos sibi fortuna nobis que factitante. Nam primus ille & summus, uita suo tempore non etiam nostro excedens, orbam non dubiè rempublicam nostram reliquit & destitutam: alios uix statuas utrum ex rebus ipsorum prospers raptos, an potius dedecori impendenti exemptos esse dicas. Tametsi secudus eo nomune desiderium sui non modicum reliquit, quòd eam rerum inclinationem quæ secuta est, morari uidebatur: etiam si ipsum eius fundamenta primum iecisse concussò orbe nostro omnes opinabantur. Sed tamen utcunque intererat superstitem cum esse. eo enim ueluti tibicine sultas res nostras creditum est, quamuis inclinatas impulsas que, tamen nondum sic collapsuras fuisse. Accedit quòd grandiora incepta sic reliquisse uidebatur, ut Apelles Venerem, quæ manum no[n] inuenit operis inchoati præscriptum excepturam. Verùm, ô fluxam rerum humanarum memoriam: hic cum totum Occidentem nominis sui uel gloria, uel strepitu, uel clatis spiritibus impleuisset, sic anima repente concidit exhala[n]ta, ut nullius propemodum nunc in ore, ac ne in memoriæ quidem uersetur. In quo mihi post hoc regnum conditum homo maximè falsus esse opinione uisus est. Nam qui cedrina famuliæ suæ stemmata quæ siuisse sperabat & confidebat, ne sui quidem memoriam nisi exilem atque fugacem reliquit posteritati. Sed scilicet communi principum primorum que Galliæ errore in quærendæ ueræ gloriæ curriculo ipse lapsus est. Nam qui beneficentia & suffragatione ingenia literatorum excitare debebat, atque ad omnia publicè commoda honesta q[uæ] toto pectore incum & 5 here Cedrina stemmata.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-080.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bere, ut rerum præclarè gestarum ueluti quibusdam gradibus in coelum (id quod exoptabat) hominum ore ferretur, monumentis que æternis scriptorum post mortem conderetur: is ut Aspendius ille citharistes, qui omnia sibi <Aspendius citharistes.> intus cecinisse dicitur, in libera penus amplissimæ dispensatione, sibi suis que prolixissimè frangens, publicæ opulentiæ dispendio se suos que augendos esse cum cohorte amicorum asseclarum que ratus est. Atque etiam (ô stultum hominem) libens fecit, ut orandis assentatoribus, ac supprimendis uiris doctis & grauibus, autoritatem, & extruendis insanis ac portentosis prætorijs opulentiam uanissime consumeret, illam quidem (si superis placet) <Donatiua uenialia.> ex donatiuis uenialibus exuberantem, uacationibus que diuenditis sacrosanctorum munerum. Eorum non absimulis, qui ex materia cariosa & uermuculante statuas sibi erigentes, prorogare ijs sese in æuum, sui que memoriam arbitrantur. Sic Bagoarum apud Persas immodica potentia, nihil post obitum eorum præter memoriam solam eunuthorum relinquebat. Deus immortalis, quantum interest inter hominum cogitationes, actus, & institutas. Primus ille tot ingenij dotibus instructus, in muneribus obeundis remussus & compositus (nisi si iracunda seueritas uitio ei data est) ita se in magistratu gessit, ut in eius funere summu honoris maiestas, Franciciq[ue] nominis splendor & claritas, elata fuisse uideantur: cuius rei opinionem auxit secuta rerum inclinatio. At contrà secundus incitatus & uibrans, tertius eo amplius præceps, eo maximè nomine memoriam sui rebus Gallicis inussere, quod felicitati & gloriæ Francicæ funus indixisse existimantur. Hæc est enim omnium opinio, hic sermo, quem fama tumultuosè his annis circuntulit. Cui opinioni et si iudic

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-081.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 75 iudicium meum non interpono, me tamen ipsorum miseret, qui cum essent in loco præcelso conspicuoq[ue] positi, in sese non inquisiuerunt ipsi, nec obseruari se omnium oculus tunc memunisse potuerunt. Viri alioquin comendabiles, si ferendo ipsi oneri maioris fati fuissent. Certè alter eoru[m], qua erat animi præstantia, errore magis quàm proposito. lapsus uideri potest. Præclarum enim sibi esse uir literarum nescius existimauit, cohorte nullenaria futilium hominum stipato ultro per Alpes citro que commeare, quos partim annus co[n]giarijs à rationario publico principisq[ue] donare institucrat, partim optimo quoque præmio uirtutis testatissimæ sacro profano que ornare. Qui si memoriam sui perpetuam cupiebat, monumentis utique præclarè rerum gestarum eam fulcire debebat et stabilire. Ad eiusmodi autem monumenta condenda architectorum manus adhibendas esse intellexisset, nisi planè nescius liberatus doctrinæ atque elegantis fuisset. Heu uana hominum opinio, qui eorum sortem suspiciunt ut beatam, qui rerum potiuntur in aula streptu plausibili, quum nullam aut exilem ipsi sui relinquant memoriam post unum aut alterum quam moriuntur diem. Ego quidem uel miserabiles esse puto, præsertim quum inclinationes temporum et momenta rerum uelut Tantali saxum capitii principum ac fortunis eorum impendeant. Quin et imperium ipsum quid est quod tantopere admuremur, ut numeris omnibus felicitatis ac beatæ uitæ coagmentatum, nisi principes ipsi sibi memoriæ posteritatis inseruiendum esse censeant? quum postridie funeris inter regem uerum perpetuum que, et diurnum ludicrum que nihil interesse putem, quales sunt aut personati reges in theatro, aut qui in peruigilio Epi- phæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-082.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET phaniæ quum regalia agimus, regnum ad sesquioram fæ bæ lusu sortiuntur. Resert igitur non quantum quisque potentiæ assecutus sit, aut quam numerosis hominum cultus sit clientelis: sed quid in uitæ memorabile gessisse, quos mores, quos homines fouisse, ac promouisse prodatur. Enimuero si & principes & rerum potientes hoc intel- ligerent, tantum interesse inter utrunque fungendi uel principatus uel honoris institutum, atque si per uitæ a- gendæ curriculum hos quadrigis albis sublimes, atque ingenti plausu transuectos fuisse, illos plebeia & hu- muli rheda, nec secundo populo, cursum peregisse dice- remus: credo, ut est Gallorum animus gloriæ cupidissi- mus, nihil utique antiquius habituros fuisse, quàm ut bo- norum & grauium existimationi approbare se possent, & posteritati in alia atque alia secula ostentare, quæ ho- minum ipsa iudicium nec per sordes facere nec per ambi- tionem solet. E cquem enim esse uel principem, uel à prin- cipe proximum aut secundum putamus, qui si germanæ gloriæ speciem intueri ac perspicere posset, eamque re- gni uel potetiæ præmium unicum in hac uitæ propositum esse intelligeret, in flexu uel ætatis uel inclinationum re- rum quoquo modo hæreret, ac non ad extremam usq[ue] me- tam sibi semper instaret? E quidem nullum nec regum esse arbitror; nec in aula præpotentium, duntaxat eo- rum qui simules sunt animo antedictorum. Age uerò si id quoque scirent, rerum gestarum præmium solidum perpetuum que esse non posse, nisi ab ijs decretum con- stitutum que, qui dicendi præconio laudes ducum cla- rissimorum pronunciare didicerunt: num etiam tum Gal- liam literatis & facundis fuisse carituram putamus? Ego certe ita existimo, nostros ut alios quoque nihil non as- sequi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-083.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. sequi posse simul ut coeperint assequi uelle: & rerum sud= rum præcones Franciam, non quoslibet, sed etiam Tal= thybiadas edituram, si modò hoc principes intellexerint, priscorum regum clarissima gesta ideo in obscuro iacere, quòd rite initiatos eloquentiæ scriptores non inuenerint ipsi, nec æqualeis, nec posteros. Quum autem per litera= rum ignorantiam incuriam que hoc principibus scire uel intelligere non liceat, fit ut qualibet sublimes ipsi & ere= cti, hoc præstare nequeant, quin à recto cursu felicitatis gloriæq[ue] exorbitent. Etenim cum habenas ferè ignaris re= ctoribus committant, illi[us]; in temonem peritos admittere rarò in animum inducant: quî fieri tandem potest ut inof= fenso cursu plaudendoq[ue]; ad metam perueniant? Simul illæ res alioquin illustres infuscat deformatq[ue]; indignitas, quòd in currum sæpe assumptos huiusmodi uidemus, qui si res rectè atq[ue]; ordine procederet, pedites ipsi quidem ad frænos adambulare deberent. Vtinam autem ex eius officina quæ superius diximus, ut ex equo quondam Troiano, primo= res omnes uiri heroicis animis uisendi prodijssent. Quidam enim eorum arduos eius spiritus, & liuore auaritiam que maiores, alias que eius uirtutes non æmulati, ut est natu= ra humana docilis in sinistra, uitium illud eiusdem imitati sunt. Etenim uir ille animi nimius, admiratione summi api= cis captus, quum externarum tribuum suffragia immen= sis pollicitationibus liceri institisset, hirudines illas bello= rum ærario nostro admouisse compertus est, quæ exan= guem ipsæ rei Francicæ opulentiam suectuiugi sorptuq[ue]; reddiderunt. Olim autem elusus cum peteret ut Cæsaris candidatus, didicit uti foro, ut tempora tu[m] ferebant. Quam cupiditatem nulli non notam, ut tamen prætextu aliquo obtegeret uel perlucente, quum emissarios emerendis obseq

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-084.png

Transcription: ATR-1

obsequio centurijs ad capita classium dimuttere statuisset, tum demum externos admirari, & præmijs adscitos præferre nostris omni ope institit. Ex quibus internuncios, & sponsonum sequestres præproperè delegit, quosdam ita futileis, ut qui strophis maximè inclaruissent, eos ipse appositissimos transigendis negocijs arbitraetur. Nec nunc fando audita narramus. Oculis enim hanc indignitatem in Italia & in Vrbe haurire nobis contigit, cum minimè uidere putaremur quod nulli non oculato patebat: & præterea irridenteis uidebam Gallicam simplicitatem homines peracutos, qui hominum delectum habere non nossemus tum etiam quum copia ingeniorum domestica non careremus. Et nos miramur iterum nos repulsam uerticis honorum sacræ que dictaturæ tulisse? Ex eo iam tempore motorios omnes actus atque etiam turbulentos uidimus in theatro ditionis Francicæ. O beatam futuram te Francia, si intra te tantum felix esse uoluisses. Nam ex quo tempore extra fines auitos prosilire tibi uisum est, eum charissima pignora longissime amandasti, ad te nunquam reditura, tum uelut abdicatis tuis, alienis sinum pandere destinasti. Quòd si in rem atque existimationem tuam futurum uidebatur, ut ad te aut gente aut cognitione potentatus pertinenteis omni ope reposceres, idq[ue] quandò nisi Marte disceptante atque arbitro consequi nullo modo posses, uirium tuarum specimen facere extra fines oportebat: oportuerit sanè, quando quidem arduum est rebus temperare prosperis. Sed quis te superûm insensus ita præposteram egit, ut choragis pastophoris pyrrhicham saltare præclarum esse duceres? uidelicet nôdum intelligebas nec rei nec famæ tuæ ita rationem habituros, quin quo iure quaq[ue] iniuria corollarium illud bel- li asse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-085.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 79 li assequi conniterentur, primùm uenerandissimum (ut uo cant) & ad extremum beatissimum: nullisq[ue] cancellis iudiciorum ambitionem perditam coërceri in ijs hominibus posse, quos fretos uertice sacrosancto uidemus iudices prouocare digitis argutulis. Verùm ille primore impe= tu retroactus, quum ui maiore rem aggredi statuisset, o= mnes'que iam tribus aut laturus aut ablaturus uideretur (& erat tum Argyrassidum cohorte succinctus, præter alas obequitantes) ibi tum repente (ô lubricum gradum felicitatis) à fortuna destitutus, uel ijs potius plagis indu= tus (ut est mens cæca mortalium) quas ipse texuerat, an= xietati animi par esse non potuit, ut multi opinantur. de= prehensa enim felicitas citò curis grauioribus angenti= busq[ue] succubuit, quarum insolens erat. Hic & alter im= matura morte rapti, hoc lucri fecisse dicuntur, ne actuum suorum catastrophen uiderent patriæ luctuosam. Vtinam autem eius sequaces, quorum ad stomachum Gallica non facit oratio, non magis Italiam quàm Italos adamarent, aut certe Italicam doctrinam cum Italia: literæ (ut opi= nor) bonæ ex Italia non modò ad nos uenissent, sed etiam propemodum in Franciam commigrassent, & iam Fran= ci homines essent capaces eloquentiæ. Sed quotocuique unquam in Francia stipendium datum est duntaxat non pudendum? Amicos ipse ex Italia habui, à quibus non sine lacrymis diuulsus sum, quum prouincia paucorum crimine ingrata facessere se dicerent. Neque uerò, ne= que inquam Gallorum ingenia ad literas perdiscendas sunt inepta: sed quia literæ lautiores nihil ad rem am= pliandam patrimonia que factitanda hodie pertinere no= scuntur, elegantiæ suæ frugem hominibus quæstuarijs atque ambitiosis approbare nequeût. Rem autem facere, quàm Digitos argu- tos & crepitâ- tes præferre so lent ij qui de- spicari se di- citant. Alæ sunt equi tes Franci qui- bus ille tû erat comitatus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-086.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quàm res gerere, aut gestas res scribere, maioris multo artificij, magisq; expetendi, apud nos esse creditur. Quò igitur tantopere Italos, si non ad eruditionem Gallorum? At res ipsa clamitare uidetur, non Italicam doctrinam ex Italia, sed commoda, sed ornamenta, sed quod dicere nunc mussito, paucis hominibus quæri, quorum hianti cupiditati fortuna quamuis profusa satisfacere nequit. Habeant illi sanè sibi omnia, quod absque captione nostra fiat: abstineant modò uerborum contumelia, & alium prætextum consilijs suis inueniant. Sed quàm præclarè natura, quæ simulationi sedem in fronte, sermoni in ore dedit, conspicuo ut in loco diu fallere ne possent. fit enim perrarò, frons ut ita sermoni subseruiat, aut uerba fronti congruant, quin malè tandem conscia mens quoquo modo prodatur. Scitum etiam illud aiunt, diu neminem personam ferre posse. Verumenimuero quandò ad cardinem huius causæ peruenisse me sentio, atque ad id aperiendum quod in aliud tempus reseruandum esse duxi, uel la iam querelæ mihi contrahenda sunt. Qua de re enim agitur, explicare amplius non statui. Ignosci autem dolori nostro (cui nonnihil datum esse non nego) ab omnibus æquum est, qui uel patriæ iusta charitate ducuntur, uel quos omnino non poenitet quantum in literis discendo prosecerint, uel certè qui ingeniosos liberos sperant sese genuisse, olim'que gentem illustraturos. Ego'ne ut patriæ, quæ me genuit, quæ me aluit, quæ me utcunque do cuit, denique cui obsides liberos dedi, ignominia affectæ, non condolescerem? non ijs natalibus ortus sum. Calumniam passæ, non patrocinium qualecunque præstarem? haud ita ad hæc studia incubuisse uisus sum. Imò uerò quum in patria literas didicerim, non actione populari pot

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-087.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 81 potissimùm experirer an usui patriæ & ciuibus esse pos= sem? Eequæ autem tandem popularior esse potest actio, quàm quæ suum populi ius tuetur? quæ ignomuniam po= pularem singulorumq[ue] propulsat? E quidem sic contendo: qui ingenuis ipse parentibus natus sit, auumq[ue]; ac pro= duum ciere non ignobilissimos possit, nec se in seruitutem aliquando abduci à plagarijs hominibus passus sit, ut in= ter uenalitios in catasta illiberalis obseruantiæ seruili pre cio indicaretur, idemq[ue]; ijs ornamentis quæ nec uirtute nec ingenio, sed potentibus in aula supparasitando quæ= runtur, literarum studium antiquius duxerit, si nec aduer sa Minerua hoc se facere confidat, dicendiq[ue]; stipendia non grauetur implere: illustrandi quoquo modo nominis sui ius ei esse debere, si quid ipse fortasse in medium com= minisci & prosequi stylo possit: neque ea spe illum pro= hiberi citra iniuriam posse. Hoc ius sit sanè Italorum ci= uile aut proprium, modò nobis co uelut traslatitio liceat uti: quanquam reliquæ ferè gentes melius de se meritæ, id ius non magis Italicum esse quàm provinciale contendu[n]t. At Italorum extant opera quæ priscam literarum elegan tiam instaurasse nobis ac retulisse iure creduntur. Quid tum? num per eos qui iam scripserunt, consumptum o= mne argumentum ostentandi ingenij putamus? aut num Itali quia primi hoc certamen instituerunt, ideo solis eis gloriam hanc sperare iure occupationis licet? Ego uerò quod ad hoc pertinet, sic propemodum censeo, Italos hæ= ctenus meruisse ut iure (ut ita dicam) suo, literis lautiori= bus studere uideantur, neque inuitus fecerim ut Italiæ alu= mnis uelut maiorum gentium scriptoribus sedendi in or= chestra huius theatri ius tribuam: sed quis iam omni gra= du atque in quintam classem deiectos aut summotos Gal= f los

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-088.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET los esse patiatur? aut quisnam est eorum qui edicto quidem ignauioris metus non prohibeantur postulare, quidq[ue] iniuriaru[m] possint reos uel in tyrocinio quoquo modo insimulare, qui libens hoc committat, ut ad se delatam certis autoribus contumeliam, transmittens silentio, socordi etiam animo remisisse uideatur? tametsi quod ad me pertinet, absit ut quenquam ea dereum deferre uelim aut postulare, eorum quidem quos alijs nominibus & ueneror & probo, si tamen secum agi ciuili animo pati sibi persuascent. Nec nunc eos mihi uideor postulare, sed insignem iniuriam apud eos ipsos expostulare: si quidem audire ipsis uacat, & exaudire nos possunt. Verum esto (quod tamen pace dictum aliarum prouinciarum uelim) Itali hominum soli hactenus hoc nomine in cælo esse dicuntur aliarum gentium opinione, hoc est enim Italos hodie omnium ore celebrari: sed si Herculem & Liberum & Castores in cælum ingentia merita subuexisse traduntur, cur non possint olim & alij scribendi industria parem & simulem Italis laudem mereri, atque adeò ius ipsum sperare Quiritium? Neque enim maiorum illi dij gentium, quos etiam selectos antiqui uocauere, conscriptos illos deos meritorum suffragijs in cælum admuscere: Itali in doctorum ordinem laudem que adoptare grauabuntur, qui ingenij aut doctrinæ commendatione uidebuntur inclaruisse. Sed etiam mediusfidius etiam que uereor ne ineptire uidear, qui tanquam ad palum magno sudore depugnem. Quis enim aut Italus aut alius quenquam unquam aut Gallum, aut alium ex iure manu consertum uocauit ob id quòd hanc spem laudis usurpasse diceretur, quasi in alienam possessionem temerarius inuasisset? Nostrum est hoc crimen, qui etiam nullo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-089.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 83 nullo uindicante, ius omnibus commune, Francis ab iudicamus etenim externis quàm nostris iustioribus utimur, quos tamen ut iudices iniquos, ita minimè infestos aduersarios in re ipsa disceptanda experiemur, ut spero. Nam quibus ingenia nostra probare non possumus, si in certamen dicendi ueniretur, ij ne uelitari quidem & lacessere pugnam Latino more, nedum pugnare iuslo Marte possent ac certamine: nisi si eorum fortasse quispiam bastas (ut dicitur) amentatas à comutatu suo mutuaretur. quo minus nobis anxiè hæc causa agenda fuit. Apud hos enim si quid uel scitum dixeris uel non insulsum, stupida id aure ut fatuum deuorant & transmittunt. Enimuero hæc actio etsi ita mihi competit quasi caput & fortunas meas, ut & omnium Gallorum, in ea agi putem: tamen ita occupaui, non ut cupidè anteuarterim, sed ita res nata tulit, primæ ut essent meæ partes, non etiam ut posthac amplissimæ futuræ. Erat & alioquin, si cuiusquam, certè meum, in hanc causam quoquo modo descendere, qui in his studijs bonam partem ætatis iam contruiissem, nullius spe aucupij lucriq[ue] prouocatus. Proinde ita existimari ab omnibus uelim, tantumnon integram à me causam relictam esse successoribus, ut ne libatu quidem magnoperere præflorata uideatur. Nam neque mihi ipsi ita præscribi potest, quasi omnem aquam meam dicendo consumperim, ut si reos eosdem, aut alios repetere olim in mentem ipsi uenerit, non multæ iterum horæ indulgeri mihi debeant. Cum enim sic agendum duxi, ne rei cardinem attingerem, tum verò sic temperandum, ne iugulum causæ quoquo modo peterem. nam quos & merita & fasces alioquin reuerendos faciunt, eorum sartam (ut aiunt) & tectam esse existimationem decebat. Tametsi quî fieri potest f 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-090.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET potest ut styli modum teneas, qui etiam hominum patientia irritati, nihil sibi uidentur reliqui fecisse (in hac re quidem) quo nocentiores fiant? Quotus autem quisque faceret, ut à quibus alioquin læsus, publico etiam nonunè iniuria affectus esset, nec se hilum prosecisse modestia ac silentio intellexisset, ab ijs gratiam inire turpi patientia cuperet? atque iniuriam propulsare quum posset, commodis ipse suis potius quàm existimationi patriæ consulendum esse duceret? Equidem ipse eousque Aristippeus esse non possim. Proinde ut sit penes eos arbitrium quo quisque in numero in Francia esse debeat: malum tamen non nescios literarum oderint quàm despiciant. Quid enim agas ubi tute aquam fluere tibi noris, & aut crimen agnoscere, aut respondere cogaris? Atque equidem propè est ut dicam tanti esse in Gyarum ablegari, aut in Scryphum, dum aculeo dimusso libertas intereat. Qui si indignatione iusta orationis meæ uela implere uoluissem: re rum dicendarum copia facundum me fortasse, ut quemlibet, indignitas etiam reddere uehementè potuisset. Quin & libertatis fines bono & populari principe tam latè patêre quàm ueritatis puto: intra quos tanquam intra liberius præscriptum expatiari licebat, nisi reorum magis quàm rei rationem nuhi habendam esse meminissem. Nec uerò fortuna quamlibet improba tanta se flagrare inuidia diutius sustinebit, tantam ut in magnis uiris iniquitatem fauore immodico prosequi non desinat, si illi in posterum incommodi ac molesti esse pergant. Aderit enim aderit uotis euocata Nemesis: cui animaduersionem eorum antiqui consecrantes, qui rebus secundis insolescunt, Adrastian cognom[m]eto quasi ineuitabilem uocauerunt. Interim nos æquitate animi fretos, suaui secundarum rerum aduersa

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-091.png

Transcription: ATR-1

aduersarumq[ue] condimento deuoratas omneis indignitates concoquere oportebit, nec à laudabili uitæ instituto hominum iniquitate aut temporum absistere. Huiusmodi enim stomacho eos esse conuenit, qui ad literarum studia amore sapientiæ, non quæstus gratia incubuisse se dicunt. Quippe huius uitæ in seipso uersatur institutum: nec aliud extra se inuitamentu[m] maius habere potest, quod quidem ab hominibus pendeat, aut à fortuna. Is quidem certè studiosi nomine indignus est, qui sese frui in studio non arbitratur optabilius esse, quàm se in ius ditionemq[ue] fortunæ atque istorum per ambitum permuttere. Proinde hæc et huiuscemodi non Catonis animo (ut aiunt) sed Ciceronis stomacho ferenda sunt. Ita autem mihi superos omneis propitios esse uelim (nulla enim religione maiore adstringere fidem meam possum) ut rerum indignitate[m], non cuiusqua[m] odio incensus, hactenus stylo indulsi. Quare in primis eam mentem potentibus atque autoritate præditis dari opto, ut in uniuersum prodesse uelint, ac singulus non obesse. Nihil enim nec generosius uelle nec innocentius possunt. Sin (quod absit) id fieri nequit, id nobis diuinitus dari, ut aut ne possint studijs nostris incommodare, aut certè incommodando ne possint nos ab æquanimitatis gradu quoquo modo deturbare, in quo hactenus securitate felices acquieuimus. Erit tamen aliquando (interim enim ariolari iuuat) principum prouidentiæ, cauere, ne eorum nomina factiose supprimantur, qui publicè aut honorifici aut utiles esse possunt: et prudentiæ, uidere, siquæ famuliæ ciuile fastigium præpetes excesserint, ut in classes, circuncisis (ut dicunt) aliis, in ordinesque redigantur. Nunc perorationis loco ingenia Gallorum qualia sint, antiquitatis autoritate docebimus, solertis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-092.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET solertis æstimatricis ingeniorum gentium: ne Gallomæstiges Franci ninium posthac sibi placeant, quasi soli inter nescios iudicio præditi. Quo citius autem hoc documento perfungar, unum tantum eiusrei autorem laudabo, nec Italum ipsum, nec Gallum, et classicum alioqui testem, ne à quoquam refelli tantum elogium possit. is erit <Strabo.> potissimum Strabo, genere Cappadox, eruditione Græcus, iudicio priscus, conuersatione incolatuq[ue] Romanus, terrarum multarum peragror, ut ex geographia eius patet: in cuius libro I I I I. de Gallis loquens ita inquit, < Gallorum elo gium.> tò sè siumpan phulon [n]o[n] nu[m]m[er]a phallikonthe n[ost]ra phalakon phalæon, phalma[n]douthe [n]o[n] si n[ost]ra thumikon, n[ost]ra ta[n]ch[us] ph[ilosoph]os ma[n]ch[rist]us, a[n]n[im]losa a[n]n[im]plæu[m] n[ost]ra [n]o[n] [n]o[n] phalou[n]thes. Dià t[er]tio erethiæntes n[ost]ro, a[n]n[im]f[ic]i sviæs ph[ilosoph]os t[ame]ns a[n]n[im]æu[n]as, n[ost]ra phænêr[um]s, n[ost]r[um] [n]o[n] meta s[ive]fæws. Vniuer sa autem, inquit, natio eorum hominum qui Galli n[ost]uc et Galatæ appellantur, Martis studio flagrâs, animo est strenuo et celeri ad conserenda præliæ: alioqui mente candida et simplici, et ab improbis moribus abhorrente. Itaq[ue] iniuria lacesiti, conferti coëunt in certamina, apertè, nulloq[ue] periculi adeundi respectu. eam ob rem tractabiles se præbent primo cuique stratagemate uincere eos uolenti. Idem inferius, πλω ιλιας n[ost]ra πόλυντα [n]o[n] [n]o[n] εχοντες ἀσωανωνισομων. παραφαίντες δὲ συμαρ[μ]ως ενδιαστι ph[ilosoph]os ἀχησιων. [n]o[n] sè n[ost]ra παίδιας απ[er]εαδὴ n[ost]ra λόγων. Præter uim et præ sentia animi nihil ad certamina adhibentes. Quòd si quid temere susceperint, facilè utilitati cedunt. ob quod et doctrinæ institutione[m], et literaru[m] studia capessunt. Et rursus de gymnasio Massiliensi, εν δὲ τῶν παροντικὴ τὰς γνωμοπάτες ὑμαιων αυτὶ τὰς αθήνας αδοσμιας εκείσε φοιτὰριοι φιλεμασθεῖς ὑντας. ὑφ[ι]ντες δὲ πούτος δι γαλάται, n[ost]ra αμα εἰρηλω ἀχοντες, πλω ἀχολιω ἀσωμων ph[ilosoph]os t[ame]ns ιειστον ζιας, [ν]o[n] απ[er]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-093.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 87 ἐπικτὴν ἀνδρὰς μόνον, ἀλλὰ ἡμιμοσία. ὑφισὰς γοῦν ἀποδιχον= ται, τὰς μὴ ἰδια, τὰς δὲ πόλδα κεινὴ μιδοῦμαιοι, καθάπερ καὶ κατροῦς. Hæc autem Massiliensium institutio, Romanoru[m] hodie nobilissimum quemque pellexit adeò, ut pro peregrinatione quam studiorum causa Athenas pridem suscipiebant disciplinarum cupidi, nunc illuc se co[n]serant. quorum æmulatio Gallos quoque excitauit, ut pace per Galliam composita, ipsi ocium à rebus bellicis amplectentes, ad discendi institutum animum appellerent, non uiritim modo, sed etiam uniuersim per urbes: quippe qui dicendi magistros (quos Sophistas appellant) priuato publi= co'que impendio oppidatim suscipiant, salarium illis sta= tuentes perinde ac medicis. Nec literas Gallis Strabo, nec animum studijs liberalibus aptum promptum'que negat, etiam si eis ad prælia animos gestientes tribuat. Quanto igitur nostri maligniores, qui Francos præcipuam Gallo rum partem in orbem barbariæ redigentes, studiosorum industriæ summussim obtrectant? fidem apud uulgus co= mitatus regij facientes, quod ne nomina quidem disciplinarum unquam suspicari potuit. Quòd si olim Galli literis apti fuerunt, quæ tandem inuidia est, nunc quoque in Gallia literarum bonarum studium cum successu excitari, si quidem publicè nunc honos facundiæ ut quondam habeatur? Nisi uerò Strabonis ætate, quo tempore hominem deus induit, fieri id potuit, Gallis adhuc semiferis: id nunc non poterit, quo tempore gens nulla moribus aut mansuetioribus aut elegantioribus uiuit. Quibus si ipsis disciplinarum expolitio, & naturæ præstantis condimentum adderetur, undiq[ue] certè & lauti Franci & perpoliti fuissent. Ex illo autem prisco Galliarum instituto emanauit illud satyrici poëtæ, f 4 Gallia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-094.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Gallia causidicos docuit facunda Britannos. Galli olim facu[n]di[us] studiosi. Notum est etiam certam Græcæ Latinæq[ue] facundiæ Lu= gduni olim institutum ad aram diuo Augusto consecratâ: ad quam idem Satyricus alludens in 1. Satyra inquit, Aut Lugdunensem rhetor dicturus ad aram. Proinde nunc quum totus Graias Latiasq[ue] habet orbis Athenas, digna tantum merces artibus statuatur, & spon debo non modò oratoriam & poëticam in Galliam, sed etiam Gallo græciam postliminio redituram, & istos futu ros ridiculos, qui nullum exemplum esse contendunt hominis Franci in literis Latinis priscisq[ue] eruditi. Qui si= quando quis existat utraq[ue] lingua se scire profitens, Anacharsin (ut opinor) in Scythia esse dicent, aut etiam prodigiosum, indictis que supplicationibus procurandum & expiandum. Hos uix statuas utrum ignorantiæ damnes, an potius temeritatis, qui se nobis Aristarchos tam fiden= ter ingerant. Quis enim præter eos ignorat linguæ olim Græcæ studium tam solene in Gallia fuisse, quàm nunc est linguæ Latinæ? Cuius rei iterum eundem autorem citabimus, his uerbis de Massilia scribentem, καὶ φιλήμωνας κα= πεσκοβασε τῶς γαλάτως, ὑπὲ τὴ συμβολαια ἐπιλωσι γα= φην. Eadem urbs Massilia Gallos linguæ Græcæ studio= sos fecit, & eousque amantes, ut contractus & conuen= ta apud eos Græco sermone concipiantur. Hæc Strabo autor grauissimus de maioribus nostris scripsit. Quòd igi tur nec eloquentia nec studia elegantiora atque humaniora in Gallia hactenus celebrata magnopere fuerunt: nec coelo imputari clementissimo, nec naturæ omnino Gallicæ eidemq[ue] humanissimæ debet, sed quorundam hominum ru= sticitati, aut potius iniquitati, qui primos ordines in rerum nostrarum administratione duxerunt: eorumq[ue] qui hoc dicunt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-095.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 89 dicunt, ignorantiæ, uel (ut Græci appellant) apirocaliæ, < Apirocalia.> quod uitium est eorum qui nec bona sua nouerunt, nec eo rum usu acquiescût, qui scrijs in rebus operam bonam ac strenuam nauare didicerunt. Neque uerò quo nonune appellem, nunc habeo, quibus nihil non accersitum placet: nisi si mirari non debemus ijs omnia uernacula sordere, quos Transalpina commercia nimiu[m] iuuare fama est, nec iuuare tantum, sed etiam adiuuare. Habet nimirum quippiam externorum admiratio, quòd nec fronte promi uidetur, nec ore ab istis laudando fascinantibus: quod utinam in rem tandem nostram atque existimationem exeat. Cæterùm illi mihi uehementer falli uidentur opinione, qui cordatos uiros in Gallia ideo desiderari putant, quòd innata in arma alacritas, parum prudentiæ in consilijs agitandis habeat. Hoc quum uulgò nostrates homines dicunt, euenta rerum considerantes, tum dogma iam esse coept ab eadem secta cum superiore constitutum. utruncq[ue] enim adstruere maximè refert eorum. Quasi uerò naturæ dissidium inter cor & manus ingenerarit. Ego uerò in utranque partem uires animorum ualere puto, quum rectè animi ipsi formantur doctrina & institutis, & præsertim in ijs gentibus, quæ naturæ plena dote præditæ, & corpora & mentes ad omnia uersatiles habent: cuius rei quum Gallis Strabo testimonium præbet, tum usus ipse docet. Argumentum huius rei ualidissimum afferre possem ex Græcorum Romanorum que imperio. nam & Macedones inter Græcos adnumero. Vtrunque autem imperium non minus animis excolendis, quàm corporibus exercendis quæsitum est, & retentum. quippe idem numen Palladis & Mineruæ, & Martios animos loricatis pectoribus, & togatis præcordijs aut palliatis uim iudican= f 5 dicen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-096.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET di censendiq[ue] inspirare creditum est: neque id quidem modò, sed etiam studiosis uim illam numerosa solutaq[ue] oratione dicendi. < Enthusiasmos.> Quare antiqui Enthusiasmum appellauerunt uim dicendi scribendiq[ue]; diuinitus instruefactam. Eôdem id pertinet quod à Catullo & Vergilio dictum est, ciuitatum arces Palladi esse sacratas. Vrbes enim priscitam prudentia & literarum scientia, quàm robore & fortitudine capi retineriq[ue]; hoc figmento significare uoluerunt. < Arces ciuitatu[m] Palladi sacræ.> Aegyptij uerò in ijs quæ Hieroglyphica apud eos dicebantur (id est sacra quædam monumenta, non literis uocabula, sed scalptis rerum animalium que figuris significantia) Mineruam hemisphærio coeli superiore, Iu nonem inferiore intellexisse dicuntur. Macrobius etiam autor est priscos summam ætheris partem, quam ætherem dicimus, Mineruam appellasse, ex qua mundi parte solari uirtute homini prudentia ingenerari putatur: propter quod Palladem Louis capite editam poëtæ fabulati sunt. < Minerua. Pallas cur fingatur cerebro Louis nata.> Ex quo intelligimus prudentiam & sapientiam ueluti iure suo cæteris uel rebus uel hominibus eminere. Qui igitur fieri potest, ut ampla imperia, quæ supra modum ulnarum inimicis nos complecti uidemur, manibus que non consentis, quæri & retineri sine prudentia possint. Prudentia porrò (ut Græci dicunt) est ανρίλα νῦ[m], mentis consummatio, seu mentis exacta constitutio. Aristoteles, ἀν μὴν ἡὰρ σοφία ἔσι ποδὶ τὰ μετὰ ἀγοδεῖκως, κηδὲι ὑσοῦτως ὑπτὰ. ἀν δὲ φρόνησις ἀν ποδὶ ταῦτα, αλλὰ ποδὶ τὰ ἐν μεταβολὴν ὑπτὰ. Sapientia, inquit, uersatur in ijs quæ demonstratione constant, & semper eodem statu manent: prudentia non itè, sed in ijs quæ uicissitudinem admittunt. < Sapientia.> Et rursus, ἐν δὲ χεῖρων φρόνησις τὴν Θρίας. ποδὶ χεῖρω γὰρ ἐστιν. ἀν μὴν γὰρ σοφία περὶ τοῦτον καὶ ἔθευσ, ἀν δὲ φρόνησις ποδὶ ἔν σμφέν- δος Prudentia.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-097.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 91 φον ἀνθρώπον. Sapientia autem, inquit, præstantior est prudentia, utpote quæ circa æterna diuiná que uersetur: quum prudentia circa deteriora occupata sit, scilicet circa ea contemplanda quæ homini commoda sunt. Et rursus, αἰ γαρ αρεται παῖθει πρακτικὴ ἐστην, ἔλιφρόννοις ἔασθέν ἀρχιτεκτων αυτῶν ἰστην. ὑπως γαρ ἀυτη προσκαθ, ὑμως αἰ αρεται καὶ ὑι ἀυτῶς πράτησην. Cum autem uirtutes omnes sint administratiuæ, prudentia illis architecti uicem præbet. nam quo modo illa agendum iussit, sic ipsæ administrant, & qui secundum eas agunt. Ex dictis satis liquet sapientiam & prudentiam cognatas esse uirtutes, prudentiam que aliarum uirtutum moderamen tenere. Quo fit ut omnia nobis tollant, qui ciuilium disciplinarum scientiam nobis cum iudicio utilitatis negant. Hoc est enim tollere sapientiam & prudentiam, quas ciuitatum conditores uno nonune complexi sunt eloquentiæ. Nisi uerò nobiscum eos agere benignè ob id putemus, quòd uelut uecordi Galliæ strenuam manum gestientemq; cum gladio relinquant. Quid enim est aliud Gallos ad prælia promptos dictitare, bellis autem gerédis aut opportunè suscipiendis consiliu[m] ipsis non suppetere? Quod ipsum quid est aliud quàm hominem (ut dicitur) ex homine tollere? Non'ne si animæ principem partem à corpore humano sustuleris, quæ remanebunt comunia cum simijs nobis erunt? Equidem ut heroum olim gesta memorabilia < Memorabilis locus.> non sine Theseo facta fuisse dicuntur, id etiam apud Græcos prouerbio attestante: ita sine sapientia & literaru[m] peritia co[n]tendere & asserere non dubitauerim nullos unqua[m] populos rerum potitos esse. Siquidem nec Assyrij Chaldæis, nec Persæ Magis, nec Macedones literis Græcis, nec Alexan

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-098.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Alexander Aristotele præceptore, caruisse memorantur: qui etiam ipse Homero quasi puluino indormure gaudebat, capiteq[ue] incumbere eius poësi: eiusdem que Iliadem gloriæ armis assequendæ instrumentum esse dictitabat, & uiaticum. Eant igitur illi quouis gentium, nec patriæ sese posthac imputent, qui humanarum rerum intelligentiam, earumq[ue] dicendo explicationem, regno Franciæ explodunt, ultra Alpes & Pyrenen proteruè summouentes, tanquam ferre coelum nostrum eximiæ illæ dotes humanæ mentis nequeant, sacrarum literarum tantum studio iurisq[ue] accommodatum. utrunque enim studium nobis homines benigni religiosiq[ue] largiuntur. Atqui si uerum fateri licet, huiusmodi elogia Gallorum, paucorum hominum crimine inualuerunt, quorum maximè interfuit pauca consultò ac ciuiliter agi, quibus ut quidq[ue] uisum est ipsis, ita pro disceptato, consulto, decreto atq[ue] etiam tracto habitum est plerunque. Est autem artis aulicæ inuentum, in ijs quæ paucis placita sunt, imperiosa placita principum adumbrare. Ita fit ut quæ priuatim paucis coducunt, ea regni totius ceruicibus capitali licentia iniungantur, ut ne gemere quidem populo oneri succumbenti liceat. Hoc cum nunc omnes & sciant, & obscurè non ferant (mos enim iam noster & nostris & exteris innotescit) ridiculum est quòd acuti quidam homines sucum se facere perinde ordinibus ut plebi arbitrantur. Ego autem sic contendo, si acreis rerum consultos decretis aulicis faciendis adhiberi moris fuisset, & quidem bona fide adhiberi, non ut arbitri tantum oculati & spectatores essent rerum præiudicio sanctiore transactarum (id enim diu translatitium esse constat) haud dubiè non magnopere consilio peregrino accersitoq[ue] egeremus. Quod ge- nus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-099.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 93 nus nonnulli homines graues festiuè amplecti scruntur, rei magis suæ (ut dicitur) quam publicæ prouide[n]tes. quod tamen ipsa uiderit prouidentia. nunc enim earum rerum iudicium libens sustinuerim. < Memorabilia Gallorum pri scoru[m] consilia.> Quanto uerò deteriores pri scis Gallus nunc sumus, quorum tantum fuisse studium au= diendi attentè quicquid in medium consuleretur, autor est idem Strabo, ut si quis censente alio committeret ut in= terfari uel aliter obturbare uideretur, uiator illico ma= gistratus, minitabundus ense stricto in eum insurgere διον δὲ χεῖν ποίς σωμεριοις συμεωνον. ἀν γὰρ πις θορυλήν τοι λεγοντα και ὑδοκρουσμ, προσων ὑπιπρέτης ἔαωασμένος ἐἰ= φος κελοῦδι σταῦν μετὰ ἀπελων. Sed tunc apud Gallos in me= dium consilia agitabantur, sicut & non ita pridem homi= nes consulti censere in consessu liberè iubebantur: nunc mos inoleuisse fertur ita publica scita faciendi, ut in poten tiorum sententiam omnes pedibus eant. Consilij (ut fer= tur) est una mens: & eadem sententia: tanta est inter homi nes concordia & charitas, quando in collegium nemo as sumitur nisi à collegis adoptatus, in uerbaq[ue] collegarum adactus, uel salutator strenatius (ut utar nunc uerbo co= mico) uel ui fati cuiusdam mirifici admussus. Hoc siue ue= rum fortasse, siue (quod malim uideri) mendacio permi= xtum est, indignum certè est, quòd famam id circunstren= tem ultra Alpes & Pyrenen, compescere negligimus. id enim referre rerum nostrarum puto. Sedenim illud (ut a= iunt) miro præconio dignum, omniq[ue] memoria prædican= dum, quòd paludatos duces uidimus rerum bellicarum callentissimos imperia à togatis accipere coactos, qui nù= quam castra antè uidissent. Togatis dico? quid si etiam ab infulatis? adeo Martios omnes spiritus homines Fran ci gerimus. Euge memorabile exemplum, & insignem in omne

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-100.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET omne æuum memoriam huius seculi facturum. sed infensum Martis numen (ut exitu tandem patuit) præposterum ordinem rerum auersatum est, & tantam indignitatem secutæ euestigio clades expiauerunt. Ecquonam unquam tempore post uiuorum memoriam congruentius rerum euenta coeptis respondere uisa sunt? Vt enim nil non præposterè gestum est, ita nihil non exitum dirum habuit: unde æterna nota (quod refero moerens) patriæ est inusta: fatis certè, non nostris moribus imputanda: ut intemperijs actos tum fuisse nos putem, qui nec ius nec fas respiceremus, diræq[ue] imprecanteis oppressos obaudiremus. Eorum fortasse uicem dolere nos debemus, si qui sunt qui in communi crimine insontes, aliena inuidia uel flagrarint, uel afflati sint. Sunt enim & mortui & superstites quos uariè fama premut eodem in reatu, ad posteros etiam non dubiè transitura. Quo magis mirum < Sordes reoru[m] hic intelligi puto.> esse potest, quòd omnes nunc uultus nostri uelut sordibus excussis strocem etiam præstrunt securitatem: nec de ore famæ componendo laborare quoquo modo uidemur. Verum hoc tempus mittamus, quod Tragicos penè euentus omneis habuit, & humana fortasse maiores prouidentia: quod utinam ipsum eximu homunum memoriæ posset, ne tragædias excitare libens rebus iam lætioribus uidear. Quod enim bene coeptum est agi, p[ro]pero deum approbaturum. Quo fit ut hilarius etiam nunc uelut in portu nau fragium commemorem, ut naufragi rasi ac pileati solent, præterito facti periculo loquaciores. Vtinam igitur fatalibus nunis semel defuncti simus, nec uersuram fecerimus (quod ominari nolim) mutato creditore. Qua in re si spes non fesellerit, & bene omnia eueniant, nullas mortalium partes co[n]silijs que nostri omnino fuisse credam, sed

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-101.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 95 sed omnia prouidentiæ supernæ accepta restrenda cense= bo, quæ priuata (ut arbitror) pietate, non publica exo= rata, luxatam rerum nostrarum summam, molli (ut aiunt) & facili articulo nec opinantibus nostris reposuit in se= dem. quippe admoto tempestiui laxamenti fomento tan= tisper utrisque partibus respirare, quietis que consilijs animum intendere appelleré que licuit: tametsi nonnulli sunt qui obnixè & refractariè contendunt res Francicas non posse in eodem cardine uersari gloriæ atq[ue] felicitatis, si ijsdem manibus usura sit resurgens, quibus è gradu de= iecta esse dictitatur. Quod si omnibus itidem persuasum esset, adiurandos per charissima pignora quosdam esse di= xissem, ut paulisper istinc facessentes, ualidiores manus, ne dicam tersiores, habenas rerum tenere paterentur: præsertim quum quorundam aut ætas aut ratio uitæ rece ptui canere iamdiu uideatur. Sed si eodem capite (ut spe= ramus) ijsdem que manibus dominus in gradum nos repo= nat: erit omnino cur diuinum beneficium grandius exi= stimare possimus. Quare in eam spem sigillatim concipe= re uota debemus, quandoquidem ea publicè nuncupare non solemus: & fortasse præstat (quod aiebat Augustus) contentos esse hoc Catone, quandoquidem spes iam hi= larior affulsit diuina benignitate. tanta est enim conta= gio in illo cercopum conuenticulo, uix ut inuenias qui fi= dem bonam illuc adoptatus agnoscat: alios confestim eos= dem esse credas: ita sui dissimules fiunt homines triduo uersipelles: & quasi ad fluuium Lethen biberint, pri= stinæ suæ sortis omnino obliuiscuntur, imò uerò huma= nitatis ipsius atque mortalitatis: hominum uerò uenefi= corum atque fascinatorum conciliabulum dirum auer= sandumq

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-102.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sandumq[ue]; usqueadeo sensus omneis humanos afficere au lica illa delenimenta cernuntur, quasi uenena Circeia at= que magica, partim ut honestatis & officij, partim ut actus omnis liberalis obliti esse uideantur. Quotus enim <Adytu, primâ in aula autoritatê intelligit, ad qua paucis accedere contingit.> quisque eorum qui in adytum semel illud beatum ascenderit, ad familiaris postea & ciuilis amicitiæ officia, aut omnino ad æqui boniq[ue] intelligentia[m] descendit, priusquam præceps ruit, aut inde depulsus est? Tum demum autem placidos eos uideas & mansuetos, uitam execranteis auli < Aula imposterix pellacissima, moru animoru[m] internecio.> cam, seq[ue]; ipsos deuouenteis inferis, si unquam imposterici pellaci que remoræ crediderint, perditeq[ue] tenaci, cuius olim uisendæ cupido ignaris incesserat. uidelicet quasi ab aula sibi exilium consciscere præoptarint, quàm in ea co[n]senescere morum atque animorum certissima internecione, quum sciamus neminem adhuc eorum quibus in eam nassam ambitionis penitus insinuasse contigit, ad quietem municipalem ciuiliâ que instituta nisi retrogradum atq[ue] itidem restitantem reuertisse. Vnde ioci basilicani, unde circulares conuiuiales que in oppidis excitantur fabulæ: quum ij quos excuriatos uocant, uelut ciuitate donati inter municipes coepere profiteri. hos cernere est aulæ relictæ desiderio uultuosos, animos que conspicuè despondenteis, ut qui tabificio dolore ægrescentes, ad extremam maciem lenta tabe desiderij perarescant. Vtinam igitur ij magistratus qui rebus iam accisis in id tempus pertracti sunt, quo pacificatoriæ legationis & pronubæ mentio <Pronuba legatio in Britanniam missa est ob co[n]nubium Ludouici Regis cum sorore Regis Angliæ.> auspice (ut spero) prouidentia excitata est (cordi enim id superis quoque foedus esse credendum est, qui omnia in unum congruentia tempus appositè temperarunt) utinam inquam ijs magistratibus instinctu quoque diuino ueniat in mentem, nunc nobis omnia esse prona, si ad pristinam concupimus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-103.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 97 Suscicari aliquid incômodû uideretur ex aulæ innouatione. concupimus et contendimus revolui felicitatem. hoc modo meminerint futuris benefactis præterita errata esse obliteranda, ut uelut in Telephio uulnere fabulantur, sic in nostrarum rerum clade eadem manus uulnifica medicâ que commemoretur fuisse. Sic enim per me licebit eis coronam quoque gramuneam sperare: quo nullum honorificentius præmium esse potest. Est in antiquorum prouerbio, serò Phryges sapere. nos igitur ab ijs (ut fertur) oriundi, serò saltem resipiscamus. Sed per deum superosque omneis inter cæsa (ut solemus) et porrecta, alias res agere aut nugari desinamus. Quis nam autem nostrû nouit an diuinæ satis misericordiæ ijs cladibus litatu sit? At nos rei uoti tanti pariter et damnati existimatione nostra sumus, nec exoluere animos religione in præteritum magnopere laboramus. Tum hoc Gallicum semper fuit eritq; accinctos statim ut discinctos gloriari, ut est in prouerbio consecrato. Hic me interdum meticulus securum esse non sinit, ut qui sciam ex propugnatoribus prima quaq; occasione oppugnatores futuros. Verum enimuero ne odiosus esse uidear religione nimia et ominosa, præsertim quum maioribus auspicijs (ut fama est) et lustratiore exercitu res gesturi posthac simus, tandem ad institutum cum spe noua reuertar. Iuuenalis Sa tyra I I I I. - Mullum sex milibus emit Aequantem sanè paribus sestertia libris. id est (inquit Merula) pendentem libras sex pro numero sestertiorum. nam mille nummos sestertius ualebat. Scribit enim Plinius Asinium Celerem sestertijs octo mullum emisse, quod pretium fuisse octo millium nummûm Macrobius tradit. Comprobari etiam hoc ab Horatio potest, g illo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-104.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET illo in loco, Si quadringentis sex septem millia desunt, Plebs eris. - <Equestris census.> Erat enim legitimus census equestris, quadringentorum millium. Merula in hoc lapsus, singulos sestertios nulle nummos esse dixit. Tranquillus in Cæsare: Annuam etia[m] habitationem Romæ usque ad bina millia nummum, in Italia non ultra quingenos sestertios remisit. Sestertios quingenos pro quingentis nummis posuit. Quo in loco Philippus Beroaldus, Interdum, inquit, hæc obseruatio apud eruditos custoditur, ut sestertios genere masculino usurpent, significantes minutulam summam: sestertij uerò neutro genere pro maioribus summis, ut quadringenta sestertia pro quadringentis millibus capiantur, quæ summa est census equestris. Sed Hæc non semper ad regulam, inquit, sunt exigenda. Antonius uerò Sabellicus quantum eo in loco addubitauerit, facilè intelliget qui eius commentarios legerit. Idem Tranquillus in Augusto, Senatorum censum ampliauit, ac pro octingentorum millium summa duodecies sestertium taxauit, suppleuit que non habentibus. Quo loco idem Sabellicus, Sic omnes, inquit, Tranquilliani codices, quos uidimus, habent: sed minuere id fuisset censum, non augere, si ex octingentis millibus nummum ad duodecies sestertium contraxisset. Quare aut hæc nostra, aut nulla (quod uideam) alia quadrare poterit lectio. Erit igitur uera lectio, non duodecies sestertium, sed duodecies centies sestertiùs: ut ex parte tertia auctus sit census. quod idem ualet ac si dicas, Voluit Augustus ut singuli Senatores qui octingenta possederant sestertia, nulle & ducenta possiderent. Habuit enim sestertium mille nummos. Ha= =tenus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-105.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 99 Etenus ille: cuius uerba Beroaldus dissimulans, duodecies centies legit, & itidem ut Sabellicus interpretatur, ut sit sestertium pro mille nummis. Hæc eius emendatio cuiusmodi sit, postea uiderimus. nunc ad reliquas autoritates pergamus. Idem Tranquil. in Cæs. Ludis Decius Laberius eques Romanus mimum suum egit, donatus que quingentis sestertijs, & annulo aureo, sessum in quatuordecim ex scena per orchestram transijt. Quingenta sestertia haud dubiè pro equestri censu posuit, sed qui iam auctus esset. Sallustius in Catilinario: Ad hoc siquis indicauisset de coniuratione quæ contra Rempublicam facta erat, præmia decreuerunt seruo centum sestertia & libertatem, libero impunitatem eius rei, & ducenta millia sestertium. Vbi interpres, Laurentius (ut arbitror) Valla, sestertium duas libras & semis significare dixit, & nihil præterea addidit. Plinius libro nono: Duo fuere maximi uniones per omne æuum. utrunque possedit Cleopatra Aegypti reginarum nouissima, per manus Orientis Regum sibi traditos. Hæc, cum exquisitis quotidie Antonius saginaretur epulis, superbo simul ac procaci fastu, ut regina meretrix, lautitiam eius omnem apparatumq[ue] obtrectans, quærente eo quid adstrui magnificentiæ posset, respondit una se coena centies sestertium absumpturam. Cupiebat discere Antonius, sed fieri non posse arbitrabatur. Et paulo inferius, At illa absumpturam se ea in coena taxationem confirmans, solamq[ue] se centies sestertium coenaturam, inferri mensam secundâ iussit. Ex præcepto, ministri unum tantu[m] uas posuere ante eam, aceti, cuius asperitas usq[ue] in tabem margaritas resoluit. Gerebat auribus tum maximè singulare illud & uerè unicum naturæ opus. Itaque spectante g 2 Antonio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-106.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Antonio quid'nam esset actura, detractum alterum mersit, ac liquesactum absorbuit. Sic in omnibus exemplaribus legitur. Iamprimum Plinius his uerbis significat centies sestertium immensam esse summam, ut quam Imperator prodigentissimus Antonius una cæna absumi posse nô crederet, quanti unio æstimatus sit toto orbe nobilissimus. Quomodo igitur credibile illud Tranquilli in Vitellio: In dicebat autem aliud alij prandium eade[m] die: nec cuiquam minus singuli apparatus quadringentis millibus nummum constiterunt? Sic enim ibi legitur, non quadragenis: ut in Nerone, Quadringentis in punctum sestertijs aleam lusit. < Plinius locus.> Plinius eode[m] libro, Lolliam Paulinam, quæ fuit Caij principis matrona, nec serio quidem aut solenni cæremoniarum aliquo apparatu, sed mediocrium etiam sponsalium cæna, uidi smaragdis margaritisq[ue] opertam, alterno textu, fulgentibus toto capite crinibus spiris, collo monilibus, digitisq[ue]: quæ summa quadringenties sestertium colligebat, ipsam confestim paratam nuncupationem tabulis probare: nec dona prodigi principis fuerant, sed auitæ opes, prouinciarum scilicet spolijs partæ. Hic est rapinarum exitus, hoc fuit quare M. Lollius infamatus Regum muneribus in toto Oriente, interdicta amicitia à C. Cæsare Augusti filio, uencnum biberet, ut neptis eius quadringenties sestertio operta spectaretur ad lucernas. Ego ex antiquis exemplaribus non nuncupationem, sed aucupationem lego, hoc sensu, Lolliam paratam ex tabulis domesticæ rationis cui sui probare quo titulo Lollius unumquemq[ue] lapillorum unionumq[ue] comparasset. Aucupatio enim lucrum significat. In antiquis etiam libris non spiris sed spiræ legitur, id est crinium conuolutorum orbe. Cicero in Prætura urbana, Dixi in prima actione me

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-107.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 101 me planum esse facturum, C. Verrem sestertium quadrin genties contra legem abstulisse. Atrocia autem surta Ver ris fuisse in Sicilia, quam rapinis propemodum exhaustit, ex actionibus ipsis Verrinis licet planè conijcere: quo= rum tamen summam Cicero non ultra quadringenties ta= xauit, cum omnia oratoriè augeret: quanti scilicet Pli= nius rapinas Orientis in M. Lollio æstimatas dixit: quod omnino dissonum est ab eo quod Tranquillus de coenis Vitellianis dixit, & alea Neronis, si sestertium qua= dringenties & sestertia quadringenta idem esse intelliga mus, ut Tranquilli enarratores uoluerunt. Tranquil. de Claudio loquens antequam ad principatum assumeretur, Postremò etiam sestertium octogies pro introitu noui sa= cerdotij coactus impendere, ad eas rei familiaris angu= stias decidit, ut cum obligatam ærario fidem liberare non posset, in uacu[m] lege prædiatoria uenalis pependerit. Vix hoc conuenire potest cum eo quod Sallustius dicit de cen= tum sestertijs quæ ex præmio indicij seruo decreta sunt publicè, ut ducenta libero. Quid illud eiusdem Plinij li= bro x x 1 x. ubi de medicorum stipendijs loquitur? Quin tus uerò Stertinius imputauit principibus quòd sestertijs quingenis annuis contentus esset. sexcena enim sibi quæ= stu urbis fuisse numeratis domibus ostendebat. par & fra tri eius merces à Claudio Cæsare infusa est. Quingend sestertia annuam mercedem fuisse dicit medicis sub Roma nis principibus: & quadringenties sestertium ut immensas rapinas in Lolliu[m] criminose extulit. Quid illud Tran= quilli de testamento Augusti, quónam modo explicari po terit? aut quid animi tandem eo in loco interpretes habue runt? Legauit, inquit, populo Romano quadringenties, tribu g 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-108.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tribubus tricies quinquies sestertium, prætorianis militibus singula nullia nummûm, cohortibus urbanis quingenos, legionarijs trecenos nummos. Ex hoc certè loco admoneri illi debuerunt. Quomodo enim populo Romano satisfacere quadringenta sestertia potuissent (id est tertia pars census Senatorij) præsertim cum in singulos legionarios trecenos sestertios legaret? Magnum autem mulitum numerum tunc fuisse, ex eiusdem autoris lectione nouimus, < Copiæ Romanæ.> qui in eodem Augusto quodam loco sic inquit, Ex militaribus copijs legiones & auxilia prouinciatim distribuit, classem Miseni, & alteram Rauennæ ad tutelam superi & inferi maris collocauit. Hunc principem Orosius libro sexto scribit quatuor & quadraginta legiones habuisse ad tutamen orbis, id est imperij Romani. Eusebius autem autor est, censu sub Augusto acto, Romanoru[m] capitum quadragies semel centena millia censæ fuisse. Age transeamus ad reliqua quæ sequuntur in eode[m] loco Tranquilli: Reliqua, inquit, legata uariè dedit, produxitq[ue] quæ dam ad uicena sestertia, quibus soluendis annuam diem finijt excusata rei familiaris mediocritate: nec plus peruenturum ad hæredes suos, quàm millies & quingenties professus: quamuis uiginti proximis annis quaterdecies millies ex testamentis amicorum percepisset, quod penè omne cum duobus paternis patrimoniijs, cæterisq[ue] hæreditatibus in Rempublicam absumpsisset. O dignum etiam atq[ue] etia[m] locum qui planè enarretur: quod hactenus factu[m] non est. Idem de Nerone, Diuitiarum et pecuniæ fructum non alium putabat, quàm profusionem: sordidos ac deparcos esse quibus ratio impensarum constaret. Laudabat mirabatur que auunculum Caium nullo magis nomine, quàm quòd ingentes à Tyberio relictas opes in breui spatio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-109.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 103 spatio prodegisset: quare nec largiendi nec absumendi modum tenuit. In Tiridatem, quod uix credibile uideatur, octingenta nummûm nullia diurna crogauit, abeunti que super sestertium millies contulit. Quæro quo nam modo consentaneum fuit, Neronem principem profusissi num Tiridati Armeniorum regi in patriam abeunti non plus quàm mille sestertia dono dedisse, cum manenti dius in Vrbe octingenta diurna pensitaret? Idem de Caligula loquens, Nepotinis sumptibus omnium prodigorum ingenia superauit: in extractionibus prætororum atque uillarum omni ratione posthabita nihil tam efficere concupiscebat, quàm quod effici posse negaretur. Et paulò infrà, Ac ne singula enumerem, immensas opes, totumq[ue] illud Tyberij Cæsaris uicies ac septies millies sestertium, non toto uertente anno absumpsit. Quò autem intelligere possimus immensam quandam pecuniæ congeriem his uerbis significari, addemus id quod idem de Tyberio in uita eius scripsit, Procedente, inquit, demum tempore ad rapinas conuertit animum. Galliarum & Hispaniarum Syriæque & Græciæ principes confiscatos constat ob tam impudens calumniarum genus, ut quibusdam non aliud sit obiectum, quàm quòd partem rei familiaris in pecunia haberent. Quantæ uerò pecuniæ ex ijs confiscationibus exaggerari potuerint, uno patebit exemplo apud eundem in Caligula, qui Tyberij successor fuit: de quo in initio principatus cum optimum principem simularet, ita inquit, Si quibus regna restituit, adiecit & fructum omnium uectigaliorum & redituum medij temporis, ut Antiocho Comageno sestertium nullies confiscatum. quæ quanta sit summa, mox fortasse constabit. Age uerò porrò etiam etiamq[ue] pergamus, & 8 4 autores

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-110.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET autores alios linguæ Latinæ percenseamus, ut & rei difficultas appareat, & huius suscepti laboris necessitas, ac pretium operæ, si diuina tandem benignitate propositi compos euaserim, & huius ærumnæ (ut ita dicam) umbratilis Hercules. Iamprimùm Tacitus lib. XI I. Fixum est ære publico Senatus consultum, quo libertinus sestertij ter millies possessor, antiquæ parsimoniæ laudibus cumulabatur. de Paliante libero Claudij principis loquês, cuius immodicas opes intelligimus ex illo satyrici loco Satyra prima: -Ego possideo plus Pallante & Licinis. - Et ex Tranquil. uerbis in Claud. Libertorum ante omnes suspexit Narcissum ab epistolis, & Pallantem à rationibus, quos decreto quoque Senatus non præmijs modò ingentibus, sed & quæstorijs prætorijsq; ornamentis ornam ri libenter passus est. tantum præterea acquirere & rapere, ut querente eo quondam de fisci exiguitate, non absur dè sit dictum: abundaturum, si à duobus libertis in consortium reciperetur. Eius autem Senatus consulti in Pallantis gratiam à Senatu expressi meminit Plinius Iunior ad Montanum scribens, his uerbis indignabundus, Videbis, deinde indignaberis si legeris: quod nisi legeris, non potes credere. Est uia Tyburtina intra primum lapidem, proximè adnotaui, monumentum Pallantis ita scriptum; Huic Senatus ob fidem pietatemque erga patronos, ornamenta prætoria decreuit, & sestertium centies quinquagies, cuius honore contentus fuit. E quidem nunquam sum miratus quæ sæpius à fortuna quàm à iudicio proficisce rentur: maximè tamen hic me titulus admonuit quàm essent mimica & inepta quæ interdum in cœnum, in has sordes

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-111.png

Transcription: ATR-1

sordes abijcerentur, quæ denique ille furcifer & recipere ausus est, & recusare. Tranquillus rursus in Othone, Nec quicquam prius pro potestate subscripsit, quàm quingenties sestertium ad peragendam auream domum. de aurea domo Neronis loquès, qui iam sese interemerat. Et in Galba, Ad Neronismediu[m] principatu[m] in secessu plurimum uixit: ne ad gestandum quidem unquam aliter iter ingressus, quàm ut secum uchiculo proximo decies sestertium in auro efferret. Idem Tacitus lib. itidè supradicto, Eodem Nerone oratore Bononiensi coloniæ igni haustæ subuëtum centies sestertij largitione. Cice. in Philippica illa nobili, Vbi est septies millies sestertium quod in tabulis quæ sunt ad Opis, patebat? funestæ quidem illius pecuniæ: sed tamen si ijs quorum erat, no[n] redderetur, quæ nos à tributis posset uindicare. Tu autem sestertium quadrin genties quod Idibus Martijs debuisti, quo modo ante Calend. Aprilis debere desijsti? Et rursus, Syngrapha sestertij centies per legatos uiros bonos, sed timidos & imperitos, sine sua, sine reliquorum hospitum regis setentia, facta in gynæceo. Ex syngrapha quid sis acturus, meditere censeo. Et pro Flacco, Vel quod ait Luceius L. Flaccum sibi dare cupisse, ut fide se abduceret, sestertium uicies: & eum tu accusas auaritiæ, quæ dicis uicies uoluisse perdere? Tacitus libro x i i 1. de Nerone loquens, Sed nobili familiæ honor auctus est, oblatis in singulos annos quingenis sestertijs, quibus Messala paupertatem innoxiam sustentaret. Aureo quoq[ue] Cottæ & Aetherio Antonio annuam pecuniam statuit princeps, quanquam per luxum habitas opes dissipassent. Quo in loco ne quinquagenis legedum putetur, Tranquillus de eodem, Senatorum, inquit, nobilissimo cuiq[ue], & à re familiari destituto, annua salaria, &

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-112.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET & quibusdam quingena constituit. Et de Vespas. Exple= uit censum Senatorum, consulares inopes quingenis se= stertijs annuis sustentauit. Et rursus in Nerone, Pompeiu[m] Paulinum uectigalibus publicis præposuit cum insecta= tione priorum principum, qui grauitate sumptuu[m] iustos reditus anteissent, se annuum sexcenties festertium Reip. largiri. Et rursus, Cladem Lugdunensem quadragies se= stertio solatus est princeps, ut amissa urbi reponerent. Et iterum, Bis & uicies mille festertium donationibus Nero < Suetonij loc.> effuderat. ubi non mille, sed millies contra fidem exempla= rum lego. Verumenimuero quandoquidem immensa ac caliginosa autoritatum sylua restat apud iuratissimum quemq[ue] autorum linguæ Latinæ sparsarum, tempus iam uersandi cardinem ipsum obscuritatis esse duco, & illud fortasse præsandi per parodiam, Pandite nunc Hælicona deæ. - ne si in densiores sensim tenebras insinuemus, nulla (ut sic dicam) face explicationis prælucente, interim lectores ma gis in hallucinationem inducere, quàm lucè aliqua affër= re tenebricosis locis uidear. proindè ut rem obscuram illustrare quoquo modo possim, lucem ab ipso capite rei < As nummulus.> accersendam habeo. As igitur, qui & assis dicitur, ut antea dictum est, libralis nummulus erat, quod nomen in= ditum est nummo iam inde ab eo tempore quo Romanus populus ære graui pro nummo utebatur. Plin. lib. x x 1. de Scipione cognom[m]eto Suarione loquens, Nec ei fuit in bonis funeris impensa. asses ergo contulit populus, ac fu= nus elocauit: quaq[ue] parte ferebatur, flores è prospectu o= mni sparsit. Tranq[ue] in Augusto, Ex nocturno uisu stipem quotannis die certo emendicabat à populo, cauam manu[m] < Libella.> asses porrigentibus præbens. Idem numus libella dicitur, per

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-113.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 107 per diminutionem à libra: quanqua[m] libella argentea esset, ut autor est Varro. Cicero in Verre actione I I I. Ecquis Volcatio, si sua sponte uenisset, unâ libellam dedisset? Li= bellam pro asse posuit, ex eo dictam, quòd libra æris uale bat, id est, asse. Cum autem minimam pecuniolam signifi= care uolebant, assem & libellam dicebant. Idem pro Ro= scio Comædo de poena plus petentium loquens, Si petie= rit sestert. L I I I. hic nisi planum facit sestert. L I I I. ad libellam sibi deberi, causam perdit. id est, si minimo qui dem nummo minus debitum fuit, ex formula plus petitio= nis causa cadit. Plautus in Pseud. Si quidem hercle etiam supremi promptas thesauros Louis, tibi libellam argenti nunquam credam. Libella aute[m] argenti ideo dicitur, quòd numulus erat argenteus, ut prædiximus. Quin & signa= ta statim argentea pecunia, constitutum ut denarius num= mus libris decem æris ualeret, & sestertius dipondio & semisse: qua ratione quaterni sestertij denarium unum æquabant, ut autor est Festus. Diu autem Populus Rom. æreo nummo usus est, cuius rei testis est Pli. lib. XXXIII. his uerbis, Argentum signatum est anno Vrbis quingen= tesimo octogesimoquinto, Q. Fabio Cōsule, quinq[ue]; annis ante primum Punicu[m] bellum: & placuit denarius pro de= cem libris, quinarius pro quinq[ue]; sestertius pro dipondio ac semisse. Idem populus Ro. ne argento quidem signato ante Pyrrhum Regem deuictum usus est. Libralis, unde etia[m] nunc libella dicitur, & dipondius appedebatur assis. Quare æris grauis poena dicta, & adhuc expesa in ratio nibus dicuntur: item impendia, & pondera. Quin & mi= litum stipendioru[m], hoc est, stipsis ponderandæ pensatores, libripendes dicuntur: qua cōsuetudine in ijs emptionibus quæ mancupi sunt, etiam nunc libra interponitur. hacte= nus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-114.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nus Pli. Ego in uerbis supradictis ex antiquis exemplari= < Plinij locus.> bus duo uerba emendanda censeo, ut pro pondera depen dere legatur, et pro mancupi mancipij. Quid autem sit dare et uendere mancipio, nos primi, ut arbitror, docui= mus in Annotationibus in Pandectas editis. Fuit autem hic < Aes graue.> ordo rei nummariæ, ut primùm Romani ære graui, id est, nummo rudi et informi usi sint: postea ære signato, quod fuit sub sexto demum Rege: deinde argento signato anno Vrbis quingentesimo octogesimoquinto, autore Plin. his uerbis, Seruius Rex primus signauit æs: antea rudi usos < Pecunia.> Romæ Remeus tradit. signatu[m] est nota pecudu[m]; unde et pe cunia appellata. Maximus census centu[m] decem nulia assiu[m] fuit illo rege: et ideo hæc prima classis. Nummu[m] autè et < Idem nummus & sestertius.> sestertium idem fuisse notius propè erat, quàm ut probari deberet, nisi in hoc Merula uir doctus fæl; us esset, ut suprà admonuimus: et Calderinus uir ingeniosus nummu[m] apud Iuuen. Satyra v 1. denarium esse dixisset. Cic. in Ver. act. I I I I. Facta est sponsio sestertijs quinq; coegit Scandi= lius recuperatores aut iudicem postulare. Et paulò post, Coëgit enim, inquit, Scandiliu[m] quinq; illa nulia nummi in dare ac numerare Apronio. Et rursus inferius, Cogit Scâ dilium Apronio ob singularem improbitatem, atq; auda= ciam, prædatione[m]q; nefariæ societatis, sestertium quinq; milia, mercedis nomine ac præmij dare. Quinq; sestertia, quinq; millia sestertium, et quinque millia nummum pro codè dixit. Vitruuius lib. 1. Ab Senatu populoq; Rom. pe= tijt, ut liceret transferre oppidum: constituitq; moenia, et areas diuisit, nummoq; sestertio singulis municipibus mācipio dedit. id est, sestertijs singulis areas ædificaturis ciuibus uendidit, quæ res instar donationis, imaginè uen= < Addicere num mo.> ditionis habet: quo modo et nummo addicere Suetonio in Cæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-115.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 109 in Cæsare. Valcrius lib. v. M. inquit, Cornuto prætore fu nus Hircij & Pansæ iussu Senatus locante, qui tunc libi= tinam exercebant, tum rerum suarum usum, tum muniste= rium suum gratuitum polliciti sunt, perseverantiq[ue] postu latione extuderunt, ut exequiarum apparatus sestertio nummo ipsis præbentibus addiceretur. Ab huiusmodi co= suetudine emanauit illud Vlpiani in l. si quis, de acquiren da possess. Si quis conduxerit, & rogauerit precariò uti possideret, si quidem nummo uno conduxit, nulla dubita= tio est quin & precarium solum teneat. Columella libro quarto, Vinitor licet sit emptus sex uel potius sestertijs octo mulibus, cum ipsum solum septem iugerum totidem mulibus nummorum partum, uineasq[ue] cum sua dote, id est, cum pedamentis & uiminibus binis milibus in singula iu gera positas duco, fit tum in assem consummatum preciu[m] sestertiorum uigintinouem millium. Huc accedunt semis= ses usuraru[m] sestertia tria millia & quadringenti octogin ta nummi biennij temporis, quo uelut infantia uincarum cessat à fructu. fit in assem summa sortis trigintaduoru[m] mil lium quadringetorum octoginta nummorum: quod quasi nomen si ut foenerator cum debitore, ita rusticus cum ui= neis fecerit, eius summæ ut in perpetuum prædictam usu= ram semissium dominus constituat, percipere debet in an= nos singulos mille nongentos quinquaginta sestertios. Mirum uideri non debebat pro septem iugerum, octo iu= gerum apud Columellam lectitari, nisi & apud Hermo= laum in altera editione itidem legeretur, ea parte in qua castigationes condidit in librum decimum quartum Pli= nij, ubi hic locus citatur ad comprobationem eorum quæ de usuris semissibus trientibusq[ue] & centesimis ipse do= ctissimè scripsit: ita ut primus errorem non modo iurispe= riterum Locus Hermo lai de uiuris.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-116.png

Transcription: ATR-1

ritorum, sed & omnium neotericorum ostenderit. quem locum si ad calculum exigere uoluit, facile fuit animaduertere errorem exemplarium. Quonam modo enim ex octo millibus (quod precium serui uinitoris Columella statuit) & altero tanto, id est, octo iugerum precio, & octies binis nullibus (quæ summa pro pedanda uinciendaq; uite iugerum octo taxatur) confieri summa undetriginta millium possit? Quòd si solum septem iugerum legatur, conueniet ratio. Id enim in promptu est uel in digitos calculum deducenti. Porrò cum in semissibus usuris millenarius quilibet sexagenarium pariat, & quingenariustricenarium: ex uiginti millibus summa fit usuræ mille ducenti nummi, & ex decem millibus sexcenti: ex quibus sexaginta ideo deducuntur, quòd sors no[n] triginta, sed undetriginta sit millium. quare semissis usuræ summa erit annua mille septingenti quadraginta nummi: quæ in biennio duplicata, tria millia quadringentos octoginta nummos festertios efficit. Sic fit as sortis & usurarum triginta duo millia quadringenti octoginta nummi. Rursus si hanc summâ sub semissibus usuris occupatam esse statuas: cum triginta millia ratione antedicta mille octingentos pariant: & duo millia centum & uiginti, id est, mille & nongentos uiginti: & si quadringentos octoginta pro quingentis intelligas, ut ex ijs triceni nummi annui pariantur: fiet summa usurarum mille nongenti quinquaginta nummi. alioquin si scrupulose exigas (quod Columellæ neglexit) tot nummi huic summæ deerût, quot uiginti in anno pariunt, id est, unus & circiter quadrans unius. id quod ideo explicare uoluimus, quia Hermolaus inexplici tum reliquit, contentus admonuisse loci: nec aliquid præterea addidit, quàm id quod sequitur: Ex his uerbis, in= quit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-117.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. III quit ille, euidentissime colligitur, ex usuris semissibus non quinquagenos de centenis, sed senos duntaxat in annum redire creditoribus: sicuti quaternos ex trientibus. Hoc quoq[ue], ut arbitror, addere debuit, si in mētem ei uenit, cur centesima usura diceretur: quando id plurimum ualet ad fidem faciendam erroris deprehensi, qui perdiu sefellerat. Atqui cù hæc ratio cætesimæ duodenos nummos annuos in singulos centenarios pariat, & mestruos singulos: facile patet ideo centesimam dictam, quòd centesimo mense <Centesima usura.> sortem æquet. V surarum enim dies olim in singulos menses cedere existimabantur, ut hodie moribus huius urbis tertio quoque mense cedunt earum pensitationum dies, quæ precio legitimo accepto prædijs imponu[n]tur, & mancipio datur, & citra uitium foenoris instar habent. Dicitur etiam centesima usura ideo (nisi fallor) quia cætesimus nummus pro foenore statuitur. Centum enim nummi sortis, pariunt singulos nummos menstruos. hæc à Græcis dicitur. Plutarchus in Lucul. μὴ ἐκποσιω ἐκελεσθε, καὶ μὴ πλεον εἰς τὰς τὸννς λεγίεαν. Vbi πιù μορίδα subintelligo. Quòd autem menstruæ esse censerentur usuræ, <Calendarium.> calendarium uocabulum docet, quo iuris consulti utuntur. Proinde cum centesima usura pro asse intelligatur, dimidiata centesima semissis dicitur: & semis rursus dimidiatus, quadrans. Similisq[ue] ratio in trientario foenore statuitur: quod Antoninus Pius R[everendus] princeps tanqua[m] minimu[m] exercuisse dicitur, ut patrimonio suo plurimos adiuvaret. Vidi homines iurisperitissimos qui adhuc centesimam usuram cum Accursio intelligerent, nec Hermolao assentirentur, nec ijs iurisconsultis qui cù eo sentiunt, calculo (ut arbitror) offensi, quem non facile expediunt homines eius artis ignari: quæ causa fuit ut eum locu[m] expla[n]nandum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-118.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nandum ducerem. Verum ne de hoc posthac dubitetur, locus est apud Plinium in epistolis ad Traianum his uerbis rem manifestam reddens, Pecuniæ publicæ, domine, prouidentiatua & ministerio nostro et iam exactæ sunt, & exiguntur, quæ uereor ne ociosæ iaceant: nam & prædiorum comparandorum aut nulla aut rarissima occasio est, nec inuenciuntur qui uelint debere Reipublicæ præsertim duodenis assibus, quanti à priuatis inueniantur. Dispice ergo domine nunquid minuendam usuram, ac per hoc idoneos debitores inuitandos putes: & si nec sic reperiuntur, distribuendam inter Decuriones pecuniam ita ut recte Reipublicæ caueant. quod quanquam inuitis & recusantibus, minus acerbum erit, leuiore usura constituta. Duodenos asses appellat plenam centesimam, eo modo loquendi quo nunc in eare utimur duodecimu[m] denarium uel decimum quintum dicentes. Cicero in Præura urbana obijcit Verri quòd pecuniam sibi attributam ad coëmptionem frumenti publici, apud publicanos relictam unde erat attributa, duabus centesimis foeneratus sit. Duas centesimas Cicero quatuor & uiginti asses in centenarios singulos dixit. Demosthenes orator in oratione quam contra Aphobum unum ex tutoribus suis habuit, hoc apertissime docet. ait enim patrem suum Demosthenem Aphobo, quem tutorem sibi dederat, in testamento octoginta minas reliquisse dotis nomine, ut uxorem suam Demosthenis matrem, uxorem duceret: quas cum ille accepisset, matrem tamen uxorem non habuit. Sic igitur inquit, πινοικια ποινον ποινον ειχε λαδων. μὴ γαμαρλος δὲ αυτὴ πινοιμητικὴ πινοεμηλιω, ὑμνομος κελωδ πινοικια ὑφείλην ἐπειννεα ὑδολοῖς, ἐγώ δὲ ἐπι αρχαίη μόνον πίθμη, γινεται δὲ ἀντις σωθήν τὸ, τε ἀρχαίον ποι

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-119.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 113 νοι ἡ τῶν ἔνδια ἐτῶν, μάλιστε πία πάλαιντα. Verùm iste dotem huiuscemodi pacto habuit: quare cum matrem mea[m] uxorem non duxerit, lege quidem iubente debet dotem cum usuris nouenûm obolum restituere: sed fac drachmales tantum usuras eum debere.has si cum sorte aliquis supputauerit, duodecim annorum spatio tria largè talenta inueniet. Ego cum hanc rationem inirem, sic colligebam, octoginta minæ centenariæ, octo millia drachmarum ualent, siue octogies centenas. Cum autem in centesimis usuris quilibet centenarius siue quælibet mina in anno duodenarium pariat: si octogies duodenas drachmas ducerem, futuras in summa drachmas nongentas sexaginta: quæ summa si duodecies ducatur, fient undecim millia drachmarum, & quingentæ præterea & uiginti, ex quibus centum & quindecim minæ fiunt, & uiginti drachmæ superant: quibus si octoginta minas, id est, sortem addas, fiunt centum nonagintaquinque minæ. ita tria talenta fiunt, & quindecim minæ, cum L X. minæ talentum faciant, ut infrà uidebimus. Propter quod Demosthenes exactè summam colligere uolens, largè uel prolixè tria talenta dixit pro tribus taletis & quadrante. nouem autem obolos pro sesquidrachma posuit, qua ratione sesquicentesima usura procederet, quam ipse, ut omnino aduersario defensionis ansam præcideret, ad centesimam retraxit. Vsuræ sesquicentesimæ taxatæ erant ex lege decem tabularum in rei uxoriæ actione, eodem autore in oratione κατὴν νεαίρας. ita enim inquit, Νόμον πελοίει ἰὰν ἀγωπίμπι πιν γωνῶνα, ἀγαθοδοξια πιν περίκα. ἰὰν ἐμή, ἐπειννία ὑδολοῦντι πονερωρήν. Lex iubet eum qui uxorem repudiarit, dotem restituere, alioqui moræ tempore interusurium pendere sesquidrachmale. Ea autem actio σίν Σίκη μοcata est à Solone, ut h ex eo σίν Σίκη. Vsura sesquicentesima.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-120.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ex eodem oratore nouimus. Itidem alio loco, ταῦτας ποίνω ἐχει τὰς πιάντας μνᾶς απὸ τὸ ὑγασηρία, (κεί κ ἐγρον ὑμτῶν δητῶ ἐτῶν, ὃ ἔχν ἐπί ἔφαχμή πς πεῖνον, ἀνλας ὑμή πιάντας μνᾶς ἐυρύσει. Has igitur, inquit, triginta minas habet ab officina, & partum eorum octo annorum: quem si quis drachmali usura occupatum esse ponat, alteras pariter triginta minas inueniet. Triginta minæ quotannis tricies duodenas drachmas pariunt, id est, trecentas & sexaginta, quæ octies ductæ duo millia & octingentas octoginta drachmas ualent. Hoc in loco orator numerum auxit mina una, & quinta parte minæ: superiore autem exemplo numerum diminuit, uel quia exacti calculi tædium uitare uolebat, uel ut summas potius rotundas faceret: utrobique tamen clarum est eum drachmalem usuram dixisse, quam Latini centesimâ dicunt. Est enim drachma, centesima pars minæ. Sic fit ut cētesima usura æquare sor tem dicatur, quia centesimo mense drachma in minam euadit. ut enim Romani ab assibus, sic Græci à drachmis usuras denominarunt, ut nos hodie à denarijs. Quòd autem menstruæ essent usuræ, apertius etia[m] ex oratione Aeschinis contra Ctesiphontem ostendetur. Criminose enim objiciens Demostheni quòd pro quodam Atheniensium plebiscito (quod Græci psephisma appellant) cuius ipse autor fuerat, à tribus ciuitatibus, in quarum gratiam id promulgatum erat, talenta tria dari sibi stipulatus esset, cum Oritæ, inquit, bello exhausti id dissoluere non possent, foenus ei talenti spoponderunt quoad talentum soluissent. ὑμαν ἀγαθῶν ὑπι ἐνεργητοῦν τὸ παίντο τὰς δημοσίας προσόδας, κεί τόμον ἐνεργητοῦν δημοδένει τὸ δημοδκύματος ἔφαχμή τὸ μηνῶς τὴς μνᾶς, ἐως ἀνεφάλαιον ἀπεδομαν. id est, Coacti autem Oritæ,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-121.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 115 Oritæ, cum pecuniæ inopia premerentur, uectigalia pu= blica in taleti summam ipsi oppignerauere, & foenus De= mostheni sceleratæ mercedis interim pependerunt, dra= chmas menstruas in singulas minas, quoad sortem reddi= derunt. Hoc unum exemplum maius est, quàm ut altero adminiculo egcat: quanquam & alijs exemplis non care= mus. Cicero ad Atticum libro v 1. Ei tamen sic nunc sol= uitur, tricesimo quoque die talenta Attica x x x I I I. & hoc ex tributis, nec id satis efficitur in usuram menstrua[m]. Simile est illud apud Athenæum circa finem lib. x I I I. ex oratione Lysiæ, ὑπος ὑπονοθος ομασαι ὑφείλων ὑφιερων ἐ= πι πισοὶ ὑφαχμῶς σωσίων ὑπο ταφεσίτη, προσελων πρὸς ἐ= με, ἐδυτο μὴ ποριλῶν αυτὸν σχε τὰς τὸν ὑπτων ἐκπεσῶντα. πατασκολάσμαι ἐν ἐφη τεχνω μυρετικῶ, ἀφε= μῶς ἐν Σεωμαι, καὶ δίσω δὲ σοι ἐννέα ὑδολος τῶς μυὰς τὸνς. Hic est iudices, qui cum uersuram fecisset à Sosimo trape= zita ternis drachmis, ad me uenit orans ut se foenore ob= rutum & facultatibus lapsum ne despicerem. Est mihi, in= quit, in animo unguentariâ factitare, sed facultas non sup= petit. Si mihi mutuam pecuniam dederis, nouenos tibi o= bolos in singulas minas pensitabo. Hæc uerba ita intelli= genda esse dico, ut ternas drachmas prius pro tribus cen= tesimis, & nouenos obolos pro sesquicentesima accipia= mus. Qui enim querebatur se graui foenore ad inopiam redactum, & ad pignorum distractionem, ab amico postu lat, ut dimidio leuiore usura pecuniâ sibi mutuet, ut cum officinam unguentariam instituerit, liberare se eo quæstu ære alieno possit. Siquidem singulæ drachmæ in singulas minas ac singulos menses pensitatæ, centesimam unam fa= ciunt, quæ centesimo mense sortem æquat. Ita ternæ dra= chmæ ternas centesimas faciunt. Noueni autem oboli ses= h 2 quidra

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-122.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET <Drachma. Obolus.> quidrachmam tantum ualent, cum drachma sex obolos penderet. Foenoris autem nautici exemplum est apud De= mosthenem in oratione quæ πρὸς λαχρίτο περαρραφω di= citur, his uerbis, ἰδύνθον ουδοκλής καὶ ναυμάτης δρίτι= μων ἐν απολλοδώρω φασμλίταις δρυμήν πιχιλίας άσαχιμᾶς, αθήνθεν ἐις μενθω, καὶ ἐντοδέν ἐις βοανορον, ἰαν ἔν βού= λων) ἐν ἐπι δριστερὰ μεχρι βορυδίνας, καὶ πύλιν αθήναζε, ἐπι άκακτιας ἐκεσπιέντε πος χιλίας, ἰαν καὶ μετ' δρικτήρον ἐκπλοδώσαν ἐκ τὴν πῶντε ἰδρον, ἐπι πιακτιαίας τὰς χι= λίας. Id est, Androcles & Naurates pecuniam foenera= ti sunt Artemoni & Apollodoro Phaselitis ad tria millia drachmarum, hoc est triginta minas: conuenitq[ue]; ut Athenis pecuniam Mendam exportarent, indeq[ue]; in Bosporon, aut etiam si placeret sinistrorum nauigare ad Borysthenen usque, & rursus Athenas cum mercibus redire. Statutus autem modus foenoris in millenas drachmas ducentæuice= næquinæ drachmæ. Quòd si post arcturum portum exe= ant è Ponto ad sacrum promontorium nauigaturi, trece= næ in millenas. Hoc perinde est ac si diceret, in denas mi= nas ternæ minæ, uel binæ cum quadrante minæ: quæ ratio longè abest ab illa centesima Accursianorum. Hoc enim conuento sænus non in mensem statutum intelligo, sed se= mel in maris commeatum remeatumq[ue], & in eius nego= ciationis exitum. Hæc autem quæ retuli, uerba sunt syn= graphæ nauticæ. Ipse Demosthenes in oratione quæ πα= ραρραφη πρὸς παραίνετον inscripta est, centum & quinque minarum tot idem drachmas menstruas ἐν γυνομητον τὸνερ esse dicit, hoc est iustam & legitimam usuram. μιδύται ἐγ παρ' μὴν τὸ γυνομητα τὸνα ἐν δρυμήω, πιντε καὶ ἐναρχε δακχιμὴν τὸ μὴνος ἐκάσα. Quibus uerbis circa principium eius orationis positis, significat, contractum illum nomine quidem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-123.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 117 quidem conductionem fuisse, sed reuera mutuum usurarium. Quem contractum ne quis improbandum censeret, addidit usuræ loco pensitationem menstruam se stipulatum, quantam scilicet usuram stipulari per leges liceret. Eam autem esse in singulas minas drachmas singulas. Idem ἐν ἐν πρὸς νικοστον, ἐνημι ἐν τω συνοικιαν ἐκκαίδια μνῶν παμωταίν, ὑπο ουχς ὑπος προεξηνσεν, ἐπιδκτὸς δοξολος τω μνῶν διεκτατη τω μλως ἐκάσα. Oppigneraui igitur diuersorium meum in sedecim minas Pambotadæ, qui eam pecuniam repræsentauit, in singulas minas octonis obolis quolibet mense creditori foenoris nomine constitutis. atque hæc & hoc ipso interprete & proxeneta facta est constitutio. Hæc usura centesimam triente excedit. Vsura aute apud antiquos duplex fuit, terrestris, & nautica. Terrestris, id est, ἐγγεθ, menstrua erat. nautica iterum duplex fuit: una quæ in alteram tantum nauigatione statuebatur (hæc à Græcis heteroplus dicitur) altera ita contrahebatur, ut non aliter deberetur nec ipsa, nec sors eius, quàm si nais cum mercibus sospes domum redijsset. Hanc amphoteroplum dicunt, quasi in co[m]meatum remeatumq[ue] taxatam. de quo locutus est Modestinus in l. prima, de nautico foenore. Demosthenes πρὸς φορμύνα, καὶ ἐτο ἀυτὸς ἐδῶν δεινὸν αυτὸς οἰχιλίας άφαχμᾶς ἀμφωτερόπλαν, ὑς ἀπολατῶν αθύνποι οἰχιλίας ἐκαχείας άφαχμᾶς. Et hic quidem, inquit, mutuò dedit duo millia drachmarum pecuniæ utrobiqve traictitiæ, ut Athenis duo millia drachmarum & eo amplius sexcentas reciperet. His uerbis liquet id quod supra diximus, usuram nauticam non menstrua fuisse, sed una in omne tempus nauigationis & negociationis constitutione taxatam. Fuit enim pecunia à Lampide naucleo Phormioni foeneratò mutuata Athenis in Pon- h 3 tum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-124.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tum, & Ponto Athenas. Et hæc ratio maior est sesqui= quarta, & iure Pandectarum non admissa. Nam legitimæ usura traiectitiæ pecuniæ non potest duplam centesimam excedere, ut autor est Papinianus in l. Nihil interest. A Græcis ephectos tocos uocatur, superexta usura: cuius exemplum luculentum est in supradicta πρὸς φορμύνα De= mosthenis oratione. Nouissimum exemplum addemus ex Isæo in oratione ποδί το ἀγνία κλήρα, in qua bona cuiusdam defuncti recensens, & nomina, ita inquit, χρία Π πι πονοις ὑφθλοιωα ποδί τετραχιχιλίας, ὑπο & ἐπιν ἐπι ἐννία ὑδολείς ἐπικοσία μὴ ἀνοι ἐπιχιαί ἀνοιν) το ἀνιωτή. Nomina autem usuraria ad quatuor millia drachmarum, cuius quæstus singulis annis septingētæ uiginti drachmæ fiunt foenore nouenûm obolorum. Post hæc uerba quis controuersiam referre audeat eorum quæ diximus? Cum enim centesima in singulos mullenarios centum & uiginti annuas pariat, sequitur ut sesquicentesima centum & octoginta pariat, qui numerus quadruplicatus septingentas & uiginti efficit. Nostra autem ratio hodie in pensitationibus & uectigalibus quæ prædijs imponuntur, bessales usuras referre quodammodo uidetur: sed qui innocentius stipulari uolunt religione obstricti, aut ciuili foenori detrahere aliquid, aut precio addere solent. Vncaria usura est cum centenarius singulos parit, ut in l. Titium, de administratione tutorum. Qui autem religione soluti sunt, & hodie Epidecatum probant, nos uectigal decimarium appellare possumus, quod nec boni uiri probant, & incuile iam existimatur: ex quo scilicet tempore idem Hermolaus rem usurariam male esse intellectam à iuris enarratoribus docuit. Quandoquidem autem Pauli responsum in capite, Si hæres, ad legem Falcidiam, uideo à iuris Epidecatum foenus. Locus Pauli jurisconsulti.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-125.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. 1. 119 à iuris enarratoribus absurdè esse intellectum: de eoq[ue] ipse à iuris non mediocriter in eo studio eruditis interrogatus, Pauli sententiam penè ænigmaticam, Hermolai uerò in= terpretationem sensi planè uideri ieiunam, ipsoq[ue] Pauli di cto illis obscuriorem, licet ipse aliter existimem: idcirco mei muneris esse duxi, institutoq[ue] operi et proposito con uenire, eius responsi uerba enarratius explanare. Item si Reipublicæ (inquit Paulus) in annos singulos legatu sit, cum de lege Falcidia quæratur, Marcellus putat tantum uideri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius summæ quæ legata est, colligendas. Hic primùm hoc præstandum habeo, quòd cum ad Falcidiam exercendam legatorum ratio initur, ut constare inde possit an ultra do drantem à testatore legata producta fuerint: ea legata quæ certam summam non habent, legitimo precio æstimantur. Esto igitur exempli gratia ut seni aurei Reipublicæ reli= cti sint annui in perpetuum. notum est eius summæ reditu[m] ab hærede alicunde comparandum, reiq[ue] publicæ ab eo mancipandum, unde stabilem obuentionem eius summæ habere quotannis possit: aut pro eo preciu[m] dandum. Nunc igitur si ratione legatorum ineunda quæratur quantum hæres eo nomine imputare in rationem debeat, responde= re possis ex Marcelli opinione, et Pauli sentetia, non tan tum imputandu[m] quanti sex aurei annui emi possunt trans= latitio et plerunq[ue] usitato precio, uel quanta est pecuniæ summæ: quæ si foeneratò collocetur, senos aureos quotan= nis parere potest ciuili et legitimo foenore: sed uberius ac plenius huius legati æstimationem ideo esse faciendam, quòd Reipublicæ relictum est. Nam cum per legem, Eos, in tractatu de usuris, Iustinianus Augustus sanxerit legi= timam et ciuilem usuram esse semussem, si priuato ipse b 4 homi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-126.png

Transcription: ATR-1 2

homini ponas aureos senos quotannis esse relictos à testatore: hæres tum non ultra centum aureos pro eo legato deducere in eam rationem poterit. Siquidem centenarius sortis (ut ex prædictis apparet) duodenarium quotannis parit foenoris, tum quidem, cum usura procedit centesima: quare in usura semisse, quæ dimidia est centesimæ, senarius anniuersarius è centenario conficitur. Sic fit ut legatum senûm aureorum priuato homini relictum, non ultra centum aureos æstimari debeat, cum ea summa foenori data, uulgo senos aureos pariat iuris concessione. At nunc cum Reipublicæ huiusmodi legatum esse relictum positum sit, opinione Marcelli æstimatio erit superioris sesquipla: quippe cum usura trientalis subsesquipla sit, id est, , semissis, hoc est, tertia parte minor, ut quaternarius subsesquiplus est senarj. Senarius enim tertia sui parte superat quaternarium, hoc est binario: quod perinde est ac si dicas senarium continere quaternarium, & quaternarj semissem, propter quod hemiolius eius dicitur, & sesquiplus. In hac igitur specie aureos senos legatos, centum & quinquaginta aureis æstimabit hæres, tantumq[ue] legatarijs eo nomine expensum feret. Quanto enim usuræ modus à testatore taxatus minor est unde legatum annum percipiendum, tanto est summa maior quæ precium est aut æstimatio legati. Hic autem licet testator non constituerit summam, tamen iuris interpretatione taxasse existimatur, Marcelli & Pauli opinione. ita enim constitui legatum annum, fundariq[ue] testatorem uoluisse ipsi interpretantur, non ut plerunque percipi posset, sed ut quouis tempore, id quod tum euenit, cum pecunia leuissimo foenore collocatur, uerbi gratia, trientali. Siquidem ex ea promptum est quouis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-127.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 121 quouis tempore nomen facere, mutuamq[ue] eam accepturu[m] hominem inuenire, ita ut inde conditionem suam longè meliorè efficiat, si frugi est debitor: idq[ue] omnino est quod responsum Marcelli Pauli que significat. Capitolinus in Antonino Pio, Ipse foenus, inquit, trientarium, hoc est, mi= nimis usuris exercuit, ut patrimonio suo plurimos adiu= uaret. Hodie autem cum aut edicto aut lege municipali in hac urbe maximus pecuniæ fruclus partusq[ue] in empti= tijs pensitationibus, quas rentas quasi reditus aut redden= tes aut reuenutas lingua uernacula uocat, rationem bessa lis usuræ habeat, aut plusculo pleniorem (octoni enim cum triente è centenario conficiuntur) tantiq[ue] municipa= li priuilegio redimi quædocunq[ue] possunt pensiones in ur= bis ædificia uenditæ, quanticunque emptæ sint. Verùm, ut dixi, hodie ubi legatum Reip. factum esset, ipse ex sente[n]tia Pauli censerem, si sententiam rogærer, octonorum au= reorum legatum paulo minus centum & quinquaginta aureis æstimandum in ratione falciæ, aut alia consimili: quippe hæc summa sesquiplex est sortis, ex qua munici= pali lege octoni aurei ferè annui percipi[n]tur, in ijs co[n]tra= ctibus quibus p[er]esiones in prædia urbana aut rustica ueditantur, ita ut redhiberi possint, duntaxat cum ita com= modum est & libitum uenditori, non etiam emptori. Se= stertius igitur & nummus idem apud autores significant, quoniam quaterni denarium ualent. Itaq[ue] Cicero in Ver. Act. 1111. cum ita dixisset, Nam cum ex Sicilia legibus frumentum in cellam sumere liceret, idq[ue] frumentum Se= natus ita æstimasset, quaternis sestertijs tritici modium, binis ordei: iste numero ad summam tritici adiecto, tri= tici modios singulos cum aratoribus denarijs trinis æ= stimauit. Hæc autem uerba ipse ueluti declarans paulo b 5 post Denarius quaternis festertijs uualuit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-128.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET post ita subdidit, Verumenimuero cum esset frumentum festertijs binis aut etiam trinus quibusuis in locis prouinciæ, duodenos festertios exegisti. & itidem hoc declarat multis alijs in locis eiusdem Actionis. At uerò denarius < Denarius drachmalis erat.> drachmæ pondus habebat duntaxat Atticæ. Plinius libro x x 1. Drachma Attica (serè enim Attica obseruatione medici utuntur) denarij argentei habet pondus. Plutarchus in Sylla, Potitus rerum Sylla, cum multos occideret, & libertini generis homo quendam ex proscriptis occultare uideretur; ideo'que è saxo præcipitandus esset, obiecit Syllæ quòd una simul in domo uitam egissent: cum interim ipse quidem pro superiore habitaculo duo millia nummum, ille autem pro inferiore tria nullia mercedem penderet: ita'que inter utriusq; fortunam mille nummos interfuisse, qui drachmas Atticas ducentas & quinquaginta ualebant, ὑδε τὴ πεχης ὑωτῶν τὸ μεταξύ ἀλίας νῦμως ἐν, ὑπι πεντήκοντα ἐνὴ διακοσίας ἀπαχημᾶς ἀπικὰς ὑναντα. Idem in Bruto, Testamento cum legasset Cæsar ciui cuilibet septuagintaquinque drachmas, præterea reliquisset hortos qui trans Tyberim erant, ingens beneuolentia & admirabile desiderium omnes tenuit. De hoc apud Tranquil. in Cæsa. ita legimus, Populo hortos circa Tyberim publicè, & uiritim trecenos festertios legauit. Si septuagintaquinque quater multiplices, trecentos efficies: quæ ratione quinque & uiginti drachmæ centenos festertios ualent. Idem Plutarchus in Antonio, C. Cæsar adolescens hæres à Cæsare scriptus, ex Apollonia redijt. debebat Romanorum cuique drachmas quinq; & septuagena ex testamento patris. Apud Appianum tamen in secudo bellorum ciuilium ita legitur, Populo horti trans Tyberim præbiti, singulis Romanorum ciui= bus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-129.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 123 bus qui in urbe aderant, quinque & octaginta drachmæ Atticæ collatæ. Sed errorem esse numeri non dubiè affir= mauerim, quippe idem Appianus septuagintaquinque drachmas pro trecenis nummis dixit, ubi de Cæsaris li= beralitate loquens, Singulis, inquit, ex populo minam u= nam Atticam dedit. De quo Tranquillus, Trecenos quoque nummos, quos pollicitus olim erat, uiritim diui= sit. Quo ex loco probari uidetur minam Atticam quinq[ue] & septuaginta drachmarum fuisse: id quod apud Priscia= num legitur, quod tamen postea explicabimus. Sed inte= rim centenariam nunam intelligere oportet. < Sestertia singula, millia singula nummorum significant.> Nunc igitur causam tenemus cur sestertia singula, mille nummos sestertios significet. nam duæ libræ, & selibra seu (quod idem est) mnæ duæ & hemumnaon ducentas & quinquæ= ginta drachmas ualent: quæ si quaternario multiplicen= tur, mille nummos efficiunt. Quomodo igitur sestertij dicti sunt nummi, quòd duos asses & senussem singuli ualerent, id est, dipondium & senussem æris: ita sester= tia ex eo dicta sunt, quòd duas libras singula & selibrâ argenti ualerent. < Quadringenta festertia & quadringenta millia festertium nummorum.> Ita factum ut quadringenta sestertia, & quadringenta millia festertium nummorum antiqui pro eodem ac sine discrimine significatus dicerent. Verùm id adnotandum, quòd libram nunc & minam centenarias intelligimus, indifferenter utentes: quod pondo etiam i= dent idem appellatur. Plin. libro x x 1. Mna, quam no= stri minam uocant, pendet drachmas Atticas centu[m]. Quo in loco Hermolaus, Mnam, inquit, libram, minam, pon= do, pro eodem nostri dicunt, ut Græci μυαν, λιταν, ὀλυλιν. < Libra, mina, pòdo, procoûe ponuntur.> quod dictum ut non usquequaq[ue] ueru[m] est, ita in re numma= ria libram & nunam pro eodem ferè usurpari deprehen= dimus, uix ut differentiam animaduertere possis, quâlibet obserues

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-130.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET obserues accuratè & Latinos & Græcos. idq[ue] cum ex eo uidetur quod de festertijs diximus, tum uerò ex sequen= tibus magis comprobabitur. . autem interdum pon= dus significat, ut cum Dioscorides dicit, . , pondus trium obolorum. aliquando drachmam, ut apud eundem Dioscoridem idetidem. Drachma igitur non mo= dò pondus denarij Romani, sed etiam nummum signifi= cat eode[m] pondere percussum ab Atheniensibus, quod præ= ter autorum exempla etiam uersus illi significant, In scrupulis ternis drachmam, quo pondere doctis Argenti facilis signatur pondus Athenis. Ventum iam esse ad locum præcipitem, horrore quodam animi sentio, instantis & proximi periculi magnitudine[m] reputantis. hoc est enim caput eius rei quam agimus, hic cardo totius operis, hæc deniq[ue] alea ancipitis incepti, ut ostendere aggrediamur uel demonstrare potius, quid in= ter festertia centu[m], & festertium centies intersit. transitus omnino & lubricus & abruptus, ut aut in barathrum quoddam errorum præcipitaturus sim, si in eo quicquam titubauerim: aut tenorem inoffensum seruare commenta= tio hæc nequeat, si inibi uel tantulum à ueritate deflexe= rim. Cum alioquin ita sit hoc opus coagmentatum, ita ex sese tractatus hic aptus, nulla ut ferè pars conuelli citrae compaginis ipsius dissolutionem possit. Ac mihi quidem audendum omnino erat, & eorum exemplo periclitan= dum, qui res magni discriminis antea susceperunt, si non etiam ea esset huius libri ratio, ut genium nullum (ut di= citur) habiturus sit, nisi multarum ætatum & auitarum præcipue placita deleuerit, ut si (quod abominor) pro= positi compos non euaserim, designatoris ridiculi atque temerarij opinionem subiturus sim. Sed quid agas ubi eò iam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-131.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 125 iam peruicaciæ uentum est, ut & moderari tibi nequeas, & consulere integrum non sit? Quum eorum occursum uitare non possis, quibus hoc facturum te receperis, nisi si tibi publico interdixeris, id est, nisi domesticum tibi con= sciueris exilium, aut abstrusum secessum et lucifugum? A= gedum ab stupore animi rursus inferuescamus, & stylum iam languentem ad reliqua suscitemus. Audeamus deniq; primi (quando eò uentum est) affirmare, homines doctissi= mos, quibus alioquin omnia propemodum debemus, toto (ut aiunt) cælo, id est, centuplicatò errasse. Iamprimum Cicero in Prætura urbana, Dio quidam fuit Halesinus, qui cum eius filio Prætore Sacerdote hæreditas à propin= quo permagna uenisset, nihil habuit tum neq; negocij, neq; controuersiæ. Verres simul actetigit prouinciam, statim Messanam literas dedit, Dionem euocauit, calu= mniatores ex sinu suo apposuit qui illâ hæreditatem Ve= neri Erycinæ commissam esse dicerent. Hæc de re ostèdite seipsum cogniturum. Possum deinceps totam rem expe= dire, deinde ad extremum id quod accidit dicere, Dionem sestertium decies centena millia numerasse ut causam cer= tissimam obtineret. Hoc cum dicat Cicero in Prætura ur= bana, quæ secunda est in Verrem actio, idem in tertia a= etione hoc crimen repetens ita inquit, Simul at que è naui egressus est, dedit operam ut Halesinus ad se Dio conti= nuò ueniret. Hic est Dio, Iudices, nunc beneficio Quinti Metelli cuius Romanus factus, de quo multis uiris prima= rijs testibus, multorumq; tabulis uobis priore actione sa= tisfactum est sestertium undecies numeratum esse, ut eam causam in qua ne tenuissima quidem dubitatio esset, isto cognoscente obtineret: ita sester. undecies Q. Dionem, quòd hæreditas ei obuenisset, nullam que aliam ob cau= sam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-132.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sam perdidisse. Eæ horum locorum collatione intelligimus, quod decies centena millia sestertium dixerat in secunda actione, hoc in tertia undecies sestertium dixisse: <Cicero is locus.> quanquam in illa non decies centena, sed undecies legendum est, uel utrobique decies. Quare decies sestertium, non decem sestertia significat, sed mille potius, hoc est decies centena millia: summa scilicet centuplicata. Quòd autem undecies sestertium amplior sit summa quàm quadringenta sestertia, ex eadem oratione liquet. Sequitur enim statim post illud Dionis crimen & aliud, quod his uerbis prosequitur, Accipite aliam in minore pecunia non minus impudentem calumniam. So sippus & Epierates fratres sunt Agrigentenses. horum pater abhinc duo & uiginti annos mortuus est: in cuius testamento quodam loco si commissum quid esset, mulcta erat Veneri. ipsos x x. annos, cum tot interea prætores, tot quæstores, tot calumniatores in prouincia fuissent, hæreditas ab ijs Veneris nomine petita non est: causam Verres cognoscit per Volcatium: pecunias accepit ferè ad sester. quadringenta millia ab duobus fratribus. Quadringenta sestertia Cicero minorem pecuniam decies uel undecies sestertio appellauit. Quare iam ferè planum factum est, decies sestertiu[m], quadraginta partibus plus esse decem milibus sestertium. Et rursus statim infrà, Quæ uis erat Volcatio tanta, ut sester. quadringenta millia duobus hominibus auferret? Ecquis Volcatio, si sua sponte uenisset, unam libellam dedisset? at ego amplius dico: sestertium quadringenties accepisse te arguo contra leges. Ex his uerbis liquidò apparere potest quadringenties sestertium <Quadringenties sestertium.> longè ampliorem summam esse quàm sestertia quadringe[n]ta, cum omnia Verris furta quadringenties sestertiu[m] æstimauerit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-133.png

Transcription: ATR-1

maverit, quæ innumera & incredibilia ab eo recensentur. ab uno enim homine, uno nomine, uno furto decies centena sestertia accepisse dicit: à tota autem Sicilia triennio & uarijs furtorum, expilationum, rapinarumq[ue] nominibus quadringenties sestertium (tanquam rem fidem excedentem) abstulisse oratoriè uociferatur. tanti enim æstimari uoluit litem repetundarum Verri ob iurisdictionis furta, ob negocia facessita, ob improbas dinundinationes, ob interuersas pecunias in frumento imperando, in locandis decimis frumenti, & ob expilationes publicas priuatasq[ue] signorum æreorum, & uasorum argenteorum: quæ crimina inusitata esse uidentur, & fidem excedentia ijs qui accusationes illas perlegunt. Quare ipse Cicero primam accusationem ita claudit, Dicimus C. Verrem, cum multa libidinose, multa crudeliter in ciues Romanos atque in socios, multa in deos homines que nescariè fecerit, tum præterea quadringenties sestertium ex Sicilia contra leges abstulisse. sic enim legit Asconius Pedianus, quanquam in exemplaribus c c c c. sestertia legitur etia[m] manu scriptis. Quapropter admirari hic subijt id quod Plutarch. de hoc scripsit his uerbis, [etc] < Cicero ob accusatione Verris male audiuit.> Hac ratione Verre damnato, crimini datum est Ciceroni quòd in litis æstimatione præuaricatus esset pecunia corruptus, ut qui quinq[ue] et septua ginta myriadibus litem eam æstimasset. id perinde est ac si tricies sestertiu[m] dixisset. et hic myriades drachmaru[m] intelligendu[m], quæ tricies cætena mil. sester. ualet. Quare coijcio diu post exiliu[m] Verris Cicerone[m] orationes emedauisse, < Orationes domiem edabant.> ut interdu[m] moris erat domi orationes limare & conficere, ut

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-134.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ut ex Cicerone eodem intelligimus in Catone, apud quem Cato ipse ita inquit, Septimus mihi liber Originum est in manibus. omnia antiquitatis monumenta colligo. causarum illustrium quascunq[ue]; defendi, nunc quàm maximè co[n]ficio orationes. & ex Plinio Iuniore in Epistolis. Existimo tame[n] potius apud Plutarchum ita legendum, πιακοντικοντα πιντε μυελασην. ut sit centies quinquagies sestertium. fortasse etiam maior summa errore librario= rum deest. Quod autem in Diuinatione legitur, Sicilia to ta si una uoce loqueretur, hoc diceret, Quod argēti, quod auri, quod ornamentorum, in meis urbibus, sedibus, de= lubris fuit, quod in unaquaque re beneficio Senatus po= puliq[ue]; Romani iuris habui, id mihi tu C. Verres eripuisti atque abstulist: quo nomine abs te sestertium millies ex le ge repeto. Hoc (inquit Asconius) per auxesim dictum est. Cicero enim postea hanc summam ad quadringenties co[n] traxit, ut in multis locis repetit. Idem Cicero in eundem Act. 111. Heraclius est Hieronis filius, Syracusanus, ho= mo in primis domi suæ nobilis, & ante hunc prætorem uel pecuniosissimus Syracusanorum, nunc nulla alia ca= lamitate nisi istius auaritia atq[ue] iniuria pauperrimus. huic hæreditas facilè ad sestertiu[m] tricies uenit testamento pro= pinqui sui Heraclij. plena domus celati argenti optimi, multæq[ue]; stragulæ uestis, preciosissimorumq[ue]; mancipio= rum. erat in sermone, magnam Heraclio pecuniam uenise: non solum Heraclium diuitem, sed etiam ornatum su= pellectile, argento, ueste, mancipijs, futurum. Et inferius, Posteaquam, inquit, damnatus est absens Heraclius, non solum illius hæreditatis de qua ambigebatur, quæ erat tricies sestertium, sed omnium bonorum paternorum i= psiis Heraclij (quæ non minor erat pecunia) palæstræ Syracuse=

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-135.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 129 Syracusanorum, hoc est Syracusanis, possessio traditur. Et rursus in stius: Verùm est illud præclarum, Syracusanis qui præsuerant his Heraclij bonis uerbo redigendis, re dispertiendis, reddebant eorum negotiorum rationem in Senatu: dicebant scyphorum paria complura, hydrias ar genteas, pretiosam uestem stragulam, multa mancipia pretiosa Verri data esse: dicebant quantum cuique eius iussu nummorum esset datum. gemebant Syracusani: sed tamen patiebantur. Repentè recitatur uno nomine sester tiûm ducenta quinquaginta millia iussu Prætoris data. fit maximus clamor omnium. Et paulò pòst de pecunia illa reddit à Verre loquens, Numerantur illa ducenta quinquaginta sestertia Syracusanis. Non'ne ex hoc loco patet clarissimè, ducenta quinquaginta sestertia, hoc est du centa quinquaginta millia sestertium nummorum particulam unam esse tricies sestertij? Quippe tricies sestertium significat tricies centena millia sestertium nummorum: quomodo & illud Suetonij Tranquilli in Augusto, Senatorum censum ampliauit, ac pro octingentorum millium summa duodecies sestertium taxauit, id est duodecies centena millia sestertium. quod cum in omnibus exem plaribus legeretur, Antonius Sabellicus uir alioquin diligens & doctus emendasse se gloriatur, ut suprà dictum est, & pro duodecies sestertium, duodecies centies legendum esse contendit: cui etiam adstipulatus est Philippus Beroaldus, itidem ipse doctus, ac multæ lectionis; ambo nihil in ea re uidentes. Hoc & ex eodem autore alio loco ostendi potest in Othone, sperauerat, inquit, fore ut adoptaretur à Galba: idq[ue] in dies expectabat: sed postquam Pisone prælato spe decidit, ad uim conuersus est, instigante super eum dolorem etiam magnitudine æris i alieni Duodecies sestertium, census Senatorius.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-136.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET alieni. neque enim dissimulabat, nisi principem se stare non posse: nihil que referre, ab hoste in acie, an in foro sub creditoribus caderet. ante paucos dies seruo Cæsaris pro impetrata dispesatione decies sestertium expresse rat. hoc subsidium tanti coepti fuit: ac primò quinque speculatoribus commissa est res, deinde decem alijs, quos singuli binos produxerant. omnibus dena sestertia repræsentata, & quinquagenta promissa. per hos solicitati reliqui. Insignis erat ille locus ad animaduertendam differentiam inter dena sestertia, & decies sestertium, & tamen ibi quoque Sabellicus decies sestertium dena sestertia interpretatus est, conniuente Beroaldo. Si enim quindecim speculatoribus dena sestertia repræsentata, hoc est singulis decem, iam centum quinquaginta sestertia fiunt: & si quinquagenta promissa, hoc est singulis quinquaginta, septingenta quinquaginta in summa fiunt, quæ simul iuncta nongenta millia sestertium faciunt. At Tranquillus dicit decies sestertium subsidium tanti coepti fuisse, id est inuasionis imperij Romani. I am igitur effectum habemus, decies sestertium non minus esse nongentis sestertijs. Martialis in primo Epigrammatum: Millia pro puero centum me mango poposcit, Risi ego, sed Phoebus protinus illa dedit. Hoc dolet & queritur, dolet hoc mea mentula mecum, Laudaturq[ue] meam Phoebus in inuidiam. Sed sestertiolum donauit mentula Phoeb[us] Bis decies: hoc da tu mihi, pluris emam. Calderinus uir ingeniosus bis decies sestertium, x x. sestertia interpretatur, corrupto sensu epigrammatis: cuius dubio procul huiusmodi sensus est, non mirum esse si Phoebus puerum centum sestertijs licitatus esset, quanti Martialis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-137.png

Transcription: ATR-1

Martialis emere non potuerat: quippe qui uicies centena millia sestertium ex quæstu collegisset, hoc est uicies tantum quanti puerum mercatus erat. alioquin sensus erit ab surdissimus. Cicero X 1 1 1. Epist. ad filium scribens, Titi Pinnij filio mirè erudito, studioso, & modesto, pecuniam Nicæenses grandem debent, ad sestertium octogies: &, ut audio, in primis uolunt ei soluere. Ibi interpres epistolarum, sestertium, inquit, pro sestertiorum ponitur, & subauditur millia, id est ad octoginta millia sestertium. Eleganter autem in his sermonibus ponunt oratores & poëtæ aduerbia pro nominibus: ut, debes decies sestertium, quadragies sestertium, & sic in cæteris, & utuntur genitiuo syncopato in nominibus nummorum. Dici= mus etiam hoc sestertium, & hic sestertius. Hactenus ille. Ego autem octogies sestertium, octogies centena millia sestertium significare affirmo, & grandem ob id pecuniam à Cicerone dictam. Hoc etsi ex prædictis satis confirmatum uidetur, non tamen scrupulo carebit, ut ui= deo. si enim hoc uerum est (dicet aliquis circunspectus obseruator) quo'nam modo intelligi illud potest quod apud Tranquillum in Vespasiano legitur, Sed & in funere Fauo archimimus personam eius serens, imitansq; (ut est mos) facta ac dicta uiri, interrogatis palàn procuratoribus quanti funus & pompa constaret, ut audiuit sestertium centies, exclamauit, centum sibi sestertia darent, ac se uel in T yberim proijcerent? Hic locus (ut arbitror) < Tranq. locus.> Tranquilli interpretes sesellit, ut idè esse putarent sestertium centies, & sestertia centum: quem tamen corruptum esse necesse est intelligere ex ijs quæ antè demo[n]strauimus. Vtrobiq; autem sestertium centies legendum esse argumentis probari non leuissimis potest. Nam præterquam i 2 quòd

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-138.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET quòd ueritati non congruit ut funus imperatorum centum sestertijs æstimaretur, quum Nero imperatorum omnium flagitiosissimus, qui destitutione conterritus, pugione sese interemerat, furtim raptimq[ue] à libertis sepultus, bis tanti= dem funeratus sit, de quo idè Tranquillus, Funeratus est, inquit, impensa ducentorum millium, stragulis albis auro intextis, quibus usus calendis Ianuarijs fuerat. reliquias Ecloge & Alexandria nutrices cum Acte concubina, gentili Domitiorum monumento condiderunt. Cum igitur id simile ueri non est, ut poëta mimographus Vespasiani funus, ut deparci principis, ita optimi, centum nullibus nummorum æstimarit, cum princeps nequissimus ante eum Nero ducentis funeratus fuisset: tum uerò sapientis poëtæ non fuisset, tam licenter illudere fastigio principali, ut ob paruam pecuniam eousq[ue] commotum fingeret, ut uel in Tyberim se abijci præoptaret, quàm tantula pecunia funerari. Eode igitur errore apud Tranquillum centum pro centies scriptum est librariorum temporumq[ue] uitio, quomodo apud Ciceronem in Actione Prima in Verrem quadringenta pro quadringenties, ut suprà diximus: & apud Plinium non semel idem error deprehenditur, ut infrà ostendetur. Maioris est illud anxietatis, <Plutarchi locus.> quod apud Plutarchum in Antonio legitur his uerbis, Antonij munificentiae unum exemplum narrabo. Cuidam ex amicis dari iusserat millia uigintiquinque hoc Romani decies appellant. procuratore autem admirante, & ut magnitudinem donationis ostenderet, in conspectu eius pecuniam depromente, rogauit Antonius quid hoc esset: illo autem respondente eam esse pecuniam quam dono dari iussisset, conspicatus hominis improbitatem, Equidem, inquit, arbitrabar ampliorem pecuniâ decies sester- tium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-139.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. tium continere. hoc uerò parum est. itaq[ue] tantudem super= adde. Sic in Plutarcho Latino facto legitur, & ille locus uno in loco ab Antonio Sabellico citatur, & ab Roberto Vulturio in libro de Re nulitari, & ab alijs itidem, qui de re nummaria scribentes, locum cum uerè traductum exi= stimauerunt: cuius tamen sensus pugnat cum eo quod o= mnes de sestertijs censuerunt. nam cum illi omnes concor di errore decies sestertium decem sestertia significare di= xerint, Plutarchus, si locus ille non mendosus est, uiginti= quinq[ue] significare dixit. Ego cum in eo quod tuendum suscepi, pertinaciter hæream: possim fortasse, si alium exi= tum rei non inueniam, uel in hanc præcipitem defensione crumpere, ut dicam Plutarchum hominem Græcum in Ro manorum consuetudine falli nonnihil potuisse. Sed cum ueritatem tueri alia uia possim, temerarium omnino esset, & inscitiæ plenum, futili uti umbone, & è medio sum= pto, autoris tanti eleuata autoritate, præsertim cum eius testimonio ut graui & irrefutabili usurus sim in sequen= tibus. Proinde eum Plutarchi locum accuratè mihi an= xieq[ue] uersanti, hoc etiam in mentem uenit, posse me & hoc quoq[ue] eius dicto uti ad confirmandum id quod dixe= ram, & id quod mihi obijci potest, in meam rem uertere. Primum igitur hoc dico, consentaneum ueritati non esse, uigintiquinque millia nummum magnificam donationem à Plutarcho dictam esse, præsertim eius imperatoris qui bonam partem imperij Romani teneret, & in suos usus uerteret, ut infrà ostedemus. Paruam autem esse eam sum= mam interim saltem ex eo liquebit, quòd Martialis pue= rum amasium centum millibus emptum esse in eo epigram mate scribit, quod suprà retulimus. Deinde hoc dico, hunc errorem ex eo inualuisse, quòd hæc uerba quamuis mendosa i 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-140.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET mendosa, ueritati tamen magnopere alludunt. Quomodo enim sestertius duos & semis asses ualet, & sestertia singulas duas libras & selibram, ut antea docuimus: sic illud genus tertium sestertij duo millia & quingentos nummos ualere posse uidebatur. Quare pulchrè ratio quadrare uidebatur, ut decies sestertium uicenaquina millia ualeret. Ego autem cum dixerim eius generis sestertium centum millia ualere, quod alij singula nullia ualere dixerunt, sed apud Plutarchum tamen pro binis millibus & quingentis legi (sic enim inquit Sabellicus) inuenienta ratio est, & quidem huic loco consentanea, quæ hunc scrupulum lectori eximere planè possit. ut aute[m] hoc fiat, necesse est accedere in singulas sestertij huius unitates nonagintaseptem nullia & quingentos nummos. hoc uero pulchrè fiet, si ita apud Plutarchum legamus, Cuidam ex amicis dari iusserat uigintiquinque myriadas drachmarum. Singulæ myriades, dena millia drachmarum, id est denariorum ualent: quæ quinquies & uicies multiplicata, ducenta quinquaginta millia denariorum faciunt. quæ summa rursus quater ducta, cum quilibet denarius quaternos sestertios ualeat, nulle sestertia efficit, id est decies centena millia sestertium. sic à Plutarcho Græcè scriptum esse aliquando ne dubitarem, antequam scilicet Plutarchi historiæ æreis formis editæ essent, fecit mos aliorum Græcorum, ipsiusq[ue] Plutarchi, atque ipsærei ueritas, quam consertis manibus retentanti mihi, nec mendæ librariorum eripere, nec errores interpretationum possunt. argum[en]to erit ille locus eiusdem Plutarchi in Galba, δικεῖ δὲ μὴ δὲ ἀν ἐπὶ τοῖς ἰδιοις μὸνον ἐλεάδα ἀρόθωνα ἀληρονομον, ἀκόλασιν ὑδῶς ἐκτὸ ὑποτελη, πεντακίχιλισμὸν μυειὰς ὑπος ἐφλήμασι ἐκαθαπτισμένον. Videtur autem Galba Othonem ne in

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-141.png

Transcription: ATR-1

ne in priuato quidem patrimonio successorem sibi destinasse, ut quem sciret & uitæ incontinentia luxuq[ue] perdi tum, & insuper ære alieno mersum ad quinque millia myriadum. Hoc ut rectè interpres quinquagies decies < Quingenties festertium.> centena millia colligit, quod quidem ad numerum reddendum attinet: sic ego Latinè & usitatè quingenties sester tium uerterem, ita tamen, ut myriadas nummorum intelligamus: quod genus loquendi assequi nemo recentioru[m] potuit. quæ causa est ut in libris è Græco uersis alias prorsus summas legamus quàm in libris antiquis Latinorum, ut apud Appianum identidem, & apud Orosium uno in loco mox uidebimus: qui cum supra mille annos fuerit, priscum tamen morem non tenuit. Eum autem morem Græcorum fuisse, ut non per numerum nummorum, nec per sestertia, sed per myriadas drachmarum, omnes summas pecuniæ memoriæ traderent, duntaxat de Romanis scribentes, ex dicendis constabit, cum eorum autoritatibus utemur. Sed & de hoc more loquendi libro tertio uidebimus ex Demosthene. Cum autem post primam huius libri editionem legere mihi historiam Græcam eiusdem Plutarchi contigit, reces ex officinis Transalpinis publicatam, certam iam fidem habere coepi eius quod coniectura exacta antea collegeram. sic enim eo in loco historiæ legitur, τῶν φίλων πι μυριαστις ἐκελωσε πέντε καὶ ἔικοσι δεθλῶν, τῶν ὑφομοιοι ἀνίες ἐκλωσι. Amicorum cuidam myriadas quinque & uiginti dari iusserat: hoc Romani decies appellant. Quanquam autem per ea quæ hactenus dicta sunt, satis demonstrasse ui deri possim, quid sestertium decies à sestertijs decem differat, & ea quæ occurrere poterant dubia dissoluisse: iamq[ue] (ut arbitror) lectores cum ad hunc locum accurata in= tentione i 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-142.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tentione legendo peruenerint, fidem dictis nostris accom= modare non dubitaturi sint, ulterioremq[ue] nobis probatio= nem remissuri, quod ad hoc quidem attinet: hanc tamen in me legem ultro ferre planéq[ue] sancire hoc in opere sta= tui, ut nunquam per functus pollicitatione uidear, nisi ita omnia perspicua fecero, ut negare omnino quisquam ea quæ demonstrauero, citra improbitatem nequeat. Vt hoc autem efficere possim, utar rursus Ciceronis autoritate, qui in Actione 1 1 1. in Verrem, cum multa Verri furtæ obie= cisset per totam eam orationem, ad extremum uelut sum= mam criminum exaggerans, unius tantum oppidi furtæ ac paucorum mensium colligere statuit, ut de uniuersis pecu nijs per iniuriam ablatis documentum coniecturamq[ue] da= ret. Ait igitur se publicanorum tabulas conquisitas obsi= gnasse, & ad iudicium illud Verris attulisse, ut ex perscri= ptis sub nomine Prætoris nauium commeatibus, constare iudicibus ratio posset earum mercium, quas Verres tunc Siciliæ Prætor in Italiam deportandas curasset. < Locus Verri- næ tertiæ Ci- ceronis.> Eius igi= tur hæc uerba sunt circa finem orationis, Cum hæc pauco rum mensium ratio in his libellis sit, facite ut uobis trien= nij totius ueniat in mentem. sic contendo, ex his paruis li= bellis apud unum magistrum societatis repertis, uos iam coniectura assequi posse cuiusmodi prædo iste in illa pro= uincia fuit: quàm multas cupiditates, quàm uarias, quàm infinitas habuerit: quantam pecuniam non solùm nume= ratam, uerùm etiam in huiuscemodi rebus positam confece rit, quæ uobis alio loco planius explicabuntur. nunc hoc attendite: His exportationibus quæ recitatæ sunt, scribit sestertia L X. socios perdidisse ex uicesima portorij Sy= racusis. Pauculis igitur mensibus, ut hi pusilli & contepti libelli indicant, furtæ Prætoris quæ essent sestertium duo= decies

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-143.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 137 decies, ex uno oppido solo exportata sunt. Nego quen quam esse acutum ac perspicacem lectorem, qui post hæc uerba Ciceronis dubitare potuerit de eo quod adstruimus. quod ut omnibus etiam crassioris Mineruæ lectoribus planum fiat, paucis uerbis rem explicabo. Cum enim affirmet Cicero societate publicanorum ex uicesima portorij sexaginta sestertia, id est, sexaginta nummorum millia, ideo perdidisse, quòd Verres immunes merces tanquam prætorias, nec tamen improfessas transportabat, & ex eo colligat furtiuas merces ad sestertium duodecies ex uno oppido abstulisse: certo iam certius habeo sestertiu duodecies, mulle ac ducenta sestertia significare. si enim sexagenarium uicenario multiplicaueris, mille & ducenta fient in summa. atqui Cicero furtoru summâ à portorio uicesi mae probare facile potuit. Si ergo uicesima pars sestertij duodecies, sexaginta sestertia esse ab eo dicitur, necessariò sestertium duodecies, mille ac ducenta sestertia eodem autore erit. Hoc etiam post Ciceronem Martialis libro primo Epigrammatum docere his uerbis potuit, Si dederint superi decies mihi millia centum, Dicebas nondum Scæuola factus eques: Qualiter ô uiuam, quàm largè, quàmq; beatè? Riserunt faciles & tribuere dei. In ius ô fallax atq; inficiator eamus, Aut uiue, aut decies Scæuola redde deis. Sic enim & ipse & alij poëtæ loqui solent sine adiectione sestertij: ut idem ad Galenum, Non plenum modo uicies habebas, Sed tam prodigus atque liberalis, Et tam lautus eras Galene, ut omnes Optarent tibi centies amici. i 1 Vbiq;

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-144.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Vbiq[ue] enim sestertium sub intelligendum. Et in tertio, Empta domus fuerat tibi Tongiliane ducentis, Abstulit hanc nimium casus in urbe frequens. Collatum est decies: rogo, non potes ipse uideri Incendisse tuam Tongiliane domum? Nec poëtas modo decies absolute, sed etiam prosa oratione loquentes solitos esse dicere Plutarchus in loco supradicto docet, ἐγώ πλεῖον ὑμων, ἐφη, ἐν δεξίες ἐν[εργ]ι. Docebunt & autoritates priscæ quæ à nobis sparsim in sequentibus citandæ sunt. Verum Martialis apertè docet decies sestertium maiorem multo pecuniam esse sestertijs ducentis: quo in loco Calderinus non ducenta sestertia, sed ducentos nummos ridiculo errore intellexit. sic enim ducenta absolutè dicuntur à Martiale, ut à Iuuenale quæ dringenta in prima Satyra, - Sed quinque tabernæ Quadringenta parant. - id est, censum Equestrem. Et in quarta decima, Sume deos equites, fac tertia quadringenta. Oratores plerunq[ue] adjiciunt sestertium. Rursus Martial. Dederas Apiti bis trecenties uentri, Sed adhuc supererat centies tibi laxum. Quo in loco Calderinus, Apitius, inquit, habebat septingenta millia: sex consumpserat luxu: & cum adhuc centu[m] superesset, ueritus ne non posset explere gulam ea pecunia, uenenum bibit. Centies ille pro centum milibus intellexit, centuplicatò scilicet (ut alij omnes) falsus. Martialis enim centies centena millia intellexit, id est, centies sestertium. Ortus est enim apud antiquos ille loquendi modus ex compendio sermonis. Nam cum primum dicerent centies centena millia sestertium mummum, postea usus obti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-145.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 139 obtinuit, ut compendiose centies sestertium diceret: quem loquendi modum nonnulli recensoris memoriæ scriptores non percipientes, centies talentum protulerunt, quasi sestertium rectus aut accusandi casus sit, & no[n] potius genitiuuus. Poëtæ aute[m] & alij interdum scriptores compendium illud iterum contrahentes, non centies sestertium, sed centies tantum dicunt, ut in exemplis suprascriptis, subintelligi uolentes centena millia sestertium: ut in illo Martialis Epigrammate in secundo libro, Illa diues mortua est Secundilla, Centena decies quæ tibi dedit dotis. Decies enim cētena millia intelligendu[m]: ut apud Iuuenal. - Et ritu decies centena dabuntur Antiquo - Quam magnam esse pecuniam ex Horatio in primo Sermonum intelligimus, - Decies centena dedisses Huic parco, paucis contento, quinq[ue] diebus Nil erat in loculis. - Asconius quodam in loco, Luscius notus Centurio Syllanus, diues è victoria factus, nam amplius centies possederat. Cæterum ex obseruatione antiquorum didici, nunquam infra denarium numerum sic esse eos locutos, ut dicerent septies, uel octies, uel nouies sestertium: sed intra denarium per millia uel sestertia loqui solitos. Cicero libro 1. Epist. ad Atticum, Lucio Cincio sestertia nongenta pro signis Megaricis, ut tu ad me scripseras, cur aui. Et < Mos loquendi priscorum.> pro Cluentio, Initio permagnâ pecuniam poposcit, post ad id peruenit quod confici potuit, & sestertia sexcenta quadraginta millia deferri ad se domum iussit. Idem, Sedecim dico Iudices, ut Oppianicus absolveretur, corrumpendos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-146.png

Transcription: ATR-1

pendos fuisse: ad Stalenum sexcenta & quadraginta milia nummium esse delata. Et ad Ruffum scribens in quinto Epist. Nam de sestertijs nongentis mulibus certe ita relatum est, ut tu siue frater tuus referri uoluit. Supra decem per aduerbium & genitiuum antiqui fere locuti sunt, ut in exemplis omnibus superius adnotatis. Non me latet apud Plinium libro x x x v I. ad sestertia mille legi, & sestertijs mille ducentis: sed uetusta lectio non adstipulatur impressis libris. Tranq. in Cæs. Seruiliam Bruti matre ante alias dilexit, cui et proximo suo Consulatu sex agies sestertiu[m] margaritam mercatus est. Sic Pli. lib. I x. de Lollio, Vt neptis eius quadringenties sestertium operta spectaretur ad lucernas. In quibusdam tamen exemplaribus sestertio legitur. Tranq. in Caligula: Notares est, Aponio Saturnino inter subsellia dormitante, monitum præconem ne prætorium uirum crebro capitis motu nutantem sibi, præteriret: nec dicendi finem factum, quoad x I I I. < Suetonij loco>. gladiatores sestertium non agies ignoranti addicerentur. Quo tamen in loco non dicendi, sed licendi lego contra fidem exemplarium, id est, licitandi in auctione. Verum sestertium in superioribus exemplis gignendi casu dicitur, ut apud Ciceronem in Verrem actione prima: Cogno sceret ex me populus Rom. quid sit quod iudicijs ad Senatorium ordinem translatis, sublataq; populi Romani in unumquenque nostrum potestate, Quintus Calidius damnatus dixerit, minoris sestertium tricies prætorium hominem honestè non posse damnari. Quæ uerba licet notis scripta sint in libris impressis, Asconius tamen ita legit. In quo more loquendi (ut supra dixi) aliquid subaudendum facilè intelligimus, ut sit integrum, hominem prætorium damnari minoris tricies cætenis nullibus sestertium: &

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-147.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. I. 141 & quoad XIII. gladiatores nonagies centenis milibus sestertium addicerentur Saturnino dormitanti. Sester= tium enim per syncopam pro sestertiorum dicitur, ut au= tor est Cicer. in Oratore perfecto. Frequentius tamen per ablatiuum legitur, ut Tacitus libro X V I. Cladem Lu= gdunensem quadragies sestertio solatus est princeps, ut < Sestertio.> amissa urbi reponerent. Plinius ad Caluisium libro tertio Episto. Vt scias quanti uideantur posse emi, sestertio tri= cies: non quia non aliquando quinquagies fuerint: uerum ex hac penuria colonoru[m], & temporis iniquitate, ut re= ditus agrorum, sic etiam precium retro abijt. Tricies se= stertio pro tricies centenis milibus dixit Plinius: tametsi uir alioquin & doctus & diligens, opinione inueterata omnium enarratorum ductus, triginta milibus id uerbum intrepretatus est. Valerius libro I X. de Cneo Domitio & L. Crasso loquens, Quem cum continuò Crassus quanti ipse domum suam æstimaret, interrogaret, atq; ut respon dit sexagies sestertio: Quo ergo eam, inquit, minoris fore æstimas, si decem arbusculas inde succidero? Ipse tricies sestertio inquit Domitius. Apud Ciceronem in Philip. II. sestertij in genitiuo legitur, Syngrapha sestertij centies < Sestertij.> per legatos uiros bonos, sed timidos et imperitos facta in gynæceo. Sic apud Tacitum lib X I I. Fixum est ære pu= blico Senatus consultum, quo libertinus sestertij ter millies possessor, antiquæ parsimoniæ laudibus cumulabatur. Idem, Eodem oratore Bononiensi Coloniæ igni haustæ subuentum est centies sestertij largitione. In Tranquillo semel omnino legi, ubi in Tyberio sic inquit, Publice mu nificentiam bis omnino exhibuit, proposito millies sester= tio gratuito in triennij tempus. Illud apud Tacitum aut mendosum est, aut insolens, Bis & uicies mille sestertium < Taciti locus.> donat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-148.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET donationibus Nero effuderat. Millies enim lego, non mil= < Liuij locus.> le. Liuius poëtærum more absolutè dixit libro octauo de bello Macedonico, In L. inquit, Scipione malim equidem mendu[m] quàm medaciu[m] scriptoris esse in summa auri atq[ue] argēti, et potius quadragies, quàm ducēties quadragies lite æstimatam, eò magis, quòd tantæ summæ ratione etia[m] ab ipso requisitam P. Scipione in Senatu tradu[n]t, librumq[ue] rationis eius cum L. fratrem afferre iussisset, inspectante Senatu suis ipsum manibus compressisse, indignatum quòd cum bis millies in ærarium retulisset, quadragies ratio ab se posceretur. Vbi tamen non compressisse, sed concerpisse < Plinij locus.> lego. Sic Cicero in frumentaria, Sic per triennium ad hanc frumenti emptionem centies et tricies erogatum est. Illud Plinij ad Caluisium in quinto Epistolarum, An cui de meo sedecies contuli: ita lego: An cui de meo sestertium decies contuli, huic c c c c. millia paulo amplius tertiam partem ex aduentitio denegem? Qua= dringenta enim sestertia, tertia pars est duodecies sester tiùm, et paulo amplior tertia parte decies sestertium, id est mille sestertiorum. Fuit autem cum existimarem omni= no ita loquendum esse, ut post aduerbium semper geniti= uum pluralem subiungeremus, hoc modo qui suprà rela= tus est, Hominem prætorium minoris sestertium tricies da mnari no[n] posse. et, Sexagies sestertium margaritam mer= catus est. et apud Cornelium Nepo. in uitæ Pompo. Tan taq[ue] fuit moderatione, ut neq[ue] in sestertium uicies quod à pater acceperat, paru[m] se splendide gesserit: neq[ue] in sester= tiùm centies affluentius uixerit. Aliquandiu igitur ita lo= quendum arbitratus sum, quoniam sermo integer hoc poscere uidetur, in quem contracta oratio sic resolui= tur, sexagies centenis milibus sestertium nummorum mar garitam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-149.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 143 garitam mercatus est. Quare illum loquendi modu[m], Qua= dragies sestertio solatus est: , Libertinus sestertij ter millies possessor: iudicaba errore legentiu[m], librariorumq[ue]; ignorantia in exemplaribus inualuisse. Aliter tamen nunc censeo, quum huiusmodi locutione, etsi contra rationem recepta, tamen libri magnorum autorum scateant, quale illud Ciceronis in Sallustium simile supradictis, Ne cau= sam diceret, sestertio duodecies cu[m] Censore paciscitur. uel cum Cæsare potius, ut in antiquo legimus. Vnum in præ= tura urbana locum notaui pluraliter enunciatum, hoc mo do, Hinc sestertium quaterdecies P. Tadio numerata A= thenis, testibus planu[m] faciam. Quod sic resoluitur, Qua= terdecies centena millia sestertium numerata. quæ auto= ritas omni refutatione maior mihi uisa est. Contra tot tan= torumq[ue]; scriptorum autoritatem mouere nos non potest Lampridij dictum in Heliogabalo, Nunquam minus se= stertijs centum coenauit, hoc est, argenti libris triginta. a= liquando autem tribus millibus sestertijs coenauit, omni= bus supputatis quæ impedit. Antiqui enim scriptores non tria millia sestertia, sed tricies sestertium dicebant. Inter classicos autem scriptores nec Lampridius, nec Spartia= nus, nec Capitolinus numerari meruerut. Ausim enim af= firmare rarò antiquos ultra mille sestertia scripsisse: ac nescio etiam an rarissime mille dixerint: quomodo nun= quam aduerbijs usi sunt infra denarium numerum. alioquin ambiget sermo inter singulos millenos 'que nummos. Quî enim minus intelligas his Lampridij uer= bis Heliogabalum tribus millibus nummum coenauisse, quàm ter millies millibus, id est, tricies centenis millibus? & tamé Lampridius plus omnino centenis millibus dicere uoluit, id est, centenis sestertijs, alioquin etia[m] paru[m] Latinè dicitur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-150.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dicitur tria millia sextertia, & tribus mulibus sextertijs, etiam si apud Ciceronem ita legatur pro Cluentio uel in libris membranaceis. Stalenus sextertia sexcenta quadraginta millia deferri ad se domum iussit. et sæpe alibi apud Columellam, Plinium, & alios: quæ mendosa esse facile conijsimus. nam & apud Ciceronem post alteram ab eo loco chartam sequitur, sexcenta & quadraginta nummum millia ad Stalenum esse delata. Sic pro Rabirio, Quid uo= ciferabere, decem millia talenta Gabinio esse promissa? ubi talentum gignendi casu lego, quomodo legendu[m] esse apud Curtium ex mebranacco codice admonitus sum. hic enim error uolumina passim iam olim occupauit, errore libra= riorum, qui ea uerba numerorum quæ notis scripta erat, uel una aut altera syllaba dimidiata, integra transcri= pserunt, nec numerandi rationem antiquam, nec La= tine loquendi tenentes. & alioquin sextertius num= mus, & sextertium genere neutro caliginem multam le= gentibus offuderunt. Nam ut pro nummo sextertium in recto dictum sit, mihi persuadere non possum, etiam si a= pud Festum Pliniumq[ue] semel legatur. sed ex collatione antiquorum uoluminum suspectum locum Plinij animad= uerti. Vt autem usque quaque priscam elegantiam, multa iam rubigine ignorantiæ exesam, ita reddamus interpo= lem, ut ex pristino nitore desiderari nihil possit, unu[m] tan= tum locum Ciceronis ex Prætura urbana citabimus, qui ad hoc ostendendu[m] cum præcedentibus satis erit, in quæ oratione de rationibus Quæsturæ provincialis relatis à Verre loquens sic inquit uerba ipsa rationum referens, Accepi uicies ducenta trigintaquinque millia, quadrin= gentos septemdecim nummos. dedi stipendio, frumento, Legatis, Proquæstori, cohorti Prætoriæ, sestert. mille sexcenta

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-151.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. I. 145 sexcenta x x x v. mil. quadringentos decem & septem nummos. reliqui Arimini festertium sexcenta millia. Hoc est rationes referre? hoc modo aut ego, aut tu Hortensi, aut quisquam hominum retulit? Quæ uerba ex collatione Asconij contra fidem exemplarium emendauimus, & nisi hoc modo legantur, ratio expensi acceptiq[ue]; non quadrabit, quam necesse est quadrare si sensum Ciceronis percipere uolumus. Siquidem ille Verrem Carbonis Quæstoré pecuniam publicam auertisse criminatur, falsis ac commentitijs rationibus ad ærarium relatis. Eas autem commentitias hoc argumento probat, quòd acceptorum expensorumq[ue] paginæ ad nummum quadrarint, ita ut nihil supersuerit reliquamenti: quod fieri uix potuit nisi in co[n]fictis rationibus. Cum igitur pagina accepti uicies centena millia & ducenta trigintaquinq[ue]; millia & quadringetos decem & septem nummos habuisset, Verres festertia (ut ita dicam) mille & sexcenta x x x v. quadringentos xvii. nummos, uarijs nominibus expensa reip. tulit, & sexcenta festertia Arimini deposuisse sese adscripsit, ne de residuis pecunijs teneri uideretur. Notandus est ergo loquendi modus antiquorum, Accepi uicies & ducenta, hoc est bis & uicies festertium, quod Cicero uel Verres potius dixisset, nisi minores illas summas addendas habuisset, id est xxxv. millia quadringentos nummos. Notandum tamen quòd festertia mille sexcenta dixit pro sedecies sester. Verris uerba referens, quod rarum est, ut uicies ducenta, pro bis & uicies. Cæterùm illum Lampridij locum alioquin medosum esse ex sequentibus apparebit, ut pro xxx. libris ccl. legi debeat: nisi fateri malim Lapridij tempore priscu[m] illum morem loquedi iam obsoletum fuisse, ut & ipsam linguâ propè Latinam. Interim k tamen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-152.png

Transcription: ATR-1

LIBER I. tamen hoc uelim lectores sibi persuadeant, ita me omnia percepta, probata, comprehensa, perspicua, indubitata, de= monstrata deniq[ue] ac planè non controuersa relicturum, ut posthac referri earum rerum quæstio ex ijs scriptoribus non possit, qui secula sua stylo nobilitauerunt. Verùm eò iam progressa est commentatio, ut primus hic liber finem accipere commodè possit. Assis enim partiumq[ue] eius signi ficatus, atq[ue] eorum uerborum usum quàm latissimè paten= tem apud antiquos, exposuimus, ita ut nihil addi ad præ= dicta (ut existimo) possit, quin à nobis in sequentibus ex= pectandum sit. Diximus quid sit sestertius, quid sestertia, quid sestertium cum aduerbijs numeralibus iunctu[m]: usumq[ue] eorum uerborum oratoribus et poëtis multipliciter usur patum addidimus, omniaq[ue] (ut opinor) eôdem pertinen= tia, citatis, enarratis, interdumq[ue] emendatis scriptorum autoritatibus, quæ in ordinem dicendorum incur= rere uidebantur. Hac igitur fine librum primu[m] claudemus, ut hoc uelut interspiratu re= colligere impetum ad secundum a= tum non minus argumen= tosum possimus. GVLIEL

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-153.png

Transcription: ATR-1 2

GVLIELMI BVDAEI PARISI ENSIS, CONSILIA= RII REG. DE ASSE ET PARTIBVS EIVS, LIBER II. BIBLIOTECA NAZIONALE ROMA RESTAT pars immensi laboris in hoc libro explicanda. etenim prima illa ope= ra quasiq[ue]; ærumna exanclata, demu[m] quod actum erat, parum uideri coepit, nisi & altera lucubratio ei haud dubiè connexa & uelut è uestigio sequens, instauraretur. Et quidem exi= stimaui (ut est animus humanus nullo inuento nisi suis nu= meris omnibus cumulato explebilis) qui à nobis hactenus dicta probassent, haud tamen ipsos in ijsdem acquieturos, nisi ut antiqui pecuniæ calculi deprehensa uocabula ego me tenere considerem: sic etiam eorum æstimationem colli= gerem. Etenim quonam tandem pacto commercium iustum plenumq[ue]; cum ætatis priscæ monumentis habebimus, si eorum numismatis indicatio exactaq[ue]; æstimatio nos fuge= rit? Perinde atq[ue]; si huius ætatis negociatores in gentem exteram & incognitam merces petant, quæ quanti ab ea gente indicentur, non percipiat, sed pro suo quisq[ue]; captu precium ijs statuant. Quare omnino faciendu[m] nobis est in hoc opere, ut nihil posthac memorabile aut apud quen= qua[m] Latinoru[m], aut apud Græcos historicos de reru[m] precijs aut de publicis priuatisq[ue]; opibus legatur, quin id à nobis k 2 ad num

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-154.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET. ad nummum ære nobis æquali æstimetur. ac ne id quidem modò, sed etiam ut Atticum argentum Romano permutemus, ac porrò etiam commentantes eousq[ue] pergamus, ut uel corollarium pronunciatæ dicendarum rerum summæ addidisse iudicemur. Quod cum effecerimus (facturum enim omnino me recipio) quid iam causæ erit, quin omnes libri Græci in Latinam linguam, aut Latini in uer naculam uersi, hac omnino parte illustrati uideantur & explanati? Hoc autem ut assequamur, ab integro rursus ordiædam rem habemus. Itaq[ue], ut antea dictum est, Seruius rex primus æs signauit. signatum est autem nota pecudu[m], unde & pecunia appellata. Maximus autem census (inquit Plinius) centum & decem millia assium illo rege fuit. <Millia æris.> & ideo hæc prima classis. Cum igitur apud antiquos millia æris legimus, millia assium intelligere debemus. Liuius libro v. ab Vrbe condita de Camilli exilio loquens, Absens (inquit) quindecim millibus grauis æris damnatur. De hoc loquens Plutarchus in eôdem Camillo ita inquit, Eκειν[ο]ν μὴν ὑμν μετασὰς ὑφλε πῶν δίκλω ἐγήμων, τίμημα μυσίων καὶ πενταίχιλιων ἀσαρίων ἐχασων, ὑγίνεται πρὸς ἀργυρία λόγον, χιλια ομαχια καὶ πεντακόσια, ἀσαριον γαρυν ἀργυριον. καὶ ἔναχαλλην οὕτως ἐκαλευτο διωάριον. Ille igitur cum solum iam uertisset, indicta causa desertóq[ue] iudicio damnatus est, cuius multa quindecim millium assium fuit: qua summa ad argenti supputatione relata, fiunt mille & quingentæ drachmæ. As enim tuuc erat pecunia, & <Denarius.> ita decussis denarius uocabatur. Ex quo intelligemus denarium fuisse argenteu[m], & denis assibus ualuisse. Assis autem à Plutarcho pro æreo nummo ponitur. nam Latini assem nunquam argenteum nomisma appellauerunt. Iam igitur habemus ex Plutarchi autoritate centu[m] & decemilla æris, quæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-155.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 149 quæ olim prima classis, id est, summus census fuit, undecim millia drachmarum ualuisse: & supra probatum est autoritate Plinij drachmam & denarium eodem pondere fuisse. ita iam constat, centum millia æris, quadraginta sestertiûm millia ualere, cum quaterni sestertij denos æris asses ualeant. Sic Camillus quum quindecim æris millia dissoluere nequiret, id est, sex millia nummûm, exilij causa solùm uertit. Appellatione autem æris assem intelligi constat ex Tranquillo in Augusto, Caium, inquit, & Lucium adoptauit domi per assem & libram emptos à patre Agrippa. Quod Tra[n]quillus per assem & libram dixit, lex XII. tabularum per æs & libram dicebat: quæ uerba in secundo libro Institutionum Iustiniani leguntur sub titulo de testamentis. Gellius lib. XIII. Tertium, inquit, testamentorum genus fiebat per familiæ emancipationem, cui æs & libra adhibebatur. Sed de hoc nos copiosè disseruimus in Annotationibus in Pandectas editis. As igitur æreus erat, & paruæ æstimationis, ut supra demonstrauimus, & ex Catullo patet illis uersibus, Viuamus mea Lesbia, atq[ue] amemus, Rumoresq[ue] senum seueriorum Omnes unius æstimemus assis. <Quinarius.> Denarius autem argenteus decem libris æris, id est, assibus decem ualebat. Et quinarius quinq[ue], hoc est denarij dimidio, ut sestertius quinarium dimidiatum ualebat, hoc est duos asses & senussem. Erat & quadrans (autore Plinio) nummulus, qui & triuncis uel triunx uocatus est à tribus unciijs. Vt enim sestertius quarta pars est denarij, ita quadrans quarta pars assis, hoc est libræ æreæ, quæ cum erat argentea, non assis argenteus, sed libella dicebatur, ut suprà docuimus. Fuit etia triens nummus tertia pars assis. k 3 Cæterum <Quadrans.> <Triuncis.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-156.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Cæterum quem quadrantem Plinius & triuncem appel= < Teruncius.> lat, Cicero teruncium appellauit lib. 1 1 1. de Finibus, his uerbis: Interit enim magnitudine maris Aegæi, stilla mu= riæ, & in diuitijs Croesi teruncij accessio. Et ad Atticum libro v. Spero toto anno imperij nostri teruncium sum= ptus in prouincia nullum fore. Varro, Teruncius (inquit) à tribus uncij dictus, quòd sit libellæ quarta pars, quo= modo & quadrans assis. Iam antea ostendimus libram & minam centum drachmarum ac totidem denariorum fuis= se. qua ratione patet quadringentos sestertios in libra fuisse. < Sestertijs cætenis aureus æstimatius.> Nunc centum sestertios uno aureo ualuisse docebo. Tranquillus in Othone, Nullo igitur officij aut ambitio= nis in quenquam genere omisso, quoties cæna principem acciperet, aureos excubanti cohorti uiritim diuidebat. Plutarchus in eôdem dixit, id est aureum singulis distribuens. Tacitus de eodem lib. XVII. Flagrantibus iam militum animis uelut faces addiderat Meuius Pudens e proximis Tigillini. is nobilissimu[m] quen= que ingenio, aut pecuniæ indigum, & in nouas cupidita= tes præcipitem, alliciendo, eò paulatim progressus est, ut per speciem conuiuij, quoties Galba apud Othonem epu= laretur, cohorti excubias agenti uiritim cætenos nummos diuideret: quam uelut publicam largitionem Otho secre= tioribus apud singulos præmijs intendebat. Aureu[m] Tran quillus & Plutarchus dixerunt, quod Tacitus centenos nummos dixit. Ita tamen, ut intelligamus Othonem non manu sua (ne in suspicionem affectati imperij ueniret a= pud Galbam), sed per Meuium Pudentem mulitibus dedis= se. Sed quòd aureus centum nummis ualuerit, facilè ex se= quentibus cõstabit. Cum hoc dicto pugnat id quod à Iusti niano principe dicitur in Institut. iuris sub titulo De suc= cessione

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-157.png

Transcription: ATR-1

cessione libertorum, his uerbis, Sed nostra constitutio ita causam definiuit, ut si quidem libertus uel liberta minores centenarijs sint, id est minus centu[m] aureis habeant substantiam (sic enim legis Papiæ summam interpretati sumus, ac si pro mille sestertius unus aureus computetur) nullum locum habeat patronus in eorum successione. Nos unu[m] aureum centum sestertijs æstimamus, Iustinianus mille. Sed huic obiectioni ita respondeo, æstimatione[m] hoc in loco no[n] iustam, & ut Græci appellant argyrognomonicam esse, hoc est à collybo uel nummulariorum taberna petitam, sed pro arbitrio legem condentis factam, cui hoc placitum est de centenarijs libertis sancire, quod pridem lex Papia de millenarijs statuerat. Id quod mihi satis indicare uidetur hæc particula, ac si. Si quis enim totum illum locu[m] diligenter animaduertat, facile (ut opinor) iudicabit Iustinianu[m] legi Papiæ non in eo tantu[m] derogasse, quòd patronus olim liberto etiam liberis intra numerum ternarium extatibus in quadrante[m] succedebat, sed etiam in eo quòd qui liberti olim centenarij dicebantur à centum sestertijs, nunc centenarij dicuntur à centu[m] aureis, quæ multo minor est summa. <Centenarij liberti.> Potuit & numerus corrumpi, ut nulle pro centum legatur, errore ex notulis orto, ut infrà uidebimus. Potuit & mille sestertijs pro mille æris obrepere librarijs ab eadem causa. <Papiæ leges multæ.> Leges Papiæ multæ fuerunt, uel una fuit multi plex. Meminit Cic. pro Archia legis Papiæ, Tranquil. in Claud. Tertul. & Lactantius libro 1. Mouere igitur dictum illud Iustiniani neminem debet contra tot tantoru[m]q[ue] scriptoru[m] autoritates. <Sestertius.> Sestertius enim nunqua[m] æreus fuit, sed ab initio statim duos asses & semisse ualuit. Assis uerò æreus erat. Plin. de Ladano lib. XII. Precia sunt laudatissimo in libras asses XL. De Hammoniaco, Preciu[m] optimi in libras k 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-158.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET libras asses x L. In antiquissimis tamen urobiq[ue] asses x x x. legitur. Quando autem non addit nomen nummi, quisnam intelligendus sit hæsito, ut de Casia ibidem, Precia nulli diuersiora. optimæ in libras x L. cæteris x v. Sic enim in antiquis omnibus legitur. Vtrum ne igitur asses, an sestertios, an denarios intelligamus? Et rursus ibi dem de Myrobalano, Precium in libras x. Sic enim in antiquis legitur, licet in impressis libras binas legatur. Sed obiter locus ille de Casia emendandus est, qui sic in impressis libris legitur, Frutex & Casia est, iuxtaq[ue] cinnami campos nascitur: sed in montibus crassiore sarmento, tenui cute, quem conteri, atq[ue] in cinnamomo leuari et exinaniri precium est. Ego ex antiquorum obseruatione lego, Quem contrà atque in cinnamomo, labare & exinaniri precium est. Suprà enim de cinnamomo loquens Plin. Vilissimum uirgulti, quod radicibus proximu[m], quoniam ibi minimum corticis, in quo summa gratia. Illud <Plinij locus.> leuius erratum de Ladano supradicto, Sunt qui herbam in Cypro ex qua id fiat, Ladam appellant. etenim illi Ladanu[m] uocant. In eo loco sæpe hæsi, antequam ex antiquis Ledam & Ledanu[m] legendum esse deprehendi. Eode[m] in libro de B dellio, Precium sincero in libras decem tantum. In antiquis non tantu[m] sed terni legitur, fortasse pro sestertij. Notum est enim sestertium duabus uirgulis erectis & semisse scribi solitu[m], ut hodie in Verrinis Ciceronis legitur: quod notam ternarij numeri librarij esse putauerut, quantu[m] co[m]ijcere possum. Veru[m] asses x L. Plinius pro quatuor denarijs dixit. Asses enim Plinius æreos numos intelligit æris grauis libra ualetes. Cornelius Nepos de frugalitate P[ro]ponij Attici loqués, Nec id (inquit) præteribo, quanqua[m] nonullis leue uisum iri pute[m]: Cu[m] in primis lautus esse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-159.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 153 esset Eques Rom. & non parum liberaliter domum suam omnium ordinum homines inuitaret, scimus non amplius quàm terna millia æris peræquè in singulos menses ex e= phemeride eum expensum sumptui ferre solitum. atq[ue] hoc non auditum, sed cognitum prædicamus. Millia æris di= xit ad differentiam millium nummûm uel sestertium. Li= uius libro ultimo de secundo bello Punico, de Scipione lo quens, Argenti tulit in ærarium pondo centum millia. mi= litibus ex præda quadragenos æris diuisit. Et libro II. de bello Macedonico de triumpho Quintij, Duceni quinquæ geni æris in pedites diuisi. Et rursus libro supradicto bel= li Punici, Legatis in singulos dona ne minus quinum mil= lium, comitibus eorum mille æris. Mille æris dixit pro cen tum drachmis, id est, argenti libra: sed genus nummi dati exprimere uoluit. Et libro nono de bello Macedonico. Senatus consultum factum est ut singulis centena millia æ= ris Quæstores urbani ex ærario darent. Hoc in loco qua= dragena millia sestertium intelligendum dico: quòd nisi æris addidisset, ego centum sestertia intelligerem: quanqua[m] si exempla in medium afferam, uix controuersias expe= diam. Plinius libro x v. de copia olei loquens, Vrbis qui= dem anno quingentesimoquinto, Appio Claudio Cæci nepote, L. Iunio Coss. olei libræ duodenæ assibus uenie= re: & mox anno sexcentesimo octogesimo M. Seruius æ= dilis Curulis olei denas libras singulis assibus præstitit po pulo Rom. per totum annum. Idem libro x v 1 1 1. de ar= borum frugiferarum precijs loquens, Nec minus miracu= lum in pomo est, multarum circa suburbana fructu annuo addicto binis millibus nummûm, maiore singularum re= ditu, quàm erat apud antiquos prædiorum. Fidem hoc di= stum excedet, si uera sunt quæ diximus, ut nummi appel= k 5 latione Mira precio pomorum Ro mæ.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-160.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET latione sestertiu[m] intelligere oporteat, & sic arboris unius usumfructum credamus in annos singulos duobus millibus sestertium conductum à propola, ut in eo quæstum face= ret: & in eadem urbe denas olei libras aut etiam duodenas singulis assibus aliquando uenundatas, cum singuli sester= tij dipondium & semissem ualuerint. Primum hoc respon- deo, uilitatem illam olei semel aut iterum contigisse, quam quam non tam negociationem aut uenditionem fuisse pu= to, quàm largitionem ædilitia[m] ad plebeium sauorem eme= rendum, ut alibi dicetur. Potest etiam numerus deesse in superiore loco Plinij, cum assibus tantum legatur, non sin gulis assibus, ut in sequenti. Potest etiam uilitas tanta fuis= se aliquo anno eo liquore exuberate, qui ultra annum non seruabatur: id quod Plinius ipse his uerbis significat, Ve= tustas oleo tædium affert, non item ut uino: plurinumq[ue] ætatis annuo est: prouida, si libeat intelligere, natura. Quippe temulentiæ nascentibus unis uti necesse non est, quinimo inuitat ad seruandum blanda inueterati caries. oleo noluit parci, fecitq[ue] ea necessitate promiscuum & uulgo. Memoria nostra Parisijs uno anno tanta fuit uili= tas uini, ut inopia uasorum quidam donare uel effundere co gerentur: quidam qui grandioribus cuppis condiderat, anno sequenti magno uendiderunt. Quod autem ad mer= cedem annuam singularum arborum attinet, non tam mi= rari id couenit, quam id quod ab eodem lib. x v. de persi= cis duracinis dicitur, quod genus ætate Plinij insitione re= pertum est. Aestate, inquit ille, præcopia intra x x x. an= nos reperta, & primò denarijs singulis uenundata. Et pau lò inferius, Precium, inquit, singulis iam triceni nummi fuere, nullius maiore. quod miremur, quia non aliud fuga= cius. longissima nanq[ue] decripto bidui mora est, cogitq[ue] se uenund

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-161.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 155 uenundari. His uerbis planè significat singula persica se= stertijs primùm quaternis uenundata, postea augescente gratia (ut fit) aliquando precium ad tricenos nummos e= uasisse. quare non murum est singulas arbores bina millia nummùm annuo reditu meruisse, cum septem & sexaginta poma hanc summam conficere potuerint, tricenis num= nis singula uenundata. Causam autem assignas tanti precij subdit Plinius, Vndiq[ue] pomum innocuum expetitur ægris, uel agris, ut in antiquis legitur. Huiusmodi hodie du racina (ut opinor) nomen retinent in Britannia Aremorica. <Memorabilis asinus.> Transeamus ad reliqua. Idem Plinius lib. VIII. Asinum quadringentis nummis emptum Qu. Asio Senatori autor est M. Varro, haud scio an omnium precio animalium uicto, opera sine dubio geruli mirifica arando quoq[ue], sed mularum maxime progeneratione. patria etiam spectatur in ijs, Arcadibus in Achaia, in Italia Reatinus. Sic omnia habent exemplaria etiam antiquissima. Plinius admiratur asinam Reatinam quadringetis nummis emptam, tametsi gerulam, & aratricem, & prolificam: existimatq[ue] hoc precium maius esse omnium animalium precio, nedum ueterinorum, & pluris tamen Romæ persica XIII. <Asina Reatina.> uenisse eodem autore affirmauimus. Vereor ne hæc Plini[us] salebra huius inuenti nostri cursum hactenus (ut arbitror) inoffensum, aut moretur, aut planè interpellet: et si quod sequitur, addam, ne commentarij nostri processus hæ reat. Quæstus, inquit, ex ijs opima prædia exuperat. Notum est in Celtiberia singulas quadragenis nullibus nummorum emi, ad mularum maximè partus. Si nummi semper sestertij intelliguntur, quonâ modo hæc loca duo conuenire possunt? Hic si dixero locum mendo sum esse, transultare utique confragosa loca, non æquabili gressu per transire

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-162.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET transire dicar. Quod tamen quia & alibi necessariò mihi faciendum est, hic à lectoribus impetrare illud habeo, mi= hi quidem non iniquis, ut si hoc institutum meum hoc in loco, haud dubiè insigni, approbauero, ualeat in futuræ quoq[ue], siqua forte autorum interitu destituentur testimoniio. Audiamus igitur Varronem ipsum libro 1 1 1. rerum rusticarum, quem Plinius dicti sui autorem locupletissimu[m] esse censuit: in cuius dialogis Appius Claudius Augur ad Axium Senatorem ita inquit, Quòd si ea ædificia uillæ non sunt, quæ asinum tuum, quem mihi quadraginta millibus emptum ostendebas apud te, nunc habent, metuo ne pro uilla emam Ostiæ in littore Seianas ædes. Apud Plinium quadringetis nummis legitur, apud Varrone[m] ipsum quadraginta millibus, utrobiq[ue] corruptè. Vt enim nummis pro millibus illic legitur, sic quadraginta hic pro quadringen- tis: tametsi uix intra fidem id stabit cum ad æstimationem millium nummorum uenerimus. Hoc tamen cum ex Plinio uidetur, qui prius hoc precium Romæ admiratus, mox translatitium in Celtiberia esse tradidit: tum uerò ex eo= dem Varrone libro secudo eiusdem operis his uerbis, Qui non habent eum asinum quem supposuerunt equæ, & asinum admissarium habere uolunt, de asinis quenq[ue]; am= plissimum & formosissimum quàm possunt eligunt, quiq[ue] seminio natus sit bono, Arcadio, ut antiqui dicebant, ut nos experti sumus, Reatino, ubi tricenis ac quadringen- tis millibus admissarij aliquot uenierunt. Quo in loco tre= cenis & quadringenis millibus lego. quanquam hic rursus æstuare necesse est. Idem enim Varro alibi de eligendo pe= core loquens, Primùm, inquit, ut bonum pares pecus, sci= re oportet qua ætate quàm que pecudem parare habereq[ue] expediat. altera pars, cognitio formæ: tertia pars est, quo semi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-163.png

Transcription: ATR-1

seminio quærendum. Hoc enim nomine asini Arcadici in Græcia nobilitati, in Italia Reatini, usque eò, ut mea me= moria asinus uenierit sestertijs millibus sexaginta, & unæ quadrigæ Romæ constiterint quadringentis millibus. Se= mel iam testati sumus, ubicunque apud antiquos sestertijs & millibus coniunctim dicitur, non sestertijs, sed sester= tiùm legendum. Quare hic sestertium, non sestertijs le= go. Sed loca sic citare necesse est, ut apud autores legun= tur: quod in uniuersum dictum esse uelim. Sed quod ad rem pertinet, Varro in persona Scrophæ miratur asinum memoria sua emptum sexaginta millibus, & asinos qua= tuor iugales quadringentis. Quare dubius maneat hic lo= cus Plinij necesse est, ita tamen, ut lotos quidem pedes ex maculoso loco conflictatione non multa expedierim. Quanquam quis dubitet quadraginta millibus apud Pli= nium asserere, & tricenis ac quadragenis millibus apud Varronem, ne fidem alioquin abnegare antiquis monu= mentis cogamur? Atque eadem opera locum Plinij inibi < Plinij locus.> restituemus. quod enim in omnibus impressis libris legi= tur, Nec nisi spatio se incumbant, alias atteruntur. Varia nanque somnio uisa concipiunt, ictu pedum crebro: qui nisi per inane emicuerit, repulsu durioris materiæ claudi= tatem illico affert. ubi ego ex antiquis exemplaribus lego, Nec nisi spatiose incubitant laxitate. uaria nanq[ue], & cæ= tera. illa enim duo uerba, alias atteruntur, temere ab emen datoribus sunt addita: quæ superuacanea esse satis ex eo apparet quod sequitur, claudos illico fieri. Et hic Hermo= laus Barbarus uir ingeniosissimus gloriabitur se Plinium emendasse, altera etiam castigatione repetitum? Sed per= gamus porrò. Idem Plinius libro decimo: Maximè tamen insignis est in hac memoria Clodij Aesopi Tragici hi= strio Patina Aesopi.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-164.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET strionis patina, sexcentis sestertijs taxata, in qua posuit aues cantu aliquo aut sermone uocales, nummis sex singulas coëmptas, nulla alia inductus suauitate, nisi ut in ijs imitationem hominis manderet, ne quæstus quidem suos reueritus illos opimos, & uoce meritos. Dignus prorsus filio, à quo diximus deuoratas margaritas. Ego antiquissimum exemplar habeo, in quo hoc uerbum, nummis, deletitio loco scriptum erat, ut conijciam non nummis, sed millibus prius scriptum fuisse. omnino enim sic legendum est. Centenariam enim patinam Aesopi fuisse intelligimus, id est centenis auibus structam, millibus senis coëmptis, ut in summa sexcenta fierent sestertia: de qua idem Plinius libro x x x v. Nam nos, inquit, cum unam patinam Aesopi Tragædiarum histrionis in natura auium dicemus sestertijs sexcentis stetisse, non dubito indignatos legentes. Hæc & huiuscemodi alia incredibilia omninò primore sensu uidebuntur, sed cum omnia in discussionem uenerint, inuicem sibi fidem ut faciant peruincemus. Huius libri lectio uicè præbet historiæ. Opulentia enim Romana simul & luxuria intelligentur, quæ instar (ut arbitror) habebunt historiæ cuiusdam uariæ & admirandæ. Sic enim rem temperatam oportuit, ut non magis in abaculo manus occuparetur, quàm animus rerum intelligentia interim oblectaretur. Sed iam uideamus de columbis apud eundem Plinium libro x. Harum, inquit, amore insaniunt multi, ac super tecta exædificant turres ijs, nobilitatemq[ue] singularum & origines narrant, uetere iam exemplo. Laxius Eques Rom. ante bellum ciuile Pompeianum denarijs quadringentis singula paria uendicauit, ut M. Varro tradit. Licet in omnibus exemplaribus & Laxius & uendicauit legatur, tamen & L. Plinius locus. Axius & uenditauit lego, cum Varro de pullis earum loquens

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-165.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 159 quens ita dicat, Romæ, si sunt formosi, bono colore, integri, boni seminis, paria singula uulgò ueneût ducenis num mis: necnon eximia singulis millibus nummûm: quas nuper cum mercator tanti emere uellet à L. Axio Equite Rom. minoris quadringentis denarijs daturum negauit. Hactenùs Varro. Si ergo paria singula columbarum non semel, sed sæpe mille sestertijs nummis uendita sunt, aliquando etiam mille & sexcentis, id est quadringentis denarijs, cur non & aues humano sermone uocales, sex millibus eadem in urbe uendi potuerunt? quas tamen apud Plinium sex nummis emptas legimus, errore eorum seculorum, quæ in rei nummariæ uerbis prorsus nihil uiderunt. Huius rei irrefutabile argumentum ex eodem ipso autore referemus, qui libro eodem de Luscinijs loquens ita inquit, Certant inter se, palamq[ue] animosa contentio est. Victa, morte finit sæpe uitam, spiritu prius deficiente, quàm cantu. Meditantur aliæ iuniores, uersusq[ue] quos imitentur, accipiunt. Audit discipula intentione magna, ac reddit: uicibusq[ue] reticent. Intelligitur emendatæ correctio, & in docête quæda[m] reprehensio. Ergo seruorum illis precia sunt, & quidem ampliora quàm quibus olim armigeri parabantur. Ex his uerbis significatur luscinarum magna precia fuisse, cum < Luscinarum precia.> apud Columella[m] uinitor seruus octo millibus æstimatus sit, & pluris armiger uenire uinitore solitus sit, ut qui præsidium uitæ domino afferre posset. Quòd si id quod sequitur statim apud Plinium, emendari à nobis potuisset, memorabile aliquod precium in medium attulissemus eius lusciniæ albæ quæ Agrippinæ dono data est. Id quoniâ fieri non potuit, in uicem eius, locum alium eiusdem capitis in principio statim restituemus. Noctuarum genus in Creta insula non est, & etiam siquæ inuecta sit, emoritur. Nam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-166.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Nam hæc quoque mira naturæ differentia, alia alijs locis negat, tanquam genera frugum fruticum ue, sic & animalium non nasci, translatitiorumq[ue] inuecta mori. Mirum quidem est illud unius generis aliti aduersum. quænam est ijs naturæ inuidiæ? Sic in omnibus impressis legitur, conniuenta Hermolao, & hoc totum caput intactum transmittente. Quæ uerba cum mihi corrupta inter legendum uiderentur, tandem aditis antiquis exemplaribus ita restituenda duxi, ut post uerbum animalium, distinctio fiat ue lut sensu finito: deinde ita inferamus, Non nasci, translatitium: inuecta mori, mirum. Quid est enim unius generis saluti aduersum? Translatitium hic pro solito, & in multis usitato & communi inter multos, ponitur: quod uerbu[m] maximè Plinianum est. Ita patet in uno uersu Plinij quatuor errata à castigatoribus relicta. De auiculis uocalibus Plinius alibi, Agrippina coniux Claudij Cæsaris turdum habuit (quod nunquam antè) imitantem sermones hominum. Cum hæc proderem, habebant & Cæsares iuuenes sturnum, item luscinias Græco atque Latino sermone dociles, præterea meditantes in diem, & assiduè noua loquè tes longiore etiam contextu. In diem autem, non in dies in omnibus libris legitur. ex quo intelligimus doceri solitas ut diebus diuersis non eadem, sed subinde nouu[m] aliquid loquerentur. Summa igitur supradictorum est, mille sester tiûm, & mille nummûm, duo millia ac quingentos æris ualere, & mille drachmas decem millia assium, & quatuor millia sestertium. Porrò centum drachmas unam mina[m] argenti efficere, quæ & libra & pondo dicitur. At uerò libras duas argenti & semisse, seu ut ueteres dixerunt, duapondo & semissem mille nummûm ualuisse. Hoc etsi satis antea confirmatum est, tamen & auctarium hoc addemus, ne

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-167.png

Transcription: ATR-1

ne cuiquam non satisfaciamus in eare in qua ab omnibus dissentimus. Liuius libro 1 1. de bello Punico, In permutandis captiuis co[n]uenerat inter duces Ro. Poenumq[ue], ut quæ pars plus reciperet quàm daret, argenti pondo bina et se= libras in militem præstaret. De quo co[n]uento Plutarchus in Fabio loquens, Conuenerat, inquit, inter Rom. Poenumq[ue] ducem, ex captiuis uirum pro uiro commutare, et qui plu reis reciperet quàm redderet, pro quolibet drachmas du= centas et quinquaginta solueret. Plutarchus quinquaginta drachmas pro semipondio dixit. Hic libens omuserim, si possim, errorem Nicolai Perotti hominis de lingua La= tina, ut illa ætate, bene meriti, qui in commentarijs suis de hac re loquens ita inquit, Pondo licet aliquando pro li= bra inueniatur, propriè tamen significat pondus duode= cim librarum. huiusq[ue] dicti autorem citat Liuium in loco suprà dicto, quasi Liuius pondo bina et sex libras, non selibras uocabulo composito dixerit, quasi que in capitæ statuerint Imperatores illi tricenas libras argenti: quod longè abest à uerò: quanquam Perottus homo elegantiarum obseruantissimus, uidere illud debuit, Liuium no[n] pon do bina et sex libras dicturum unquam fuisse, sed senas potius libras. Hic nominare eos necesse no[n] habui, qui eius errorem totidem uerbis in suos ipsi comentarios retulerunt. Idem Liuius lib. 1 x. de bello Maced. de censura Ca= toniana loquens, In césibus quoque accipiendis tristis et aspera in omnes ordines censura fuit. ornamenta, et ue= stem muliebrem, et uehicula quæ pluris quàm quindecim millium æris essent, in censum referre uiatores iussit. Item mancipia minora annis uiginti, quæ post proximum lu= strum decem millibus æris aut eo pluris uenissent, ut ea quoque decies pluris quàm quanti essent æstimarentur: De

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-168.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET De hac item censura Plutarchus in eodem Catone, Vt igitur, inquit, in omnes animaduerteret, coëgit uestis, carpen ti, mundi muliebris, & domesticæ supellectilis decuplum amplius in censum referri, quàm earum rerum preciu[m] si= neret, si mille & quingetas drachmas excessisset. His auto ritatibus fidem omnino facio, centum drachmas nulle æris < Libra nummaria cētum drachmas ualet.> ualere: & pondo, id est libram, centum drachmus, & mille æris par fuisse. At denarium & drachmam eundem fuisse nummum, aut eiusdem certè p[ro]deris & æstimationis, auto re Plinio demo[n]stratum est, & denarium quaternos ualuiss se sestertios. Quare in singula p[ro]do & in singulas libras minas que quadringentos sestertios intelligere necesse est. Proinde operis instituti partem profligatam habemus, uel materiem potius (ut Plautino uerbo loquar) exasceata[m]: quàm si coagmetare in instar operis absoluti uolumus, o= mia scriptorum dicta accommodare rebus iam explicatis necesse est: ita ut in opere tot autoritatibus compactili, nul lus locus hiulcus, nulla commissura sit conspicua. Quod quanta uigilantia, quàm acri intetione, quanto labore sit effectum, quanto denique literarum amore susceptum (nî hil enim maius dicere de me possum) ex operis ipsius co= page apparebit. Ego cum hæc proderem, quò magis exa= etè omnia perpenderem, libellam & ponduscula in con= spectu habui, nomismata que antiqua aurea argenteæ que satis multa, iampridem ut nunimè in hunc usum parata, sic admiratione uisendæ antiquitatis in delicijs habita. Eorum lectissimum quodque expensare institi, diligentia, ut arbitror, nummulariorum æmula. Quippe adulterata quædam uisuntur, & ad exemplar archetyporum fusim cusim que ita efficta, ut pro archetypis fallant, cuiusdam (ut diunt) pigmenti affrictu uetustatem ementietia. Vt igi=

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-169.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 163 Vt igitur unumquodque certissimam prisci æui notam ha bere uidebatur, charactere uel collybo detrito, uel uctu= state fugienti, et æui situ obscuro, ita in libella à me statue batur. Inter argentea (ut auspicatò exordiar) < Recensio no-mismatum pri scorum. Nomisma Ciceronis.> unum erat Ciceronis, una parte integrum: in qua caput galeatum, decora facie plená que, promissa cæsarie, et erecta è cer= uice pendula. pone[n]scaput unicum hoc uerbum, Roma, scri ptum erat, nihil in ambitu. ex altera parte, quæ semesa erat, currus triumphalis quadrigis trahebatur, subter qué inscripta hæc duo uerba, M. Tullius. suprà hæc uerba X litera maiuscula, quam denarium significare arbitrabar < Decussare,> ex Valerio Probo: unde decussare uerbum uidetur esse deductum, de quo suprà dictum est. Nam in X litera, li= nea lineam in centro intersecat. Alterum fuit Cæsaris Di= ctatoris, in quo caput collecto ac redimito capillo, facie longiore, naso decorè prominenti, oblongaq[ue] ceruice: à tergo sub charactere quodam obscuro Cæsaris nomé scri= ptum erat, prænomine nullo: sed Dictatoris faciem ex sculptura antiqua noscitare didici, quam Romæ uidi, cu= ius etiam exemplum scitè effectum habebam in gemma. Erat etiam Augusti, ea facie quæ à Suctonio describitur; crisso capillo soluto que, inscriptione, Cæsaris Augusti: à tergo simulachrum uestibuli ædes sacræ ternis altrinse= cus his literis, M A R. V L T. uidelicet ob Martis ultoris ædem ab eo extructam. Fuit et aliud eiusdem, eade[m] inscri= ptione, ijsdemq[ue] lineamentis formæ, similiq[ue] capillo: in quo adnotaui faciem læua parte prominentem contra aliorum nomismatum morem etiam eiusde[m] principis. ab altera par= te erat stella radijs ad marginem usque nomismatis expas= sis, crinito uno radio, transuersaria inscriptione, Di= ui Iulij. quod intelligimus percussum ab eo fuisse post ludos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-170.png

Transcription: ATR-1

ludos funebres Cæsari consecratos in honorem stellæ crinitæ quæ septem diebus apparuit. Tertij generis fuit etia[m] eiusdem, ijsdem lineamentis, habituq[ue] eodem capitis, nisi quòd oculus dexter eminebat contrà quàm in secundo: à tergo animal erat hircinis cornibus, ac uilloso mēto, duo[m]bus tantu[m] cruribus, ijsdemq[ue] bisulcis, quibus quasi brachijs orbem amplexabatur, omnino armorum tenus hircus, cætera piscis, cuidam'rei incumbens, quàm agnoscere no[n] potui: inscriptione unius nominis Augusti. Id fuit genus nùmi quod Augustus syderis Capricorni nota percutere insti tuit ob genituræ suæ honorem, quàm ei olim Theogenes mathematicus Apolloniæ existenti uiuo adhuc Iulio Cæsare prædixerat imperatoriam esse. Quare cum thema suu[m] natalitiu[m], id est horoscopi configurationem inuulgari uellet, huiusmodi nummum percussit, ut autor est Suetonius. Habebam unum à M. Agrippa ob Cōsulatum percussum, facie nec Iulij nec Augusti, hac inscriptione, Cæsar diui Iulij F. altera pars pura erat, in qua media hæc erant uerba scripta, M. Agrippa Cos. desig. Vnum insigne notaui Augusti et Antonij in Triumviratu Reipub. constituendæ. ex altera parte Augusti facies malè expressa, hoc lemmate, Cæsar Imp. III VIR. R. P. C. in auersa parte facies M. Antonij ea plenitudine oris quæ à Plutarcho describitur, et ex Cicerone intelligitur in secunda Antoniana, crispo solutoq[ue]; capillo, ea ceruicis crassitudine, ex qua illam firmitatem corporis conijcere posses, quàm ei Ciceror in ea oratione obijcit, hoc epigrammate, M. Antonius III VIR. R. P. C. reliqua legere no[n] potui, nec coniectura assequi, quæ notis significabantur. cæterùm scitè expressa facies, et pulchrioribus literis circunscripta, quàm ea pars quæ Augusto dicata erat. Verùm (ut quod nunc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-171.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 165 nunc agitur, agamus) cum horum aliorumq[ue] nummorum pondus ad libellam exigerem, id esse uerum deprehendi quod autore Plinio diximus, & ex Plutarcho & Appiano comprobatur, drachmam scilicet Atticam denarij Romani pondus habere. Quod ut docere possim, rem ad pondera nostra examinabo: sed ita, ut à nemine non intelligar. Libram nostrates duplicem habent. Zygostatica libra est quæ regia dicitur, qua negociatores & pigmetarij aroma tarijq[ue] utuntur, omnesq[ue] omnino qui appensas merces ueditant. Hæc senumdenum unciarum est. Eius semissem monetarij & aurifices & uascularij libram sibi fecerût, marcam eam uocantes. Hac nos libra nunc utemur ad id docendum quod suscepimus. Libram igitur Romani in XII. uncias distribuebant, & unciam in octo drachmas. Huius libre bessem, selibram nostram regiam esse dico, cuius modus à Zygostate publico statuitur Parisijs. Huius muneris fit mentio in lege altera de pôderatoribus libro x. Codicis. Hoc besse nunc utemur pro libra quam marcam uocitamus, eamq[ue] in uncias octonas distribuemus, unciam que rursus in totidem drachmas, & drachmas singulas in ternascrupula: ita ut hemidrachmium sesquiscrupulum ualeat. Primum hoc dico, drachmam Romanam & Atticam à nostris uocitari grossum, & scrupulum denarium, & semigrossum esse nobis semidrachmam Atticam: quam drachmam nostri sterlinos duos & dimidiatum esse dictitant: qua ratione pondus nostrum facilè congruet cum antiquo: hoc modò teneamus, libram nostram cum Latina libra comparatam, subsesquiplam proportionem habere, quam habet bes ad assem. quippe cum libra nostra (de octonaria semper loquor, quam marcam uocitari diximus) quatuor & sexaginta grossos capiat, id est octies octo: si

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-172.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET octo: si trietem addideris bessi, id est duos & triginta grossos, seu quaternas uncias: libram utique efficies plenà antiquam, sex & nonaginta drachmus constantem, ut antea dictum est: qui numerus exit ex unciarum numero per drachmarum numerum multiplicato, hoc est ex duodenario in octonarium ducto. < Libra Romana eadem cum mina Græca.> Hæc est exacta libræ ratio: cui tamè semunciam addere nos oportet, cu[m] libra in ratione nummaria cum mina Græca exæquata sit, & planè sit cætenaria. Erit ergo libra Latina non modo sesqualtera nostræ libræ, id est sesquilibra nostra, sed etiam præterea quatuor drachmas habuisse intelligetur. Sed nihil hoc conturbare nos debet. Satis est enim ad facilem huius rei explicationem, quòd grossus noster cum drachma Attica conuenit, & denarius cum scrupulo. Grosso autem uocabulo utar no[n] uerecundè, cum Latinum uerbum sit, licet alio significatu antiquus usurpatum. Non me latet apud Pliniu[m] aliud de numero denariorum in libra lectitari: sed illud mox uiderimus. nullam enim omnino aut præuaricationis suspicionem, aut coniuentiæ lectori relinquemus. omnia in disquisitionem uocabuntur, cum omnia dissoluere possimus uel Herculis nodo perplexa: sustineant tatum lectores iudicia quoad omnia perlegerint. Interim tamè hoc affirma mus, in singulas libras, centenas drachmas statuendas esse: alioqui singula sestertia contra omnium scriptorum autoritatem denarijs Denis deficerentur, & singula nullia quadragenis sestertijs nummis: cum luce clarius ostensum sit quaternos sestertios in singulis denarijs drachmis que Atticis fuisse. Verumenimuero cum nomus mata iam dicta cum alijs permultis exquisita libra pensitarem, deprehendi Tullianu[m] illud, et illud Augusti Capricorni no signatum, aliaq[ue] nonnulla, ita pendere drachma[m], id est gross

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-173.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 167 grossum nostru[m], ut lanx ex æquilibrio facilè cu[m] nomismate uergeret: contrà autem duo illa, quorum alteru[m] Cæsaris Dictatoris, & alterum Augusti stellatu[m] erat, tam malignè grossum pèndere, quàm illa priora prolixè: ut tantundem istis percussoru[m] auaritia decessisse diceres, quàtum illis accessisse benignitate seculorum, & bona fide. Triumvirale, æquilibru[m] faciebat, quasi seueris magis quàm benignis autoribus. In Marci Agrippæ n[ost]umo bilanx raptim sidebat à pòdusculo, quæ in iusto nomusmate etiam surrigi debet. In eo quarta & uicesima pars (ut nunimum) no[n] detrita, sed detracta uidebatur: in alijs itidem permultis par ferè decessio, ut in eo Augusti, qui à postica facie hanc inscriptione habet, Ob ciues seruatos: quam ambit corona graminea. sed tamen ut quius facile iudicaret drachmæ pondere institutas eorum formas fuisse, eâ que ipsa tantidem oblocabilia. Habebam & recentiorum temporum, ut Maximini Imperatoris, & alioru[m] principum, in queis & matris Alexandri, hoc lemmate, Iulia Mamea Aug. literis iam à Romanis degenerantibus, ac semubarbaris: cæterùm argento & pondere suprà dictis deteriora. Hæc sufficere arbitratus sum ad examinationem pòderis: quod no[n] in meis tantum, sed etiam in alienis nummis exegi, quæ plurima & omnium propè Consulum, atque principum uidi. Confectum igitur iam habemus, libram Romanam centum grossos nostros habuisse. Quare si huius temporis æstimationem sequi uolumus, in singula pondo Romana, decem & septem Francicos, tres solidos turoneos, & nouem denariolos statuere necesse est. Aestimationem nunc legitimam sequor & edictalem, non negociatoriam & uulgarem. Edicto enim principali libra argenti undecim Francicis æstimata est, licet passim 1 4 duo Aestimatio prædictoru[m] no mismatum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-174.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET duodecim iam ueneat. Cum enim (ut diximus) libra anti= qua sesquiplex fuerit nostræ, & præterea semunciam ha beat: pro duodecim unciijs, sedecim francicos & decem so lidos numerabimus: pro semuncia tredecim solidos, & no uem denarios. Ita fit, ut mille nummi, id est singula sester= tia, æstimari à nobis duobus & quadraginta francicis, un= deuiiginti solidis & quatuor denarijs debeât, uel (ut sum= ma rotundetur, & nunutiaru[m] tædio liberemur) tribus & quadraginta francicis. hi porrò ducatos duos & uiginti, & trigintaquinq[ue] solidos turoneos faciut: quibus si duos solidos & semissem addas, fient ducati tres & uiginti. Du Ducati. catos legitima æstimatione accipio, ut triginta solidis Pa= risinis ualeant, id est solidis turoneis trigintaseptem & se= misso. Hactenus igitur legitimam iustamq[ue] æstimationem in singula nullia nummum habemus: nisi quòd octo dena= riolos addidimus, id est bessem solidi. Huic summæ ad uul= garem æstimationem argenti paulo minus quatuor fran= cici desunt. nam cum argenti libra octonaria uulgo duode nis francicis permutetur propter argenti inopiam, & no= nismatis ieiunitatem, in singulas uncias ad legitimu[m] pre= cium bini solidi & semis accedunt: quas uncias in sester= tijs singulis tricenas singulas esse liquet ex ijs quæ suprà diximus: atque eo amplius quadrantem uncie, id est binos grossos. hi autem solidi paulo plus duobus ducatis ualent æstimatione antedicta: quæ ratione fit, ut in singula sester tia, si extendere precium uelis uulgari iudicio, quinq[ue] & uiginti ducatos statuere, aut certè totidem nostros solatos aureos possis. Ego tamen ad legitimam æstimationem nihil adderem, si commodum aliquem numerum in eo nactus es sem, quo ueluti radice uti ad maiorum summaru[m] cumula= tionem possem. id quoniam fieri nequit, quindecim tatum solid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-175.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 169 solidos adijciam, ut nulle nummûm, quinque & uiginti au reis coronatis æstimetur, id est quadragintatribus franci= cis & dodrante: cum eo ut coronatum quinque & trigin ta solidis esse intelligamus, quanti scilicet locabatur ubere re nummaria. Solidos autem semper appello qui duodena rij nunc dicuntur, in Italia no[n] ignoti. Proinde tandem ac= cedamus ad exempla, quasiq[ue] pedem cum rerum explica= tione conferamus: & primum illud uideamus Tra[n]aquilli in Augusto, quod corruptum esse, no[n] emendatum ab enarra= toribus diximus: Senatoru[m] censum ampliauit, ac pro octin gentorum nullium summa duodecies sestertium taxauit. Sic enim legit Blondus in Roma triumpha[n]te, tametsi hoc tempore ea uerba intelligi no[n] posse existimauit. Nos duo= decies sestertium docuimus significare duodecies centena nullia sestertium nummum, & in singula nullia, quinq[ue] & uiginti coronatos taxandos co[n]stituimus. Si igitur nulle ac ducetos quinquies & uicies numeraueris, triginta nullia coronatorum censum Senatorium fuisse comperies: & ex Tra[n]aquillo hoc noueris, Augustum censum Senatoriu[m] ex ui ginti millibus aureorum huiusmodi ad triginta millia auxiss se. Quò autem expeditius lector rationem eorum quæ di= ceda sunt, ineat, hoc tenere oportet, centum sestertia, duo millia & quingentos aureos coronatos ualere, hoc est ce= ties uicenosquinos. Vt autem ad hunc locum ægrè & su= spiriosè atque anhelabu[n]dè euasimus, ita ab hoc loco iam per prona eademq[ue] amoena aliquadiu euagari licebit. Id e[st] Tranquillus in Cæsare, Ludus Decius Laberius Eques Rom. mimum suum egit, donatus 'que quingentis sestertijs & annulo, sessum in quatuordecim ex scena per orche= stram transit. Laberius poëta donatus est censu Equestri, id est coronatorum nostrorum x 1 1. nullibus & quingen- tis. 1 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-176.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tis. sic enim loqui mihi per anticipatione permittam, quasi iam tunc aurei nostri fuerint: quò expeditius hoc munere defungar. Macrobius libro 1 1. Satur. Laberium asperæ li bertatis Equitem Rom. Cæsar quingentis nullibus inuita= uit ut prodiret in scenâ, & ipse ageret mimos quos scri= ptitabat: sed potestas no[n] solum si inuitet, sed etiam si sup= plicet, cogit: unde se Laberius à Cæsare coactum in prolo go testatur his uerbis, Necessitas, cuius cursus transuersi impetum Voluerunt multi effugere, pauci potuerût, & reliq. Idem Publius numographus Romæ productus per Cæsa= ris ludos, omnes qui tunc scripta & operas suas locauere= rant, prouocauit, ut singuli secum posita inuicem materiæ pro tempore contenderet: nec ullo recusante superauit o= mnes, in queis & Laberium: unde Cæsar arrides hoc mo= do pronunciauit, Fauete tibi me uiectus es Laberi à Syro. statimque Publio palmam, & Laberio annulum aureum cum quingentis sestertijs dedit. Simule est apud eundem Tranquillum in Tyberio, Munus gladiatorium in memo riam patris, & alterum in aui Drusi dedit, diuersis tem= poribus ac locis: primum in foro, secundum in amphithea tro, rudiarijs quoque quibusdam reuocatis autoramento cetum nullium. Non murum Cæsarem mimographo poe= tæ duodecim nullia & quingentos aureos nostros dedisse, si Tyberius gladiatoribus, qui iam immunitatem & missionem gladiaturæ uel meruerant uel impetrarât, duo nullia & quingentos dedit in singulos, ut iterum depu= gnarent spectante populo. De censu Equestri Plinius li= bro x x x 1 1 1. Tyberij demum principatus nono an= no in unitatem uenit equester ordo, annulorumque au= toritati forma constituta est. Et paulo inferius, Hac de cau= sa con Census eque- rer.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-177.png

Transcription: ATR-1

sa cõstitutum, ne cui ius annuli esset, nisi cui ingenuo ipsi, patri auoq[ue] paterno sestertia quadrin[g]eta census fuissent, & lege Iulia theatrali in X I I I. ordinibus sedendi. Ex hoc dicto Tranquilli patet censum equestrem à quingen- tis sestertijs ad quadrin[g]enta contractum, id est ad pristi- nam formam reductum. Plinius libro primo epistolarum populo Romano scribens: Esse autem tibi cētum nullia cē sum satis indicat quòd apud nos decurio es. Igitur ut te non decurione solum, uerùm etiam equite Romano per- fruamur, offèro tibi ad implendas equitis facultates trece- ta M. nummûm. te memorem huius muneris, amicitiæ no- stræ diuturnitas spondet. Recenseamus exempla, Cladem Lugdunensem (inquit Tacitus) quadragies sestertio solæ tus est princeps, ut amissa urbi reponerent. Ego quadra- <Quadragies festertium.> gies sestertium ære nostro centum nullia aureorum fuisse dico, quam pecuniam Nero ad reparandum Lugdunum oppidum cõtulit. Et apud Plinium Aesopi tragici histrio- nis patina sexcetis sestertijs taxata est, id est quindecim mi- libus coronatoru[m]. Quo in loco ne incredibile sit quod su- prà diximus, aucs centum canoras, aut honunis sermone uocales, senis nullibus singulas emptas, fide faciet Macro- bius, qui lib. 1. Saturnaliu[m] de liberalitate Augusti loquens, Sublimis, inquit, Aetiaca victoria reuertebatur. occurrit ei inter gratulates coruum tenes, quem instituerat hoc dice- re, Aue Cæsar victor Imperator. muratus Cæsar officiosam auem, x x. nullibus nummûm emut. socius opificis, ad quem nihil ex illa liberalitate prouenerat, affirmauit Cæsari ha- bere illu[m] & alium coruu[m], quem ut affirre cogeret rogauit. allatus, uerba quæ didicerat expressit, Aue victor Impera- tor Antoni. nihil exasperatus, satis duxit iubere illu[m] diuide re donatiuu[m] cum contubernali. Coruu[m] ergo loquacè Aug. uig

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-178.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uiginti sestertijs emit, id est quingentis aureis nostris. & Cleopatra Aegypti reginarum nouissima, lautitiam epu= larum Antonij, omnemq; eius apparatum obtrectas, quæ= rente eo quid adstrui magnificetiæ posset, respondit una se cæna centies sestertium absumpturam. Cupiebat disce= re < Centies sester-tium.> Antonius, sed fieri posse non arbitrabatur. Centies se= stertium æstimatione supradicta duceta quinquaginta mul lia aureorum coronatorum ualet: & quadringeties sester tiu[m], decies cætena millia aureorum, quâti idem Plinius æsti mauit ornatum Lolliæ Paulinæ, de qua suprà diximus, & Cicero surta Verris in provincia. Quoniam uerò multa di cturi sumus fidem propemodu[m] excedetia, lectores præmo= nitos uelim ne Romanas priscasq; diuitias, huius temporis < De opulentia publica priuaraq Romano-rum.> opulentia publica priuataq; metiantur. Vrbem enim Ro= mam totius propè orbis spolijs locupletem fuisse, historica fide planum fieri potest, ijs quidè certè qui Latinos Græ= cosq; scriptores reru[m] gestarum lectitarint. non modò enim duces Imperatoresq; Romani ui aperta & bellica in ho= stico, sed etiam Proconsules prouinciarumq; præsides in pacato furtis rapinisq; & expilationibus grassabantur, quà sacrum quà prophanum domum suam quisq; auertent tes. Inde illud Satyrographi poëtæ, Inde Dolabella est, atq; inde Antonius, inde Sacrilegus Verres: referebant nauibus altis Occulta spolia, & plures de pace triumphos. Equide (quod ad me attinet) cu[m] hæc quæ in hoc opuscu= lum congressi, animo reputarem, ea mihi species urbis Ro= mæ animo obuersabatur, quasi arcem quandam expilato= rum orbis terrarum uiderem, & ueluti commune gentium < Cimeliarchiu[m],> omnium cimeliarchiu[m] (ut uerbo Iustiniani principis utar) id est sanctius conditorium rerum toto orbe eximiarum. Vidi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-179.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 173 Vidimus iam de Lollio uerba hæc Plinij, Nec dona prodi= gi principis fuerat, sed auitæ opes, prouinciarum scilicet spolijs partæ. Hic est rapinarum exitus, hoc fuit quare M. Lollius infamatus Regu[m] muneribus in toto Oriete, inter= dicta amicitia à C. Cæsare Augusti filio, uenenu[m] biberet, ut neptis eius quadring[n]eties sestertium operta spectaretur ad lucernas. Hactenus ille. Quatam igitur summam rapi= narum Lollij fuisse existimamus, cum decies centenis milli= bus aureorum æstimare[n]tur gemmæ quæ ad nepte[n] eius per= ueneru[n]t? Vidimus & de Caio Verre, cui Cicero quadrin= g[n]eties sestertium litem æstimadam esse contendit. Ingentiæ autem commoda Romanorum magistratum etiam urba= na fuisse, ex hoc conijcere licet, quòd moris fuit, ut finito magistratu ludos ederet magnificos, & uenationes ac mu nera darent, id est gladiatorum multa paria ad uulgi ocu= los oblectandos depugnatura: quam ueluti mercedem po= pulus & precium accipiebat collatorum suffragio suo ma gistratum. quem morem commemorans Cicero in II. Of= ficiorum ita inquit, Qua[n]quam intelligo in nostra ciuitate inueterasse iam bonis temporibus, ut splendor ædilitatum ab optimis uiris postuletur. Itaq[ue] & Publius Crassus cum cognomine diues, tum copijs, functus est ædilitio maximo munere. Et paulum infrà, Hunc est Scaurus imitatus. ma= gnificetissima uerò nostri Pompeij munera secu[n]do Consu latu. in quibus omnibus quid nubi placeat, uides. uitada ta men est suspicio auaritiæ. nam Mamerco homini ditissi= mo prætermissio ædilitatis, Consulatus repulsam attulit. Quare etsi postulatur à populo, bonis uiris si non deside= rantibus, attamen approbantibus, faciendum est, modò pro facultatibus, ut nos ipsi secimus. Etsi aliquando res aliqua maior atque utilior populari largitione acquiri= tur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-180.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tur ut Horesti nuper prædia in semitis nomine decimæ, ma gno decori fuerunt. Ne M. quidem Seio id uitio datu[m] est, quòd in caritate annonæ asse modium populo dedit. Ma= gna enim se & inueterata inuidia, nec turpi iactura (qua[m] dò erat ædilis) nec maxima liberauit. Plin. libro V I I I. de hoc loquens, Leonum simul plurium pugnam Romæ princeps dedit Q. Scæuola P. filius in curuli ædilitate: centum autem iubatorum primus omnium L. Sylla, qui postea Dictator suit, in prætura post eum Pompeius ma= gnus in circod[icit]ac[um] ac in ijs iubatorum C C C X V. Cæsar Dictator quadringentorum. Qua[m]quam in antiquis libris uerbum D C. non legitur: ex quorum obseruatione locus ille mendosus esse uidetur. Idem de uarijs, id est pantheris loquens, Senatus consultum fuit uetus, ne liceret Aphricæ= nas in Italiam aduehere. contra hoc tulit ad populum Cn. Ausidius Tribunus plebis, permisitq[ue] Circ[um]sium gratia im portare. Primus autem Scaurus ædilitate sua uarias C L. uniuersas misit: deinde Pompeius Magnus quadringentas dece[m]diuus Augustus quadringentas uiginti. I bidem emen dandum unum uerbum censeo, quanquam refragante an= <Plinij loc.> tiquoru[m] exemplarium fide: Ferunt (inquit Plinius) co= lore earum mirè solicitari quadrupedes cunctas, sed capi= tis toruitate terreri, quamobrem occultato eo reliqua dul= cedine inuitatas corripiunt. Hoc Plinij dictum cu[m] ex Ari= stotele translatitium esse liqueat, nimirum ex eo emen= dari debet. Is enim libro nono de historia animalium, λεγασι ἡ κατανενηκημαν τὴν παρδελην ὑπο τὴν δομὴν ὑμτὴν ἀυτὴν ἐντωτὴν, Θηρευμ[.] προσπεναι γαρ ἐγγυς, και λαμβάνειν. οὕtio κατὰς ἐλάφος. Aiunt autem, in= quit, pantheram intelligentem quòd odore sui animantes gaudea[n]t, occultare sese, & ita eas captare; quippe acceden tes

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-181.png

Transcription: ATR-1

tes propius rapere, in quibus & ceruam. Odore igitur, no[n] colore apud Plinium legendum: quod ne à quoquam refel li possit, uel Plinio ipso iudice uincam, qui libro x x 1. de odoramentis loqués, Animalium, inquit, nullum odoratu[m], nisi de pætheris quicquam dictum est, si credimus. Idem Plin. Annalibus notatum est, M. Pisonc, M. Messala Co[n]sulibus, Domitium Aenobarbum ædilem curulem ursos Nu[m] nudicos cætum, & totidem uenatores Aethiopas in circo dedisse. Idem libro x x x i i i. In M. Scauri ædilitate tria nullia signorum in scena tantùm fuere te[m]porario thea tro. Et rursus lib. x x x v i. c c c l x. columnas M. Scauri ædilitate ad scenam temporarij theatri, & uix uno mē= se futuri in usu, uiderunt portari silentio legum. Et rursus alibi, Scaurus fecit in ædilitate sua opus maximum omniu[m] quæ unquam fuere humana manu facta, no[n] temporaria mora, uerum etiam æternitatis destinatione. Quibus uerbis significat Scaurum in ædilitate sua ad populi oblectatio= nem scenam temporariam, & statim ludis factis diruenda[m], fecisse: sed quæ uinceret magnificentia clarissimum opus omnium quæ unquam facta sunt etiam eo animo ut perpetua essent. Vitruuius in præfatione decimi libri, ludorum & munerum huiuscemodi meminit qui priuato sumptu fiebant: qui etiam eorum summa industria & machinatione apparandorum, prætoribus ædilibusq[ue] necessitatem iniungit. Quanti autem stetisse Marco Seio liberalitatem putamus, qui in caritate annonæ modium frum[m]eti asse populo uenditauit? quod Cicero dixit in loco supradicto. Asses deni in denario fuerunt, & sestertij quaterni. Hic æstimatione à nobis instituta, tribus duodenarijs & semisse ualuisse deprehenditur, cum libra decem aureis æstimetur: quæ ratione sestertius nummus decé denariolis & semisse, Aestimatio de narij & sester- tij.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-182.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET semisse, id est obolo nostro ualet. sic asses singuli quaternis denariolis æstimabutur. Quanti autem frumentum esset Romæ, ex Cicerone conijcere possumus, qui in Frumêtaria actione ita inquit, Frumentum emere in Sicilia debuit Verres ex Senatusconsulto, & ex lege Terentia & Cassia frumentaria. Emundi duo genera fuerût, unum cæterarum decumarum, alterum quod præterea ciuitatibus æqualiter esset distributum illius decumani tantum, quantum ex primis decumis fuisset: tritici modiùm D C C C. millia. precium autem cōstitutum decumano, in modios singulos sestertijs ternis: imperato, sestertijs quaternis. Ita in frumetum imperatum, sestertium duodetricies in annos singulos Verri decernebatur, quod aratoribus solueret: in alteras decumas ferme ad nonagies. Sic per trienium ad hâc frumēti emptionem Siciliensem propè céties & tricies ero gatum est. Hanc pecuniam tantam tibi ex ærario inopi atque exhausto datam ad frumentum, datam ut Siculis aratoribus, quibus tanta onera respublica imponeret, soluere tur: abs te laceratam sic esse dico, ut possim illud probare si uelim, omnem te hâc pecuniam domum tuam auertisse. Hunc locum Ciceronis, qui longè aliter in exemplaribus legitur, sic emenda[n]dum esse censui, quo ad emendatiora reperiatur exemplaria: & eius hunc sensum esse, ut intelligamus triplicem frumentationem Siciliensem fuisse. Primam uectigalem, quæ Decumana erat. alteram itidè Decumanam, nô etiam gratuitam, sed ut aratores Siculi alteram decumam darent, ternis sestertijs in modios taxatam. has duas certas statiq[ue] numeri frumenti fuisse, id est octingenum millium modiùm in singulas. tertiam nô decumanam, sed incertam, & pro necessitate reipublicæ, indici solitam æqualiter ciuitatibus. propterea igitur decumani no mine

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-183.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 177 mine Cicero quotannis duodetricies sestertium imputauit Verri. quippe cum frumenti modius trinis sestertijs æsti= matus esset, si ter octingenta millia numeres, fient uicies= quater millia nummum quotannis. quare potius DCCCC. nullia legendum uidetur, ut fiant septies & uicies cente na millia nummum: quæ si ter rursus numeres, fient semel & octogies centena millia nummum in triennio, ut sit quod Cicero dixit ferme ad nonagies, omnia augens ora= torie. Malim tamen locum mendosum relinquere, quàm hanc sententiam asserere: præsertim cum duodetricies no[n] quadret in annos singulos. Nonihil tamen adminiculatur hic locus ad id quod de sestertijs diximus, quum cæties & tricies sestertium pro tanta pecunia dixerit. Verum cum publica & æterna frumenti æstimatio quaternum esset sestertium in Sicilia frumenti seracissima, quanti putamus fuisse Romæ in caritate annonæ? Et quantum lucrum co= tempisso eum qui assibus uediderit, si domi repositum ha= buit: aut iacturam fecisse, si in Siciliam aut Carthaginem petijt? Namut in capita ciuium singulis modijs defun= ctus sit (quod credibile non est, ut postea intelligetur) no[n] minus quàm trecenta millia hominum plebeiorum fuerut. Legimus apud Eusebium, quo tempore Cicero Quintiu[m] reum patrocinio suo defendit, censu Romæ acto inuenta esse hominum nullia quadringenta sexagintatria. Vt ergo trecenta nullia hominum fuerint tantum, & Seius tot mo= dijs defunctus sit, nec pluris Romæ frumetum in annonæ inopia quàm apud Siculos in solita ubertate fuerit: Seius in populum nulle ac ducenta millia nummum, id est duo= decies sestertium dilargitus est, nisi quòd in singulos mo= dios assem seruauit. Quòd si ad uerisimile exigere hoc ue= lis, minimum hæc summa duplicabitur. Itaque meritò La= mstantius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-184.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET etantius lib. v 1. ita scribit, Quid enim dicendum est de ijs qui populari leuitate ducti, uel magnis urbibus suffecturas opes, exhibendis muneribus impendunt: nisi eos dementes ac furiosos, qui præstent id populo, quod & ipsi perdant, & nemo eorum quibus præstatur, accipiat? Et rursus alibi, Quid prodest perditæ nequitiae bestiarios facere locupletes, & instruere ad flagitias? Plin. li. x x x iii. No[n] erat apud antiquos numerus ultra c[er]tum nullia: itaq[ue] & bodie multiplicantur hæc, ut decies c[er]tena millia, aut sæpius dicantur. foenus hoc fecit, nummusq[ue] percussus, & sic quoque æs alienum etiamnum appellatur: postea diuites cognominati: dummodo notum sit, e[ss]e qui primus acceperit hoc nomen, decoxisse creditoribus suis. Ex eadem gente M. Crassus negabat diuitem esse, nisi qui reditu annuo legionem tueri posset. In agris suis sestertium uiginti millia possedit, Quiritiu[m] post Syllem ditissimus. nec fuit satis, nisi totum Parthorum esurisset aurum. atque ut nomen quidem optimum occupauerit (iuuat enim insectari inexplebilem istam habendi cupiditatem) multos postea cognouimus seruitute liberatos opulentiores, pariter que tres Claudij principatu, Pallantem, Callistum, & Narcissum. Atque ut hi omittantur tanquam adhuc rerum potia[n]tur, C. Asinio Gallo, C. Martio C[er]esorino c o s. ad v 1. < Claudius Ili-dorus.> Calend. Februarias Cæcilius Claudius Isidorus testamento suo dixit, quamuis multa ciuili bello perdidisset, tamen relinquere seruorum quatuor millia centum sedecim, iuga boum tria millia sexcenta, reliqui pecoris ducenta quinquintaseptem nullia, in numerato pondo sexcenta nullia: qui funerari se iussit sestertijs undecim nullibus. Hæc uerba Plinij non modò sic in impressis exemplaribus, sed etiam in antiquis quibusdam leguntur: quæ si uerè legun- tur,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-185.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 179. tur, nugatoria sunt quæ diximus, tametsi testatissima. In antiquissimo exemplari legimus, in agris sestertium M. M. possedit: ita ut duæ M M, simulitudinem haberent literæ postremæ in Græcorum alphabeto, sed inuersæ, cuiusmodi & alibi in antiquis libris legimus. Lego igitur, in agris sestertium bis nullies possedit, hoc est ære nostro quinquagies centena millia aureorum coronatoru[m]. Huius < Diuitiæ Craf. si.> si uicesimam partem pro reditu, annuo statuamus (siue in agris eum reditum, siue in mancipijs artificibus, siue iu foenore fuisse intelligimus) fient ducenta quinquaginta millia: quæ si ita dispensemus, ut gregarius nules quaternos in mesem aureos accipiat, duodequinquagenos in annum: decem cohortium quingenariarum legio ali potuit. Restabunt decem millia: quorum quinque nullia in quinquaginta Centuriones statuimus pro duplicando stupendo: & quinque altera pro ijs qui à Græcis , id est superordinati dicuntur, ut cornicines, signiferi, caduceatores, & fabri qui machinas faciunt. Hunc Crassum Cicero compellans in ultimo Paradoxo, ita scribit, Multi enim audierunt ex te cum diceres, nemunem esse diuitem, nisi qui exercitum alere posset suis fructibus, quod Populo Ro. ex tantis uectigalibus iampridem uix potest contingere ergo hoc proposito nunqua[m] eris diues antequa[m] tibi ex tuis possessionibus tantum resiciatur, ut ex eo tueri sex legiones & magna equitum ac peditum auxilia possis. Ia[m] fateris igitur te non esse diuitem. Quod autem sequitur in eodem Paradoxo, corruptum esse censeo, Capit ille ex suis prædijs sex cena sestertia, ego centena ex meis. Quòd si apud Pliniu[m] uiginti nullia sestertium legamus, significabu[m] tur quingeti aurei: si uicies sestertiu[m], quinquaginta millia: si uicies nullies, immesa summa. Errore igitur librarioru[m], m 2 lubrico

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-186.png

Transcription: ATR-1

lubrico quidem ipso in notis numerorum uel summarum, ut postea uidebimus, factum est ut pro sestertium bis nullies, sestertium uiginti nul. legeretur, adstipulatè scilicet tot ætatum ignoratia, præsertim quod ad hæc uerba pertinet. C[uius] hoc dicto pugnare uidetur id quod Seneca lib. de uitæ beata his uerbis inquit, M. Cato cum laudaret Curium & Coruncanum, & seculum illud, in quo crimen erat paucæ argenti armullæ, possidebat ipse quadragies sestertium, minus sine dubio quàm Crassus, plus quàm C[uius] sorius Cato. maiore spatio pro auum uicerat, quàm à Crass so uinceretur. Si igitur quadragies hic rectè legitur, oportet M. Porcium minus octoginta sestertijs, hoc est duo bus nullibus aureum nostrorum in censu habuisse: quum quinqua ginta partibus Crassus maiorem censum quadragies sestertio habuisse legatur, & tamen pluribus partibus quadragies sestertium maius fuisse censu Porciano dicatur à Seneca. Verùm hoc esse falsum facilè ex Plutarcho intelligimus, qui quæstu & parsimonia patrimonium auxisse Catonem seniorem testatur, ideoq[ue] iuniorem Cato nem hæreditatibus locupletatum esse narrat. Hoc ideo diximus, ne quid præterijsse consultò aut oscitanter uidere mur. Sed & in sequentibus nonnihil de Crassi diuitijs dicetur. Quod autem sequitur de Cæcilio, In numerato p[otes]t do sexcenta nullia, in antiquissimo lib. sestertium D C. legitur. Obseruaui autem in antiquis H & S cum apice significare sestertium: apicem autem porrectum super quæcunq[ue] numerum, nullia significare: ut D C. cu[m] apice sexcenta nullia. Sexcenta autem nullia pondo argenti æstimâtur à nobis sex agies centena nullia aurcorum: quæ cum immensa sit pecunia, & maior censu Crassi, qui Quiritium post Syllem ditissimus ab eodem Plinio fuisse dicitur: legendum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-187.png

Transcription: ATR-1 2

legendum puto sestertiu[m] sexcenties, quod significat quin decies centena nullia coronatorum. Non enim memini me legisse ut Latini pondo aut libras de numerata pecunia di cerent, etiam si minis Græci in hac significatione ututur. Nam quod Liuius, argenti pondo bina & selibras in mi= litem præstaret, dixit, ad argentum infectum retulisse nubi uidetur: quo etiam loquendi modo nunc utimur, cum ar= genti marcam uel auri dicimus, tantam pecuniam signifi= cantes, quanti edicto principis æstimantur. Nec tamen me latet quod Plinius in mentione citrinarum dixit, qui locus in ordinem tandem incurret, & explicabitur à nobis. Il= lud quod sequitur, Qui funerari se iussit sestertijs x 1. le= go sestertium undecies. Ne aute[m] fide careat quod de Cras so diximus, citetur locus Plinij libr. x v i i 1. apud quem de positione uillæ & modo agri colendi loquentem, sic in omnibus libris impressis legitur, Modum agri in primis seruandum antiqui putauere. quippe ita censebant, satius esse nunus serere, & melius arare. Qua in sentetia & Ver gilium fuisse uideo, uerumq[ue] confitentibus latifundia pro= didere Italiam. Iam uerò & prouincias sex & semissem domini Africæ possidebant cum interfecit eos Nero prin ceps. Non fraudabo magnitudine hac quoq[ue] sua Cn. Po= peium, qui nunquam agrum mercatus est contermunum. Miror quid his uerbis significari Plinij emendatores in= tellexerint. Ego ita restituendum locum affirmo, Ve= rumq[ue] confitentibus, latifundia perdidere Italiam: iam ue ro & prouincias. deinde post distinctionem inferendum, Sex domini semissem Africæ possidebant, cum interfecit eos Nero princeps, non fraudado magnitudine hac quo= que sua Cn. Pompeio, & reliqua. Iam uerò, pro iam etia[m] & quinetia[m], locutio est Pliniana: ut, illa uerò, pro imo etia[m], m 3 uel Plinij locus re stitutus. Iam uerò. Illa uerò,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-188.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET uel quinimo illa, lib. x v 1. cap. xxxiii. & lib. xiii. cap. x x i i illi uero & uenientem, pro imo etiam. Sic apud Ciceronem, aut uerò, pro aut etiam: & nec uero, pro nec etiam: apud Græcos, [mercur]ij [mercur]ij, & [mercur]ij [mercur]ij, sic dicitur: hoc est ia[m] uerò, & neque uerò. Sensus est igitur latifundia[m] perdidisse no[n] modò Italiâ, sed etiam prouincias, hoc est steriles reddidisse, cum solum frugiferum malè cultum, malignè quoque fruges redderet, & Africæ propè dimidium ab hominibus sex opulentis obtinebatur, quo nomine à Nerone principe rapacissimo confiscati, insuper etiam ca[m] pite poenas luerunt. Hoc autem tum contigisse existimo, cum Nero spe destitutus quam de gaza antiqua Didonis conceperat, in Africa cruenda, ad rapinas improbissimas & delationes excitandas animum consceleratum intèdit, ut autor est Tranquillus. Vt autem sciamus quàm sint < Mendori numeri apud Plinium.> numeri apud Plinium mendori, age conferamus Plinium cum reliquis autoribus, atque etiam ipsum secum. I ampri num lib. supradicto ubi de ærario populi Romani ut copioso loquitur & opulento, Auri, inquit, in ærario populi Romani fuere Sex. Iulio, Lucio Aurelio coss. septem annis ante bellum Punicum tertium, pondo DCC. xxvi. argenti nonagintaduo nullia, & extra numerum CCC. & LXXV. Si priuatus homo Cæcilius Isidorus sexcenta millia pondo argenti habuit, quonam modo ærarium locuples existimabitur, quod centum nullia non habuit? Id e[st] paulò pòst, Intulit & Aemilius Paulus Perseo Rege Macedonico deuicto, prædam pondo trium millium: à quo tempore populus Romanus tributum pêndere desijt. Plus tarchus de triumpho Pauli loquens, Post armorum curruss tria uirorum nullia sequebantur, qui numismata ferebant argētea uasis trecètis quinquaginta. uas erat quod= libet

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-189.png

Transcription: ATR-1

libet trium talentorum. quatuor uiri singula uasa porta= bant: alij crateras argenteas, & phialas, calices que or= natissimos & ingentes certo ordine deferebant. Et paulo inserius, Postea sequebantur qui aurea numismata gere= bant in uasis trium talentorum, ut suprà de argenteis di= ctum est. numerus uasorum fuit tria & octoginta. His uer bis Plutarchus autor est nulle & quinquaginta talenta ar= genti, & ducenta undequinquaginta auri in ærarium il= lata esse, præter uasa aurea argenteaq[ue]: Plinius tria nullia pondo non addito auri argenti ue. At ego dico uicies ma= iorem numerum apud Plutarchum esse quàm apud Pliniu[m]: id quod ex dicendis apparebit. Alioqui quonam pacto Po pulus Romanus tributa pêndere propter ærarij opulen= tiam desijsset? Sequitur rursus eodem Plinij loco, Sexto Iu lio, L. Martio c o s s. hoc est belli Socialis initio, octin= genta quadraginta sex auri pondo fuere in ærario. Cæsar primo introitu urbis in ciuili bello suo ex ærario protulit laterum aureorum x x v. nullia, & numero pondo trece ta: nec fuit alijs temporibus R ess. locupletior. Hactenus il le. Quomodo memorabile Plinius existimauit in ærario Romano octingenta tunc auri pondo fuisse, cum Cæsar postea sex & uiginti aureorum laterum nullia ex ærario abstulerit? de quo loquens Orosius libro sexto ita inquit, Cæsar Romam uenit, negatamq[ue]; sibi ex ærario pecunium fractis foribus inuasit, protulitq[ue]; ex eo auri pondera 1111 M C X X X V. argenti pondera prope D C C C C. Oro= sij numerus multo minor est Pliniano, ut utrobiqve cor= ruptum esse appareat. Ego in antiquissimo exemplari ita primum illum locum legi, Auri in ærario Populi Ro= mani fuere Sex. Iulio, L. Aurelio c o s s. septem annis ante Punicum bellum tertium pondo x v i. D C C C X. m 4 argenti <Copiæ xrarij Romani.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-190.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET argenti x x i i. lxx. et in numerato l x i i. lxxxv. c c c c. Sexto Iulio Martio c o s s. hoc est belli Socia= lus initio, auri x v i. lxx. d c c c. x x i x. C. Cæsar pri mo introitu urbis ciuili bello suo ex ærario protulit late= rum aureorum x v. argenteorum x x x v. et in nume= ro sestertium c c c c. nec fuit alijs temporibus Respub. locupletior. Intulit et Aemilius Paulus Perseo Rege ui= cto è Macedonica præda sestertium i i. i i i. à quo tem= pore pop. Roma tributum pêndere desijt. Hæc uerba inse renda huic operi duxi, ut legentibus iudicium integrum seruaretur. si quid tamen comminisci licet, hunc locum sic restituere possumus ex uetusti exemplaris et aliorum ob= seruatione, Auri in ærario Populi Romani fuere septem annis ante bellum Punicum tertium, pondo septingenta nullia uiginti sex, argenti nonagintaduo millia, et in nu= merato trecenties et septuagies quinquies. Item Sexto Iulio, L. Martio c o s s. hoc est belli socialis initio, auri pondo octingenta millia x l v i. Et inferius, Intulit et Aemilius Paulus Perseo Rege uicto è Macedonica præda sestertium ter nullies. In Cæsaris autem mentione locus mutilatus sic restituendus, Protulit laterum aureoru[m] quin decim, argenteorum x x x v. mil. et in numerato sester tium quadringenties. In harum summarum æstimatione incunda, in singula pondo centenos aureos solatos statue[m] dos esse arbitror, quia in tanta copia auri necesse est par= tem fuisse mediocris notæ, utpote quod esset conflatum è uasis et supellectili. sic fit ut singula centena millia, cen= ties cêtena nullia aureorum ualuerint. ita septingenta mil= lia, septingenties centena nullia ualuerunt. Argéti autem nonaginta duo millia denario multiplicata, nongentis ui= ginti nullibus coronatorum æstimantur, et trecenties et septuæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-191.png

Transcription: ATR-1 2

septuagies quinquies sestertium nongentis quadraginta circiter nullibus. Sed uix uerisimule est septies plus auri quam argenti fuisse. Quòd si uetustum exemplar uerum esse aliquis existimauerit, sic legendum erit fortasse, Pon= do sedecies septingenta, argenti nonagies bis octoginta= quinque nullia (quanquam in uetusto, uicies bis L X X: C C C C. legatur) et in numerato sexagies bis octoginta= quinq[ue]. Hæc summa immensa est omnino, quippe sedecies centena nullia et septingenta pondo intelligo, quæ centies multiplicata, nullies et sexcenties centena nullia aureorum ualent: argenti autem summa nonagies bis, decies multiplicata, noningenties uicies centena, præter numeratam pecuniam. Quæ utrum ad sestertia, an ad aureos referenda sit, mihi non liquet: quare nihil statuo. si tamen uetusti numeros sequi placeat, no[n] uideo quomodo X X I I. L X X. C C C C. aliter legere possimus, quàm uicies bis septuaginta nullia quadringenta: quæ summa argenti ad n[ost]r[um] mum relata, ducenties uicies septies centena et quatuor nullia coronatorum efficit. Idemq[ue] censeo de eo quod sequitur, Belli socialis initio auri pondo X V I. X X. D C C C. X X I X. quod si non mendose legitur, utiq[ue] sic interpretandum est, Sedecies uiginti nullia octingenta undetriginta, hoc est sedecies centena uiginti nullia. C[æ]tena enim antiqui subintelligenda relinquare solebant: eo modo quo in his uerbis, quadringenties sestertium, pro quadringenties c[æ]tena nullia sestertium, ut docuimus, et debere duceties, hoc more sæpe locutum Plinium docebimus lib. I I I I. cu[m] locus occurrerit. Cicero in Prætura urbana, Accepi, inquit Verres, uicies ducet[ur] trigintaquinq[ue] nullia quadringentos quindecin nummos. hoc perinde est ac si dixisset Cicero uicies bis centena X X X v. nullia: ut manifestè ex m 5 sequen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-192.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sequentibus patet, & ex Asconio Pediano. Vt autem legamus x v 1. nullia p[ro]do, ut in eo uetusto legitur, ridiculum est: cum apud Suetonium legamus Augustum una dona- tione in cellam Capitolini Louis sedecim nullia pondo au- ri, & quing[ue]tices sestertium contulisse. Quare lectionis fides sit penes uetusta exemplaria, si usquam esse potest ho die: uerborum autem interpretatio sit penes antiquitatis studiosos. < Pli. historia.> Admirari n[ost]uc Plinium subit, sæpeq[ue] in hoc ope re subibit, qui res tot memorabiles omnis eui memoriæ prodere co[n]cupiuit, si per tot seculorum cariem, incuriam, ignorantiam, & compediariæ scriptionis discrimina, per tinax exemplarium fides ad nos euadere potuisset: ut si quando multis adnitentibus, & inuentis uetustioribus li- bris restitui potuerit, unum eum autorem studiosi harum literarum habeant, cui totius propè uetustatis cognitione[m] explicatam acceptam referre possint: utiq[ue]; quod ad eas res pertinet, quers inter scribendam rerum gestarum historiam locus esse n[ost]o solet. Cuius rei reputatio magnu[m] mihi nego- cium in hac commentatione exhibuit: cum res partim con clamatas, partim etiam elatas tot doctorum hominu[m] præ- iudicio, semianimes à rogo referri posse atq[ue]; etia[m] à tumu- lo non diffiderem. Ne quid autem comminisci uidear, pe- nes me futura antiqua exemplaria profiteor, ut nulli non adire liceat, quem quidem initiatum his sacris esse sense- ro. Credibiles fortasse has summas, atq[ue] etiam omnino cre- dibiles facit locus Suetonij in Vespasiano his uerbis: Sunt contrà qui opinentur ad manubias & rapinas necessitate compulsum summa ærarij fisciq[ue]; inopia, de qua testifica- tus sit initio statim principatus, professus quadringenties millies opus esse ut Resp[ublica] stare posset. Si enim Vespasianus sperauit se quadringenties millies sestertium cogere posse ad

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-193.png

Transcription: ATR-1

ad instaurandam dignitatem Imperij Romani, quæ à Ne rone & successoribus per luxus inusitatos exhausto æra= rio conciderat: & si tantum auri argentiq[ue] esse sub impe= rio Romano potuit: simulimum ueri esse potest, eo tempo re quo imperium Romanum in Senatus autoritate & po puli potestate situm erat, potuisse ex Orientis Africæq[ue] spolijs, & uectigalium residuis, quartam eius summæ par tem in ærario coactam esse. Maxima enim superioru[m] sum ma non excedit centies nullies sestertium, id est bis nullies & quingenties centena nullia aureorum nostrorum. Hæc adnotauisse no[n] ab re fuit, ut arbitror, etsi nihil habui quod hoc loco statuerem. Existet enim fortasse aliquis qui uetu= stis exemplaribus diligenter euolutis, uel uerisimuliora in= ueniet, uel commentationi nostræ fastigium imponet, admo nitione hac nostra extimulatus. Magnam autem esse sum mam pecuniæ quam Cæsar ex ærario protulit, ex calculo intelligere licet. Si enim x v. nullia laterum aureorum fue runt, non dubito centum & quinquaginta nullia pondo auri fuisse, cum quilibet laterculus decem pondo minimum fuerit: qua ratione fiunt aureorum solatoru[m] centies quin quagies centena nullia. Si autem huic summæ, argenti æ= stimatio addatur, cum eo quod in numerato fuit, immen= sa fiet summa. quod uerò in uulgatis exemplaribus & quibusdam antiquis legitur, & numero pondo trecenta, omnino corruptum est. numeratam enim pecuniam non libris, sed sestertijs significabant antiqui. Appianus in se= cundo bellorum Ciuilium, Tesauros, inquit, à nemine con tactos usq[ue] in illum diem, nulitibus rapere concessit, quos olim execratione proposita conditos fuisse memorant, ut nisi in tumultu belli Celtici non promerentur. Ex quibus uerbis intelligimus Cæsarem usque ad fecem æra= rium Sanctius æra- rium à Cælare expilatum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-194.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET rium exhaustisse, quanquam Plinius dicat tunc ærarium locupletissimum fuisse, sed intelligimus prælibatum à Pô= peio & Senatu. Tranquillus & Plutarchus de hoc siluerunt, ut & ipse Cæsar in Commentarijs suis. Lucanus in I I I. Pharsaliæ de hoc loquens ita inquit, - Tunc conditus imo Eruitur templo multis intactus ab annis Romani census populi, quem Punica bella, Quem dederat Perses, quem uicti præda Philippi: Quicquid parcorum mores seruastis auorum, Quod dites Asiæ populi nuscere tributum, Victoriq[ue] dedit Minoa Creta Metello: Quod Cato longinqua uexit super æquora Cypro: Tunc Orientis opes, captorumq[ue] ultima Regum, Quæ Pompeianis prælata est gaza triumphis, E geritur: tristi spoliantur templa rapina: Pauperiorq[ue] fuit tunc primum Cæsare Roma. Quibus uerbis magna uis auri argenti que significatur. Sic autem ut diximus, hic Plinium locutum esse credo, coniecturam ex alijs autoribus faciens, & ex alijs ipsius locis argumento erunt etiam ea quæ postea dicentur à nobis, si quis diligenter animaduertat. Hanc autem depra= uationem exemplarium induxit antiquorum librariorum institutum, qui numeros & summas sua quamque notula scribebant, aliter enim sestertios nummos, aliter sestertia, aliter sestertium gignendi casu notabant, aliter libram & talentum, aliter & denariu[m]: & nulle & nullies non eode[m] modo. Quare per tot secula ueri rerum numeri alijs atq[ue] alijs subinde traducibus exemplarium inserti, ad nostram auorumq[ue] memoriâ peruenire non potuerunt, præsertim accedente librariorum culpa, qui pleraque oculis solis, paucæ Numerorum deprauatorum ratio.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-195.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 189 Insigne preciu[m] triclinariu[m] Babylonicorum. pauca etiam mente transigunt. Age quis illud libri octa= ui tueri possit? Metellus Scipioni triclinaria Babylonica octingentis nullibus uenisse iam tunc posuit in capitalibus crinunibus, quæ Neroni principi quadringentis nullibus sestertium nuper stetere. Si stragula Babylonica octingentis nullibus ab homine priuato comparata sunt, quo= nam modo memorabile est, Neroni principi profusissimo quadringentis nullibus stetisse? In antiquis duobus exemplaribus quadringenties sestertium legimus: in uno antiquissimo quadringentis, sed ita, ut conspicuè deletilem membranæ locum cerneres, & quadringenties principio fuisse intelligeres. Est alioquin locus non uno aut altero uerbo corruptus. in antiquorum enim nullo capitalibus criminibus legitur, sed uel in Catonis, uel in Capitonis: nec posuit sed ponit, nec Scipioni sed Scipio in recto. locus igitur sic restituendus, Metellus Scipio triclinaria Babylonica sestertium octingentis nullibus uenisse iam tunc, ponit in Capitonis criminibus, quæ Neroni principi quadringenties sestertium nuper stetere hoc sensu, ut Metellus Scipio Capitonem accusauerit, & ei obiecerit quòd triclnares tapetas, quibus triclinia uel sternebantur, uel obtendebantur, uiginti nullibus aureorum nostrorum parare ausus esset, quæ tamen postea Nero decies centenis nullibus parauisset ad ornatum aureæ domus. Capitonis Cossutiani meminit Tacitus libro x v 1. Crimina, inquit, Capito. obliterari non sinebat Capito Cossutianus, præter anima[m] ad flagitia præcipitem, inimicus Thraseæ, quòd autoritate eius co[n]cidisset, iuuantis Cilicum legatos dum Capitonem repetundarum interrogant. cuius accusationis memunit etiam Iuuenalis Sat yra octaua, Capitonem Cilicum piratam uocans: sed de hoc Capitone intelligi dictum Plinianum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-196.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Plinianum non potest, quia & is Thraseam Petum reum peregit sub Nerone, quo nomine quinquagies sestertium præmij loco tulit. Accusatoribus, inquit Tacitus, E prio & Cossutiano, quinquagies sestertium singulis, Ostorio duodecies, & quæstoria insignia tribuuntur. Quo ex loco intelligere possumus quam ille sceleratissimus princeps, etiam perditus luxu & prodigentia fuerit, qui duo bus calumniatoribus ad accusandum uirum egregiu[m] subornatis, ducenta quinquaginta nullia coronatorum dederit, id est centies sestertium. Semel in uniuersum testatus sum, me ita in hoc tempore locuturum, quasi iam olim coronati nostri percussi fuerint, ut expeditius trasigere hoc negocium possim. Capitonis Fonteij meminit Horatius in primo Sermonu[m], æqualis Mecænatis. Hunc igitur uel patrem eius Metellus hoc nonine accusasse uidetur. Capitalem autem luxum Romæ fuisse non comperimus, ne exilio quidem multatum, tametsi probosè obijci solitum, ut de L. Crasso uidebimus. Quare Tranquillus de Cæsare adhuc priuato loquens, Tabulas operis antiqui semper animosissimè comparasse eum multi prodiderunt: seruitia recentiora politiora que immenso precio, & cuius etiam ipsum puderet sic, ut rationibus uetaret inferri. Quo modo igitur, capitalibus, uerbum apud Plinium cogruere potest? Vtinam autem eo in loco Plinius per omnia emendari <Plinij loc.> posset, ut in eo quod sequitur in eodem capite, Vidi mus iam & bidentium uellera purpura, cocco, conchylio sesquipedalibus libris infecta, uelut illa sic nasci cogente luxuria. Ego ut uiuentium non bidentium lego, sic sensu exposcente: ita sesquipedales libras non intelligo. Quòd si labris legamus, tamen sesquipedalibus non congruit. Potius igitur sesquipondialibus legendum censuerim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-197.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 191 suerim, eo sensu fortasse, ut libræ purpuræ & conchylij centenis & quinquagenis drachmis constarent. Nam de precio purpuræ loquens libro nono ita inquit, Nepos Cornelius qui diui Augusti principatu obijt, Me, inquit, iuuene uiolacea purpura uigebat, cuius libra denarijs centum uenibat, nec multò pòst rubra Tarentina. Huic successit dibapha Tyria, quæ in libras denarijs mille non poterat enu. Hac Lentulus Spinter ædilis curulis primus in prætexta usus improbabatur, Qua purpura quis non iam, inquit, triclinaria facit? Spinter ædilis fuit Cicero= ne Consule. Dibapha tunc dicebatur, quæ bis tincta es= set, ueluti magnifico impendio: qualiter nunc omnes pe= nè commodiores purpuræ tinguntur. Quod sequitur, corruptum est, In conchyliata ueste cætera eadem sine buccino, præter'que ius temperaturæ æquè pro indiuiso humani potus excremento dimidia, & medicamina ad= duntur. Vbi sic legendum censeo, Vis temperatur aqua. Sed ex uerbis Plinij purpuræ & conchylij precia magna apparet fuisse. Coccus autem quo hodie utimur in lancis uestibus, non excedit in libras singulas nostras binos au= reos: quòd uerò in serica ueste cramesinum appellant, non absimile est cocco, radicibus adhærens cuiusdam her= bæ in Germania: nec excedit quaternos ducatos in libras, ut negociatores nostri aiunt. Ex quo apparet multo pre ciosiores, & maioris luxus uestes antiquorum fuisse. Pur= pura hodie negociatoribus ignota est, etiamsi Damasci in usu esse quidam affirmat: sed precium antiquis precijs non respondet. Athenæus libro duodecimo Dipnoso= phiston de luxu Ionum loquens, Theopompus autem, inquit, libro decimoquinto autor est mille uiros Colo= phoniorum per urbem errantes uideri solitos in ueste purpurea

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-198.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET purpurea, quod Regibus tum rarum erat, & magno studio affectatum. purpura enim argento rependebatur. ὑπερ καὶ ἔασπιλον απάνιον τὸν ἐν καὶ ποιοι αποκατασων. ἰδοσάπος ἀρὴν ἀν ὑποφύρα πρὸς ἀργυριον ἐξετασμύν. Cicero in Phi lippica secunda, Conchyliatis Cnei Pompeij peristromatis seruorum in cellis lectos stratos uideres. Quamobrem desinite mirari hæc tam celeriter esse consumpta, non modò unius patrimonium quamuis amplum, ut illud fuit: sed & urbes & regna tanta nequitia deuorare potuisset. Tra[n]a quillus in Nerone, Et cum interdixisset usum amethystini ac tyrij coloris, summisissetq[ue] qui nundinarum die pauculas uncias uenderet, præclusit cunctos negociatores. Quo in loco perculit lego, id est fortuuis euertit. De hac Plinius ita inquit libro supradicto, Non est satis abstulisse gemmæ nomen Amethystum: rursum absolutus inebriæ tur Tyrio, ut sit in utroque nomen improbum Tyriamethystus. Olim etiam purpura, id est sanguis pisciculi, cum cocco quo nunc utimur, miscebatur. id quod idem autor testatur his uerbis, Quin & terrena miscere, coccoq[ue] tinctum Tyrio tingere, ut fieret his bissinum. Vbi <Plinij loc.> prisca exemplaria his schymum habent: quare hysginu[m] lego, ex eodem Plinio libro x x x. in mentione purpurissi. & ex Vitruvio libro v i i i. his uerbis, Fiunt etiam purpurei colores infecta creta rubiæ radice, & hysgino. <Purpura insigne Imperatorum Roman. Purpura pro magistratu summo.> Purpura, insigne Romanorum Imperatorum fuit. Plutarchus in Crasso, Fertur eo die Crassum non purpureum (ut Romanorum Imperatcrum mos erat) sed atrum paludamentum indutum ad mulites processisse. Quapropter purpura pro summo magistratu ponitur à Plinio libro x. capite x x 1. de Gallis loquente, Vt planè dignæ aliti tantum honoris tribuat Romana purpura. Et ideo im- perio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-199.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 193 perio Romano ad monarchiam deducto, principes ipsi, qui etiam (ut olim) Imperatores dicebātur, quoniam regium nomen Romæ infaustum inuisumq[ue]; erat: purpuram pro insigni imperatorio seruauerunt, ut autor est Capito linus in Maximinis, & in Gordiano. Plinius libro uigesimosecundo paludamentum imperatorium cocco tinctum fuisse dicit, his uerbis, Iam uerò infici uestes scimus admirabili succo: atque ut sileamus Galatiæ, Africæ, Lusitaniæ grannis coccum Imperatoris dicatum paludamentis, transalpina Gallia herbis tyrium ac conchylium tingit, omnesq[ue]; alios colores, nec quærit in profundis murices, sese obijciendo, dum præripit, escam belluis marinis. In titulo de uestibus holobryzis, uel holoseris, nunc murex, nunc conchylium, nunc purpura uocatur, qua solus princeps utitur. Hæc obiter dicta sint propter uerbum sesqui pedalibus, quod in Plinio corruptum esse apparet. Sesquipondium autem sic Latinum est, ut dipondium, & centipondium: seu cētumpondium apud M. Catonem & Plautum. < Sesquipondium. > Est & aliud ibidem ulcus, quod quia persanare non poteram, ne attingere quidem potius esse duxi. Cæterùm < Census equestris Senatoriusq[ue]. > quod de censu Senatorio & equestri diximus, non mirum uideri debet, ut Romæ Senator esse non potuerit, qui minorem censum triginta millibus coronatorum in censu habuerit. Hoc enim statutum eo demum tempore fuisse uideatur, quo imperium Romanum in Asiam transijt, aut certè extra Italiam promotum est. Quare Plinius lib. XIII. luxuriam posteriorum temporum, & rerum honestarum incuriam insectans, Reges, inquit, innumeri honore artium colebantur, & in ostentatione has præserebant, opè & immortalitate sibi per illas prorogari arbitra[n]tes, quare abundabant & præmia & opera uitæ. posteris laxitas n mundi Luxus Romanorum. Plinij locus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-200.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET mundi, & rerum amplitudo damno fuit, postquam Sena- tor censulegi coeptus, iudex fieri censu, magistratum du- cemq; nil magis exornare quàm census, postquam coepere orbitas in autoritate summa & potentia esse, captatio in quæstu fertilissimo, ac sola gaudia in possidendo: pessum iere uitæ pretia, omnesq; à maximo bono liberales dictæ artes, in contrarium cecidere, ac scruitute sola profici coe- ptum, eodem tamen habendi quò eat spes, omniu[m] tendente uoto, Sic enim legedum censeo ex uetustæ lectionis obser- uatione, licet in exemplaribus quæ circunferuntur, aliter extremum membrum legatur. Iudicem autem fieri censu Plinius ideo dixit, quòd Equites etiam iudices uocaban- tur, propter Equitum decurias quæ ex Equestri ordine erant. Idem lib. x x x i i i. Laquearia, quæ nunc & in priuatis domibus auro teguntur, post Carthaginem euer- sam primò inaurata sunt in Capitolio, censura L. Mum- mij, inde transiere in cameras, in parietes quoq; qui iam & ipsi tanquam uasa inaurantur, cum sua ætas uaria de Catulo existimauerit, quod tegulas æreas Capitolij inau- rasset primus. Idem paulo superius, Et nos fecimus quæ posteri fabulosa arbitrentur. Cæsar qui postea Dictitator fuit, primus in ædilitate munere patris funebri, omni ap- paratu arenæ argenteo usus est, ferasq; argenteis uasis in- cessere tum primum uisum, mox (quod etiam in munici- pijs æmulantur) Caius Antonius ludos scena argentea fe- cit. Idem Lucius Muræna. Ite paulo inferius, Claudij suc- cessor Nero Pompeij Theatrum operuit auro in unum diem, quo Tiridati Armeniæ regi ostenderet. Et quotæ pars ea apparatus fuit aureæ domus ambientis urbem? Id e Plinius lib. x x i x. de medicis loquenis, Multos præ- tereo medicos, celeberrimosq; ex ijs Cassios, Carpetanos, Aruncios

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-201.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 195 Aruncios, Albutios, Rubrios C C L. sestertia annua mer= cede ijs fuere apud principes. Quintus uerò Sertinius im putauit principibus, quòd sestertijs quingenis annus con tentus esset. sex cena enim sibi quæstu urbis numeratis do= mibus ostendebat. Ducenta & quinquaginta sestertia, id < Stipendium medicorum Romæ.> est sex millia ducentos quinquaginta aureos annua merce de celebres multos medicos Romæ à principibus habuisse dicit: Sertiniu[m] uerò etia[m] summam altero tanto maiore[m], hoc est duodena millia quingentenos, cum priuato quæstu & urbico denaquina millia cogere posset. Quapropter hoc etia[m] imputabat principibus, quòd centu[m] sestertia quæstus eoru[m] gratia conteneret. Sequitur apud Pliniu[m], Par & fra tri eius merces à Claudio Cæsare infusa est: censusq[ue]; quam quam exhaustis opibus Neapoli exornata ita auctus, ut hæredi sestertia c c c. relinqueret, quadrigena Aruncius solus. Sic locu[m] legit Hermolaus Barbarus, quibusdam uerbis contra fide exemplariu[m] additis: quod diuinare est, non emendare. Ego ex uetustæ lectionis obseruatione sic < Plin. locus.> legendum censeo, Censusq[ue]; quamquam exhausti operibus Neapoli exornata, hæredi sestertium treceties reliquere, quantu[m] Athena, id est Aruncius solus. Vt intelligamus Arunciu[m] cognomento Athenam dictum. Sensus est autem non qualis ab Hermolao ponitur, ut trecenta duo fratres reliquerint hæredi, quod Plinius pro re prædicada posuit, sed treceties, quæ centuplicato maior est pecunia, hoc est septingeta quinquaginta millia. In quo insignis fuit & concors nostra auorumq[ue]; memoria omnium hallucinatio, ut antea dictu[m] est: qui nescio quo fato uelut iure quodam sic errore recepto, omnes uniuersiq[ue]; pedibus iceru[m] in eius sente[m] tiam, quæ primu[m] horu[m] uerboru[m] intelligetia sefellit. Quaqua[m] partim eoru[m] rem egregiè Latinam multis in partibus gesserint < Omnes recen- tiores in haru[m] rerum ignoratia concordes fuerunt.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-202.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET serint, partim Græcorum penetralia atque etiam ad ytæ reserarint, ut acriore ui animi atque ingenij quàm ego, sic maiore operæ pretio. Quo nomine simul eorum memo riam & colo & ueneror, simul eorum monumentis pro= pemodum acceptum sero quicquid literaru[m] studio doctri= næ (quantula in me est cunque) assecutus sum. id quod eo magis ex animi sentetia dico, quòd nullius docti uiri quic quam eo nomine uoci debeo, quod quidem à prælegente acceperim, ut Phemius ille Homericus, qui sese autodida= cton uocat; alioquin & doctorum obseruantissimus, & omnia eorum causa cupiens. Sed sic fuit fatum meum, ut mihi tantum & libris operam satis multam, præceptori= bus longè rariorem quàm tonsoribus dederim. Cuius sor= tis etsi magnopere me poenitet, interdum etiam suppudet, quod tamen celare plerosq[ue] non possum, palam omnibus fateri non erubesco, utique cum ea re commemoranda ar= gumentum mihi ueniæ præstruere uidear. Iuuat igitur do ctissimorum hominum luculentam culpam in rebus arduis meminisse, non quòd uendibilius inuentum meu[m] ea re fieri sperem, sed quò mihi, iure etia[m] optimo, ueniam erratorum haud dubiam spondeam, præsertim si nec inauspicato co= natu nec irrito in communem studiosorum causam incu= buisse inueniar. Sequitur eodem loco Plinij, Tum Cri= nas Massiliensis arte geminata, ut cautior religiosiorq[ue]; ad sideru[m] motus ex ephemeride mathematica cibos da[n]do, horasq[ue] obseruado, autoritate cum præcessit, nuperq[ue] se= stertia c[uius] reliquit, muris patriæ, mœnibus quoq[ue] alijs pe= nè non minori summa extructis. Lego sestertium centies, non sine uetustæ lectionis adstipulatu: alioquin quo'nam modo centum sestertia sufficere mœnibus Massiliæ pos= sent? aut cur Plinius magnam hanc summam esse diceret? Sequitur < Dolet Budæo quòd nullum prælectore[m] aut præceptor[e] na ctus sit, > < Plinij locus, >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-203.png

Transcription: ATR-1

Sequitur ex eodem cap. Per quæ effectum est, ut nihil ma= gis prodesse uideretur, quàm multitudo grassantium. neq[ue] enim pudoris æmuli pretia summittunt. notum est ab eo= dem Charmide unum ægrum ex provincialibus sestertijs ducentis conductum, Archontio uulnerum medico sester tijs centum condemnato ademisse Claudium principem, eidemq[ue] in Gallia exulanti & deinde restituto acquisitum non nunus intra paucos annos. Lego, Neque enim pudor, sed æmuli pretia summittunt, & Archontio uulnerum me= dico sestertium centies Claudium ademisse, bonis eius con fiscatis. Sententia enim Plinij hæc est, quanquam medici Romæ multa nefariè admitterent artis suæ licetia, potius tamen esse coepisse ut plures essent, quàm pauci: quia olim cum pauci essent, pretia immodica aut stipulabantur ab ægris, aut quouis modo exprimebant. nullo enim pudore deterrebantur ut immensis mercedibus abstineret: sed mu tua (ut fit) æmulatione, minoris operas suas addicere tunc coeperunt, cum multi extitere medici. Cùm autem uellet Plinius impudentiam flagitantiu[m] docere, Charmidis facinus tanquam exemplum improbitatis medicæ commemorauit, < Medicorum improbitas,> qui ægru[m] unum provincialem sanandum quinq[ue] (ut ita dicam) millibus coronatorum conduxit. Vt autem doceret quàm quæstuosa tunc medicina esset, uulnerariu[m] Archontium dixit ducentis quinquaginta millibus aureorum confiscatione amissis, intra paucos annos totidem in exilio quæsiuisse. Huius dicti firmamentum erit id quod ab eode[m] autore libro x x v 1. dicitur, ubi de lichenibus loquitur. Siquidem, inquit, certum est Manilium Cornutu[m] ex prætorijs, legatum Aquitanicæ prouinciæ, sester. ducentis elo casse in eo morbo curandum sese. Sic enim legi debet ille locus, etiamsi aliter in chartaceis libris legatur. Præter n 3 loca

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-204.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET loca supradicta etiam alium eodem cap. in transitu emendabimus. ubi enim legitur, Itaque hercule in hac artium so la euenit, ut cuicunque medicum se profitenti, statim credatur, cum sit periculum in nullo mendacio maius. Non tamen illud intuemur. adeò blanda est spirandi per se cui- < Quæ dicenda restat, fide maiora uidebuntur.> que dulcedo. Lego, sperandi pro se, non spirandi per se. Hæc quæ de medicorum mercede ex hoc I linij loco dicta sunt à me, fide fortasse maiora nonnullis uidebūtur, utpote ab hodierno non modò censu, sed etiam sensu abhorrentia. < Mos mathematicorum in demonstratio- alibus.> Itaque cum hæc scribere coepissem, in mentem mihi ue nit eam me rationem in his commetarijs sequi esse necesse, quam geometra & mathematici in demonstrandis speculamentis suis instituerunt. Quomodo enim illi ex primis probat ordine sequentia, & simul atque theorema quoddam compererunt, illi statim ut confecto adnectunt assuuntq; aliud, & illi rursus aliud atque aliud serie perpetua, cum sequentia consistere sine antgressis nequeant. Nam absq; hoc foret, res ipsi in communem sensum haud incurrentes, rudibus adhuc animis approbare demonstrare que non possent, minutisq; eos assensionibus usque adeo obstringere, ut cum prægressa pro compertis habere se fateantur, subeuntia quoq; inficiari nequeant, cum hæc ex illis necessariò confiant. Vt igitur Mathematicis necesse est primum quodq; deinceps theorema ita ei quicum disputant, approbare, ut omnem fatendi tergiuersationem, atq; etiam dubitationem eximant: sic nos præcedentia (ut arbitror) ucluti propositiones quasdam planè demonstratas tenemus, ex quibus hæc quæ nunc agimus, ratione non solum probabili, sed etiam propemodum necessaria adstruere possumus. Verumenimuero quando in lectorum animis quamlibet persuasis (de meo enim coniecturam facio)

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-205.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 199 facio) identidem (ut ita loquar) rebellaturam hæsitationem uideo: non committam, ut hactenus contestatis acquiescens, non omnino compos propositi euadam. Spe enim decidisse uidebor, si re in iudicium hominum deducta, non protinus secundum nos ab omnibus pronuntietur. Equidem ut Castor & Pollux iudiciorum præsides obstare mi hi omni ope numine que contendant, plures tamen ego tribus ingeniorum feram. Proinde libens facio, ut re quamquam probata, rursus autoribus amplissimis denunciem testimonium, atque interim argumentis ualidissimis causam meam ita affirmem, ut omnem ambigentibus animis dubitationem abstergeam. Interea exempla ad id quod agebamus citabutur. Tacitus lib. x 1 1 1. de Nerone nondum deterrimo principe loquens, Sed nobili familiæ honor auctus est, oblatis in singulos annos quingenis sestertijs, quibus Messala paupertatem innoxiam sustentaret. Aureo quoque Cottæ & Atherio Antonino annuam pecuniam statuit princeps, quamquam per luxum habitas opes dissipassent. De eodem Tranquillus, Nobilissimo, inquit, cuiq[ue], sed à re familiari destituto, annua salaria & quibusdam quingena constituit. Et de Vespasiano, Expleuit censum Senatorium, Consulares inopes quingenis sestertijs annuis sustentauit. Si ergo Senatores quidâ Romani iam Consulares facti duodecim millia & quingentos aureos annuo stipendio à principibus habuerunt, cur incredibile sit id quod de medicis dictum est? Artes autem hoc tempore penè dixerim damnosas, olim non modò Romæ, sed etiam in Asia quæstuosas uel locupletatrices potius fuisse autoritatibus docebo. Iamprimum idem Tranquillus de Vespasiano principe auaritia infami, etsi cætera penè optimo: Ingenia, inquit, & artes uel n 4 maximè <Adnotanda Senatoribus salaria constituta,> <Artes olim in pretio habebâ tur, quæ nunc euiluerunt.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-206.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET maximè fouit. Primus è fisco Latinis Græcisq[ue] rhetoribus < Poëtarum & Rhetorum annua salaria.> annua centena constituit: præstantes poëtas necnon artifices coëmit. Annua centena non minus duobus millibus & quingêtis aureis fueru[n]t. quæ si nunc in breuiario principis anniuersario legerentur, non dico uni nomini expensa, sed in uniuersum literatorum genus: prodigij instar esse crederetur, portentiq[ue]; prima quaq[ue] occasione procurandi, ab ijs quidem magnis uiris qui ærarium nostrum libero penè arbitrio expensant. Ex quo intelligere licet < Quintiliani opes.> unde Fabius Quintilianus saltus illos coêmerit qui à Satyrico celebrantur. Primus enim Romæ ex Hispania ue[n]niens stipendium è fisco accepisse dicitur ab Eusebio sub Domitiano: quod tamen non esse ueru[m], ex dicto loco Tranquilli deprehenditur. Huius ætatis aliud est iudicium, præsertim in Gallia, suo sibi suffragio à ludo poëtico oratorioq[ue]; explosa, ut antea dictum est. Viginti talentis unam oratione[m] Isocrates uendidit, ut autor est Plinius in sexto, id est aureorum nostrorum duodecim millibus. Idem libro X X X I I I. Hominu[m] primus & auream statuam & solidam Gorgias Leontinus Delphis in templo sibi posuit, < Literaru[m] pretia.> septuagesima circiter Olympiade. Tantus erat docendæ oratoriæ artis quæstus. O tempora, O mores, Isocrates Athenis, id est in urbe eruditissima, orationem unam tanti uendere olim potuit, quanti nunc Gallia prouinciarum lo eupletissima, eadem & doctorum hominum egentissima, nec Latias nec Græcas Athenas æstimandas esse putat. Et nos mirabimur ab omnibus nobis uerba dari quibuscu[m] ne gotiu[m] habemus, cu[m] nec literas ipsi sciamus, nec imperio eas < Thucydides ab exilio reuocatus ob historiam quâ condidit.> obtinendo tuendoq[ue]; cõferre quicquam aut conducere pute mus? Thucydidem imperatorem Athenienses (inquit ide[m] Plinius) in exiliu[m] egere: reru[m] conditorem reuocauere: eloquentiam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-207.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 201 quentiam mirati, cuius uirtutem damnauerant. Thucydides ab exilio publico decreto reuocatus est, ut historia[m] scriberet, quæ nunc extat. Nunc uerò Quis dabit historico quantum daret acta legenti? ut inquit ille Satyrographus. Vnde fit ut res à maioribus nostris gestas tam commemorare possimus, quàm terra editi homines auos citare suos. Quanquam non magno= pere fortasse refert nostri temporis res gestas obliuione transmitti, qui nihil aut pauca literis celebranda gessimus: certè multa potius silentio mandanda sunt. Quo minus nurum est summos rerum nostraru[m] arbitros nullo in numero beneficiarioru[m] habere instituisse literatos homines, ut qui res gestas prodere æternæ memoriæ gaudeat. Alexander Magnus inter spolia Darij Persaru[m] regis unguentoru[m] scrinio capto, quod erat auro gemmisq[ue]; ac mar garitis preciosum, uarios eius usus amicis demonstrantibus, quando tædebat unguenti bellatoru[m] et militia sordidum, < Alexander Homeri Pindarius cultor.> Imò Hercule, inquit, librorum Homeri custodiæ detur. ut preciosissimum humani animi opus quàm maximè diuiti opere seruaretur. Idem Pindari uatis familiæ penatibusq[ue]; iussit parci cum Thebas caperet. Aristotelis philosophi patriam condidit, tantæq[ue]; rerum claritati tam benignum testimonium miscuit. Autor idem Plin. Diu addu bitaui an id quod sequitur, adderem. Veritus sum enim ne temporu[m] nostrorum iniquitas fidem historiæ derogaret, in cachinnosq[ue]; tandem res memorabiles abirent. Ad extremum tam[m]e literarum amor, et ueri admiratio peruicit ut adscriberem. Apud Athenæum lib. I X. Dipnosophistaru[m] Laurentius uir Romanus unus eoru[m] ita inquit, de Tetrace aue loques, ἀνοιζων ἐν τὴν παρὰ ἐθελειστελθι μὴν μὴν ἐθελειτο ἐν ποῦν ἐν τὴν ὑπολυτοκλάντω παραματεῖα (δυπανόσια γερελημανια)

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-208.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET φιναι τάλαντα παρ ἀλεξάνδρα τῶν σαγδρίπλω λόγος ἐχει μὲ πλῶ πορὶ τῶν ὑων ἰσορίαν) ἔδὲν εὐφον πορὶ αὐτή λειμωνον. Ego aute[m] existimās uirum doctissimu[m] Aristotelem digna[m] hanc auem putasse, de qua mentione[m] faceret, cum tractatu[m] illum eius tot taletis æstimatum adijssem (nam Stagiritem ipsum octingenta talenta ab Alexandro accepisse fama est ob historiam animalium) nihil quicquam in eo de ea aue inueni. His Athenæi uerbis eologium habemus summi regis Alexandri ad doctrinæ literarum indicaturam, qui unum tractatum Aristotelis præceptoris sui quadringentis & octoginta millibus aureoru[m] nostri temporis æstimauit ac redemit. De hoc loquens Plin. lib. octauo, ita inquit, Ari= stotelem in his magna secuturus in parte, præfandu[m] reor: Alexandro Magno rege inflammato cupidine animalium naturas noscendi, delegataq[ue]; commentatione Aristoteli summo in omni scientia uiro, aliquot millia hominum in totius Asiæ Græciæq[ue]; tractu parere iussa, omnium quos uenatus, aucupia, piscatusq[ue]; alebant, quibusq[ue]; uiuaria, ar= menta, aluearia in cura erant, nequid usquam genitum ignoraretur ab eo: quos percunctando, quinquaginta fer= me uolumina illa præclara de animalibus cōdidit. Si quin quaginta uolumina rectè legitur apud Plin. non omnia ad nos peruenerunt. nostræ tamen ætati gratulandu[m], quòd libri de anima, eorum præstantissimi, non interciderunt. Nam innumera propemodum uolumina eum scripsisse ex Laërtio nouimus. Quàm male autem cum promis con dis ærarij nostri ageretur, si eius regis æmulos principes haberemus? quàm longè autem abigerentur ab aula sori= ces illi Prætoriani diuisorum asseclæ, qui nobis sericati ob oculos incurrunt arroso argento principali tumidi? O mirificam officinam, quæ quamuis sordidos homines, sesqui

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-209.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 203 sesquimense politos ad unguem nobis reddat. O' inania, ô ingrata, ô pudenda deniq; literarum studia, quibus ad= uersis fatis nequicqua[m] intabescimus: quos isti non sapien= tiæ amore captos, sed mēte potius putant. Verum ut quod instat agamus, idem Plin. lib. v 11. Medicinæ scientiam, inquit, in Theombroto Ptolemæus rex Megalensibus sa= cris donauit centu[m] talentis, seruato Antiocho rege. Et lib. x x i x. Erasistratus Chrysippi discipulus, Aristotelis < Præmia medi corum memorabilia.> filia genitus, Antiocho rege sanato, centu[m] talentis dona= tus est à rege Ptolemæo filio eius, ut incipiamus & præmia artis ostendere. Erasistratum & Theombrotum uel eundem fuisse intelligimus, uel Plinium non eundem auto rem utrobi que secutum. Centum talenta, sex aginta millia aureorum ualuisse post paulò docebimus. Idem libro se= ptimo, Aristidis Thebani pictoris unam tabulam centum talentis rex Attalus licitatus est, octoginta emit duas Cæ= sar Dictator, Medeam & Aiacem Timomachi, in templo Veneris genitricis dicaturus. Candaules rex Bularchi pi= ctura Magnetum exitij, haud mediocris, pari rependit auro. In antiquis legitur, medio crispanti. quare sic legen dum censeo, mediocris spatij rependit auro. Nam repen dere pari auro nunquam à Plinio dictum est. & alioqui Plinius mediocris magnitudine tabulæ, precij magnitudi= nem significare uoluit. Rependere auro plena est locutio. <Cicero de Oratore, Cui pro Gracchi capite aurum erat repensum. quod Plinius ipse libro x x x i i. imitatus est, his uerbis, Hæc paulatim exarsit rabie quadam, non iam auaritia, sed fames auri: utpote cum Septimuleius, C. Gracchi familiaris, auro repensum caput eius excisum ad Opinium tulerit. id est, πρὸς χυσὸν αυλιαθμισομύνη οἰκόν καράλω, uel πρὸς χυσὸν ἰοραστον. Quanta autem autorit> < Rependere auro.> < Cap. 3.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-210.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET < Artium autoritas. Cap. 10. > autoritas artibus olim fuerit, etiam ex eo conijcere possu mus, quod idem lib. x x x v. inquit de Pamphilo pictore loquens, Docuit neminem munoris talento annis decem: quam mercedem Apelles & Melanthius ei dedere: & hu ius autoritate effectum est Sicyone primum, deinde & in tota Græcia, ut pueri ingenui ante omnia graphicen, hoc est, picturam, in buxo docerentur: recipereturq[ue] ars ea in primum gradu[m] liberaliu[m]. In uetustis tamen penè omnibus legitur, ut pueri ingenui omnia antigraphicen. licet hoc Hermolaus ex uetustis restituisse se dicat. Quare suspicor sic Pliniu[m] scriptu[m] reliquisse: Ingenui omnia ante graphi= cen: quasi hæc fastigiu[m] doctrinæ puerili imponeret. quod tamen admonendi animo dictum à me existimari uelim, non enim facile mutandam esse structuram ueterem cen= seo. Nonnihil hanc opinionem meam intendit id quod se quitur, Semper quide[m] honos ei fuit, ut ingenui eam exer= cerent, mox ut honesti, perpetuo interdicto ne seruitia docerentur. Cæterum quod hic dicitur neminem docuisse, minoris talento annis decé, non consentaneum mihi uisum est, ut cum tanta precia tabularum legeremus apud Pli= nium, idem tamen docendi precium tam paruum poneret, atq[ue] ita poneret, ut admirari nos uellet. Quare cum exem plaria antiqua adirem, reperi non annis, sed annuis legen= dum, nec decem, sed x L. ut sit, Docuit neminem minoris talentis annuis quadraginta. quanquam in antiquissimo scriptum erat quingenta, in pagella quidem, sed in mar= gine quadraginta. Vt minimum autem annuis decem le= gendum, hoc est, aureorum sex millibus. quod longissimè abest ab eo sensu qui ex impressis percipitur, absurdissi= mo illo quidem, cum etiam pluris hodie pictores insti= tuantur. Atqui ne decoxisse doctrinam eam Apelli pute= mus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-211.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 205 Lib. 35. ca. 10. mus, qui tanti picturam didicit: idem autor de eo loquens aliquanto pòst ita inquit, Pinxit & Alexandrum Ma= gnum fulmen tenentem in templo Ephesiæ Dianæ uigin= ti talentis auri. digiti eminere uidentur, & fulmen extra tabulam esse. Immane tabulæ precium accepit aureos mensura, non numero. Vel ut ex uetustissimo lego, tabulæ precium in nummo accepit aureo, mensura, non numero. Viginti auri talenta, ut minimum centum ac uiginti millia aureorum coronatorum ualent. quod tamen exquisitius postea uiderimus. Strabo libro x i i i. de Co insula lo= quens, & urbe eius cognomini, In suburbano est Aescu= lapij templum ualde nobile, simulachris multis refertum: in queis est Apellis Antigonus. Fuit etiam pridem Venus è mari emergens, quæ nunc diuo Iulio Cæsari dicata est Romæ, quam Augustus honori patris consecrauit, ut ge= neris autorem. Fama est Cois pro tabula centum talenta ex imperato tributo remissa esse, ἰασὶ ἐπιδοῦς ἀυτὶ ἡ παρις ἐκατον ταλάντων ἀρεσην ἀνταδὴ τὸ προσαχέντος φορα. Interpres eo in loco lapsus, anadyomenen, id est emergen tem Venerem, nudam transtulit, quasi apodyomenen. Est enim ἀνάδυσις emersus, cui opponitur ἀντάδυσις, quan= quam & aliud significat. Homerus, Plinius lib. supradicto, Venerê exeuntem è mari diuus Au gustus dicauit in delubro patris Cæsaris, quæ Anadyo= mone uocatur, uersibus Græcis tali opere dum laudatur uicto, sed illustrato. huius enim inferiorè parte qui refice= ret, nô poterat inueniri. Ego tame ex uetustis melius pos= se legi puto, Versibus Græcis tali opere dum laudatur ui= cto: sed per tot lustra huius inferiorè parte corruptam qui reficeret, nô potuit inueniri. Per lustra aute Cêsores olim sarta Anadyomene Apellis.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-212.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sarta tecta ædium sacrarum tuenda locare solitos esse no= tum est. Romanoru[m] igitur res nummaria ita propemodu[m] <c>ostituta fuit. Græci drachmis, minis, & talentis usi sunt. Talentum multiplex fuit autore Festo. Atticum autem sex nullium denariorum fuisse dicit. (inquit Suidas) . Ta= lentum, inquit, nunarum est sexaginta, muna autem drach= marum centum. Hoc etiam legimus in uersibus illis qui a= pud Priscianum leguntur, & Faunini esse dictitantur: Cecropium superest post hæc docuisse talentum, Sexaginta minas seu uis sex milia drachmas, Quod summum doctis perhibetur pondus Athenis. Priscianus de ponderibus, Scrupulus, inquit, sex siliquæ. drachma, scrupuli tres. uncia, drachmæ octo. scrupuli x x i i i i. uncia x i i. libra. Libra, uel mina Attica, drachmæ l x x v. Libra uel mina Graia, drachmæ x c v i. talentu[m] Atheniense paru[m], minæ sexaginta. magnu[m], minæ l x x x i i i. & unciæ quatuor. Ad hoc probandu[m] citat Liuium, sed quonia[m] uerba Liuij apud Priscianum corru= pta leguntur, ab autore ipso repetenda sunt, qui lib. i i i i. de bel. Maced. de Tito Quintio loquens Græciæ libera= tore, Ingens, inquit, numerus erat bello Punico captoru[m], quos Annibal, cum à suis no[n] redimeretur, uenumdederat. Multitudinis coru[m] argumentu[m] est quod Polybius scribit, centum talentis eam rem Achæis stetisse, cum quingentos denarios precium in capita, quod redderetur dominis sta= tuissent. Mille enim ducentos Achaia ea regione habuit. Hactenus Liuius. Ex cuius uerbis intelligimus in centum talentis millies ac ducenties quingentos denarios esse, hoc est, sexceties mille. quod perinde est ac si dicas centies sex millia denariorum. Ita planum fit in quolibet talento sex millia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-213.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 207 millia denariorum fuisse, cum centesima pars eius summæ sint sex millia. Rem per se odiosam, quàm potui facilimè explicui, sicq; ubiq; facturum me co[m]paraui: ne qui hunc librum in manus sumpserint, idetidem necesse habeant eo tantisper deposito palimpsestum sumere. sic appellant ta= < Palimpsestos.> bellam deletilem quæ calculatores utuntur, quanquam Cicero pro charta utitur deletitia. Addit hoc Priscia. Denarios eo tempore nummos argenteos fuisse siliquaru[m] pondere uicenarum quaternarum: id quod Liuius in eo libro ostendit de triumpho eiusdem Quintij loquès, his uerbis, Signati argenti octoginta quatuor nullia fuere Atticoru[m], tetrarchiam uocant. trium ferè denariorum in singulis argenti est pondus. Quo in loco Liuij non tetrarchiam, sed tetradrachma lego:non ex Prisciano, apud quem inanis areola pro hoc uerbo relicta est, sed ex Cicerone, & Polluce libro nono de uocabulis rerum ad Commodum Cæsarem: < Didrachmum.> qui autor didrachmum, tridrachmum & tetradrachmum nomismata olim fuisse tradit, eumq; nummum ab Atheniensibus bouem appellatu[m] esse ab eius pecudis nota, < Tetradrachmum.> indeq; ficta ab Homero arma hecatombæa et enneabæa. Id etiam ex Prisciano satis intelligi potest, qui nummos illos Atticos fuisse scribit duarum & septuaginta siliquarum. Idem Liuius (inquit ille) ostendit libro x x x v i I. < Arma Hecato> ab Vrbe cond. magnum talentum Atticum octoginta habere libras & paulò plus, cum supradictorum computatio manifestet octogintatres libras & quatuor uncias habere talentum, quod est denariorum sex millium. Liuij uerba hæc citat, Talentum ne minus pondo L x x x. Romanis ponderibus pendat, uel sic decreuit Senatus, ut non plus quàm ternæ libræ & quaternæ unciæ singulis talentis desint. Hactenus Priscianus. Cuius co[m]putationem sic

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-214.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET sic accipio (nihil enim aliud addidit) cum unumquodque talentum sex millia denariorum penderet, octo quoque millia drachmarum pendisse ratione prædicta. Hæc octo millia si in centenarios partiaris, octoginta utiq[ue] li= bras centenarias habebis. Atqui cum libra antiqua quam Liuius secutus est, drachmarum fuerit sex & nonaginta, supererunt quater octoginta drachmæ, id est, trecen= tæ & uiginti: ex quibus ratione dicta tres libræ conficiuntur, & insuper tertia pars libræ, id est, duæ et triginta drachmæ. Ita in talenta singula ternæ libræ cum trien= te tribuuntur ultra octoginta libras. Sciendum autem, in= quit ille, quòd secundum Liuij computationem centum minæ Atticæ, quarum singulæ L X X V. drachmas habent, faciunt talentum magnum. minus autem talentum sex aginta minæ secundum Dardanum faciunt. Maius autem & minus fuisse docet Terentius in Phormione, cum inquit, Si quis daret talentum magnum. Italica autem mina drachmas habet (ut suprà dictum est) nonaginta sex, quæ libra est X I I. unciarum, hoc est, denarij L X X I I. Quæ computatione L X X I I I. libræ Romanæ, & quatuor unciæ, quod magnum talentum esse diximus, centu minas Atticas faciunt. Seneca in decimo Epistol. ad Nouatum, X X I I I I. sestertia, inquit, id est, talentu Atticu paruu. X X I I I I. enim sestertia, sex aginta libras habet. Hactenus apud Priscia. legitur. Quo dicto Priscianus ipse sibi cōtrarius est. Hac enim ratioe talentu magnu septe millia & quingentas tantum drachmas habuisse probatur, quod Liuij supradicta ratione octo nullia habebat. Quippe cu[m] singula tetradrachma, id est, quaternarum drachmarum nummos, ternis denarijs æstimauerit, sena quoque millia denariorum octonis nullibus drachmarum æstimauit. At hoc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-215.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 209 hoc quàm sit cōsentaneum cum postremo dicto, uideamus. In promptu est enim unicuique uidere, cum centum libræ centenariæ decem millia drachmaru[m] ualeant, si inde quar= tam partem eximamus, ut libræ iam sint septuagintaquin que drachmarum, non plus quàm septem millia & quin= gentas drachmas talentum ualiturum, quod tamen Liuiana computatione octo millia ualuit. Iam uerò octoginta= tres libras per numerum drachmarum, id est nonagies se= xies multiplicemus, fient in summa septem millia nongen= tæ sexaginta octo drachmæ. his si trientem supradictum, id est duas & triginta drachmas addiderimus, quæ ex qua ternis illis exuberantibus uncijs fiunt, numerum omnino octo millium habebimus. Quare manifesta est hallucina= tio in calculo supradicto: quem Prisciani esse ideo non credo, quòd in tribus libris antiquis, quos uidi, tractatus ille nonuisitur, uno etiam antiquissimo. Centum igitur minæ Atticæ talentum magnum ut fecerint, non id talen= tum erit cuius Liuius loco supradicto meminit: sed Eu= <Euboicum ta- lentum.> boicum fortasse, de quo idem Liuius libro eodem sic in= quit, de pace loquens cum Antiocho facta, Europa absti= nete, Asiaq[ue] omni quæ cis Taurum montem est, decedite. Pro impensis deinde in bellum factis, x v. millia ta= lentum Euboicum dabitis: quingenta præsentia: duo mil= lia & quingenta cum Senatus populusq[ue] Romanus pa= cem comprobauerit: mille deinde talenta per duodecim annos. Quid sit autem Euboicum talentum, docet Festus his uerbis, Euboicum talentum nummo Græco septem millium & quingentorum cistophorum est: nostro, qua= tuor millium denariorum. Cistophororum autem crebra <Cistophori.> est mentio apud Liuium, ut libro eodem in triumpho L. Scipionis, Tulit in triumpho argenti pondo c x x x= <Liuij locus.> O VII.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-216.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET V I I. millia. Et paulò superius de nauali triumpho L. Aemilij, Pecunia translata nequaquam tanta pro specie regij triumphi. Tetracina Attica C C X X X I I I. millia. Cistophori C C C X X X I I. millia. In superiore exemplo non tetracinum & cistophori lego, sed tetradrachmum & cistophorum genitiuo casu. In hoc autem tetradrachma & cistophori: & ubique apud Liuium sic emendandum censeo. Tetracinum enim quid sit, nemo, ut arbitror, nouit. Nec tamen dictum Festi conuenit cum ratione Liuiana, quæ talentum sex millium denarium facit. Nisi etiam corruptum numerum apud Festum aliquis suspicari malit. quanquam alioquin Festus ipse sibi non constat, qui alibi talentum Atticum sex millium denarium facit, Rhodium cistophorum quatuor millium: alia etiam genera ponens nihil ad rem pertinentia. Quare potius adducor, ut talentum apud Liuium sit octogenarium, & proportionem epitriton habeat, id est sesquitertiam, uel ut alij loquuntur, tertiariam, ad talentum Atticum minus, quod sexagenarium est. Sic enim ratio quadrabit, ut quâ proportionem denarius ad drachmam habuisse dicitur, eandem Liuianum talentum ad uulgare, id est ad Atticum habeat. Libras nunc cætenarias intelligi uolo. Nam quod apud Priscianum legitur, ut talentum minus sexagenariu[m] sit, & libræ eius septuagintaquinque drachmarum, nullo autore confirmari potest. Cum enim Suidas, Pollux, Festus, Græci & Latini talentum Atticum sex millium drachmarum esse dicant, & sexaginta minarum, necesse est ut L X. minas non Atticas, sed Græcas intelligamus, & centenarias, quæ Atticas octoginta faciunt. Talenti magni meminit Plautus in Mostellaria his uerbis, Si hercle nunc ferat sex talenta magna argenti pro istis præsentaria, nunquam Talentum magnum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-217.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 211 quam accipiet. Locus autem ille Liuij qui apud Priscianu[m] citatur, non lib. x x x v i i. legitur, sed x x x v i i i. his uerbis, Argenti prohi x i i. millia Attica talenta data intra x i i. annos pensionibus æquis. Talentum ne minus pondo L x x x. Romanis ponderibus pendeat. Vbi tame[n] ordinem uerborum peruersum esse credo. Non enim La= tinè x i i. nullia tale[n]ta, sed talentum dicitur, quomodo & alibi & in loco suprà dicto locutus est Liuius. Quare hic Liuium scripsisse puto, argenti prohi Attica talenta xii. millia, uel Atticum talentum. Quod si de talento dicere ulterius pergam, exitum res non inueniet: usqueadeo de ta lento diuersa produntur & uaria ab autoribus. Suidas & Hesychius talentum apud quosdam centu[m] & uigintiquin que librarum fuisse tradunt, apud nonnullos genus fuisse nomismatis. Non omittendum id quod Pollux inquit, ta= lentum Atticum apud Athenienses Atticas drachmas ca= pere numero sex millia: apud alios eundem numerum, sed suarum cuiusq; loci drachmarum. Id quod eò pertinere potest, quod de talento Liuiano dictum est, siue Eubocu[m] siue aliud fuerit, ut quomodo Athenis & alibi talentu[m] sex millia drachmarum habuit uernacularum cuiusque loci, sic Romæ sex millia denariorum habuerit, quæ tamen æ= quauerint pondere octo millia drachmarum. Vitruuius li= bro x. de testudine Agetoris Byzantij loquens, Erigeba= tur autem machina in altitudinem ad disijciendum muru[m] circiter pedes centu[m]. Item à latere dextra ac sinistra pro= currendo perstringebat non minus pedes centum. Guber= nabant eam homines centum, habentem pondus talentum quatuor millium, quod fit quadringenta octoginta millia pondo. His uerbis, si emendatè leguntur, autor est Vitru= uius talentu[m] centum & uiginti pondo Romana co[n]tinere: o 2 quod Talentu[m] secundum Vitruuiu[m].

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-218.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET quod genus proximè accedit ad illud talentum quod Suidas & Hesychius posuerunt. In alijs libris quadringenta non aginta millia legitur. Qua ratione talétum centum & uiginti pondo & semissis fuit. quod ipsum ego non argenti talétum fuisse, sed negociatoriu & mercimoniale puto, quod duplicem fortasse ad talentum argēti proportionem habebat, ut hodiè libra argentaria & aurificum subdupla est zygostaticæ. Et sic singuli homines quina paulò minus millia pondo Romana mouebant machinali libramen to, nostra circiter tria millia & sexcenta. usqueadeo diuersa autores de talento scripserunt. Nihilo tamen secius constituere omnino habeo quid sit talentum, quantumq[ue]; sit ad Romanum nummum relatum: siquidem ad ulteriora progredi ordine instituto contendo. Obseruaui igitur Romanos non antè talenti uocabulo uti coepisse, quàm imperij fines ad eas usq[ue]; gentes prorogauerunt, quæ hoc uocabulo signati argenti utebantur. Tunc autem eos uerisimile est eodem genere talenti uti solitos, quo genere utebantur ij quibuscum commercia aut belli aut pacis habuerunt, nisi siquando certis uerbis cocepta foedera aliud genus induxerunt, ut in Antiochi foedere iam dicto factum est, quo cautum est de talenti quantitate. Ferè autem talentorum uocabulo usi sunt in rebus Græciæ & Asiæ. Quare cum Græci et Asiatici populi sena millia drachma rum & sexagenas minas talento tribuant, ego in colligen dis summis hanc rationem ut potissimam sequar. Malo enim extenuasse res uideri, quàm in maius auxisse. At qui nemo talentum apud scriptores rerum in Græcia aut Asia à Romanis gestarum, minus fuisse libris sexaginta contenderit, ut arbitror. Denarij autem & drachmæ promiscuam appellationem habebos, autoritate fretus Plutarchi &

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-219.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 213 & Plinij, & scribentium concordia. Nec me deterrebit locus ille Liuianus, in quo pro trium fortasse quatuor le= gendum est: quanquam & inter antiquum denarium & drachmam Atheniensem potuit aliqua esse differentia. quod tamen non probo. Habeo enim antiquissimum in ho norem Romuli & Remi percussum, quibus infantibus lu= pa sub ficu ubera præbet. Literæ exesæ uetustatem præ= ferunt. Pondus idem quod reliquis qui drachmales sunt. ab altera parte X litera denarium significare uidetur, sed potuit tetradrachmus nummus malignè percussus es= se in difficultate reipublicæ Atheniensium, ut aliquando Romæ factum esse docebimus: ita ut quatuor drachma= rum nummis non multo plus tridrachmo ualeret, id est de narijs tribus. παλαντων (inquit Suidas) μνῶν ἰσίν ἐν δὲ μυα δοξαχυων ἐν δὲ δοξαχυν ὑδονων ἐν ἐν. Talentum (in= quit ille) nunarum est sexaginta, nina autem drachmarum centum, drachma obolorum sex. Sed de minutis postea ui= derimus, ne quid addubitatum relinquatur. < Aestimatio talenti xere nostro.> Nunc talen= tum æstimabimus sexcentis coronatis nostris, hoc est sexa= gies Denis. Denos enim aureos in libras constituimus. Hæc ratione centum talenta centies sexcentos aureos ualent, hoc est sexaginta millia: quod promptum est colligere in di gitos tantum calculum deducenti. Centies enim quingen= ti, quinquaginta nullia efficiunt: & centies centum, decem millia. Eadem ratione decem talenta, sex millia coronato= rum ualent: & uiginti, duodecim: triginta, decem & octo: quadraginta, quatuor & uiginti: quinquaginta autem, triginta: & nulle, sexcenta nullia. Quod semel dicendum duxi, ne lectores posthac æstimandis summus hæreant. Ita fit ut quod Græci quinquaginta talenta argenti dicunt, Romani duodecies sestertium dicant, quæ summa census est

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-220.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET est Senatorij: quod ita postea probabimus, ut nemo in po- sterum ambigat. Veniamus ad historicorum loca. Plutarchus in Cæsare, Circa Pharmacusam insulam à piratis cæ pitur, qui per idem tempus nauibus magnis & immensis classibus mare occupauerant, à quibus cum pro eo redimendo uiginti poscerentur talenta, derisit, quòd qualem cepissent uirum, ignorarent: proinde quinquaginta se daturum pollicitus est. Tranquillus in eodem Cæsare, Numeratis deinde quinquaginta talètis, expositus in littore, non distulit quin è uestigio classe deducta persequeretur abeuntes. Quinquaginta talenta, triginta nullibus coronatorum æstimo. Idem Plutarchus, Cæsar ex Prætura prouinciam sortitus Hispaniam, cum proficiscenti creditores mæ gnis clamoribus impedimento essent, co[n]súgit ad Crassum, qui Romanorum ditissimus, aduersus Pompeij in Republica potentiam, acri Cæsaris ingenio ac seruore simul egebat. Crasso igitur contra inexorabiles maximè ac importunos creditores octingentorum & triginta talentorum sponsione interueniente, Cæsar in prouinciam abijt. Hoc perinde est ac si dicam, quadringenta & nonagintaocto nullia aureorum quæ Cæsar debebat, Crassum fide sua esse iussisse: de quo idem Tranquillus: Ex Prætura ulteriorem sortitus Hispaniâ, retinentes creditores interuentu sponsorum remouit. Appianus in secundo bellorum Ciuilium: Cæsar deinde in Iberiam delectus Prætor, cum magna facultatum partem ob ambitum ære alieno deuinxisset, huiusmodi uerbis usus esse dicitur, Bis nullies & quingenties centena millia sibi adesse oportere, ut nihil haberet. Quæ summa ære nostro maior est bis & sexagies centenis millibus Aes alienum aureorum. Huius dici fides ab exemplari Græco petenda mihi uisa est: quod mihi uidere longo interuallo con tigit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-221.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. tigit beneficio Lazari Baysij utraque lingua doctissimi, ut scripta eius testantur: qui legatione Venetijs functus est, unde illud uolumen profectum. In eo autem sic locus hic legitur, [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-222.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Plutarchus in Crasso, Apud Romanos omnes constat uirtutes quas plurimas Crassus habuit, unius auaritiæ sordibus obscuratas fuisse: cuius uitijs clarissimum testimonium præbet magnitudo diuitiaru[m], quas breui admodum tempore sibi comparauit. Nam cum trecenta solum talenta ex paterna hæreditate accepisset: priusquam aduersus Parthos exercitum duceret, septem millium & centum talentorum summam coëgisse traditur, cum etiam decimam facultatum suarum partem Herculi consecrasset, & publicum epulum dedisset populo, ac tres minas in singula ciuium capita contulisset. < Crassi diuitiæ male partæ.> Harum diuitiarum maximâ partem (si uerum proferre licet) ex ciuilibus bellis atque incendijs comparauit, calamitatibus publicis ad priuatas utilitates abutens. Et paulò post enumeratis prædijs quæ in Vrbe & ruri sectionibus quæsiuerat, Seruos præterea, inquit, circiter quingentos enit fabrilis artis & architecturæ peritos: nec ijs tantum ad propriæ domus extractionem usus est, sed ciuibus ædificare uolentibus eorum operas mercede locabat, ac simul areæ spatium cuicunq[ue] pro arbitrio suo ad ædificandum uendebat. Cumq[ue] signati argenti maximam copiam, & agros mirificè cultos, in ijsq[ue] cultorum ingente numerum possideret, minimi tamen hæc omnia facienda uidebantur præ maxima turba seruorum quos uarijs artibus instructos habebat, lectores, scribas, pictores, argentarios, procuratores, mensarios, quos ipsemet summa diligetia curare, discentibus assistere, plerosq[ue] etiam docere consueuerat. < Seruorum cura maxima habenda.> Aiebat enim præcipuam domini curam circa seruos esse oportere, cum sint rei familiaris tanquam animata instrumenta. Septem millia & centum talenta, bis & quadrigies cætera nullia aureorum nostrorum ualèt, & sexaginta præterea. Quam summam si Cras

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-223.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. si Crassus post decimatas facultates suas, & largitionem popularem habuit, quid existimamus eum integris facul= tatibus habuisse? Quod si uerum est eum in singula capita ciuium Romanorum ternas minas dedisse: ut centum mil= lia ciuium fuerint ad donatiuum nomina sua dantium, mi= noris trecentis myriadibus, id est tricies centenis millibus defungi largitione non potuit. Quare hunc locum suspe= ctum habebam quod ad minas pertinet, antequam Græ= cum exemplar uidissem, præsertim cum circa hæc tempo= ra censu Romæ acto inuenta sint quadringenta sexaginta millia paulo ante proscriptionem Syllanam. Postea uerò quàm Græcum librum legi, interpretis errorem intellexi. Plutarchus autem ita Græcè scribit, πιακοσίων γείρ ο πλείω πεκτημεν ο ἐν ἔρχην παλάντων, ἐπα παρὰ πιο ωολιτεῖαν ἀγο= θύσας μὴ λοδ ἐρακλεῖ πιο δεκάτω, καὶ τὸν Λήμον ἔκάσως, φεῖς δὲ μὴνας ἐκάσω ὑμαίων σπηρεστον ἐκ τῶν αυτῶν παρα= χῶν, ὑμως πρὸς τὸν ἐπὶ πάθεις στατείας, αυτῶν αυτῶν θεμωνος ἐκλε= ρωμὸν τὸν ὑσίας, εὕρεν ἐκατόν παλάντων τίμημα πρὸς ἐπίκαίν χελίος. Cum enim ab initio non plus trecenta talenta pos= sedisset: postea cum ad Rempublicam administrandam se contulisset, interim decimam facultatum suarum Herculi polluxit. epulum priuatim fecit singulis ciuibus Roman. tesseram annonariâ trium mensium dedit. quibus peractis, tamen antequam in Parthos expeditionem suscepit, cum rationem census sui inisset, septem millium centumq[ue] talen torum æstimationem comperit. Interpres exemplari dece ptus, minas pro mensibus transtulit. Diximus supra apud Plinium legendum esse de codem Crasso, In agris sester= tium bis millies possedit, Quiritu[m] post Syllam ditissimus. Siquidem bis nullies, quinquagies centena nullia aureorum ualet. Quare Claudij libertus Pallas, qui à Cornelio Ta= cito se Pallas ter mil- le sestertiu[m] pos sedit, Crasso di tior.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-224.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET cito sestertij ter millies possessor dicitur, uicies & quinquies cætenis nullibus Crasso fuisse ditior perhibetur: quod etiam Plinius satis significauit his uerbis, Multos postea cognouimus scruitute liberatos, opulentiores, pariterq[ue] tres Claudij principatu, Pallantem, Callistum, & Narcissum. Diuitiæ autem Narcissi in prouerbium uenisse uidentur, cum Iuuenalis dicat, Nec Croesi fortuna unquam nec Persica regna Sufficient animo, nec diuitiæ Narcissi, Indulsit Cæsar cui Claudius omnia. - Magis id mirum forsitan uideri possit, quonam modo Demetrius Pompeij libertus unius ciuis R[everen]d[us] qui priuatum fastigium, aut certè ciuile non excessit, tantas opes parare potuerit: de quo Plutarchus in Pompeio ita inquit, Demetrij coniugem, qui Pompeij libertus plurimu[m] apud ipsum potuerat, quiq[ue] censum trium millium talætorum reliquerat, Pompeius præter naturæ suæ mores, nec humanè nec liberaliter habuit. De eius liberti insolentia & fastu & opibus multa ab eode[m] autore alio loco dicu[n]tur. Sed quod de Cæsare ex Appiano dixeram, id uerò uidendum est. fidem enim excedere uideretur, ut ciuis Romanus, id est ante Dictaturam, bis millies & quingenties æris alieni habuerit: quod quanti sit ære nostro, paulo superius dictum est. Iam primum Plutarchus de eo ita inquit, Ad impensas autem profusior, breuem ac momentancam sibi gloriam tam magnis opibus permutare uidebatur, cum tamen re uera paruis amplissima compararet. antea uerò quàm ullum inijsset magistratum, nulle ac trecentorum talentum conflasse æs alienum dicitur. mandata deinde illi Appiæ uiæ cura, ingentes prodegit pecunias. Aedilis c c c. & x x. paria gladiatorum exhibuit. Circa spectacula, pompas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-225.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 219 pompas atque epulas profusissimis sumptibus usus, uni= uersas superiorum munificentias obliterauit. Quas ob res affectam sibi plebem reddidit, ut certatim honores ex= cogitarent quibus paria cum illo facerent. Tranquillus de eo loquens, Deposita prouinciæ spe, Pontificatum maximum petijt, non sine profusissima largitione. In quæ reputans magnitudinem æris alieni, cum mane ad comitia descenderet, prædixisse matri osculanti fertur, domum se nisi Pontificem non reuersurum. Plutarchus autem au= tor est dixisse eum matri, Aut Pontificem hodie uide= bis filium, aut exulem. Quanta autem summi Pontifica= < Pontificatus Maximus.> tus esset dignatio, et quàm opimus eius reditus, ex eo coniici potest, quod Tranquillus in Claudio inquit, Po= stremò etiam sestertium octogies pro introitu noui sa= cerdotij coactus impendere, ad eas rei familiaris angu= stias decidit, ut quum obligatam ærario fidem liberare non posset, in uacuum lege prædiatoria uenalis pepende= rit. Si enim pro sacerdotio uno Claudius tantum conferre non dubitauit, quid existimamus de Pontificatu maxi= mo, qui caput erat omnium, ut est hodie, et quem prin= cipes ipsi assumere solebant, ut ex nomismatis apparet? Idem Traquillus in Cæsare, Crassum Pompeiuq[ue] in urbè prouinciæ suæ extractos co[m]pulit, ut detrudendi Domitij causa Consulatu[m] alterum peterent: perfecitq[ue] per utrun= que, ut in quinquenniu[m] sibi imperium prorogaretur. Quæ fiducia ad legiones quas à Repub. acceperat, alias pri= uato, alias publico sumptu addidit. Idem alibi, Egit cum Tribunis plebis collegam se Pompeio destinantibus, id potius ad populum ferrent, ut absenti sibi, et quando= cunq[ue] imperij te[m]pus expleri coepisset, petitio secundi Co[m]= sulatus daretur, ne ea causa maturius et imperfecto adhuc bello

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-226.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bello decederet. Quod ut adeptus est, altiora iam meditans, & spei plenus, nullum largitionis aut officiorum in quenquam genus publicè priuatimq[ue] omissit: forum de ma[n] nubijs inchoauit, cuius area super sestertium millies constitit: munus populo epulumq[ue] pronunciauit in filiæ memoriam, quod ante eum nemo fecit. Quorum ut quàm ma[teri]a expectatio esset, ea quæ ad epulum pertinerent, quæuis macellarijs oblocata, etiam domesticatim apparabat. Et paulo inferius, Legionibus stipendum in perpetuu[m] duplicauit: frumentum, quoties copia esset, etiam sine modo copiaq[ue]; præbuit, ac singula interdum mancipia & prædia uiritim dedit. Et rursus inferius, Tum reoru[m] obæratorum aut prodigæ iuuentutis subsidium unicum ac potentissimu[m] erat. Hæc & huiuscemodi alia etiam si post præturam Hispaniensem contigerunt, tamen eò pertinet, ut intelligamus Cæsarem ingenio admodu[m] profuso ac magnifico fuisse, & quod non nisi summa appeteret. Eiusde[m] generis sunt quæ sequuntur apud eundem autorem, Munditiarum lautitiarumq[ue] studio sissimum multi prodideru[n]t: uillam in Nemorensi à fundamentis inchoatam, quòd non tota ad animum ei responderet, totam diruisse, quanquam tenuem adhuc & obæratum. Et iterum alibi, Ante alias dilexit Marci Bruti matrem Seruiliam, cui & primo suo Consulatu sexagies sestertium margaritam mercatus est. Quod hic dicitur de margarita sexagies sestertiu[m] empta, fidem facit dicto Pliniano de margarita Cleopatræ cæties sestertium æstimata, id est aureis ducentis quinquaginta millibus. Ego cum inquirerem an id uerum esse potuerit, sic rationem ducebam, Dotem omnem margitarum, ut Plinius inquit, & gemmarij nostri confirmant, in candore, in magnitudine, in orbiculari forma, in læuore & pondere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-227.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. De unionibus. pondere esse scimus. candorem nostri nitorem Indicum intelligu[n]t. Quare in unionum indicatione omnia hæc ob= seruant. Cum hæc proderem, percunctatus sum à gemma= rio quodam primi nominis mihi familiari, quem uidisset unquam preciosissimum unionem, quantum pendere me= munisset. Cum de hoc uerba faceremus, & ille tricenarios se uidisse respondisset, idq[ue] ut memorabile in præcipua bo nitate commemoraret, inter sermonem aduenit gemarius alter qui dixit pridie se unum tenuisse quadraginta ceratia pendentem. Hoc enim uerbo in gemmis appendendis utuntur, quod infrà à nobis exponetur. Is igitur cum rei pernoscendæ cupidu[m] me uideret, ait se postridie mihi eum ostensurum in manibus inclusoris aut uascularij qui illigadum eum monili conduxerat. Ea die ad constitutâ horam non affui. tertio die cum uenissem ad eum, comperi ab in= clusore redditum, cæterùm eum esse in dactylotheca prin cipali, tribus aureorum millibus emptum, auellanæ magni tudine, orbiculatum, eximiæ pulchritudinus, pondere (ut dixi) quadragenarium. Ab alio gemmario auduii, quo e= tiam familiariter ut ebar, unam se margaritam tenuisse, exquisita bonitate, pondere tricenariam, quatuor millibus aureoru[m] emptam à duce Borboniana Ludouici Regis un= decimi filia, uiragine cordatissima eadem & magnificen= tissima, socru ducis Borboniani: qui hodie in eo genere principum multorum opinione cèsetur, quos sapietissimè Homerus Amymonas appellabat, significare uolens ita o= mni reprehensione maiores, ut ne nasuti quidem homines rhoncos liuoris improbi plenos exhalare soliti; & ipse denique Momus aliquid in eis improbarent. Sed Plinius de unionibus loquens, Pondus (inquit) ad hoc æui se= munciæ pauci singulis scrupulis excessere. Hoc pondus sex & Amymones.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-228.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sex & octoginta ceratia, & bessem ceratij æquat, cum in uncia centum & sexaginta sint ceratia, & uiginti in drachma. Non mirum est igitur si unio omnis æui maxi= mus, & omni dote bonitatis præstantissimus, tanti ea æta= te æstimatus est, qua mundus auro & argento exubera= bat, ut ex sequentibus liquidò docebitur. Plinius libro x x x v i i. de Adamante loquens, ita inquit, Proxi= mum apud nos Indicis Arabicis que margaritis precium est, tertia autoritas smaragdis perbibetur, pluribus de causis. Hactenus Plinius. Ex cuius uerbis intelligimus mar < Ordo gemmaru[m] autoritatis.> garitam in ordine gemmarum adamanti tantum cedere, li= cet hoc tempore uix quartæ sit autoritatis. Idem tamen lib. i x. Principium ergo (inquit) culmenq[ue] omnium re= rum precij margaritæ tenent, Indicus has mittit oceanus. Ergo cum eo tempore unionum inter gemmas prima aut certè secunda esset indicatura, tuncq[ue] rerum precio ad summum licitationis excreuissent, & ille Cleopatræ unio pondere altero tanto præstaret, quem precio sissimum me= moriæ nostræ unionem gemmarum institores memine= runt, atq[ue] eo amplius scrupulo: non abhorere à side puto tanti æstimatum esse: simul quòd omnibus numeris com= mendationis absolutus erat, simul quòd ad culmen proba= tionis & primatum peruenerat, & ita inclaruerat fama, ut natura specimen sui secisse in duabus margaritis existi= maretur, ut ex Plinio apparet. Huius precij ratio sic arbi= tror iniri potest. Quum ex illo gemmario quærere quanti ex formula æstimaretur plurimo margarita quæ pondere quaternaria, & bonitate prima esset: triginta (inquit) au= reis eiusmodi emptâ uidimus. Quid octonariam (inquam) eiusde[m] notæ quanti æstimares? Ait, minimu[m] ducentis. Cum ulterius rogitando per accessiones pergerê, ita resp[on]dit, ut intellige

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-229.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 225. intelligerem accessionem precij deinceps ex pondere, non numero, sed proportione fieri: ut quomodo duplicando pondere supradicto octonaria margarita paulo minus se= ptuplex quaternariæ æstimatione facta esset: sic in duo= denaria & uicenaria & ulterioribus maiore deinceps maioreq[ue] sursum uersus incremento precium augesceret. Qua ratione si precium Plinianæ illi statuamus, in immensum quoddam precium abibit taxatio. < Rursus ad Cæsarem redit. Vnio Scruiliæ datus.> Maius fortasse miraculu[m] sit Cæsarem centum quinquaginta millibus unione[m] unum enuisse, ut adulteræ donaret: de quo Tranquillus ita scribit (ut ad rem redeamus) In primo Consulatu tria millia pondo auri furatus è Capitolio, tantundè inaurati æris reposuit: societates ac regna precio dedit, ut qui uni Ptolemæo propè sex millia talentorum suo Pompeijq[ue] nomine abstulerit. Hæc Tranquilli autoritas fidem facere potest ijs quæ à nobis paulò antè dicta sunt. Plutarchus de eodem loquens, Inter hæc (inquit) res Gallica maximè Cæsarem extulit, qui in remotissimis locis cum esset, bellaq[ue] aduersus Belgas Britannosq[ue] consereret, aurum argentumq[ue] spolia, cæterasq[ue] diuitias ex hostibus partas (tanta horum aderat copia) magno numero Româ misit. horu[m] deinde largitionibus animos ciuium tentans, Aedili busq[ue] ad spectacula tribuës, Prætoribusq[ue] atq[ue] Cōsulibus eorumq[ue] uxoribus donans, multos sibi allexit. Quare in reditu superatis Alpibus, cum ad ciuitate[m] Lucanam hyber naret, uirorum & matronaru[m] magnum numerum eò accessisse memorant, cum plausu lætitiáq[ue] ingenti sese offerentium. Consulares uiri eò profecti sunt ducenti, inter quos Pompeius & Crassus fuere. Proconsulum quoq[ue] ac Prætoru[m] centu[m] & uiginti fasces ante Cæsaris fores inspecti. alios autem omnes spe donisq[ue] repletos Cæsar dimisit, cum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-230.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cum Crasso autem & Pompeio foedus inijt. Idem in Pompeio de initijs Ciuilis belli loquens, Cæsar (inquit) ualidius tum rebus imminebat: qui cum nondum longè Italia[m] attigisset, sedulò ad Vrbem destinabat milites ut comitijs adescent, multos illic tum ciues pecunijs alliciens, multos etiam primorum muneribus demulcens: inter quos Paulus Consul ob nulle & quingenta talenta mutatus est, & Curio Tribunusplebis ingenti ære alieno liberatus est. Hactenus ille. Ecquis est igitur qui animo concipere possit tantam corruptoris munificentiam, qui alterius tantum Consulis fauorem nongentis millibus aureorum redimere non dubitarit? quanquam maior illa fuit Curionis merces, qui sexcenties sestertium æris alieni habuit, ut autor est Valerius lib. 1 x. Ob illas rapinas Gallicas emanauit illud trimetrum iambicum Catulli, Quis hoc potest uidere, quis potest pati, Mamurram habere quod comata Gallia Habebat, & cuncta ultima Britannia? Eo'ne nomine Imperator unice Fuisti in ultima Occidentis insula, Vt ista uestra diffututa mentula Ducenties comesset aut trecenties? Mamurra. Quo ex loco satis conijcere est ingentem esse summam trecenties sestertium, quo Catullus Mamurram præfectum fabrûm Cæsaris locupletatum esse à Cæsare spoliata Gallia & Britannia conqueritur: de quo Plinius lib. xxxvi. sic inquit, Primum Romæ parietes crusta marmoris operuisse totius domus suæ in Cælio monte Cornelius Nepos tradit Mamurram Formijs natum, præfectum fabrûm Caij Cæsaris in Gallia. Neque indignatio sit tali autore inuentare. Hic nanque est Marmurra Catulli Veronensis carminibus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-231.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 225 carminibus proscissus: quem, ut res est, domus ipsius cla= rius quàm Catullus dixit habere quicquid habuisset Co= mata Gallia. Quibus uerbis Plinius ingentem luxum ædi= ficij significauit, quòd Cæsaris & Mamurræ rapinas non modò præ se ferre, sed etiam clamitare uidebatur uoce la= tè exaudibili. Age quid de Luculli diuitijs existimare pos= < Lucullus.> sumus, qui cum Reipub. infensus, priuatæ uitæ se dedis= set, ædibus & prætorijs extruendis, hortis & coenatio= < Bibliotheca Luculli.> nibus amoenissimis incredibili sumptu paratis, & biblio= theca insigni utriusq; linguæ libris referta, atque omni= bus obuia & patenti, opes bello quæsitas conterere non potuit, cum interim quotidiano epularum apparatu in prouerbium propè uenerit? Vnum de eo dictum Plutarchi referemus, quod est in hanc ferme sententiam. Quodam die (inquit) cum Cicero & Pompeius Lucullum in foro sedentem ociosumq; offendissent, eo salutato dixerunt sese apud eum eo die coenaturos ea demum conditione, ut ni= hil ad solitam coenam eorum causa adderet. Quo primùm recusante, coenamq; in diem posterum reijciente, illi sese dicere neque diem alium constituturos, ac ne potestatem quidem illi facturos ut seruis aliquid in aurem imperaret. Hic Lucullus deprensum se uidens, id tandem orare eos institit, ut uel eorum uenia sibi liceret palàm uni ex ser= uis dicere ad Apollinis eo die se coenaturum. erat autem Apollo triclinij aut coenationis nomen. & ordinatas ille ita coenationes habebat, ut taxata coenaru summa unicuiq; < Memorabilis luxus Luculli.> loco esset. Eo igitur audito famuli quid agi ille uellet gnæ ri, coenâ continuò appararunt impèdio quinquaginta mil lium, & tanta celeritate & lautitia epularum, ut P[ræ]o[ph]eius & Cicero constupescerent. Quinquaginta millia num[m]um, mille ac ducétos quinquaginta aureos ualèt. In Plutarcho tamen P

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-232.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tamen Græco hæc uerba leguntur, ἀυτὸς δὲ δεπνὴν ἐν τῷ ἀπόλλων πέντε μυριαδῶν. Solebat autem cœnare in Apolline quinque myriadibus, hoc est quinquaginta millibus drachmarum, quæ quinq[ue] nullibus aureorum à nobis æstimantur, & ducentis festertijs: quare malim myriades nummûm quàm drachmaru[m] intelligere. Huiusmodi multa à Plutarcho referuntur, fidem omnino excedentia, si ex præsenti seculo æstimentur. Athenæus libro X 1 1. de ijs loquens qui luxu & delicijs olim celebres fuerunt: Nicola[us] Nè [n]o[n] περιπατελκὸς ἐν τῷ δεκάτη καὶ εἰνοῦ[m] τῶν ἰσοριγν, λοθικαλὸν φισιν αρικομων &ς ὑμων καὶ θιαμελικοῦντα, λόγον τε ἀποδοντὰ τὴν πρὸς μεθεῖ δάτω ὑπολεμα, ἐξοκεῖλα & ὑπολυτελι διαταρεκ ἔν ἔν παρὰς σωφροσύνης. προφήτε περῶτον &ς. ἀπαν ὑμμαίος ἐγεμόνα γενεὰν, καρδοσκαμων δυεῖν βασιλεοιν πλῶτον μεθεῖ δάτα καὶ πηγὰνα. Nicolaus (inquit) peripateticus in decimo & uicesimo historiarum tradit, Lucullum cum Romam post expeditionem Ponticam redijsset, & ex eo bello triumphasset, rationes ad ærarium retulisse ob eius pecuniæ administrationem: quo facto se abrupta licentia ad uitam sumptuosam & elegantem ex ciuili & prisca frugalitate Romanorum contulisse, idq[ue] exemplum Romanis prodidisse, utpote qui duorum regum opulentiam in cæsum suum uertisset, publica victoria ex Mithridate ac Tigrane parta ad priuata commoda usus. Ex quibus uerbis intelligimus, ut & ex locis pluribus Ciceronis orationu[m], Imperatores Romanos rationes quidem speciosas ad ærarium referre solitos, sed ita tamen, ut reliquorum luculenta fragmenta apud se retineret. Ne nimiu[m] igitur Gallicaru[m] rerum dispensatoribus tanquam uiris ingeniosis & solertibus publica fama plaudat. semper enim huiuscemodi fueru[n]t, qui ex publicis actibus immodicè cre- scerent,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-233.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 227 scererent, ut Athenis Pericles & Phalereus. Varro lib. III. de Rerustica de piscinis Luculli loquens, Contrà ad Nea polim L. Lucullus post quam perfodisset montem, ac ma= ritinum flumen immisisset in piscinas quæ reciprocæ fue= re, ipse Neptuno non cederet de piscatu. In Baiano aut Ardeæ tanta ardebat cura, ut architecto permiserit ut su= am pecuniam consumeret, dummodo produceret specus è piscinis in mare, obiectaculo quo æstus quotidie ab ortu lunæ ad nouam proximâ introire, ac redire rursus in ma= re posset, ac refrigerare piscinas. Columella lib. 1 x. Atta= men ijsdem tèporibus quibus hanc memorabat Varro lu= xuriè, maximè laudatur seueritas Catonis, qui nihilomi= nus & ipse tutor Luculli, gradi ære sestertium milliu[m] qua= dringentoru[m] piscinas pupilli sui uenditabat. Tum enim ce lebres erant deliciæ popinales, cum ad mare deferebantur uiuaria: quorum studiosissimi uelut antè deuictarum gen= tium Numantinus & Isauricus: ita Sergius Aurata & Li cinius Muræna captorum piscium lætabantur uocabulis. Macrobius lib. III. Satur. Piscinas autem quàm refertas habuerint preciosissimis piscibus Romani illi nobilissimi principes L. Philippus & Hortensius, quos Cicero pisci= narios appellat, etiam illud indiciu[m] est, quòd M. Varro in lib. de Agricultura refert, M. Catone qui post Vticæ pe= rijt, cum hæres testamento Luculli esset relictus, pisces de piscina eius quadraginta millibus uedidisse. Locus autè Ci ceronis à Macrobio significatus legitur lib. 1. ad Atticum his uerbis, Sed posteaquam primùm Clodij absolutione, le uitatem infirmitatemq; iudicioru[m] perspexi, tum autem be= atos homines (hos piscinarios dico tuos) non obscurè no= bis inuidere, putaui mihi maiores quasda[m] opes et firmiora præsidia esse quærenda. Plinius lib. IX. Eadem ætate prior p 2 L. Muræ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-234.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET L. Muræna reliquorum piscium uiuaria inuenit, cuius deinde exemplum nobilitas secuta est, Philippus, Hortensius, Lucullus: qui exciso etiam monte iuxta Neapolim maiore impendio quàm uillam ædificauerat, Euripum & maria admisit: qua de causa magnus Pompeius Xerxem togatu eum appellabat. quadraginta ipsius piscinæ à desuncto illo ueniere pisces. Ex antiquo tamen melius legitur, x L sestertijs è piscina desuncto illo ueniere pisces. Quatre apud Columellam non millium quadringentorum, sed quadraginta legendum uidetur: quod tamen idem autor grande æs appellauit. Nos mille aureis eam summam taxamus. Idem Plinius libro eôdem, Murænarum uiuarium priuatim excogitauit C. Hirius ante alios, qui coenis triumphalibus Cæsaris Dictatoris sex millia numero murænaru mutua appendit. nam permutare quidem precio noluit, aliâue merce. Huius uillam inter quàm modicum x L millibus piscinæ uendiderunt. Hoc dictum Plinij eò pertinet, quod suprà diximus de magnificentia Cæsaris. Quantum enim æstimamus reliquarum epularum apparatum fuisse, cum murænæ sex millia numero fuerint, quamuis uenales tot reperiri non possent? Verùm ille locus Plinij emendandus est partim ex uetustis, in quibus ita legitur, Huius uillam intra quàm modicum x L piscinæ uendiderunt (mille autem adiectitium uerbum est) partim ex Varrone & Macrobio. Varro libro supradicto, Illæ autem maritimæ piscinæ nobilium potius exinaniut mar= supiu quàm replent. Primùm enim ædificat tur magno, secundò implentur magno, tertiò alutur magno. Hìrius circum piscinas suas ex ædificijs duodena millia sestertium capiebat: eam omnem mercedem, escis quas dabat piscibus, consumebat. nec mirum. uno te pore enim memini hunc Cæsari

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-235.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 229 Cæsari sex nullia murænarum mutua dedisse in pondus, & propter piscium multitudinem quadragies sestertio uillam uenisse. Duodena sestertia Varro magnu[m] sumptum uocauit, nos trecentis aureis æstimamus. sic igitur locum Plinij lego, < Plinij loc.> Huius uillam intrà quàm modicam quadragies piscinæ uendiderunt, id est centum aureorum nullibus. Villam intra quàm modicam intelligo nunorem etiam me diocri. hoc enim modica significat: quod notius est quàm ut exempla requirantur. Verum huius emendationis Macrobiu[m] autorem habeo, cuius hæc uerba transcribenda duxi ex libro supradicto, < Intra quàm.> Autor est Plinius C. Cæsarem Dictatorem cum triumphales coenas populo daret, sex millia murænarum à C. Hirio ad pondus accepisse: huius Hirij uillam, quæuis non amplam aut latam, constat propter uiuaria quæ habuit, quadragies sestertium uenundatam. < Suprà quàm. Intra quàm.> Sic autem intrà quàm à Plinio dictum est, ut suprà quàm & extrà quàm dicuntur ab autoribus, & infrà quàm. Cicero, Stomachi autem partes quæ sunt infrà quàm cibus deuoratur, dilatantur: & arteria aspera ostium habet adiunctu[m] linguæ radicibus paulo suprà quàm ad linguâ stomachus adnectitur. Hic locus admonere nos debet quàm Plinius corruptus sit in huiusmodi rerum descriptione, ut antea diximus. Subiungam nunc aliqua eôdem pertinentia quò illa præcedentia. Plinius lib. x. Pauonem cibi gratia Romæ primus occidit orator Hortensius adijciali coena sacerdotij. saginare primus instituit circa nouissimum Piraticum bellum M. Ausidius Lurcho, exq[ue] eo quæstu reditus is sexagena nullia sestertium habuit. < Pauonum precia.> Varro libro supradicto, Ex pauonibus M. Ausidius Lurcho supra sexagena millia nummum in anno dicitur ea pere. Quod Varro nummum, Plinius sestertiu[m] dixit: ne de hoc p 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-236.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET hoc postea dubitetur, quod antea diximus, nummum & festertium idem fuisse Romanis. Quonam modo autem uillatica pastio sexagena millia quotannis reddere uno no= mine, id est, pauonum sagina, potuerit, docet Varro his uerbis, Primus hos Q. Hortensius augurali adjiciali coena posuisse dicitur: quem multi secuti, citò precia eorum ex= tulerunt, ita ut oua eorum denarijs quinis ueneant, ipsi fa= cile quinquagenis, grexcetenarius facilè quadragena mil= lia festertium reddat: ut quide[m] Albutius aiebat, Si in singu los ternos exigeret pullos, perfici sexagena posse. Id e[m] pau lo superius, Hi ad cõstituedos greges parâtur bona ætate, et bona forma: pascu[n]tur omne genus obiecto frumeto, ma= xime hordeo. Itaq[ue] senis his dant in mèses singulos hor dei modios singulos. Ita ut foetura det uberius et antequâ sa= lire incipiât. hic à procuratore ternos pullos exigit, eosq[ue] cu[m] creuerint, quinquagenis denarijs uedit, ut nulla ouis hûc assequatur fructu. Sexagena festertia, quindena millia de= næriorum ualent, ut diximus. Si ergo in singula capita cen tenarij gregis ternos pauones reditus annui statuas, tre= centos pullos habebis: quos si grandiores factos & sagi= natos quinquagenis denarijs uenundatos intelligas, qui= nadena millia denariorum in summa erût, id est, quinquæ= gies trecentena. Rursus sexagena millia festertium, æsti= matione nostra mille ac quingentos aureos ualet, et quin= quaginta denarios, id est, selibram argenti, quinque co= ronatis æstimare solemus. Si igitur trecenties quinos uel quinquies trecenos aureos multiplices, mille ac quingen= tos in summa inuenies. ita ad nummum conuenit quod de nummo ac denario festertijsq[ue] diximus. Apud Varronem mendose legitur, Itaque senis his dant: pro, Scius his dat. Scianæ enim uillæ apud eum fit mentio, & alioquin mo= dius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-237.png

Transcription: ATR-1

dius sex pauonibus in mensem non sufficeret, qui uix uni sufficit, ut postea docebimus. Idem alibi de uillatica pa= stione Seij loquens, Certè, inquit Merula, ibi uidi gre= ges magnos anserum, gallinarum, columbarum, gruum, pauonum, necnon glirium, piscium, aprorum, cæteræq[ue] uenationis: ex quibus rebus scriba librarius eius in annos singulos plus quinquaginta nullia è uilla capere dicebat. Axio admirante, Certe nosti, inquit, materteræ meæ fun= dum in Sabinus, qui est ad uigesimuquartum lapidem uiæ Salaria à Roma. Quid ni, inquit? At qui in hac uilla qui est ornihon, ex eo uno quinque millia scio uenisse turdo= rum denarijs ternis, ut sexaginta millia ea pars reddide= rit eo anno uillæ: bis tantum quàm tuus fundus ducento= ru[m] iugerum Reate reddit. Quid? sexaginta, inquit Axius? sexaginta. sexagintæ derides? sexaginta inquam. Sed ut ad hunc bolum peruenias, opus erit tibi aut epulum aut triumphus alicuius, ut t[ame]n suit Scipionis Metelli: aut col= legiorum cænæ, quæ nunc innumerabiles excandesfaci[n]t annonam macelli: reliquis annis omnibus & hanc expe= ctabis summam. Quotus enim quisque est annus quo non uideas epulum aut triumphum, aut collegia coëpularis? qui nunc innumerabiles intedunt annonam. Non ne item L. Albutius homo (ut scitis) apprimè doctus, dicebat in Albano fundum suum pastionibus semper uinci à uilla? a= grum enim minus dena nullia reddere, uillam plus uicena. Idem secundum mare quo loco uellet si parasset uillam, se supra centum millia uilla recepturum. Age no[n] Marcus Cato nuper cum Luculli accepisset tutelam, è piscinus eius xL. millibus sestertium uedidit pisces? Ternis denarijs, id est, duodenis n[ost]umis turdos uenisse ad epulu[m] adijciale dicit, id est, ære nostro denis solidis turonicis et semisse. Si igitur p 4 quinquies

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-238.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET quinquies duodena millia uel duodecies quina numeres, cum quinq; turdoru[m] millia fuerint, sexaginta millia num= morum efficies. Turdi apud nos hyeme non altiles, sed aucupio capti, & continuò occisi, ueneunt summùm se= nis denariolis, id est solidi semisse. Florentiæ altiles aui= culas comedi adipe omnino obesas, magnitudine alaudæ, sapore admodu[m] suaui, quæ tribus solidis nostris emptitari dicebantur: sæpe etiam pluris. Verùm hoc adnotandum, quòd ager ducentorum iugerùm, triginta millia reddere non poterat, cum uillatica pastio sexaginta millia uno no= mine redderet. Triginta millia ære nostro septingentos quinquaginta aureos ualent. Romanæ luxuriæ rationem inire in uniuersum ex Plinij uerbis possumus, qui libro < Luxuriæ Romanæ.> V I I I. de suibus loquens ita inquit, Et adhibetur ars ic= cori foeminarum sicut anserum: inuentum M. Apitij, fico arida saginatis, uel (ut in recentioribus libris) caryca, à satietate necatis repète mulsi potu dato. Neq; alio ex ani mali numerosior materia ganeæ: quinquaginta propè sa= pores, quum cæteris singuli. Hinc Censoriarum legum pa= ginæ, interdictaq; coenis abdomina, glandia, testiculi, uul= uæ, sincipita uerrina. Placuere autem & seri uesicæ. Ca= tonis Censoris orationes aprinum exprobrant callum. In tres tamen partes diuiso apro, media ponebant, lumbos apinos appellata. Solidum aprum Romanorum primus in epulis apposuit P. Seruilius Rullus, pater eius Rulli qui Ciceronis in Consulatu legem agraria[m] promulgauit. tam propinqua origo nuc quotidianæ rei est: et hoc annales no tarunt. Ex his uerbis intelligimus Plinij tempore solitum fuisse solidos apros inter fercula epularum apponere etia[m] in quotidianis luxuriosoru[m] epulis: quod etiam Seneca atte statur. Sed nihil maius est quàm ficis aridis sues saginare, & mul

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-239.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 233 < Theriotrophium. Porcus Troianus.> mulsum ijs obijcere. Huiusmodi sues ex uiuarijs petebantur, quæ theriotrophia dicuntur: quale fuisse in Laurentina uilla Hortensij oratoris apud Varronem legimus. Eodem pertinet porcus Troianus, cuius in lege Fannia sumptuaria mentio facta est, qui mensis inferebatur alijs animalibus farctus, ut olim equus ille Troianus armatis inclusis grauidus in urbem Troianam illatus esse dicitur. Sed in uerbis Plinij suprascriptis ego duo uerba emendada sic censeo, ut legamus, Placuere autem & seri sues. I am Catonis, &c. ex uetusti obseruatione, in quo legitur, & seri uesicam. Nusqua enim, ut arbitror, uesicæ aprinæ fit mentio inter sercula antiquæ luxuriæ. Videamus de mancipijs Romanis. Plinius lib. v 11. Precium hominis in seruitio geniti maximum ad hanc diem (quod equidem compererim) fuit grammaticæ artis Daphnidis, Cn. Pisaurense uendente, & M. Scauro principe ciuitatis I I I. M. DCC. sestertijs licente. Excessere hoc in nostro æuo, nec modicè, histriones, sed libertatem suâ mercati, quippe cum iam apud maiores Roscius histrio I I I. M. D. Anniam mercasse prodatur. Sic in omnibus impressis exemplaribus legitur, in ijs etiam quæ Hermolaus castigando Plinio obseruasse se dicit. < Plinij locus.> Quo magis mirum est Hermolaum conniuentibus oculis hæc uerba prætermusisse, cum tame[n] eodem capite unum uerbum mutauerit contra fidem uetustæ lectionis, in quo ego ei non assentior. Quomodo autem sum num precium hominis serui esse potest tria millia & septingenti sestertij, cum Columella lib. I I I I. dicat de uinitore seruo loquens, Sed ego plurimoru[m] opinioni dissentiens, preciosum uinitore[m] in primis esse censeo: isq[ue] licet sit emptus sex uel potius sestertium octo millibus: cum ipsum solum septem iu gerum totidem millibus nummorum par- tum p 5

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-240.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET tum sit. Quod si apud Plinium sestertia genere neutro in telligas, immane erit precium, etiam præterquam quòd Latinè loquentium consuetudo refragatur, ut alibi diximus. Plutarchus in Catone maiore, Cum Babylonia supel lex hæreditate ei obuenisset, ut quàmprimùm uenundaretur curauit. Nullam eius uillam tectorium habuisse, nec ullum mancipium ultra milie & quingentas drachmas emus se dicit: quasi non delicatis & formosis, sed colonis ac robustis stabularijs & bubulcis sibi opus esset. Mille et quin gentæ drachmæ sex millia nummorum ualent. Quod conuenit cum dicto Columellæ, qui sex uel potius octo millibus uult emi uinitorem, quem preciosum uocat, id est centum quinquaginta uel ducentis aureis nostris emptum. Liuius lib. 1 x. de bello Maced. de censura eiusdem Catonis loquens, In censibus quoq; accipiendis tristis & aspera in omnes ordines censura fuit. Ornamenta & uestem muliebrem, & uehicula quæ pluris quàm quindecim milliu[m] æris essent, in censum referre uiatores iussit. Item macipia minora annis x x. quæ post proximum lustrum decem millibus æris aut eo pluris uenissent: uti ea quoq; decies pluris quàm quanti essent, æstimarentur: & his rebus omnibus terni in millia æris attribuerentur. Hæc æstimatio maior est tribus millibus septingentis sestertijs: uerùm ex Liuij loco intelligimus non impune olim, id est censuræ tempore, fuisse ijs qui precia rerum ultra modum intendissent: propter quod emanauit dictum illud Plinij in loco supra dicto eode[m] capite statim post uerba antedicta, Nisi siquis in hoc loco desiderat Armeniaci belli paulò antè propter Tyridatem gesti dispensatore[m], quem Nero III. C. XXX. manumisit: sed hoc preciu[m] belli, non hominis fuit, tam Hercules, quàm libidinus non formæ Paronetem spadonis Se- iano

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-241.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 235 idano I I I. M. D. mercante à Sutorio Prisco, quam quidem iniuriam lucrifecit ille, mercatus in luctu ciuitatis, quoniam arguere nulli uacabat. Quo in loco Peronetomi libentius legerim quam Paronetemi: quod quid significare possit, non uideo. fortasse nomen spadoni accommodatum, quasi exectis genitalibus etiam insibulatus. Legimus apud Senecam in epist. ad Lucillium libro I I I I. seruos anagnostas, id est lectores literaru[m] peritos, centu[m] mil= libus nummorum emptos: quod tum maximum habebatur precium. Caluissius, inquit, Sabinus memoria nostra fuit diucs. hic eruditus uideri uolebat. Hanc itaq[ue] compendiariam doctrinam excogitauit: magna summa emit seruos, unum qui Homerum teneret, alterum qui Hesiodum. Nouem præterea Lyricis singulos assignauit. Postquam hæc familia illi comparata est, suasit illi Satellius stultorum diuitum arrosor, & (quod sequitur) arrisor, ut grammaticos haberet analectos. cum dixisset Sabinus centenis millibus sibi constare singulos seruos, Minoris, inquit, totidem scrinia emisses. Quin & apud Plinium ipsum eodem in libro de exemplis similitudinumloquentem ita legitur, Toranius M. Antonio iam Triumuiro eximios forma pueros, alterum in Asia genitum, alterum trans Alpes, ut geminos uendidit: tanta unitas erat. Postquam deinde sermone puerorum detecta fraude, à furente increpitus Antonio est, inter alia magnitudinem precij requirente (nam ducentis mercatus erat festertijs) respondit uersutus ingenij mango, Ob id ipsum se tanti uendidisse, quoniam non esset mira simultudo in ullis eodem utero editis. Tranquil lus de Cæsare, Seruitia recentiora politioraq[ue] immenso precio co[m]parauit, & cuius etia[m] ipsum puderet, sic ut rationibus uetaret inferri. Proinde uel refragante ex[em]plariu[m] fide

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-242.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET fide hunc locum Plinij ita lego, M. Scauro principe ciuitatis CCC. millibus DCC. sestertijs licente. Excessere hoc in nostro æuo nec modicè histriones, sed libertatem suam mercati: quippe cum iam apud maiores Roscius histrio CCCCL. annua meritasse prodatur, uel potius, sestertiæ quingenta annua meritasse. Nota enim sestertij potuit immutari in aliam notam, ut alibi sæpe, sicut tria I I I, in locum trium CCC, irrepserant. Meritasse autem uerbum non sine admonitione uetusti unius exemplaris lego. Quod autem sequitur, Nisi si quis in hoc loco desiderat Armeniaci belli paulò antè propter Tyridatem gesti dispensatorem, < Plinij locus.> quem Nero I I I. C. X X X. manumisit: suspectum mendi habeo, ut fortasse centies uicies legedum sit, hoc modo, quem Nero sester. centies uicies manumisit. nam in uetusto < Sestertij nota.> I I I. C. X X. legitur. Sestertium enim antiqui longuriolis binis et semisse notabant, quam notam facile fuit intra iota decidere. Omnino statuendum est nonnulla etiam contra fidem quantumuis uetustæ lectionis emendare, cum argumentis ad hoc ualidis impellemur: ut alibi in eodem libro, ubi Plinius exempla numerosæ sobolis ponit. Extat, inquit, in monumentis etiam medicorum, et quibus talia consectari curæ fuit, uno abortu duo puerperia egesta. In omnibus libris sic legi, præterquam in uno uetustissimo, ubi, duo dicit puerperia, legitur, cum anxiè obseruarem propter Aristotelem qui duodecim dicit lib. V I I. de hist. animalium, ἐν ἡ γὰρ ἐνομένης Παρθορᾶς κεῦ δὲνα στιχὴ κινδυνα ἐκπεσεῖν τὰ ἐπικυμεῖντα. I am contigit corruptione in locis muliebribus facta, et decem et duodecim superfætatos partus egeri. Quare hic duodecim puerperia lego. Illud eodem in loco magis suspectum habeo, quàm ut emendare ausim, Quarto partu Dacorum nota in bra= chio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-243.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 237 chio redditur. Aristoteles, ἐπιδειδων τῶν πιστων πι και σκια πισων, στῶν ἐκκοπος ἀνθή συμα ἐν ἔθει βραχοιονι, ἐ μὴν ἐγος ἐν ἐγένεθ, ὑ δὲ ἐγαίς ἐκκων ἐν ἐθεῖ αυτον ἐν πῶν στικεχυμευον μελαν. Iam tale quid aliquando & in tertiam prolem redijt. siquidem habentis inusti puncti notam in brachio, filius sine ea nota natus est: ex eo uerò nepos, eodem in loco brachij nigritiem quandam confusam retulit. Plinium autem eo in loco Aristotelem esse secutu[m], facile est utriusque autoris collatione iudicare, ut fortasse non Dacorum, sed uel decorum uel dedecorum legendum sit pro eo quod Aristoteles stigma dixit. Aliquando ita censui, quoad, ut interim nihil minus cogita[n]tibus accidit, in locum Artemidori incidi in pri. τῶν ὑδροκριπικῶν, ex quo facilè & Aristoteles uerba & Plinij intelligentur. sic enim inquit, ἀντιν ἐν ἐθη πιστων τῶν ἐθνῶν ἐσί παῦτα, θεῶς σεβαδικι και πιμαν, τεννα περφη, καθεστην νῦντων. ἰδια δὲ τὰ ἐθνικὰ καλῶνων, στῶν σινοντα παρὰ ἐγαζημ ὃι ὑγνευμ ἀπωδον, και παρὰ γέταις ἐγαω. Stigmate & nota inuruntur nobiles pueri. Aristoteles de huiusmodi nota in uniuersum locutus est, tanqua[m] suo tempore nulli ignota. Plin. de Dacis dixit quod Artemidorus de Thracibus scripsit. Plin. ipse lib. 1111. Ab Histro, inquit, in plenum omnes Scytharum sunt gentes, uariè tamen littori apposita tenuere, aliàs Getæ, Daci à Romanis dicti. Veruntamen emendationem illa superiorem insigni aliqua autoritate confirmare oportet, ne dubitandi argume[n]tum cuiquam relinquamus. Audiamus igitur Macrobiu[m] lib. 111. Satur. de saltatione histronica & histrionibus ita loquentem, Cæterùm histriones non inter turpes habitos Cicero testimonio est: quem nullus ignorat Roscio & Roscius & Aesopus. Aesopo histrionibus tam familiariter usum, ut res rationesq

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-244.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nesq[ue] eorum sua solertia tueretur. Et certè satis constat contendere eum cum ipso histrione solitum, utrum ille sæpius eandem sententiam uarijs gestibus efficeret, an ipse per eloquentiæ copiam sermone diuerso pronunciaret. Is est Roscius qui etia[m] Lucio Syllæ charissimus fuit, & annulo aureo ab eodem Dictatore donatus est. Tanta autem fuit gratia & gloria, ut mercedem diurna[m] de publico mil le denarios sine gregalibus solus acceperit. Aesopum uerò ex pari arte ducenties sestertium reliquisse filio constat. Hactenus ille. Mille denarij, quatuor millia nummum ualent, id est centum aureos nostros: quam mercedem si per singulos dies anni accepisse Rosciu[m] intelligeremus, fieret summa annuæ mercedis trigintasex millia & quingenti, quæ computatione Romana sestertium quaterdecies & sexaginta millia dicitur. At ea summa tribus partibus maior est ea quam Plinius posuit, id est trecentis & quinquæ genis millibus sestertium. Quare mille denarios diurnos suspicari possumus Macrobiu[m] intellexisse ludorum tantum diebus accepisse Roscium. Cicero in ea oratione, qua[m] pro Roscio habuit, mercedem publicam Roscium respuisse dicit, his uerbis; Roscio cur tanti fuerit ut socium fraudaret, causam requiro. Egebati[m] imò locuples erat. debebat? imò in suis summis uersabatur. auarus erat? imò etiam antequa[m] locuples, semper liberalissimus munificentissimusq[ue]; fuit. Proh deum hominumq[ue] fidem, qui HS. CCCLIII. CCCLIIII. CCCLIIII. quæslus facere noluit (nam certe HS. CCCLIIII. CCCLIIII. CCCLIIII. merere & potuit & debuit) is per summam fraudem & malitiâ & perfidiam HS. LIII. appetijt? & illa fuit pecunia immanis, hæc paruula: illa honesta, hæc sordidæ: illa iucuda, hæc acerba. Cur hi numeri ter legantur, non intelligo: sed CCCLM. legendum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-245.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. II. 239 dum puto, ut ex tribus I I I fiat M. Est autem alioquin o= ratio illa, uel orationis fragmentum potius, & mutilatu[m], & in numeris suspectum: magnam tamen fuisse mercedem Roscij ex eo intelligimus, quod eode[m] in loco orationis se= quitur, Decem his annis proximis, inquit, sestertium sexa= gies honestissimè eô, equi potuit, noluit: laborem quæstus recepit, quæstum laboris reiecit: populo Romano adhuc seruire non destitit, sibi seruire iampridem destitit. hoc tu unquam Fanni faceres? sed si hos quæstus recipere pos= ses, non eodem tempore & gestum & animâ ageres? dic nunc te ab Roscio HS. L I I I. circunscriptu[m] esse, qui tan tas & tam infinitas pecunias non propter inertiam labo= ris, sed propter magnificentiam liberalitatis repudiarit. Infinitas pecunias Cicero sexagies sestertiu[m] appellat: nec mirum, cum centum & quinquaginta aureorum nostroru[m] millia esse iam docuerimus. Ergo singulis annis sexcenta sestertia, hoc est quindecim aureorum millia Roscius me= rere recusauit. Quod tum intelligimus factum fuisse, cum < Aureus annu- lus, equestris ordinis indi- cium.> diues esse coepit, cum etiam ad extremum annulo aureo, id est Equestri ordine donatus sit à Sylla. Re aute[m] acrius pensitata, Plinij dictu[m] de annuis trecentis & quinquagin= ta sestertijs, uel de quingentis potius, intelligo de Roscij mercede in seruitute existente. siquidem in eadem oratio= ne Ciceronis legimus Panurgum seruum comædum tanti operas suas locasse, qui Panurgus Roscij fuerat seruus. Sunt hæc uerba ex oratione transcripta, Panurgum tu Sa turi proprium Fannij dicis fuisse: at ego totu[m] Roscij fuisse contendo. Quod erat enim Fannij, corpus est: quod erat Roscij, disciplina. Facies non erat, ars erat preciosa. nemo enim illu[m] ex trunco corporis spectabat, sed ex artificio co mico æstimabat. Illa mebra merere per se non amplius po terant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-246.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET terant XII. æris: disciplina quæ erat ab hoc tradita, loca bat se non minus HS. C C C L I I. Nihil aute certi con= stitui potest ex illa oratione, quam non nisi impressam ui= dimus. In uolumine autem antiquo Orationum Ciceronis quod legere nobis cōtigit, illa oratio cum duabus alijs de= erat. Quantum tamen ex illo fragmento colligi potest, Pæ nurgus ille com[m]odus, qui cōmunis inter Roscium & Fannium erat, à Flauio quodam interfectus fuit, qui iudicio damni iniuriæ cōuentus, lite transactione decisa, C C C L. sestertia Roscio dedit pro parte sua. quare cum Fannius partem à Roscio auferre uellet tanquam in rem communé Roscius trāsegisset, Cicero primùm actionem Fannij de= pellere uolens, Roscium ait pro media tantum parte deci= disse, quippe qui amplius neminem eo nomine petiturum non spopondisset: deinde etiam contendit Fannium alte= rum tantum à Flauio abstulisse eodem nomine. propter quod Plinius non frustra dixit, Excessere hoc in nostro æuo nec modicè histriones, sed libertatem suam mercati. aucto enim in immensum peculio histrionicis mercedibus, facilè libertatem quantumuis magno emebant. Quòd si quis apud Macrobiu non mille denarios, sed mille num= mos legat: erit summa annuæ mercedis paulò id est, quin= decim tantum millibus sestertium maior quàm apud Pli= nium. Vt autem denarios mille etiam quotidianos per an= num totum meruisse Roscium credam, & nihil in Macro bio mutandum censeam: facit id quod sequitur, Aesopum ex pari arte ducenties sestertium reliquisse filio. Vt enim triginta tantum annua aureorum nostrorum millia mere= ret, oportuit eum duodeciginti annis ut minimum artem exercuisse, ut ducenties sestertium hæredi relinqueret. Plus autem quotannis meruisse ex eo coniecturam fa= cio,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-247.png

Transcription: ATR-1

cio, quòd uix annis duodeuiqinti uox perdurare potuit ad actus fabularum: deinde (quod maius est argumentu[m]) inu= sitato luxu uitam transegisse dicitur. Quare ut tantum lu= xuriæ restaret, oportuit eum maiora multo stipendia ac ma gis opima secisse, de quo elogium illud extat Plinij lib. x. his uerbis, Maximè tamen insignis est in hac memoria Clo dij Aesopi Tragici histrionis patina, sexcentis sestertijs ta xata, in qua posuit aues cantu aliquo aut humano sermo= ne uocales, nummum sex millibus singulas coëmptas: di= gnus prorsus filio, à quo diximus deuoratas margaritas. De filio autem lib. I x. locutus est his uerbis, cum Antonij & Cleopatræ mentionem faceret: Non ferent tamen (in= quit, hanc palmam, spoliabunturq[ue] etiam luxuriæ gloria. prior id fecerat Romæ in unionibus magnæ taxationis Clodius Aesopi tragædi filius, relictus ab eo in amplis opi bus hæres (ne triumphatu suo nimis superbiat Antonius penè histrioni comparatus) & quidem nulla spōsione ad hoc productus, quo id magis regium erat: sed ut experire= tur in gloria palati quid saperent margaritæ. Atq[ue] ut mi= rè placuere, ne solus hoc sciret, singulos uniones conuiuis ad sorbendu[m] dedit. Quo in loco non triu[m]phatu, sed Triu[m] < Plinius locus.> uiratu lego ex uetusto libro. Docuimus supra hanc patina[m] Aesopi patris quindecim millibus coronatorum nostro= rum stetisse. Plinius dicit uniones magnæ taxationis fi= lium conuiuis singulis sorbendos dedisse. Quòd si du= centies sestertium ad id sufficere potuit, coniectura asse= qui possumus immanem esse summam duceties sestertium: præsertim cum Cicero sexagies sestertium infinitam pecu niam appellauerit. Athenæus lib. X I I I I. de quodam Amoebeo citharcedo loquens, ita inquit, Mihi uerò nihilo inferior esse uidetur antiquo illo Amoebeo, quem Aristea q in li

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-248.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET in lib. de Citharædis scribit Athenus habitasse, domumq[ue] prope theatru[m] habuisse: cumq[ue] in theatru[m] cantaturus prodiret, talentum unum Atticum in dies singulos merere solitum esse, [n]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph]on [ph

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-249.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 243 post paulum, Ad scenicas quoque & gladiatorias operas & equitibus Romanis aliquando usus est. spectandi uolu pate teneri se neq[ue] dissimulauit unquam, et sæpe ingenuè professus est. Itaq[ue] corollaria & præmia alienis quoq[ue] mu neribus ac ludis & crebra & grandia de suo offerebat. Idem in Vespasiano, Ludis per quos scena Marcelliani theatri restituta dedicabatur, uetera quoq[ue] acroamata re= uocauerat: Apollinari tragædo quadringenta, Tarpeio Diodoroq[ue] citharædis ducenta, nonnullis centenæ: quibus minimum, quadragena sestertia super plurimas coronas aureas dedit. Ex dictis liquidò apparet unde Aesopus tan tæ luxuriæ sufficere potuerit, quanquam ante hæc tempo ra fuerit: sed quibus erat non minus studiu[m] artis histrioni= cæ: & maius fortasse, quo magis primores urbis Romæ po pulum huiusmodi spectaculis conciliare sibi conabantur, eo tempore quo omnia in populi erant potestate. Qua[m]tam enim esse eam munificentiam putamus, quæ unico histrio= ni una donatione decem millia aureoru[m] dederit? quanqua[m] Cæsar Laberio quarta parte plus dedit. Hanc tam[m]e Aeso= pi prodigentiam Apitius nepotinis helluationibus exu= < Apitij luxus perditusimi.> perasse dicitur, ob quod in prouerbium Apitianæ coe= næ uenerunt: de quo Martialis in quinto Epigramma= tum: Dederas Apiti bis trecenties uentri: Sed adhuc supererat centies tibi laxum. Hoc tu grauatus, ne famem & sitim ferres, Summa uenenum potione duxisti. Quod perinde est ac si diceret, Apiti sexcenties sester= tium, id est quindecies centena aureorum nullia (de no= stris semper loquor, ijsq[ue] coronatis) inexplebili illa in glu uihelluatus, cu[m] posses adhuc ducentis quinquaginta mul= q 2 libus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-250.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET libus (quod centies laxum appellat) uitam lauto & elega[n]ti uiectu producere: tamen uenenum miser hausisti, ne patrimonio tanto superesses, quod iamiam te deserturum uidebatur. Longè autem falsus est in hoc Calderinus, qui bis trecenties pro sex millibus uel sexcentis nullibus intellexit: cum septingenties c[er]tena millia Martialis significauerit: quomodo & alibi secundo Epigrammatum. Illa illa diues mortua est Secundilla, Centena decies quæ tibi dedit dotis. Millia enim subaudiendum, ut apud Iuuenalem, - Et ritu decies centena dabuntur Antiquo. - Quomodo idem alibi, Optima sed quare Cæsonia teste marito? Bis quingenta dedit: tanti uocat ille pudicam. <Decies c[er]tena.> Id est decies c[er]tena millia, quod decies sestertium dicitur. Plinius propterea Apitium nepotum omnium altissimum gurgitem appellat lib. x. Phoenicopteri linguam præcipui saporis esse Apitius docuit, nepotu[m] omnium altissimus gurges. Et in i x. M. Apitius ad omne luxus ingenium mirus. Suidas, ἀπικιο μαρκο, ὃ διδρκη μυριον ὑνομα ἐπι τε ἀσωπικὴ μὴ ὑποπτεῖα, ἰκανὰς μυειάδας ἀρχωρία παταναλῶς ἔς ἔς τω γασίρα. Apitius Marcus, cuius adhuc nomen perdurat in luxum & inusitatos sumptus insigne, multas argenti myriadas in uentrem absumpsit. Martialis ex Seneca sumpsisse id uidetur, qui libro de Consolatione ad matrem Albinam ita inquit, Apitius nostra memoria uixit, qui in ea urbe ex qua aliquando philosophi uelut corruptores iuuentutis abire iussi sunt, scientiam popinæ professus, disciplina sua seculum insecit: cuius exitum nosse operæ precium est: Cum sestertium millies in culinam congestisset, cum <Apitius popinæ professor.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-251.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. II. 245 cum tot congiaria principum, & ingens Capitolij uecti= gal singulis comessationibus hausisset, ære alieno oppres= sus, rationes suas tunc primùm coactus inspexit: superfutu rum sibi sestertium centies computauit: & uelut in ultima fame uiecturus, in sestertio centies si uixisset, ueneno uitam finiuit. Quanta luxuria erat, cui sestertium cæties egestas fuit? imò putat pecuniæ modum ad rem pertinere. (sic enim lego) Sestertium centies aliquis extimuit: & quod alij uoto petunt, ueneno fugit. Hactenus Seneca: quem si secutus est Martialis, ut mihi uidetur, apud Martialem nô bis trecenties, sed ter trecenties legi debet. Is Apitius Ty berij tempore fuit, ut ex nonagesima epistola eiusdem Se= necæ ad Lucillium patet, his uerbis, M ullam ingentis for mæ Tyberius Cæsar missum sibi, cum in macellum de= ferri, & uenire iussisset: Amici, inquit, omnia me fallunt, nisi istum mullum aut Apitius emerit, aut Publius Octa= uius. Vltra spem illi coniectura processit. licitati sunt, ui= cit Octauius: & ingētem consecutus est inter suos gloriâ, cum quinque sestertijs emisset piscem, quem Cæsar uen= diderat, ne Apitius quidem emerat. Idem Martialis in eodem quinto, Insusum sibi nuper à patrono Plenum Maxime centies Syriscus, Insellariolis uagus popinis Circa balnea quattuor peregit. O' quanta est gula centies comesse? Admiratur gulam quæ ducenta et quinquaginta millia au reorum uorare potuerit. Non omittendu[m] uidetur id quod à Plinio eodem loco dicitur: sed quia locus ille uulgò cor= ruptè legitur, ideo eum ex animi mei sententia obserua= tis ueteribus libris referam. Asinius, inquit, Celer è Plinij locus, q 3 Con

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-252.png

Transcription: ATR-1 2

L I B E R I I. Precium uli piscis. Consularibus hoc pisce prodigus Claudio principe, unum mercatus sester. octo nullibus: quæ reputatio ausert trâsuer sum animum ad contemplationem eorum qui in conque= stione luxus coquos emi singulos pluris quàm equos quiri tabant. At nunc coci triumphorum precijs parantur, et cocoru[m] pisces: nullusq[ue]; propè iam mortalis æstimatur plu= ris, quàm qui peritissimè censum domuni mergit. [Memunit Liuius libro nono de bello Maced. de triumpho Manlij loquens, Epulæ quoq[ue]; ipsæ et cura et sumptu maiori ap parari coeptæ. Tum cocus, uilissimum antiquis macipium et æstimatione et usu, in precio esse: et quod ministeriu[m] fuerat, ars haberi coepta: uix tamen illa quæ tum conspicie bantur, semina erat futuræ luxuriæ. Hæc uerba congru[n]t cum Pliniano dicto, qui triumphorum precijs cocos empti tatos principum Romanorum temporibus admiratur, cu[m] olim Cato et alij seueriores urbis magistratus conciones queribundas ad populum haberent (quod quiritare à cre= bra Quiritium appellatione uocatur) ob id quòd ineun= te luxuria, coci iam equorum precijs pararetur. Octo nullia nummum ducentos aureos æstimare solemus: uerum apud Macrobiu[m] non octo nullia legitur, sed septem. Asi nius, inquit, Celer uir Consularis, ut Samonicus refert, mul lum unum septem nullibus nummum mercatus est. In quæ re luxuriam illius seculi licet æstimare, quòd Plinius secundus temporibus suis negat facilè nullum repertu[m] qui duas pondo libras excederet: at nunc et maioris ponderis passim uidemus, et precio hæc insana nescimus. Hactenus Macrobius. Iuuenalus de hoc dubitans Satyra quarta ita inquit, -Mullum sex nullibus emit Aequantem sanè paribus sestertia libris, Vt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-253.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 247 Vt perhibent qui de magnis maiora loquuntur. Ita in c[on]touersia apud autores duo millia man[n]et. Cocum igitur Plinius antiqua æstimatione non pluris æstimauit, quàm ducentis aureis, quanti Columella uinitore uult emi. non igitur precium hominis maximum tria millia & se= ptingenti sunt sestertij, ut suprà docuimus: sed tre c[on]etæ mul lia. Multa huiusce generis restabat, nisi hic liber iusta iam magnitudine excreuisset. Quare hactenus de nummo æreo argenteoq[ue] dictum sit, quorum explicationem aurea (ut ita dicam) c[on]mentatio excipiet, ampliore ipsa orsu ac tere tiore filo supradictis attexenda. GVLIELMI BVDAEI PARISI= ENSIS, CONSILIA= RII REG. DE ASSB ET PARTIBVS EIVS, LIBER III. LONGVM iam iter em[m]esis partim re= migio, partim uelificatu, c[uius] scopulos o= mneis præterueti uideremur, Plinius no bis manus improuisus iniecit, ac consiste= re coactos, etia[m] propemodum retro c[on]o[n]uer sis uelis inhibuit: apud quæ lib: x x x i i i. sic legitur, A u reus nummus post annos L x i I. percussus est quàm ar= genteus: ita ut scrupulum ualeret sestertios uicenos, quod efficit in libras ratione sestertij qui tunc erat, sestertios nongentos. Post hæc placuit x, L. millia signari ex au= q 4 rili Aureus num= mus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-254.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ri libris: paulatimque principes imminuêre pondus: mi= nutissimè uero ad x L v. nullia. Si enim hæc uerba emendata sunt, causam haud dico quin stylum uertere cogar, omniaq[ue] retexere quæ magno cum labore adhuc compro basse uideor. Etenim cum duodenæ sint unciæ in libra Romana, & in uncia, quaterna & uicena scrupula: fi[n]t in as < Scrupulum.> se scrupula ducenta octoginta octo. est enim scrupulu[m], du= cetesima octogesimaoctaua pars assis, ut inquit Columella. Si ergo scrupulum auri uicenos sestertios ualet, & ui= cenario numerum illum multiplicemus, fiet summa quin= que nullia septingêti sex aginta sestertij: quibus si semunciam addamus, ut sit libra centenaria quam antè institui= mus, fient sex nullia sestertium. siquidè quatuor drachmæ, id est semuncia, x 11. scrupula ualent: quæ uicies multipli cata, ducentos quadraginta efficiunt. ita fiunt sestertij sex nullia, uel denarij nulle & quingenti in auri libra. quæ ra tio prorsus cu[m] Pliniano dicto discrepat. Deinde quod se= quitur, Post hæc placuit x L. nullia signari ex auri li= bris: quonam modo explicari potest? Nam si nongenti se= stertij in libra, quonam modo x L. nullia? Quod si nullia æris intelligere libeat, non ideo magis negocium proce= det: cum x L. nullia æris, sedecim nullia nummum ualeant. Et ea ratio quam sequimur, x v. nullia æris, auri libra[m] ualeant. Morem autem antiquus fuisse nouimus, ut non modò nume ros notulis significaret exarandi compendia sectantes, ut nos quoq[ue] facimus: sed etiam ut denarios & sestertios & < Notæ nummo> sestertia proprijs quodq[ue] notis scriberent. Priscianus etia[m] < num antiquæ.> illas in Verrinis Ciceronis ad tempora sua extitisse testa= tur:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-255.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. tur: quanquam Prisciani opusculum illud de numeris & ponderibus esse non puto, ut antea dixi. Lubricam autem scribendi rationem illam notulariam fuisse, ex eo conijce= re possumus, quòd nulle per M puram scribebant: & per eandem literam singulis apostrophis hinc & inde cir= cunscriptam, decem nullia: eaq[ue] rursus sic multiplicabant per apostrophos, ut centum nullia significare uolentes, I literam unitatis notam, ternis utrinque apostrophis cinge rent. Apostrophus autem dextera, simulis est omnino literæ c, quæ tertia est in alphabeto, qua numerus cètenarius, ut nunc, sic olim notabatur. Ita facile fuit uel duas uel tres a= postrophos pro duobus aut tribus c fallere, id est pro ducê tis & trecentis: apud eos quidem qui rationem numeroru[m] antiquariam ignoraret. Quanquam & is autor, siue Pri scianus siue alius fuit, parum sibi constare uideatur in ijs notulis declarandis. I am apud Valerium Probum X lite= < X-> ra quæ tertia est à fine alphabeti nostri, nota est denarij nummu, addita tamen à dextro latere uirgula transuersa: eademq[ue] litera pura, id est sine uirgula, nota est decem mul lium, apud Priscianum autem utrinq[ue] apostropho circun scripta. Idem Probus addit, quamlibet numerorum figu= < -I> ram, si ei præponatur linea ex trasuerso directa, tot signi= < -V> ficare nullenarios, quot per se ac pura unitatu[m] nota est, ut uerbi gratia, I nulle, & V quinque nullia, & X decè mul= < -X> lia, & itidem alias literas. Id quod mihi tractum à Græ= corum more uidetur. Quare simule ueri est numeros anti= quorum autorum ad nostram ætatem magna ex parte cor ruptos peruenisse, qui quidem notis scripti fuerunt. Libra= < -I> riorum enim ignorantiæ, & sæpius incuriæ, accessit eme= < -V> datoru[m] uel temeritas, uel hallucinatio: qualis est illa apud Tranquillum de césu Senatorio, quà antea adnotauimus. < -X> q 5 Mult

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-256.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Multos apud Plinium locos huiusmodi deprehendimus, quorum partim expliciti sunt, partum post explicab[us]tur. De asino uidimus quadringetis sestertijs empto apud Var ronem, apud Plinium nummis totidem: & itidem de aui= culis uocalibus. Notabo nunc etia alios duos, interea dum & alij in ordinem suum reijciuntur. Apud Plinium igitur lib. X I I I. de citrinis mensis ita legitur: Extant hodie M. Ciceronis, in illa paupertate, & , quod magis murum est, il= lo æuo, emptæ libris X I. cu[m] his memorantur & Galli Asi nij, quæ libris X I. uenu[n]datæ sunt, et duæ à luba Rege ue[m] dente: quarum alteri precium fuit libris X v. alteri paulo minus. Interijt nuper incendio quam Cethegus decedens libris X I I I I. permutauerat, lati fundi taxatione si quis prædia tanti mercari malit. Sic quidem legitur in codicibus Venetæ impressionis etiam antiquæ, quam Hermolaus se= cutum se esse testatus est, qui tantum ipse admonito latifun dij pro lati fundi legendum esse, nihil præterea dixit. Ego impressos codices cum antiquis conferens, ita in duobus legi: Et quod magis murum est, illo æuo emptæ his memo= ratur, & Galli Asinij X I. uenu[n]datæ. Et rursus, incendio, ac tegus descendens his permutati lati fundi taxatione. His autem pro sestertijs legi, facile est conijcere, quod uer= bum antiqui interdum per aspirationem & s literam sic scribebat, H[om]i[n]s. quod duas libras & semis significabat. aspi ratio autem ex duplici I I. co[n]stat. Hunc locum igitur sic re stitu[er]edum puto ex uetustæ lectionis obseruatione, Extant hodie M. Ciceronis in illa paupertate, & , quod magis mi= rum est, illo æuo, emptæ sestertijs X I. Memorat[ur] & Gal li Asinij sestertijs X I. uenundatæ. sunt & duæ à luba Re= ge pendentes, quarum alteri precium fuit sester. X I I. al= teri paulo minus. interijt nuper incedio attegijs descendes sester Plini[us] locus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-257.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 251 sestertijs x i i i i. permutata latifundij taxatione. In men= tione autem Ciceronis antiqui codices sestertijs tantu[m] ha= bent sine numeri adiectione. Cæterum uidere est pauculus in uersibus quot errata fuerint. Attegijs autem legendu[m] pu < Attegiæ.> to pro Maurorum casulis: quod non sine stomacho à Pli= nio dictum est, ut ex supellectili rusticæ domunculæ men= sa sestertijs x i i i i. parata sit, id est trecetis quinquagin ta aureis, quod Plinius precium appellat latifundij, id est agri latè patentis. Iuuenalis Sat yra decimaquarta, Dirue Maurorum attegias. Apud eundem Plin. lib. x i x. in prædictis exemplaribus ita legitur, ubi hortorum meminit, Etiamne in herbis di= scrimen inuentum est? olusq[ue] differentiam facere, in cibo etiam uno asse uenali? & in his aliqua quoque sibi nasci tribus negant: caule in tantum signato, ut pauperis men= sa non capiat. syluestres fecerat natura horridos, ut quis= que demeteret passim: ecce altiles spectantur asparagi, & Rauenna ternis libris rependit. Hæc uerba Hermolaus, & qui ante eum Plinium emendauere, pari coniuentia trans= nuserunt: cum tamen quædam ex antiquis exemplaribus < Plin. locus.> emendari potuerint, quibus obseruatis sic legere locum hunc institui, Etiamne in herbis discrimen inuentum est? opes que differentiam fecere in cibo etiam uno asse ue= nali: & in his aliqua quoque sibi nasci tribus negant: caule in tantum saginato, ut pauperis mensa non capiat. Syluestres fecerat natura corrudas, ut quisque demeteret passim: ecce altiles spectantur asparagi. Saginatum cau= lem dixit Plinius, non signatum, ut altiles uerbum satis si= gnificat. antiqua autem exemplaria horridas non horri= dos habent, & opus no[n] olus, & fecere no[n] facere in uetustis simo legimus. Plinius ipse alio loco eodem in libro, Hor= torum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-258.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET torum iudicauimus corrudam: hunc intelligimus syluestrê asparagum. Ex his uerbis satis apparet Plinium loco supe riore corrudas non horridos scripsisse. Idem, Omnium hor= tensiorum laudatissima cura asparagis. de origine eorum in syluestribus curis abunde dictum. Est & aliud genus incultius asparago, mutius corruda, passim etiam in mon= tibus nascens, refertis superioris Germaniæ campis, no[n] in= scito Tyberij Cæsaris dicto, herbam ibi quandam nasci simulimam asparago, uel (ut in antiquis codicibus) no[n] in= faceto Tyberij Cæsaris dicto. Cæterùm quod sequitur in superiore loco, Et Rauenna ternis libris rependit: haud scio an ternis sestertijs rependit, legi debeat, uel ternis nummus. Plinius alibi, Nullum gratius ijs solu quàm Ra= uentinum. Quòd si ternis libris legamus, ad pondus refe= rendum est: propterea quòd saginatos & altiles appella= uit: sed illud non conuenit, propter uerba quæ sequuntur: Heu prodigia uentris: mirum esset non licere carduis peco ri uesci, non licet plebi. Vt autem libris pro assibus intelli= gam, adduci non possum, cum legisse me non meruinerim, nec id precium esset quod plebem à macello arceret. E ius= dem autem annonæ fuit duracina persica tricenis nummis aut uicenis uenire, & asparagos singulos ternis nummis. In eodem capite obiter & alia emendabimus, Aues ultra Phasidem annem peti, nec fabuloso quidem terrore tu= tas, imò sic preciosiores: alias in Numidia atque Ae= thiopia in sepulchris aucupari: aut pugnare cum feris: ma[n] di ab eo cupientem, quod mandat alius. Lego ex anti= quis, Alias in Numidiæ atque Aethiopiæ sepulchra, aut depugnare cum feris, mandi que, capientem quod man= dat alius. Sic enim sensus argutior, & magis Plinianus. Ibidem, Hortorum Cato prædicat caules, hinc primùm agrico

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-259.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 253 agricolæ existimabantur prisci. Et sic statim faciebant iu dicium numquæ esset in domo matersanulas (etenim hæc cura foemunæ dicebatur) ubi indiligens esset hortus. Lego ex antiquis, Et sic statim faciebant iudicium, nequam esse in domo matremsanulas, id est parum frugi, nec ad re au= gendam acrem. hoc enim nequam significat, ut seruos ne= < Nequam.> quam dicebant qui bonæ frugi non essent. Et paulo infærius, Nam carnis desideria etiam erant in exprobratione. Legendum, gari, id est liquaminis. Respondet enim præce denti membro, Damnantes pulmentaria quæ alio egerent pulmétario. Et rursus inferius, Hortos uillæ iungendos no[n] est dubium, riuosq[ue] maximè habendos, si contingat, pro= fluo amne. si minus, è puteo pertica organis'ue pneumaticis tollendo non hausto rigando. Lego, Si contingat, præ= fluo amne: si minus, è puteo pertica organis'ue pneumaticis uel tollenonum haustu rigando. Liuius libro v 1 1 1. de bello Maced. circa principium, Collectis rursus animis, in arietes tollenonibus libramenta plumbi aut saxorum stipites robustos incutiebant. Huiusmodi tollenonum memunit < Tollenones.> Vegetius libro quarto. Dicuntur tollones à quibusdam, à tollendis rebus uel hominibus, hic autem à Plinio pro eo haistorio accipitur quod à Græcis ccloneum dicitur. In uetusto codice tollon nouum legitur, in alijs uel tollendo non: ex quibus facile erat conijcere tollenonum esse legendum. Sunt tollones à alia in eode[m] capite mendosa, quæ intacta ideo relinquenda duxi, quia comminisci nihil potui: aliqua etiam uix digna quæ attingantur, ut illud in quo Hermolaus conflictatus est, In remedio saturnica signa: ubi Saturica ex uetustissimo lego pro Satyrica, more antiquo. Quod aute[m] sequitur, Tot generibus usq[ue] ad infimam plebe[m] descendente anima: legendu[m] mihi uidetur an- nona,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-260.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nona, etiam si nulla autoritate exemplaris ducat. Hæc autem ideo commemoranda duxi, ut labefactatam esse exemplarium Plinianorum fidem lectores meritò iudicare possint, qui hæc & huiuscemodi alia toto hoc opere sparsa accuratè perpenderint: nec unius aut alterius loci autoritate rebus contestatissimis fidem derogandam esse: quamquam dictum Plinij supradictum huiusmodi est, ut res ipsa & mutilatum & corruptum esse locum clamutet, e[ss]e eius loci membra mutuò collidâtur. Si enim auri scrupulum ui cenis sestertijs ualuit, quonam tandem modo in libra sester tij tantum nongenti: sed sint sanè n[ost]o genti in libra sesterij, qui igitur fieri potest ut à noningentis ad X L. millia peruentum sit? Quare relinquetur ut Plinius hoc in loco suo sibi testimonio refellatur & concidat. In uno uenerandæ uetustatis libro ita legebatur, Quod efficit in libras ratione sestertij qui tunc erant D. n[ost]o genti: post hæc placuit, X. X L. signari ex auri libris. ex quo conijcio non millia X L. sed nummos Plinium reliquisse scriptum, & locum mutilatum post uerbum sestertij. In omnibus enim libris antiquis, erant pluraliter legitur, & X L. signari, n[ost]o X L. nullia. Quàm autem ancipites notæ fuerint inter nummos & nullia, patuit ex supradictis. Nec eò tamen pertinet longa hæc disputatio, ut ueritatis assertionem in hoc loco positam putem, aleamq[ue] huius operis in hoc uno cardine uerti. Nec enim usqueadeo exilibus argumentis nixus sum, ut si Plinius ipse reuiuiscat, & hunc locum agnoscere uelit ita ut lectitatur, aut si dies olim forte autographu[m] Plinij, aut eius ætatis uolumen æquale protulerit (ut id fieri posse cre damus) non ipsi etiam Plinio iudicem ferre ausim uniuersam antiquitatem, ni hoc perperam ac falsò scriptum sit, ut & alia quædam quæ postea dicetur. Dixi suprà argen- team

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-261.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 255 < Aurea nominata expensa.> tea me nonusmata Romanorum diligenter expeditisse, ut id quod ratiocinatione & autoritate uetusta colligeba, rea= pse quoque comprobarem. In auro itidem faciendu[m] quum statuissem, quatuor & uiginti nonusmata (tot enim aurea eoq[ue] plura habebam) in altera lance posui, & ex aduerso sex uncias nostras statui. Quo facto, cum leuius aurum esse inuenirem, grossulorum duorum additamento cum paucu luminutijs, rem ad æquilibrium perduxi. has nunutias no strates grana uocant: nos momenta Latinè appellare pos= sumus. hæc quatuor & uiginti sunt in denario nostro, quod scrupulum Latinè uocitatur. Quomodo enim in un= cia Latina quatuor & uiginti sunt scrupula, sic in nostra quatuor & uiginti denarij: & ut drachma tria scrupula pendet, sic grossius tres denarios. Verùm hæc nonusmata cu[m] singillatim pesitarè, in ijs fueru[n]t Tyberij Augusti duo, in quibus effigies paru[m] iconice uidebatur: unum hac inscri= ptione: Tyb. Cæs. diui Aug. Augustus. & in auersa fa= cie, Pontif. Max. ubi simulachru[m] sedens. Alterum utrinq[ue] effigiem habebat, ut eodem habitu, sic sibi dissimulem, cum hoc elogio notis scripto, Tyberius Cæsar Augustus Tribu nitiæ potestatis quindecies. & in altera parte, Tyberius Cæsar diui filius. Singuloru[m] pondus erat didrachmu[m], id est denarij bini, argetei quadrigati, de quibus antè diximus. Alteru[m] fuit male imitatu[m], sed quod Augusti fuisse ex indice cognouimus, qui fuit huiusmodi, quatenus legi per uetustæ tem potuit, Cæsar Aug. Pater patriæ. & in postica facie, Cæsari Augusto. Hoc quanqua[m] attritum, grauissimum ta= men inuenimus, ut bina argentea traheget. Aliud eiusdem principis erat iconica effigie, qualis uulgò agnoscitur, à postica parte quadrigatum, dicterio tetragrammato in infimo margine, S. P. Q. R. significate Senatu populumq[ue] Romanu[m]. & in auersa parte nomen principis ipsius erat. hoc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-262.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET hoc iusto pondere leuius erat circiter granulis duobus, sed ita, ut detritum diceres quod ponderi deerat. Erat unum eiusdem Augusti & Antonij in Triumviratu percussum, utrinq[ue] effigie insigne: ijsdem elogijs quibus & argenteum illud cuius inter argentea meminimus, nec decoris characteribus, & cætera inscitè assimulatum, pondere no[n] detrito, sed iniquo, imminuto sex momentis. Incidit in manus meas et aliud in quo erat Augusti effigies pulchrè expressa, hoc titulo, S. P. Q. R. Cæsari Augusto Cos. X I. trib. Pot. V I. & in tergo, Ciuib. & sign. Milit. à Part. Recup. percussum in memoriam signorum quæ cum Crass so amissa erant, & postea Augusto à Parthis remissa sunt cum captiuis. < Nomismata prisca.> Appendi & aliorum principum, in queis et Tyberij Claudij Augusti, eleganter percussum, hoc epi grammate, Tyb. Claud. Cæs. Ger. I M. T R. P. iconicum, cuius imaginem ex Tranquillo agnosceres: à tergo hoc elogio, Constantiæ Augusti. quod quanquam detritu[m], pondus tamen iustum asseruauerat. Appendi & Neronis Cæsaris & iconica et scitè percussa hoc indice, Nero Cæsar Aug. Imp. in postica facie spicea erat corona, intus quatuor habens literas ex senatus consulto significantes decretam ei coronâ, ambiente extrorsus hoc elogio, Pōtif. Max. T R. P O. V I. Cos. I I I I. iusto pondere aliquanto leuiora. V num præterea Galbæ Neronis successoris iconicè effectum, cum corona spicea ambiente marginem, in auersa facie octo literarum elogio hoc significante, Sena tus po. q; Romanus ob ciues seruatos, leuius etia[m] aliqua[n]to Neronianis. Habui tu & Vespasiani superciliosa fronte, & nitetis uultu. Habui & Neruæ et Traiani Hadrianiq; principu[m], elega[n]ter quidem expressa, sed po[n]dere leuiuscula[m], octonis circiter detractis minutijs. suus unicuique index erat,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-263.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 257 erat supra dictis titulosior, ut in Neruæ, Imp. Cæsar, Ner ua Traian. Aug. Ger. P. M. T R. P O. C O S. II. P. P. Imperator Cæsar Nerua Traianus, Augustus Germanicus, Pontifex Max. Tribunitiæ potestatis, Consul iterum, Pater patriæ. Et in Traiani itidem, nisi quòd Dacici titulus accesserat. In cuius postica facie statua equestris erat hastam intorquens accuratè expressa, equo uehens incitato, cù honorifico hoc elogio, S. P. Q. R. optimo principi. Hoc nomisma, omnium quæ uidi, pulcherrimum erat, et facie augustissima, secundum quod Hadriani sucessoris eius no misma principalem dignationem atque autoritatem augustam præferre maximè uidebatur: quod etiam ipsum eque strem statuâ habebat, equo non pugnaci, sed uiatorio insi dentem. Cernere erat astur conem tollutim gradientem, et uelut à longis itineribus strigosum, credo, ut princeps terrarum peragator intelligeretur. sic enim appellatus est. Appendi etiam Antonini pij: M. Antonini cognomento Philosophi: Aurelij et Seueri, imminutiore sensim ponde re. In quibusdam à tergo est pro elogio liberalitas Augusti, in Aureliano hilaritas, in Seueriano æternitas imperij, et in Lucij Veri Victoria Augusti alata. M. Antonini Philosophi huiusmodi titulum habebat, M. Aurelius Cæsar Aug. Pij filius, tribunitiæ potestatis tertium, Consul iteru[m]. et in auersa facie Cōcordiæ simulachrum, brachijs leniter expassis, cuius latera altrinsecus eingebāt chamæteræ pusillæ singulæ, inuicem auersantes, quibus utraq[ue] manu lacinias stolæ porrigere Cōcordia uisebatur. Hic M. Philosophus, qui Verus ab Eusebio appellatur et ab Eutropio, Aurelius etiam dictus est Antonini Pij adoptione, ut autor est Capitolinus, qui etiam Faustinæ uxoris nomine nummum percussit hoc indice, Faustina Augusta, Pij Au- r gusti Concordiæ si- mulachrum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-264.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET gusti filia. Hæc ideo enarraui uerbosè fortasse, quòd hodie huiusmodi multa circunferuntur nomismata, ex quibus iu dicium fieri uolo, si quid aut falsò aut temere censuisse ui sus sim. neque enim de meis tantummodo iudicio facto ac= quieui. Aureum autem Romanu[m] Attici nummu instar per= cussum fuisse existimare debemus, coniectura ab argento nummo sumpta, de quo antè dictu[m] est. At aureus Atticus, qui stater ab eis appellatur, pondere didrachmus erat, ut autor est Pollux lib. IIII. de uocabulis rerum, [n]o[n] s[un]t Aureus, inquit, nummus duas drachmas Atticas habebat. de quo etiam infrà non= nihil dicetur. Existimo staterem esse quod in iure libra au ri uocatur, ut in lege Omnes, in Cod. Iustiniani in tracta tu de appel. & in l. Illustres, de modo multarum. Plus est enim auri uncia, quàm auri libra, ut ibidem liquet, & inferius dicetur, si locus occurrerit. Quare cum denarium Ro manum drachmali pondere fuisse còstet, aureum quoque Romanum didrachnum, id est duorum denariorum pon= dere percussum fuisse meritò iudicare debemus. quamquam quid opus est argumetis, cum nummu ipsi extent uetustat sis symbola asseruantes, ne imponere nobis nouitij pro ue teranus possint: proinde cum libra Romana sex & nona= ginta drachmarum fuerit, duodequinquaginta nummi di= drachni ex ea factitati sunt à principio: quibus si semun= ciam addideris, id est quatuor drachmas, ut ex libra fiat plena nuna (cum libram & minam in re nummaria idem fuisse docuerimus) erut in libra quinquaginta omnino no= mismata: ut apud Plinium quinquaginta potius quàm qua draginta legendu[m] sit. siquidem (ut dixi) cum illa nomisma ta uniuersa quatuor & uiginti exp[er]esarem, & unius numi loco pòdusculum didrachmum (grossum nûc appellamus) adderem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-265.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 259 adderem, minimo minus sex uncias in æquilibrio tenebam, hoc est libræ nostræ argentariæ dodrantem. Ex quo intel= ligimus quinquagenos olim aureos in singulis libris fuis= se, duntaxat iusti ac legitimu nomismatis. Vetustos autem nummos extare, præter ea quæ dicta sunt, etia Pomponius Iuriscosultus admonere nos potest, qui lib. VII. Digesto= rum sub titulo de usu fructu sic inquit, Nomismatum au= reorum uel argenteorum ueterum quibus pro gemmis uti solent, usus fructus legari potest. Auaritia autem princi= pum, uel temporu iniquitate immunutio poderis postea in= ualuit. Id quod hodie apud nos, quanquam admurmurate hominum sermone, nihilo minus factitatur. In aureis enim nostris binum ternumq; mometorum intertrimetum lege quoq; admittitur. remedium uiri monetales appellant. id quod primum clemetia edictali nummulariorum macipi= bus indultum, ne cui fraudi esset si quis nummus ex multis leuiusculus sefellisset, auaritia pro iure suo sumpsit, ita ut nulli ia justo priscoq; podere signetur: & qui priscorum extant, aut ostentationis gratia in delicijs habeantur, aut prius accisi demu in com[m]ercia & ad collybum prodeant. Hinc fit ut coronati qui Cruciati cognomunatur, iam com[m]erciales no sint, utpote superpodiales. Quod si tam ani= mosè principes imminutæ monetæ crimina exercerent, quàm imminutæ maiestatis exercet, melius cu[m] rebus huma nis ageretur, & minus falleret adulteratores numi, quoru[m] iam ipsoru[m] crimen multitudine reoru[m], & interdu[m] potetia atrox esse desijt. Sed sic est ferè in omni parte sui Resp. no stra, ut primoru[m] arbitrio (ne dicâ libidine) no[m] legu[m] præ= scripto gubernetur: quaru[m] legu[m] nulla tot, ta[n]tis, tamq; terri ficis uinculis adstricta unquam memoria nostra fuit san= ctio, ut no[n] quilibet in aula ordines ductantiu[m], aut resolue= r 2 re aut

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-266.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET re aut rescindere aut abrumpere non toto anno uertente potuerit. Romani autem nummu imminutionem sic colligo. In uncia (ut dixi) nostrates grossulos octo pon[n]ut, ut Romani octo drachmas, & ternos in grossulo denarios, qui Latinè scrupuli dicuntur: in singulis autem denarijs uicenaquaterna granamomenta ue, pro quibus & ulterio ribus minutijs uerbum Latinum assignare non possumus. In uncia igitur quatuor & uiginti denarios ponimus, & granula seu momenta quing[itu]ta septuagintasex, id est quater & uicies quatuor & uiginti. At Romani quaternos aureos in uncias signabant, & argenteos octonos. siquidem argentei bini singulos aureos æquant pondere. Ita quater duodenos in libras signasse deprehenduntur, id est in duodecim uncias, & binos ex semuncia, quæ minæ, id est libræ argentariæ accedit. Sic numerus quinquagenarius in libram impleri deprehenditur. Agedum igitur fac ex quolibet nummo in argyrocopio, id est in officina argentaria detracta esse octo granula (quandoquidem hanc decessionem in recentioribus ferè deprehendimus) detrimenti scrupulum unum in ternis nummis inuenies, & in denis octonis scrupula sex, id est aureum unum, & duo aureos in tricenissenis, & in quadragenisquinis duos aureos & semisse, & in quinquagenis eo amplius aurei quadrantem. Quòd si sesquiplam huius detractionem posueris, ut in singulos nummos duodena granula decesserint, in libras quinquageniquaterni nummi signari potueru[n]t, ita ut eo amplius sextantes lucrifierent. huiusmodi autem ætate Plinij signatos fuisse affirmare no[n] dubitem. quippe cu[m] Tyberianis & Claudianis ut grauissimis alioru[m] principum nummos opponerem, non antè, quàm decimu[m] granum addidi, prægrauare illi Vespasiani nummum destite= runt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-267.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 261 runt, cum interim collybo detritus non uideretur. Quod ne comminisci uidear, à tergo in eo nummo annonam esse dico. quâquam in nummo Domitiani nihil didrachmo, id est ponderi iusto deerat: scitè quidem ipso assimulato, & in quo uultuosam faciem agnosceres, V espasianum genitorem lineamentis omnibus referentem. Illud Augustale ob Parthica signa percussum, duo amplius grana auctarij habebat. In Neruæ & Aurelij leuiter quidem detritis undecini demum pondusculi additamento examen neutro propensum stabat. Hadrianici autem octo circiter granorum detractionem habebant. Sunt enim huiuscemodi qui in posteriore parte non equestrem statuam, sed salutè Augusti habent, in secundo Consulatu eius signati. in antica parte imago est lineamenta prioris illius male referes. For tasse igitur apud Plinium legi posset, Post hæc placuit L. < Plinij locus> nummos signari ex auri libris, paulatimq[ue] principes immunuêre pondus, minutissimè uerò ad L v. nummos. Nam ut nullia legatur, ratio omnino refragatur, ut antea diximus, sed eò maximè, quòd nullia argenti signari ex auro non potuerunt, nec auri pondere imminuto ex X I. millibus X L v. millia fieri, nisi argenti nummi pondus imminutum intelligamus: quod consentaneum huic loco non ui detur. Vtcunque, locus ille corruptissimè legitur: nec nos in eo fallimur quod dictum est. re enim comprobatur. Romanis nomismatibus pares omnino pondere sunt Anglii < Nobiles Angelici nummi.> nummi qui Nobiles appellantur, duntaxat Eduardei & Rosati, pondere senûm scrupulorum. Hoc cum ex actis ui rorum monetaliu & ex nummulariorum monumentis comperimus, tum uerò examinati experimento probare uoluimus. Hoc tantum interest, quòd Rosati pondere pares, auri bonitate cedunt, Eduardei instar omnifariam ha- bent r 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-268.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET bent illorum. in prima enim nota auri bonitatis censentur, quæ tamen ipsa à puritate exacta & obryza, quadrante scrupuli distat. Aiunt enim nullum nummum ad plenam puritatem exactum esse. Sed iam illud uidendum, quonam modo auri scrupulus uicenos sestertios ualere potuerit. <Plin. locus.> quod antequam explico, hoc præfandum habeo, me Plinij locum ita legere instituisse, quoad aliud inuenero, Ita ut scrupulum ualeret sestertios duodenos, uel bissenos potius, quod efficit in libras ratione sestertiorum qui tunc erant, denarios nongentos. Et inferius, Paulatim que principes imminuêre pondus, minutissimè Nero, ad quin quagintaquinque nummos. ut intelligamus Neronem nonisma maximè omniu[m] extenuasse, eo utique tempore, quo donationibus immodicis & prodigis impedijs exhaustus, à Senatu cæties sestertium annuum exigere coepit. Verùm <Auri precium.> esto recte apud Pliniu[m] sestertijs uicenis legatur: auri nunc uncia ad puritatem excocti, æstimatione principali sedecim francicis & quadrante & eo amplius denarijs quinque ualet. Hanc æstimationem finitimarum gentium commercia intenderunt. pluris enim aurei nostri permutantur quàm per edictum liceat, conniuentia tame[n] principali approbante: quod temporum difficultate constitui uix potest: id quod experimento uno & altero cognitum est, fremente ne quicquam homine uiro primario, qui id se effecturu[m] per omnia numina deierarat, præconialibus interdictis alijs super alia personantibus: quæ quâlibet minacia, & ab homine iræ impotentissimæ manantia (cuius tunc ferociæ recta & utilia consilia cedebant) publicum tame[n] consensum peruincere non potuerunt. Nos autem ratione in argento instituta, neutram harum æstimationum seque mur, sed mediocre, & eam quam Mercuriali (ut ita dicà) arbitratus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-269.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 161 arbitratu approbare, id est negociatorum opinione possimus, id enim genus hominum auri argentiq[ue] rationem callere maximè mihi uideris, uidelicet commercijs id assequê tes. Etenim quanti unumquodque sit nomisma, externarum gentium iudicio condiscunt, quippe quæ aurum argentum que nostrum nullo respectu characteris, exploratum tantum appensum que æstimant. Et ut auri argenti que grauis rationem euariare cum ratione nummularia et consistere necesse est: sic æquandæ rei arbitrametum in conciliabulis et emporijs rectè atque ordine fieri existimatur. Auri igitur unciæ, sedecim francicos et octo solidos cum semisse precium statuemus. et pro ea summa no uem nostros solatos taxabimus, ratione ducta quasi singuli solati sex et triginta solidis et semisse ualeant: etsi cu[m] hæc proderem, duodequadraginta solidis oblocabantur. Qua ratione libra Romana centum et duodecim aureos solatos et semissem ualebit. tantidem enim nec pluris singula pòdo æstimabimus Romanus et Asiaticis opibus a stimandis, ut extenuasse magis rerum miracula quam auxijsè uideamur. Tametsi poteramus citra reprehensionem aurum argentum que ex temporis huius conditione æstimare, præsertim cum Italia et omnes penè prouinciæ prolixius ista æstimare quàm Gallia solitæ sint. Cuius rei luculenta testimonia proferre possem, si quorundam nostrorum hominum è ministerio Quæstorio quæstus immodicos comemorare uellem ex collybo factitatos dum in Italia res gessimus, aureis tunc nostris uice mercis exportatis. Tanti igitur nomismata Romana æstimare poteram, quâ ti aurum argentum que infectum nunc permutatur, modò ne nota uctustatis in precium cederet. Sit igitur auri Vncia auri, unciæ primæ indicaturæ sedecim francicis, et octo duo- denarijs r 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-270.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET denarijs & semisse, quali nota percussi sunt aurei supra= dicti, & Galliæ quondam uernaculi, qui pecude uillosa si= gnati sunt, nunc inuentu rari, ut plerique antiqui. Aiunt autem eos nummularij nulli nummo aureo bonitate secu= dos esse. Quod ut intelligatur, scire hoc oportet, auri bo= nitatem in quatuor & uiginti caractis indicaturæ co[m]sum= mari, ultra id nihil exquiri posse. < Auri indicaturæ. Caractæ. Ceratium.> Indicatura est quam lin= gua nostra legem uocat, id est notam gradumq[ue] bonitatis. Eadem lingua caractas à ceratio uerbo Græco uulgari inscitia deflexit. Est enim ceratium minuti ponderis uoca bulum, à grano siliquæ ductu, qui fructus est arboris Ita= licæ prædulcis, digitorum hominis longitudine, & polli= cis latitudine. nos in hac urbe importatum uidimus. intus sunt grana quæ ceratia dicuntur, nomine cum fructu co[m]= municato. Theophrastus tamen aliter appellat: propterea Columella lib. I I I. Siliquam, inquit, Græcam quidam ce ratium uocant. Vtitur eo uocabulo Dioscorides. Aiunt Genuæ Carubam uocitari. Ex quo factum esse arbitror, ut nostri pondusculi certam minutiam eo nomine appel= lent. Tradunt enim nummulariorum placita, quatuor & uiginti ceratia in auri libra esse, & in singulis ceratijs ut cenaquaterna grana, & in his rursus singulis uicenas quæ ternas carubas, & postremò in carubis totidem minutula. Sed hic ceratium non ad pondus, sed ad indicaturam refe= rendum est. Ceratio enim ponderali gemmarij tantu[m] utun tur, non aurifices, nec nummularij. Anti qui, scrupuli ap= pellatione in ea reutebantur. Plinius lib. X X X I I I. de lapide Lydio loques, His coticulis periti cu[m] è lima rapue rint experimentu[m], protinus dicunt quantum auri sit in ea, quantum argenti uel æris, scrupulari differentia mirabili ratione no[n] fallente. Scrupulu[m] dixit quod caractam nostri dicunt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-271.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 263 dicunt. Aurum itaq[ue] nummarium iam dictum, licet no[n] sit exacta probitate, in primam tamen notam cedet, quod quæ drante tantum ceratij à primario absit, quanquam rarissi mum sit primarium inuenire. Huius semuncia octonis erit francicis, & quaternis solidis, & quadrante solidi, æstima tione nostra, & quadrans unciæ, id est binæ drachmæ, quaternis fræcicis, & binis solidis, id est duodenarijs. Quæ ratione scrupulum, id est tertia pars drachmæ, quod dena rium à nostris dicitur, ternisdenis solidis & besse ualet. Est autem ea ratio argenti, ut quo purius inueniri no[n] possit, id cineraceum & Parisinum uocetur, Parisijs ad sum= mam bonitatem excoctum. Apud nos enim non pridem uir < Argentum Parisinum & cineraceum. Chrysoplysiu[m].> quidam obscuræ sortis chrysoplysium instituit, id est lauâ di auri officinam, re omnino quæstuosam, sed paucissimis hominibus cognitam. Huius est id artificium, ut ui aquæ medicatæ, quam Chrysulcam appellant, quantulamcunq[ue] auri partem argento aut cuiuis metallo illitam aut confu= sam, nullo propemodum dispendio adimat, ita ut in auratu ris nihil iam ferme depereat mundo, nisi quod usu interte= ritur. Res omnino stupenda, auri argentiq[ue] quotamcunq[ue] portionem ex ærse eximere, etiam (quod magis mireris) manente uasculi forma quassa interdum & inani, ueluti quadam idea à materia abstracta. Is moriens filio ætem cu[m] patrimonio no[n] mediocri reliquit, qui nunc unus Chry soplytæ appellatione dignus esse existimatur. usqueadeo < Chrysoplytes Parisiensis.> ea in arte præstat, alioquin à paucis tentata, cæterum uale tudini noxia. sumus enim bullientis eius aquæ haustus uitæ lia tabefacere dictitatur: & eum artificem magna uigilan tia satagere circa aquam necesse est, occasionesq[ue] horaru[m] idetidem obseruare, & temperaturæ modum nosse. qua= propter in ea functio[n]e alieno sæpe ministerio utitur, emi= r s n ut

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-272.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET nus ipse respectans, in primis iam locuples eo artificio factus, ac secunda etiam fama celeber, Cointius appellatur. Vis aquæ chry sulcæ. Quæ autem aqua uim habet chrysulcam (id est auri ab argento abstrahendi) in ea aurum sidit cu[m] aqua deserbuit, argentu[m] autem aquæ confusum uisitur, et demum auro exepto, alio artificio ab aqua elicitur et eluitur. Argentu[m] igitur cineraceu[m] et Parisinu[m] in prima indicatione censetur: tametsi à summa puritate sex granis abest, id est quadrante denarij. Granalliu[m] argentum. Hoc argentum uulgo granallium dictum in frusta formatur similia ramentis ligni à terebra conuolutis: quam formam accipere dicitur cum excoctum et feruens in aquam demittitur. sensim enim casitando, et pessum eundo, in lemniscos plerunque uel in clauiculas configuratur, quanquam et alias temerarias accipit formas. Est etiam cineraceum è Germania aduentitium, quod in pastillos grandiores uel in quadras formatur leuiter pustulosas: et nostro bonitate secundum est. Huiusmodi ab antiquis pustulatum, ut arbitror, dictum est. Est autem ea ratio indicaturæ in auro argento que communis, ut quod excoctissimum sit uel aurum, uel argentum, in eo alieni metalli pars omnino decoquino[n] possit: ut uerbi gratia in auro sexta et non agesima pars cuiuscunq[ue] massæ, in argento octaua et quadragesima. Siquidem non eadem est formula in auri argentiq[ue] exploratione. Nam omne corpus aureum in quatuor et uiginti ceratia partiuntur, et pro modo temperaturæ uarias notas auri faciunt. Summa[m] autem nota auri in quarto et uicesimo est ceratio ad quadrantem absoluto, id est ut quadrâs tantum ceratij in tota[m] massa æreus sit aut argenteus. Argenteam autem massam in duodena denaria partiuntur, quæ Latinè duodena sunt scrupula. Culmè igitur bonitatis in undecim scrupulis et duode

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-273.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 267 duodeuiiginti granulis esse aiunt. Hæ igitur notæ non re= apse primæ sunt, sed pro prima nota cedunt: quâdoquidem experimento cognitum esse fertur, Chrysurgicam diligen tiam progredi porrò non posse, etiam si uulgò aurum & argentum omnibus numeris absolutum appellatur. Præfecti tamen nummulariorum, quos pro uiris monetalibus ha bemus, affirmat aurum non ad ultimum modò quadrante excoqui posse, sed etiam eo amplius ad ultimi quadrantis quadrantem, ita ut ad bonitatem numeris omnibus absolutum nihil præter quadrantis quadrantem desit, quem ipsi appellat sextamdecimam caractæ. eum enim quadrante qui deest exquisitæ auri uel argenti probitati, quartam ceratij appellantes, in octauas binas partiuntur, & octauam rursus unam in binas sextas decimas. Decoqui igitur aiut octauam & alteram sexta[n]decimam summa industria posse, altera[m] sexta[n]decimam non posse. Argentum uerò ita decoqui posse, ut nihil præter merum argentum supersit: & huiuscemodi in hac urbe fuisse dicebant cu[m] hæc scriberem: uerum lege cautum olim fuisse, ne cui argyrocopij mancipi fraudi esset qui nummum percuteret, si auri quod primæ notæ abscriberetur, ultimu[m] ceratij dodras tantum aureus esset. uidelicet id prouidente legislatore, ne auri exco quendi difficultate nummulariorum mancipes in multa[m] incideret, & nummu[m] ipsi sæpe in publicu[m] commutterentur: eâ tamen mentem fuisse, ut pleriq[ue] numu[m] exacta[m] indicatura[m] signaretur: sed auaritia homunu[m] factu[m], ut omnibus omnino numus quadras ille decederet: dum passim remussione summi iuris ma[n]cipes quasi iure suo uti coeperunt, & id quod intra spem ueniæ relictu[m] erat ab omnibus & semper pro iure usurpatu[m] est. Huius rei argumentu[m] esse, quòd quadratale illud subsidium no[n] lucro redemptoru[m] cedere, sed prin= cipum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-274.png

Transcription: ATR-1 2

cipum solitum sit, quibus hoc lucrum refundere Monetarij redemptores, hoc est argyrocopiorum mancipes, publi co nomine sæpissime coacti sunt uirorum monetalium se= ueritate: hodieq[ue] ita factitari aiebant, licet in alio genere, ut si argyrocopiorum conductores (quos magistros nu= mulariorum uocant) relatis pyxidibus deteriora aliqua[n]to fecisse nomismata iudicentur: quod notæ præstitutæ deest, id resarcire principi populi nomine cogantur. Pyxidas appellant uascula in quibus nomismatis cuiusq[ue] offici= næ specimina conduntur. Reliquum est ut colligamus qua lis fuerit argenti ad aurum analogia. Diximus in uncia octonas esse drachmas, & in drachma terna scrupula hac ratione scrupulus sestertium unum & trientem capit, cu[m] drachma & denarius quaternis sestertijs ualea[n]t. Si igitur scrupulum auri uicenos sestertios ualuit, ut ex Plinio didi cimus: auri ad argentum ea fuit proportio, quæ est quinde cim ad unum, cu[m] uiginti sestertios quindecim argenti scrupula ualuerint, quot scilicet unum auri scrupulum ualuit. Hoc autem tempore ea ferè est auri ad argentum analo= gia, quæ est duodecim ad unum paululo tantum minor. siquidem cum uncia auri edicto regio sedecim francicis & quadrante taxata sit: & argenti, uigintiseptem solidis & semisse: si undecies hanc summam solidorum numeres, fient quindecim fràcici, & duo solidi & semis, & minor erit summa. quòd si duodecies multiplices, fient sedecim francici & semis, & paulo summa exuperabit. Quòd si æstimationem à me institutam spectes, cadè erit ratio. hoc est, si analogia[m] duodetriginta solidorum (tanti enim uncia[m] argenti æstimaui) & sedecim francicorum & octo solido rum spectaueris, quanti auru[m] primariu[m] æstimandum cen= sui. Sex enim solidos tantum exuperabit summa, ut prior illa

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-275.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 269 illa quinq[ue]; Vt aut quindecuplex esset auri ad arg[umen]t[u] olim analogia fieri potuit propter auri penuriam, qua Romæ tunc fuisse Plinio autori credendu[m] est, qui lib. XXXIII. sic inquit, Romæ quidem no[n] fuit auru[m] nisi admodum exiguu[m] longo tempore. certè cum à Gallis capta urbe pax emeretur, non plus quàm mille pondo effici potuere: nec ignoro M. Crassum duo nullia pondo auri rapuisse suo et Pompeij tertio Consulatu è Capitolini Iouis solio, à Camillo ibi condita: et ideo à plerisq[ue] existimari duo nullia pondo collata: sed quod accessit, ex Gallorum præda fuit. Et paulo inferius, Ergo (ut maxime) duo tantum M. pondo cum capta est Roma anno C C C L X I I I. fuere, cum iam capitum liberorum censæ essent C L I I. millia. Et rursus infrà, Frequentior autem usus annulorum non ante Cn. Flauium Annij filiu[m] deprehenditur. hic nanque publicatis diebus fastis, tantam gratia[m] plebis adeptus est, alioquin libertino patre genitus, ut Aedilis Curulis crearetur, præteritis C. Petilio et Domitio, quorum patres Cōsules fuerant. quo facto tanta Senatus indignatione exarsit, ut annulos ab eo abiectos fuisse, in antiquissimis reperiatur annalibus. < Annuloru[m] pri[mum] uestigiu[m].> Hoc primum annulorum uestigium extat, promiscui autem usus alterum secundo Punico bello. neq[ue] enim aliter potuissent trimodia illa annulorum Carthaginem ab Annibale nutti. Idem inferius, Nullos que omnino annulos maior pars gentium hominum que, etiam qui sub imperio nostro degunt, hodie habent, nec signat Oriens aut Aegyptus etiam nunc, literis contenta solis. Multis hoc modis, ut cætera omnia luxuria uariauit, gemmas addendo exquisiti fulgoris, censu que opimo digitos onerando, mox etiam effigies uarias cælando, ut alibi ars, alibi materia esset in precio. Alias deinde gemmas uiolari nexas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-276.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nesas putauit. Ac ne quis signandi causam annulis esse in= telligeret, solidas induit. Contrà uerò multi nullas ælmut= tunt gemmas, auro'que ipso signant, ut Claudij Cæsaris principatu repertum. Ex his uerbis Plinij intelligimus an nulos aureos non ornamenti causa, sed signandi insti= tutos, siue aurea pala, siue gemmea: id quod satis ex li= bris iuris ciuilis intelligitur in mentione obsignandorum testamentorum. De iure autem annulorum aureorum nos alibi diximus. Tyberio autem principe (inquit idem autor) anno ab Vrbe còdita D C C L X X V. annulorum autoritati forma constituta est. Quo tempore statutum ne cui ius esset annuli aurei gestandi, nisi cui ingenuo ipsi, patri, auó que paterno sestertia C C C C. census fuissent, & lege Iulia theatrali in quatuordecim ordinibus seden= di. Romæ autem argentu magis quàm aurum olim abun= dasse ex eo conijcere possumus, quòd idem autor alibi eo= dem libro inquit his uerbis, Sed præter alia quidem muror populum Romanum uictis gentibus in tributo semper ar gentum imperasse, non aurum, sicut Carthagini cum An= nibale uictæ, argēti pòdo annua in quinquaginta annos, nihil auri. Nec potest uideri penuria mundi id euenisse. nam Midas & Croesus in infinitum possederant. Quo in loco numerus pondo deest in omnibus libris, ex Liuo re= stituendus, qui pacem factam ea conditione inquit, ut de= cem nullia talentum descripta pensionibus æquis in annos quinquaginta soluerent. Aut igitur Plinium numerum omisisse calculi exigendi tædio dicendum est, aut locum sic restituendum, Argenti pondo annua sedecim nullia in quinquaginta annos. Hoc autem sic colligo, Si decem mul= liæ talentum in quinquaginta annos pensionibus æquis di tributa sunt, oportuit ducenta singulis annis pensitari. At talen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-277.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 271 At talentum octogenarium accipio, id est uel Euboicum uel Aegyptium. quare ex ducenario numero per octogenarium ducto, summam sedecim nullium pondo colligo. Non me latet Hermolaum Barbaru[m] in loco Plinij supra= dicto, pro illis uerbis, sed præter alia, legere, sed Spartaci, ita ut ad præcedentia referatur. Cui lectioni antiqua ex= plaria adstipulantur. quod si quis sequi malit, sententia à uerbo, equidem, incipienda erit, & illa duo uerba, sed Spartaci, in superiore sentetia includenda. Plinius, Talen= tum autem Aegyptium pòdo octoginta patere Varro tra dit. ubi fortasse capere Plinius scripsit, quod postea literis transpositis corruptum est. De Euboico testimonium est apud Liuium libro septimo de bello Macedonico, de pa= ce cum Antiocho facta loquêtem, Pro impensis in bellum factis, x v. nullia talentum Euboicorum dabitis, quingêta præsentia, duo nullia & quingenta cum Senatus popu= lus que Romanus pacem comprobauerit: nulle deinde ta= lenta in x I I. annos. ubi non nulle, sed nullena lego. Et li= bro sequenti ubi de confirmatione eius pacis loquitur, Ar genti probi x I I. nullia Attica talenta dato intra x I I. annos pensionibus æquis. Talentum ne, minus pondo octoginta Romanis ponderibus pendat. Quo in loco non Attica talenta, sed Euboicorum talentum lego. nisi in= telligamus Atticum magnum & Euboicum idem fuis= se, ut utrunque Liuius pro eodem usurpauerit. Penu= ria igitur auri fieri potuit, ut auri ad argentum quin= decuplex proportio priscis temporibus fuerit: ideo sci= licet, quòd Romani studiosiores argenti quàm auri tunc fuerunt. Pollux libro nono de uocabulis ad Commo= dum Cæsarem, aurum ad argentum decuplam propor= tionem habuisse bis uerbis affirmat, ἡ δὲ ἀγνοιον ὑπι τὴ < Auri ad argen tum proportio.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-278.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET τὴ ἀργωρία Πιαπλάσιον ἐν, ἔφος ἀν τίσικ ἔν μενάδον Παραπαθήκης μάθοι. Quòd autem aurum decuplum argenti esset, non obscurè ex Menandri com[m]odia quæ sponsio uel pignus dicitur, uel depositum apud argentarium potius, intelligere quicuis possit. Cum enim quodam in loco talenti aurei pondus dixisset, alio loco de eodem loquens, decæ talantium dixit, id est talentis decem æstimabile. Herodotus aurum πρισκαι Πιαπασίον dixit, id est terdecies argento æstimabile, uel terdecies argento rependendum, ut infrà dicetur. Ecce autem rursus aliud aliudq[ue] occursaculum. Si enim ea fuit auri analogia ad argentum quam diximus, quonam modo stare illud Tranquilli dictum poterit in Cæsare? In Gallia fana templaq[ue]; deûm donis referta expilauit: urbes diruit sæpius ob prædam, quàm ob delictum: unde factum ut auro abundaret, ternis que nullibus nummûm in libras promerceale in Italia prouincijsq[ue]; diuenderet. Multis iam testimonijs docuimus absoluta nummu appellatione sestertium nummu intelligi, sestertiumq[ue]; quartam tantum partem denarij fuisse: quare etiam drachmæ, cum denarius drachmali pondere fuerit. Porrò etiam ratione & experimento, id est libra docente, dicimus bino senarios aureis singulis rependi, & centenos in libram (quæ duodenarum unciaru[m] est & semunciæ) signari solitos. Cui consequens est ut in libras singulas quadringen tos nummos adnumerare debeamus: qua ratione tria nu[m]mum millia, septem libras & selibram conficiu[n]t. Ita apud Tranquillum auri ad argentum analogia dimidio minor est, quàm esse ex Plinij lectione collegerim, & quarta parte minor quàm Pollux esse dixerit. Ita quicquid hactenus adstruximus, corruat in sese necesse est. Age, nonne Plinius quodam loco libri tricesimutertij ita inquit? Miscuit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-279.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. Ludus probandi nomismatis. Miscuit denario Triumvir Antonius ferrum, miscuit æri falsæ monetæ. Alij è pondere subtrahunt, cum sit iustum L X X X I I I. è libris signari. Quo in loco notandum quod idem autor inquit, legem latam à Mario Gratidiano, ut ludus, id est schola Romæ institueretur probandi nomismatis, ut ægrè fallere possent adulteratores nummi. Igitur (inquit Plinius) ærs facta denarios probare, tam iucunda è lege plebe, uti Mario Gratidiano uicatim totas statuas dicauerit. mirumq[ue], in hac artium sola, uitia discuntur, & falsum denarij spectatur exemplar, pluribusq[ue]; ueris denarijs adulterinus emitur. Vbi tamen non iucunda è lege plebe, sed iucunda lege plebi lego, admonitus ab anti quis exemplaribus: alioquin absurda erit locutio. Sic suprà, non miscuit æri falsæ monetæ: sed, miscentur æra. Verùm si hoc uerum est quod Plinius dixit, nos luculento errore lapsi sumus, uel Plutarchus potius & Appianus, cæteri que qui centenos denarios in libra statuunt, cum Plinius eo minus sedecim statuerit, qui etiam libro sexto de publicano rubri maris loquens, qui ad Taprobanem tem pestate delatus, percontanti Regi enarrauit Romanos & Cæsarem, Rex autem, inquit, mirum in modum inter audita iustitiam Romanam suspexit, quòd pares pondere denarij essent in captiua pecunia, cum diuersæ imagines indicarent à pluribus factos. & hoc maximè solicitatus ad amicitiam, Legatos misit. Hoc dictum Plinij pugnare uidetur cum eo quod idem ipse lib. X X X I I I. dixit de imminutione ponderis. Sed hoc Claudij tempore cōtigisse à Plinio dicitur. Et de denario dictum est, non de nummo aureo. Quare prius ad illud Tranquilli respondeo, & olim id potuisse, & hodie fieri posse, ut libra auri non pluris quàm septem libris & semisse argenti ueneat. Fac ut s aurum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-280.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET aurum obryzum decuplex quàm argētum fuerit purum, id quod Pollux inquit: potuit Cæsar aurum ex donarijs templorum & priuatis expilationibus congestum, ita co= flandum temperandumq; curasse: imò ut non hoc affecta= uerit Cæsar, potuit aurum ex omnibus notis co[n]statum si= mul & collique factum, ad eam indicaturam redijsse, quæ uno quadrante à primaria distat. Id hodie nostri duode= uicenariu[m] uocant. Vasa enim rarò ex auro tenuissimo & molissimo fiunt, ideo, quòd illud aurum usuram non fert atque attrectationem sine magno intertrimento. Quare aurum uasculatorium & usuale, ferè uicenarium aurifices esse dicunt: quanquam & deterius multo reperitur, con= sultò etiam temperatum, non modò fortuitum. Plerunque tamen Parisijs celatores & inclusores in sigillis & catel= lis spirisq; & mundo muliebri, duoetuicenario utuntur, quod duodecima parte à purissimo distat. Est etiam in usu undeuicenario, quod coticularium uulgò uocant. Qui autem splendidiora gestamina habere uolunt, auro nomi= smatico utuntur, quo aurei nostri percussi sunt; quorum legitima & iusta nota uno tantum ceratio indicaturæ de= ficitur. Non pridem aurifices in aureolis gestaminibus so lo undeuicenario utebantur, quod coticularium ideo uoca tur, quòd infrà eam notam aurum cælare lege municipali uetitum est. Superiores autem notæ nunc passim in offici= narum usu sunt usq; ad nomismaticam. Extant hodie num mi in Germania signati ex auro dodrantali, id est duodeui cenario, in quo quarta pars æris uel argenti mixta est. Vi suntur etiam hodie Philippei & Gulielmei siue Hilermei Hollandini ex auro ferè septunciali, id est cui sesququa= drans æris mixtus est, quos quindecim ceratijs tempera= tos appellant. Aurum primarium æstimatione quam nunc sequimur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-281.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. sequimur, ualet in uncias (ut iam dictum est) senisdenis libris, & octonis solidis & semisse. Qua ratione ceratium x i i i. solidis & octo denariolis ualet. Esto igitur (uerbi gratia) proportio auri ad argentum, quæ est duodecim ad unum, hac ratione libra auri Romana duntaxat summæ notæ quaternis millibus & octingentis numis uenalis esse debut, & auri uicenarij quaternis millibus, & duodeui= cenarij ternis millibus & sexcenis. Eademq[ue] ratio est in cæteris temperaturis, accedente decedenteq[ue] semper auri portione pro eo quantum est æris quod in auro remansit. Fieri igitur potuit ut Cæsar auru[m] promercale tribus num mum millibus in libras habuerit, tum ob auri abundantiam, tum ob crassitudinem, etiam ut maiorem decupla proportionem auri appellatione non dignantur quod infra dodrantem descendit. Fortasse etiam ternis millibus pro quaternis apud Suetonium legitur. Mihi enim antiquum uidere non contigit, sed eò suspectos numeros habeo, quòd in Tyberio ita legitur, Corinthiorum autem uasorum pretia in immensum excreuisse, tres'que mullos x x x. millibus nummum uenisse grauiter conquestus est. Si enim hoc uerum esset, quo nam modo aut Plinius hoc tacuisset, qui prodigum appellat Asinium Celerem, quòd nullum unum Claudio principe octo millibus nummum emerit: aut Iuuenalis, qui sex millibus emptum nullum satyricè exclamauit? Præterea quis credat tres pisces, decem auri libris emptos? (tanti enim empti sunt, si aurum tribus millibus uenijt) & pisces eos qui Plinio autore binas libras ponderis rarò admodum exuperant? Restat nunc ille scrupulus uel scopulus potius de denariorum numero in libra testimonio Plinij, contrà quàm s 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-282.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quàm toto hoc opere censuimus: quem si eximere uel æmoliri quoquo modo possim, rursus ille alter existet de mil lenis sestertijs quæ libro tertio de Institutione iuris à Iustiniano principe pro uno aureo accipiuntur, ut antea di= ximus. E quidem tot difficultatibus offensus, hanc nostram commentationem subinde interpellantibus, marinum illu[m] < Proteus.> deum Protei nomine à poëtis decantatum, retentare mihi uisus sum. Protei autem nomine uetustatem esse à priscis adumbratâ in præsentia interpretabor. Etenim senex ille fingitur, ad id etia[m] nomine accommodato. Is cu[m] omnia no= uerit quæ sint, quæ fuerint, quæ mox uentura trahantur: siquando è specu emergens, & in littore apricans, de re= rum ueritate consulitur, omnia transformat sese in miracu la reru[m]: nec prius in sese redire dicitur, quàm omni ope o= mnibusq; (ut aiunt) ungulis correptus, manibus uinclisq; tenetur. Nam sine ui non ulla præcepta dabit, neque illum orando flectes: uim durâ ac vincula capto inijcias necesse est, si ueritatis documentum ab eo elicere uelis. Hunc Pro= teum non modò ego nunc captare, sed etiam uincire ia[m] ui= deor, necdum tamen satis arctis nexibus retinere. Siquidem ueritatem rerum nûc in uasto quodam sinu uetustatis ab= strusam, nunc in mendis exemplarium uelut in alto quodâ gurgite obscuritatis obrutam, in lucem ac solem elicere co nor, haud intempestiuè, ut arbitror: quippe eo demu[m] tem= pore, quo lingua Romana maiorum æqualiumq; nostro= rum diligetia propemodu[m] redditæ sibi creditur: ut si hæc ætas paucarum adhuc reru[m] caliginem dispulerit, prisca o= mnino lux oborta nobis existimari possit. Veritatem igitur adhuc attigisse magis, atque etia[m] nunc palpare, quàm in potestate habere ipse mihi uideor. Idq[ue] adeò eò magis, quòd numerosa quædam cohors antiquorum scriptorum enarræ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-283.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. enarratrix ex aduerso stare mihi uidetur, & Proteum ipsum altrinsecus retentare. Proinde instaurato commetandi impetu, rursus eôdem incumbendum: quando quidem forte, ut spero, fortunata, ex alterius operis diuerticulo quod in manibus erat, in parergon huiuscemodi tràsuersum me rapuit impetus animi fortasse inconsultus. Verùm multitu dine rerum obuiam sese ingerete longissimè digressus, institutum cursum, quem magnopere urgebam, non modò differre (ut speraueram) sed etiam destituere atq[ue] obliuisci coactus sum. Excreuit enim opus quadruplo iam amplius quàm pro destinatis modulis. In quo iam ipse in altum ite rum iterumq[ue] raptus sum, haud sine quadam utiq[ue] culpa, ut qui expassis uelis peruicaciæ, in altum magis ac magis quo res cunq[ue] tulisset, quàm in littus quoddam certu[m] meditatus uela facerem. Quare ultro citroq[ue] iactatus emansisse tandem me sensi, cum coelum undique & undiq[ue] pontus esset. uidelicet in eo culpa fuit, quòd inexplorata improuisaq[ue] rei absoluendæ difficultate, strenuè magis quàm consideratè has mihi uices depoposci. Cum enim hoc opus (ut ita loquar) menses abhinc circiter decem locaretur, digito præcupidè sublato me obstrinxi. Itaque cum renuntiare eam redemptionem nequeam, & prædes annotationes meas, & omnem industriam meam atque etiam existimatione dederim, & idetidem appeller ab ijs ad quos res emanauit, quasi iam dies & cesserit & uenerit: omnino uetustati ipsi ut uenerandæ quidem, sic malignè ueritatem promenti, nec mihi unquam ueritatis dispendio sacrosanctæ, manus inijcienda nobis est. Quam enim interdum ueritatem ipsa ad manum etiam aspiciendam porrexit, rursus in tenebras ac caliginem condit: & cum rem profligatam speramus, & ad lucem nos peruenisse, tum uariæ illu= dunt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-284.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dunt species: adeò nunc in summa manu imponenda ope= risq[ue]; ardui colophone labor propè omnis effusus. Atqui certum est nobis nihil eorum quæ dicta sunt antea, inter= linere, cum satis animaduersa sint, & comprobata. Quid igitur? Proteo uim adhibere tum quidem, cum flecti ora= tione non poterit, & planè affirmare corrupta esse exem plaria, aut siquid eo facinorosius erit atque confidentius: cuius tamen inuidiam laudatis autoribus summis amoliri à me possim, litiq[ue] oppositis. Neque enim cum hoc commise rimus, nostrum id exemplum erit, & magnos in hoc uiros crimineq[ue]; maiores imitabimur. Iamprimum ad Iustiniani <Centenarij.> dictum satis iam responsum est. Centenarij etiam olim di= cti sunt non qui centum sestertia possidebant, sed qui cen= tum millibus æris censi erant, ut ex Liuo apparet in clas= sium descriptione, & ex Plin. lib. x x x i i i. his uerbis, Maximus census c x. millia assium fuit illo Rege, & ideo hæc prima classis. Quòd si lex Papia post nummu[m] argenteu[m] signatum lata sit, centenarij etiam dici potuerunt qui se= < Ducenarij iu-dices.> stertia centum in censu habebant, quomodo ducenarij iu= dices dicti sunt Equites Romani, qui dimidiatum censum Equestrem habebant: de quibus Tranquillus in Augusto, Ad tres, inquit, iudicum decurias quartam addidit, quæ du cenariorum uocaretur, iudicarentq[ue]; de leuioribus summis. Ii autem ius annulorum non habebant. Autore Plinio his uerbis, Diuo Augusto decurias ordinante, maior pars iu= dicum in ferreo annulo fuit, ijq[ue]; non Equites, sed Iudices uocabantur. Vt autem pro mille sestertijs unus aureus ha= beretur, nulla autoritate antiqua defendi potest. Etenim docuimus suprà aureum unum pro centum sestertijs ces= sisse Galbæ tempore: qua ratione quinque millia sester= tium in auri libra fuerunt. Et auri ad argentum propor= tio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-285.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 279 tio ea fuit, quæ est duodecim & semissis ad unum. Restat locus ille Plinij de quatuor & octoginta denarijs, & alter libro x x x v. longè nos retroagens, quo in loco sic legitur, Timomachus Byzantinus Cæsaris Dictatoris ætate Aiacem ei pinxit & Medeam, ab eo in Veneris genitricis æde positas, octoginta talentis uenundatas. Talentum autem Atticum, ut ait Varro, sedecim sestertijs taxatur. Nos talentum Atticum sexcetis coronatis taxauimus, & singula sestertia quinis & uicenis. Qua ratione fit ut talentum quatuor & uiginti sestertia ualeat, quod Plinius sedecim ualuisse dicit. Ita fit ut aut in his uadis hærere nec mediocre comminisci: quandoquidem certum est retroactu non defungi. Quod ad prius igitur illud pertinet, Alij è pondere subtrahunt, cum sit iustum L X X X I I I I. è libris signari: hoc affirmare non dubitauerim, quod Hermolaus in glossematis suis suspicatus est, eo loco ubi talenti meminit, Plinium non L X X X I I I I. sed L X X X X V I. scriptu reliquisse. Ita enim fateri scriptorum autoritas cogit: cui ut adstipulatur id quod apud Priscianum legitur, libram duodenarum unciarum sex & nonaginta drachmas habere, ita Plinianæ lectioni refragatur in libra eadem Romana denarios duos et septuæ ginta fuisse. id enim ibide[m] legitur. Alioquin piaculi instar esse non putem Plinio in hoc non assentiri, qui de re nummaria, & auri argenti que temperatura parum accuratè scripsit, nec pro eo quanta eius esse solet cæteris in rebus tradendis diligentia. Quod non magnopere miradum est. Quotus enim quisque hodie eorum qui literas didicerunt, disertus in eare inuenitur, ut uel numerum nummorum in libram nostram statuere certò possit, nedum rationem s 4 indicaturæ < Rei numaria difficultas.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-286.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET indicaturæ tenere? Nihil tamen de Plinio, id est de ingenio rerum omniu[m] capaci, temere affirmare uelim, nisi aut eum non semper idem de eodem dixisse, aut (quod uerius est) corruptum eius permultis in locis librum esse. Iam pri mum libro x x 1. Drachma, inquit, Attica (sere enim Attica obseruatione medici utuntur) denarij argentei habet pondus, eademq[ue] sex obolos pondere efficit. Nos autem suprà docuimus in scrupulo binos esse obolos, et in drachma terna scrupula: quod cum Plinij dicto congruit. Do cuimus ex Plutarcho idem esse denarium et drachmam. Si Plutarchi testimonium non satis est, audiamus Strabonem, qui libro quinto Geographiæ circa finem sic inquit: Caslinum oppidum situm est ad flumen Vulturnu[m]. In eo Prænestini uiri quingenti et x L. cum Annibale tunc flo rente usqueadeo restitere, ut urgente fame medimnus frumenti ducentis drachmis ueniret, eo euentu, ut ueditor fame mortuus sit, emptor incolumis euaserit. Valerius de hoc loquens lib. VII. non medimnum, sed murem fuisse dicit, his uerbis, In illa obsidione et fide cum trecenti Prænestini permanerent, euênit ut quidâ murem captum ducentis potius denarijs uendere, quàm ipse leniendæ famis gratia cõsumere mallet. Sed credo deorum prouidentia effectum, ut et uenditori et emptori quem uterq[ue] merebatur exitum attribuerint. Valerius denarios Latinè dixit, quod Strabo Græcè drachmas. Plin. lib. VIII. nummos ducentos dixit, non denarios. Venisse mure ducetis numis Caslinum obsidente Annibale, eumq[ue] qui uendiderat, fame interijsse, emptore uixisse, annales tradu[n]t. Vsqueadeo uel uaria antiqui dere eadè tradideru[n]t, uel nummis apud Plinium pro denarijs legitur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-287.png

Transcription: ATR-1

legitur. Rursus Plinius eodem in loco libri uicesimiprimi, Mna, quam nostri minam uocant, pendet drachmas Atticas centum. Idem libro X I I. de thure loquens, Micas concussu elisas mannam uocamus. etiam tamen inueniuntur guttæ quæ tertiam partem minæ, hoc est x x x I X. denariorum pondus æquent. In uetusto exemplari non x x x I X, sed x x I X. id est, undetriginta legitur. In duobus alijs manu scriptis x x V I I I. legitur. Si x x x= I X. probamus, ut impressa habent exemplaria, mina centum & decem & septem denarios habet. si x x I X. septem & octoginta. si x x V I I I. quatuor & octoginta, & co[m]uenit cum dicto Plinij libro x x x I I I. nisi quod illic de libra dicitur, hic de mina: id quod si admittamus, Plinius secum ipse pugnabit. Ad illud alteru[m] de taleto Attico, quod ex Varronis autoritate à Plinio sedecim sester tijs taxatur, id est, quadraginta libris, dico in antiquis omnibus codicibus non x v I. sestertijs legi, sed, sedecim alijs: quod quo modo restituendum sit, nescio. Sed quàm dubia sit fides numerorum summarumq[ue] in Plinio, & pecuniæ uocabulorum, multis iam exemplis docuimus: quibus tamen & unum aut alteru[m] addemus ex eode[m] x x x v. libro. Quo enim in loco de Parethonio loquitur, sic habent impressi codices: Preciu[m] optimo in pondo sex librarum. ubi manu scripti habent, Precium optimo in pondo c x I. denarij. unus uetustissimus sic, in pondo c x I. & denarij uerbu[m] additum erat lectoris manu, & c. loco deletili scriptu[m]. Et paulò inferius de Vsta in impressis libris, Optima nunc Asiatica habetur, preciu[m] eius in libras æris quini. In manu aute[m] scriptis, precium eius in libras x v I. denarij. Et paulò superius de L. Mumio, Nam cu[m] in præda uendenda Rex Attalus sex millibus sestertium emusset Aristi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-288.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Aristidis tabulam Liberum patrem cōtinentem, precium miratus, suspicatus aliquid in ea uirtutis quod ipse nesciret, reuocauit tabulam, Attalo multu[m] querente. In reliquis non sex millibus sester. sed sedecim libris legitur, pro sedecim talentis, ut arbitror. Græci enim sestertij uocabulu[m] non nouerunt, et alioquin sex millia sestertium no[n] erat preciu[m] quod Mummius Corintho expugnata miraretur, et ob id addictam tabulâ reuocaret. Strabo lib. VIII. de Corinthi euersione loquens, hanc tabulâ Romæ se uidisse affirmat in æde Cereris cōsecratam, opus omnino speciosum, propter quod etia[m] emanauit prouerbium apud Græcos, id est, nihil ad Liberum patre[m]. hoc est, nihil hoc præ Aristidis Libero patre. quod prouerbium usurpari solet quoties res impares componuntur. Talentum aute[m] Atticum nemo minus dixit esse L x. minis centenarum drachmaru[m], ut suprà docuimus. Suidas omnino L x. minarum esse affirmat, et minas centenarias esse. Quare apud Plinium sic fortasse legendum est, Talentum autem Atticu[m], ut ait Varro, denariorum v 1. millibus taxatur. Antiqui enim denarium x nota significabant, ut si prà dictu[m] est à nobis. Quod cum v 1. iunctum, pro x v 1. exauditum est, et millibus pro sestertijs, quoru[m] uerboru[m] eadem sæpe significatio est, ut ex præcedentibus apparet: ut cum centum sestertia pro centu[m] millibus sestertium dicunt. Hæc etsi abunde sufficiunt cum ijs quæ autea tot autoritatibus autoru[m] cōprobata sunt, hæsitatiunculam tamen manere scrupulosis mentibus nolo, Protogenisq[ue] pictoris exemplo tabulas idetidem respectans, tollere manu[m] nequeo: urgeo memet ipse, scriptorumq[ue]; meoru[m] calumnia tor fio, nec mihi satisfacio, nisi omnia tam clara quàm lucem reddo. Itaque ut semel hanc disputationem finiam, recitanda Tollere manu[m] de tabula nescire, uerbu[m] est Plinianu[m] lib. 35. & Ciceronianu[m] inlib. de Perfecto Ora- tore.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-289.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. recitanda sunt ea testimonia quæ controuersiam quamlibet ambiguam decernere ita possint, ut ultrà referri quæstio nequeat. Iam primum (ut mittam quod apud Priscianum legitur, Senecam ad Nouatum scribentem, Talentu[m] paruum Atticum dixisse quatuor & uiginti sestertioru[m] fuisse, quæ sexaginta libras ualent) Plutarchus in Fabio, Progressus, inquit, Dictator ad plebem uouit, dijs omnia eius anni capraru[m], ouium, suum, atq[ue] boum foeta, quæ Italiæ montes planitiesq[ue] ac flumina, pratiq[ue] ea in regione educarent, se mactaturum fore, & trecenta trigintatria se stertia, totidemq[ue] denarios pro Megalesiacis spectaculis faciendis, in impensam se collaturum, tertiamq[ue] partem additurum. Hoc caput est octo myriades, & tria nullia quingentæ octogintatres drachmæ, & oboli duo. Hæc uerba Plutarchi prius quàm exemplar Græcum legissem, quum calculo prosequerer, nec numerus responderet ad ratione quàm hactenus tenendâ affirmaui, errore id factu[m] interpretis intellexi, qui quod transtulit, no[n] percepit. id quod facile calculo explanabitur. trecenta sestertia septingentas ac quinquaginta libras ualèt: & trigintatria sestertia, octogintaduas libras et selibram, quu[m] in singula sestertia dipondium et semissem intelligamus. fiunt hæc in summa octingenta trigintaduo pondo & selibra. Si igitur in singula pondo cætenas drachmas numeres, ideoq[ue] eum numerum cætenario multiplices, facilè drachmas octoginta millia & ducentas in summa inuenies, et præterea pro selibra quinquaginta. huic summæ si pro trecentis trigintatribus denarijs totidem drachmas adieceris, fient in assem octogintatria millia quingentæ octogintatres drachmæ. Huic iterum summæ si tertiam partem addideris, nescio quid summæ habiturus sis. Non enim id conuenit ut ter- tiam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-290.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tiam partem addas huius ingentis summæ, cum duo obo= li tantum restent ex summa à Plutarcho posita. Si au= tem trientem adieceris, id est, duos obolos (denarius enim senis obolis constat) summa adamussim quadrabit. Inter= pres Plutarchi tritemorion, id est, triente[m], pro trito morio, id est, tertia parte, errore ductus accepit. Trientem enim Plutarchus pro triente denarij intelligi uoluit, no[n] pro ter tia parte summæ. Θεας [μασικὰς] [νετι] [θυμηλικὰς] [αγαθὴν] [απο] [θησοδοξιῶν] [πιάνεντα] [πιῶν], [νετι] [θυμαρίων] [πιακοδιῶν] [πιάνεντα] [πιῶν], [νετι] [πιτημορία] [προσόντος]. Hoc ex Liuio probari potest lib. I I. de bello Punico, qui de Fabiano uoto loquens (in quo omnia ternario numero nuncupata sunt) ita post alia uerba subdit, Eiusdê rei causa ludi magni uoti, æris ccc xxxiii. millibus, triente, præterea bubus trecentis. nisi tam[m]e error est apud Liuium. Plutarchus alium autorê secu tus est. Liuius enim pro ccc. millibus nummûm, id est, to= tide[m] sestertijs, millia æris dicit, et de denarijs tacuit. Tri= entem aute[m] tertiam parte[m] Assis intellexit, qui genus num= mi fuit, ut postea uidebitur. Satis tamen patet ex uerbis Plutarchi denarium & drachmâ pro eode[m] accipi, & cen= tenos fuisse in libris. Suspicari quis posset apud Liuium locum esse mutilatu[m] post uerbum millibus, itaq[ue] restituen dum, cccxxxiii. mil. trecentis trigintatribus assibus, triente. Idem Liuius lib. VIII. de bello Macedonico de L. Scipione loquens, qui post triumphum Asiaticu[m] accusan= tibus Tribunis peculatus damnatus esse dicitur ob sup= pressam manubiarum partem. De Scipione, inquit ille, iu= dicium factum, quò commodior pax Antiocho daretur, Scipionem sex millia pondo auri, quadringenta octoginta argenti plus accepisse quàm in ærarium retulerat. Et pau lò inferius de summa dânationis loquens, In L. Scipione malim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-291.png

Transcription: ATR-1 2

malim equidem librarij mendum, quàm mendacium scri= ptoris esse in summa auri atq[ue] argenti. Similius enim ueri est argenti quàm auri maius pondus fuisse, & potius qua dragies quàm ducenties quadragies litem æstimatum, eo magis, quòd tantæ summæ ratione etiam ab ipso requisi= tam P. Scipione in Senatu tradunt: librumq[ue] rationis eius cù L. fratre afferre iussisset, inspectante Senatu suis ipsum manibus co[n]cerpsisse, indignatum quòd cum bis millies in ærariu[m] retulisset, quadragies ab se ratio posceretur. Ha= ctenus Liuius. Valerius lib. III. cap. VII. ita scripsit: Cum à L. Scipione ex Antiochensi pecunia sester. quadragies ratio in curia reposceretur. Sex millia pondo auri æstima tione à nobis instituta sexcenta septuagintaquinq[ue] millia solatoru[m] ualent, cum in singula pondo, centum & duode cim aureos & semissem numeremus, id est, nouenos in un= cias: & quadringenta octoginta argenti pondo, quatuor millia octingentos coronatos. Porrò si aureos solatos ad coronatos redigere uolumus, in singulos solatos deducere solidum & semissem oportebit. Sic enim singulas auri li= bras, centum & duodecim solatis & semisse taxauimus, ut solati singuli trigintasex solidis & semisse ualerent. quare ex sexcentis septuagintaquinq[ue] millibus, decies cen tena & x I I. millia quingeti solidi decedant necesse est: quæ summa ad quinquaginta millia & sexcentos uiginti quinq[ue] fræcicos contracta, circiter undetriginta millia au reorum coronatorum ualet. Nihil enim refert exactè hoc colligere. fit summa septingenta & octo millia octingen= ti aurei. Tanti æstimamus peculatum L. Scipioni obiectu[m], & tamen lis æstimata fuit ducenties quadragies sester= tium: quod nos æstimare solemus sexcenta millia corona= torum. Ita centum & octo millia octingenti exuberant in priore

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-292.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET in priore summa, si tanti damnatus est, quanta fuit petitio. Sed si decuplex tantum fuit auri ad argentum proportio, ut Polluci credere nunc uelimus, sexta ferè pars hinc decedere debet. Ego enim hoc aurum ita æstimaui, ut auri libra paulò minus duodecim libris argenti ualuerit. Hæc sexta pars centum decè & octo millia, & paulo aliquid amplius efficit. Ad amussim autem quadrare numerus no[n] potest, propter auri ad argentum analogiam hodiernam, quæ paulò minor est duodenaria, ut antea docuimus, & ego ita nunc deduxi, quasi planè duodecuplex esset. Non dubito autem tanti Scipioni litem æstimatam esse, quantu[m] iudicatum fuit eum auri atq[ue] argenti interuertisse, id est, in lite æstimanda nihil ei remissum esse, sed iudices decuplicem æstimationem secutos, quæ communis erat, præsertim in auro non planè obryzo. Hæc ratio etsi odiosa est propter supputandi tædium: eò tamen pertinet, ut intelligatur ducenties & quadragies sestertium ingentem pecuniam fuisse, nec absurdam me rationem iniuisse in auri atq[ue] argenti æstimatione facienda. Nunc uerò compendiariam rationem ineamus. < Animaduertè- dus locus.> Centies sestertium significat centies centena millia nummum, id est, centies ducenas & quinquagenas libras, quæ sunt quinq[ue]; & uiginti millia pondo argenti. Sic ducenties & quadragies sestertiu[m], sexaginta millia argenti pondo ualet. Huius decima pars est sex millia, & illa est proportio auri ad argentum, ex Polluce. Quare ad nummum ratio quadrabit, ut ducenties & quadragies sestertium, id est, sexaginta millia pondo argenti, uel auri sex millia, sex centis millibus aureoru[m] nostrorum æstimari debeant, cum singulas libras denis aureis æstimare statuerim. id tantum excurrat, quod pro quadringentis octoginta libris argenti taxauimus, id est, quatuor

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-293.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. quatuor millia & octingenti aurei. Intelligere autem debemus, uel argenti in lite æstimanda nullam habitam esse rationem præut erat auri summa, uel annalium scriptores eam summam prætermisisse, quæ extra rotundum numerum excurrebat. Parum enim expeditu[m] erat sic loqui, ut dicerent ducenties & quadragies semel & aliquot præterea sestertijs litem ei æstimatam. Hoc autem ex eode[m] libro Liuij confinari potest; qui de conditionibus pacis Aetolis datæ ita inquit, De pecuniæ summa quam penderent, pensionibusq[ue] eius, nihil de eo quod cum c[uius] s[ive] conuenerat, mutatum. Pro argento si aurum dare mallent, dare conuenit, dum pro argenteis decem aureus unus ualeret. Et intellige de nummis Asiaticis, non Romanis, quia aurei Romani duplici pondere quàm argentei erant, ut antea dictum est, utpote didrachmi. Hæc ratio etsi pulchre quadrare mihi uisa est, sola tamen nequit ita hominum arbitrium adstringere, ut non liberè negare possint nos ad ueritatis ipsius (ut ita dicâ) cubile peruenisse, etia[m] si multa eius uestigia luculenta atq[ue] expressa deprehendimus. Vlteriore igitur indagine lectorè eò perducemus, ubi uel ab inuito confessio exprimatur, se iam ueritatem non modo uidere, sed etiam palpare. Primus locus est apud De mosthenem in oratione quæ ἀρόν ἀργυρον ἐπι παρὰ τοὺς κλινοποις κλείφασι. τετιαράκντα μὴ μνᾶς αυτ ἀρχαῖον. Σεινα δὲ ἐτῶν ἡ ἐργον αυτῶν, Συο τὰς λαυτὰς. Σώ Σεινα γὰρ μνᾶς ἐκάσα τὴνιαντὴ τὴν πρόσοφον αυτῶν ελάμβανον. Cõsiderate igitur quantâ isti pecuniâ ex lecti carijs fabris interuertût. primum pro sorte x L. minas po no,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-294.png

Transcription: ATR-1 2

no, deinde pro quæstu decennij eorum opificij duo talenta. siquidem duodenas minas quotannis accipiebant eius mercedis nomine quam serui meruerunt. His uerbis apparet decies duodenas minas duo talenta ualere: qua ratione sexaginta minæ centenariæ talentum Atticum faciunt. Eôdem pertinet locus à nobis in primo libro citatus cum de usuris centesimis loqueremur. His enim exemplis & alijs permultis eiusdem orationis, quæ citare nunc longum esset, planum fit, quicquid aliqui scripserint de mina Attica, minam tamen Atticam semper centenariam intelligi, & huiusmodi minas sexaginta talentum efficere. Demosthenes enim nô modo Athenis & ad Athenienses oratione illam habuit, sed etiam atticcissime locutus est, ut alibi in eade[m], [n]o[n] [e]n[im] ποις γαρεκ τετικαρων παλαντη καπιχιλιων, ποίς μὴ πια παλαντα καπιχιλιας προικα δεδωκε, ὃν δὲ εθοδυμηκντα μνᾶς παρπεδαι, φανερὸν δὴ πα παῦν, ὅν [n]o[n] κα ἀπὸ μικρὰς ὑσίας, αλλὰ πλεον [n]o[n] διπλασίας [n]o[n] ἐμοὶ πατελιπε, παῦτα ἀφεύλεν. Verba sunt Demosthenis argumentantis ex uerbis testamenti patris sui: quæ uerba sic uerti Latine possunt, Qui enim ex quatuor talentis & tribus nullibus, his quidem tria talenta & bis nullena doti dedit, illi uerò septuaginta minarum usum fructum reliquit: nimiru[m] hunc clarum est apud omnes non à tenuibus fortunis ea legata decerpsisse, sed à summa altero tanto maiore, atq[ue] eo etiam pleniore quàm mihi reliquerat. Quam autem summam his uerbis orator intellexerit, ex narratione eius orationis apparet his uerbis, Θειππίδι μὴ ἔδωκεν ἐκ τῶν ἔμων ἐθοδυμηκντα μνᾶς παρπισκαδὴ ποιητον χρόνον ἐως ἀντὸν ἐγώ ἐνη σκιμαδεῖν: Ἐμμορῶν ἐν [n]o[n] ἐμιλιν ἀθελφιν, καὶ δυο παλαντα συδων ἔδωκεν ἐχδεν. ἀυτῶν δὲ τῶτω πιο μιτερα καπιπροικα ὑρθοδυκντα μνᾶς. Therippidæ quidem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-295.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 289 quidem usum fructum ex bonis meis septuaginta minarum dedit, quoad ego inter uiros censerer, id est quo ad tutelæ meæ factus essem. Demophontem autem uoluit apud se so rorem meam habere cum duobus talentis. Huic autem ipsi quicum ago, matrem meam uxorem ducendam cum dote octoginta minarum reliquit. Hactenus Demosthenes. Ex cuius uerbis intelligimus duo talēta & octoginta minas & septuaginta, id est centum & quinquaginta minas, tantum ualere, quantum quatuor talenta & ter millenas. ubi subin telligendu[m] drachmas, ut ex Græco apparet, propter quod millenas pro mille transluli. Sic fit ut talentum sexaginta sit minarum, & mina centum drachmarum. Minam enim Atticam ad centum drachmas auxisse Solone Plutarchus in eius uitæ tradidit, ut quæ Græci nullia dicunt ex sua per sona, drachmarum semper intelligere debeamus. quod eò pertinet, quod legitur apud Plutarchum in Pompeio de ue ctigalibus Romani imperij, & in Antonio de decies se= stertio, ubi interpretes male sestertios intellexerunt, ut su prà adnotauimus. Quàm multus aute[m] Demosthenes in eo loquêdi modo fuerit, licet ex eadem oratione perfecta in= telligere, cuius loca uertere necesse nunc non habui. Alter est locus Ciceronis, ubi uelut cubile esse ipsius ueritatis quam quærimus, existimaui. Is est autem in oratione pro Rabyrio, in qua oratione de Gabinio loquês, qui ob Pto= lemæi reductionem in Aegyptum, & peculatum insigne[m] in eare admissum, decem millibus talentum damnatus est, ita inquit, Redeo igitur ad crimen & accusatione[m] tuam. quid uociferabare decem millia talenta Gabinio esse pro= missa? huic uidelicet perbandus reperiundus fuit, qui ho= minem, ut tu uis, auarissimum exoraret. Sestertium bis mil lies, sed quadringenties magnopere contemneret. Ad intel t ligen

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-296.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ligentiam horum uerborum hoc præfari habemus, Gabinium decem millibus talentum damnatum, nec prædes tantæ summæ dare, nec ex bonis eius auctione addictis eam summam seruari potuisse. Quare cum Rabyrius Posthumus eius criminis affinis uideretur, accusatus & ipse fuit, quasi impulsu eius Gabinius Ptolemæum in regnum reduxisset, et quasi pars peculatus ad eum peruenisset: ut quod eius pecuniæ à Gabinio seruari nc: potuerat, à Rabyrio damnato exigeretur. Hunc igitur Cicero patrocinio suo defendit, cuius oratio & corrupta & mutilata lectitatur, nec eam in uetusto libro orationum Ciceronis reperi. Ea autem uerba sic legenda censeo, Quid uociferabare decé millia talentum Gabinio esse promissa? huic uidelicet perblandus reperiendus fuit, qui hominem, ut tu uis, auarissimum exoraret. Sestertium bis millies scilicet & quadringenties magnopere contemneret. Hoc sensu, Pugnat secu accusatio tua. tu Gabinium auarissimum hominem fuisse criminabaris, & ut regem reduceret, talentis decem millibus conductum esse: nunc Rabyrij impulsu secisse dicis ut regem deduceret, & ob id Rabyriu in crimen uocas. quo nam modo conuenit hominem auarissimum (ut tu uis) Gabinium pollicitatione bis millies & quadringenties sestertiu adduci ad facinus non potuisse, nisi & suasore Rabyrio impelleretur? Cæteru nos singula talenta sexcentis coronatis aureis, & sexaginta libris cetenarijs æstimare instituimus: singulas autè libras denis aureis. sexagies enim deni aurei, sexcenti in summa fiunt. Hac ratione centum talenta, sexaginta millia aureoru ualent, id est centies sexcentos. Hæc summa decies multiplicata, sexcenta millia aureorum efficit. tot enim coronatoru millia, mille talentum ualct. Sic fit ut decem millia talentum, sexagies cent ena millia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-297.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. millia aureoru[m] ualeant, hoc est decies sexcenta millia. Rur sus æstimatione nostra quadringenties sestertium, millies mille aureos nostros ualet, hoc est decies centena millia. Qua ratione bis millies & quadringenties, sexagies cen- tena millia ualet. Et ita ad nummum summa Latina cum summa Græca conuenit, & est ea quam Græci Apartilo= giam uocant. lingua nostra uernacula Latinæ linguæ imi tatione rotundam rationem uocat. Horatius lib.1. Epistol. Mille talenta rotundentur, totidem altera, porrò Tertia succedant. - De Gabinio & Ptolemæo Plutarchus in Antonio sic in= quit circa principium, μετὰ ταῦτα γαβίνιον ὑμιγοις τα= λάνθις πολεμαίοι πεθονθεὶς ἀις ὀυρποιον ἀμα σωμευάλην ὑω= λεῖ. id est, Deinde cum Ptolemæus suadere coepisset Ga= binio, ut in Aegyptum secum expeditione[m] susciperet, pa= cta mercede talentorum decem millium. Qui locus Latinè non est conuersus in exemplaribus quæ uidi. ex quibus uer bis liquet id quod dictum est de decè millibus talentorum. Nego igitur quenquam esse tam hæsitatorem, qui modò hæc uerba & supputationem intellexerit (quotus autem quisque etiam citra calculum non intelliget?) ut de hoc quod hactenus egimus, ultrà addubitare possit, id est de sestertium & talentorum & reliquorum uerborum intel lectu, & summarum auri argenti que æstimatione. Nam de auri proportione ad argentum, nondum planè statuo. Ita Proteus ille logodædalus, id est uerboru[m] uarietate fal= lax, & diu exemplarium mendis ueluti formarum desul= toria uicissitudine ludificatus, in sese tandem redijt, per= uicaci nostro proposito uictus ueritatis inuestigandæ. Exoratum autem unumquenque lectorem uelim, aut cer= tè candidissimum quenque, mihi ut uitio ne uertatur quòd t 2 monu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-298.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET monumenta antiquitatis hactenus sancta atq[ue] intacta, ipse temerare ausus sim, homo, ut inter literatos homines, no= uus, nullisq[ue]; maiorum imaginibus fretus atque subnixus. A quo enim tandem literarum stemma ingenijq[ue] commen dationem Francus homo duceret? tametsi in hodierna li= terarum claritate, nihil obstat quo minus in posteru[m] non= nulli ubiq[ue]; gentium imagines sibi gentilitatesq[ue]; compa= rent, à quibus posteritas fiduciam autoritatemq[ue] uendicet. Quos etsi ipsos ingenio & doctrina longè me superatu= ros non dubito, magni tamen meriti instar erit, unum me ex ijs esse qui rei commendabilis exemplum patriæ pro= diderunt. Cedere autem mihi in compensationem id postu lo, quòd immutata haud ita pridem quædam loca nunc sibi restituerim, ut paria fecisse iudicari possim cum eo, quod magnorum autorum laudatione fretus atque testimonio, commouere quædam non dubitaui trabali (ut aiunt) clauo fixa. Hæc & alia contra ius receptum non sine exemplo admissa, per Philologiæ numen multis hodie mortalibus uenerandum, ignosci ita mihi postulo, si etiam sponsione persunctus, corollarium non unum aut alterum, sed multi= plex addidero. < Gellij locus.> Gellius lib. v. Noctium Atticarum, Equus Alexandri Regis, & capite & nomine Bucephalas fuit. Emptum Chares scripsit talentis x i i i. & regi Philip= po donatum. æris nostri summa est sestertia trecenta & x i i. Hactenus Gellius. Talenta decem, sex millia aureoru[m] ualent: & tria talenta, mille & octingentos: fiunt septem millia octingenti aurei. Centum sestertia duobus millibus & quingentis ualent ea ratione qua in singula pondo de= nos aureos taxamus: sic trecenta sestertia, septem millia & quingentos coronatos ualent, & x i i. trecentos, hoc est triginta libras argenti. Quare ad nummum conuenit inter utran

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-299.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 293 utranque summam. De hoc Plinius, Eidem Alexandro & equi magnararitas contigit: Bucephalu[m] eum uocauerunt, siue ab aspectu toruo, siue ab insigni taurini capitis armo impressi: sedecim talentis ferunt ex Philonici Pharsalij gre ge emptum etiam tum puero capto eius decore. Rectè ta= men apud Gellium x 1 1 1. legi ex Plutarcho patet in Ale xandro, qui tredecim talentis à Philonico Thessalo em= ptum dicit, ut forte apud Plinium x v 1. pro x 1 1 1. lega tur. Idem Gellius lib. 1 1 1. Aristotelem quoq[ue] traditu[m] est libros pauculos Speusippi philosophi post mortem eius emisse talentis Atticis tribus. ea summa fit nummi nostri duo & septuaginta millia. Hactenus Gellius. Nos diximus talentum L x. librarum esse: qua ratione tria talenta, cen= tum ac nonaginta libras ualet: qui numerus ex duobus & septuaginta nullibus confit, si in singula nullia, bina pòdo & selibrâ numeremus. Rursus tria talenta, mille & octin= gentis aureis æstimatione nostra ualuerunt, & eade[m] sum= ma conficitur ex septuagintaduo bus sestertijs, si sestertia singula, quinq[ue]; & uiginti aureis æstimentur. Quare pla= num facimus & talenta nos & sestertia iusta æstimatione perpendisse. Apud eundem Gellium lib. 1. emendandum u= num uerbum huic dicto contrarium, ubi de Laide scorto Corinthio loquitur: Ad hanc, inquit, Demosthenes clan= culum adit, & ut sui copiam faceret petit: at Lais myrias drachmas, id est decem drachmarum millia poscit. hoc fa= cit nummi nostratis denarium decem millia. T ali petulan= tia mulieris, atq[ue] pecuniæ magnitudine ictus expauidusq[ue]; Demosthenes, auertit iter: & discedens, Ego, inquit, poe= nitere tanti non emo. Sed Græca ipsa quæ fertur dixisse, lepidiora sunt, ὑν ὑνημα, inquit, μηρίων ομαχυων μετα= μύλεων, id est, non emo centu[m] sestertijs poenitentiâ. Ex his t 3 uerb

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-300.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uerbis testimonium locupletissimum habemus autoris antiqui, qui Hadriani principis temporibus scripsit, drachmam & denarium eodem pondere fuisse. sed quod decé millia denariorum centum festertijs ualuerint, falsum est. tantum enim quadraginta ualent. minis ergo non festertijs legendum est. Athenæus lib. I I I I. Dipnosophistarum, Hic locus colophonem & coronide[m] disputationi imponit. O [tha]t μεγας αλεξανδρος Σπυνων εκάστε μετὰ τῶν φίλων, ως ισορ[μ]ε ἔφιππος [tha]t ὑλύνθιν ἐν ἐθ[ι]σι πορ[is] τ[ame]n αλεξανδρον μὴ μανδρισιων μεταλλαγμ[en]tis, αυτιλισκε τ[ame]n μοδ[us] μνας ἔναχρ, δεπούντων ἐσως ἔγκηκντα ἐν ἐθοδηκηκντα φίλων. [tha]t [tha]t ποδοῦν εασίλοβε, ως φιοι πτησίας μὴ δυσων ἐν πῶς ποδοπεῖς, ἔδειπινει μετὰ αυθρῶν μυρίων πενταχιχιλίων, και αυτιλισκετο εἰς [tha]t Σπυνων τάλαυτα τετρακόσια. γινετ) [tha]t ταῦτα Ἱταλικὴ νομισματος ἐν μυριάσι Πανεσίας τεταράκντα. αυτα [tha]t εἰς μυρίας πενταχιλίας μορι (όμωνα, ἔκάσω αυθί ἰγνον) αυτὰ ἐναχρ ἐγκηκντα Ἱταλικὴ νομισματος, ως ως ισορ[μ]α καθίσασαν ἐν τῷ αλεξανδρον αυτιλιώματ, ἔναχρ γὰρ μνας αυτιλισκεν ως ἐφιππος ἰσορχον. Magnus autem, inquit, Alexander coenans semper et ubiq[ue] cum amicis, ut Ephippus Olynthius in eo uolumine prodidit quod de Alexandri obitu & Ephæstionis scripsit, centenas minas in dies expensas coenæ ferebat, cu[m] ad sexagenos, aut summu[m] septuagenos ad coenam adhiberet. At uerò Persaru[m] Rex, ut autores sunt Ctesias & Dinon in historijs Persicis, ad coenam suam quindecim hominum nullia accipiebat, in easq[ue] coenas quadrin gena talenta expesabat. Funt hæc Italico nomismate myriades ducentæ & quadraginta. Porrò hæ in quindecim millia hominum distributæ, fiunt in singulos centum & sexaginta Italici nomismatis. Quare hic sumptus superiorem illum Alexandrinum æquat, quippe cum Alexander centenas minas in dies expenderet. Hæc uerba Athenæi cum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-301.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. cum ad calculum reuocarem, sic rationem inibam: ducetæ & quadraginta myriades, id est ducenties & quadragies dena millia, more Romano uicies quater centena millia di cuntur. Cum igitur compendio sermonis quater & uicies festertium dici soleat ab antiquis, ut nos in superioribus docuimus: si nummos hic festertios intelligamus, & ad au reos nostros redigamus, fient sexaginta millia coronato= rum, id est duplex census Senatorius. At quadringenta ta= lenta more à nobis instituto æstimata, fiunt duceta & qua= draginta millia coronatorum, cum centum talenta sexage= nis millibus semper antea æstimauerim. Quare talentorum æstimatio quadruplex erit nomismatis Italici contra sen= tentia[m] Athenæi, qui ignorare hoc non potuit, cum Romæ sub Hadriano scripserit, ut ex leclione eius intelligimus. Quòd si ut antea apud Plutarchum fecimus, non festertios numos, sed denarios, id est drachmas intelligamus, ut mos Græcorum postulat, summa ad nummum quadrabit. Sexa ginta enim aureoru[m] millia quater multiplicata, ducenta & quadraginta millia fient: & quater & uicies festertium, non agiessexies festertiu[m] fiet: cum singuli denarij quater= nos nummos ualeant. Græci enim uidentes denarios Ro= manos æquales esse suis drachmis, cum myriadas diceret, denariorum intelligi uolebant, quandoquidem sic Attici numerabant, quos alij omnes securi sunt scriptores. Hic lo cus colophonem (ut aiunt) disputationi nostræ demonstra tionibusq; imponit. Age exigamus rem ad calculu[m] ducen= tæ & quadraginta myriades drachmarum uel denarioru[m], id est uicies quater centena millia, ad minas contracta cen tenarias, quatuor & uiginti millia fiunt, id est quadringe[m] ties sexagenæ minæ: at eandè summâ quadringenta talenta sexagenaria efficiunt. ita ratio co[n]uenit. Alioquin si numos t 4 sester

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-302.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET sestertios aliquis improbior Athenæum intellexisse dixerit, talentum Atticum quindecim necessariò minarum erit: quod nemo unquam scripsit. Nunc pergamus porrò, & quatuor & uiginti millia minaru[m] in quindecim nullia con uiuaru[m] diuidamus, fient in capita sesquimina & denæ dræ chmæ: ut pote cum quindecies nullies sesquimina, uicenabi na nullia & quingenas efficiat. Ita restant mille & quin= gentæ minæ ex numero supradicto, quæ centena quinquæ gena millia denariorum ualent, in quindecim partes diuidenda propter quindecim coenantium nullia. At qui numerus hic partiens denarius est numerus, cum in centum & quinquaginta millibus, decies quindecim millia inueniantur, & decies quinquies decem nullia. ita fit ut in singula nullia conuiuorum, dena millia denariorum accedat, & in singula capita denarij deni. sic fiunt centeni & sexageni denarij in capita, id quod Athenæus dixit. Et totidem denarios nos sedecim aureis nostris æstimare instituimus: qui numerus si per numerum conuiuorum multiplicetur, ut quindecies senadena millia, uel sedecies quinadena millia multiplicemus: fient ducena quadragenta aureoru[m] millia, quanti quadringena talenta æstimanda co[n]tendimus. Porrò cum Alexander in sexaginta conuiuas centenas minas impenderet, id est dena denarioru[m] millia, hac ratione in capita sesquimina & sextantem minæ consumebat, hoc est centum & sexagintasex denarios & bessem, quæ summa sex denarijs in capita excedit. Quòd si in septuaginta co[n]uiuas ratione incamus, in capita singula minus erit sesquimina. Ita obiter locu[m] Athenæi explicuimus, & extremâ manum operi addidimus, quod ad hoc quidem pertinet. Plutarchus in Antonio de Curione & Antonio loqués sic inquit, Ex quibus sumptibus grâde æs alienu[m] ei, maiusq[ue]; q[uæ] pro ætate consta

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-303.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 297 conflatum est, ducentorum quinquaginta talentorum. Hæc summa ad nomisma nostrum reducta æstimatione à me in= stituta, centum & quinquaginta millia aureorum nostro= rum efficit, cum talentum aureos sexcentos, & centum talenta centies sexcentos ualeant, hoc est sexaginta mil= lia. Audiamus igitur nunc Ciceronem Philippi. 1 1. qui Antonium increpans contumeliosa oratione, ita inquit, Tenes'ne memoria, prætextatum te decoxisse? Et paulò pòst, Recordare tempus illud cum pater Curio moerens iacebat in lecto, filius se ad pedes meos prosternens, lacry mans te mihi commendabat: orabat ut te contra suum pa= trem si sexagies sestertium peteret, defenderem. Tantum enim pro te intercessisse dicebat. Hactenus Cicero. De hac intercessione Plutarchus ibidem meminit his uerbis, Pro quibus C C L. talentis cum intercessisset Curio, pater id ægrè ferens, domo sua expulit Antonium. Cum decies se= stertium à me quinq; & uiginti millibus aureorum sæpe sit æstimatum, in promptu est sexagies sestertium centum & quinquaginta millia ualere, & ita utranq; summam ad nummum congruere apud Ciceronem & Plutarchu[m]. Idem Plutarchus in Antonio, Calphurniâ Cæsaris uxorem tra= dit apud Antonium bonam partem pecuniarum deposuis= se, quarum summa fuit ad quatuor nullia talentorum. At in uita Ciceronis idem autor scribit inimicitias inter Anto= nium & Octauium ortas ob pecuniam Cæsaris auunculi eius ab Antonio interuersam. Ab eo enim repetebat (in= quit) Cæsar iunior ducentas quinquaginta myriadas. Hoc Latinè dici debet ducenties quinquagies centena millia drachmarum, hoc est millies centena millia nummum, uel loquendi compendio, millies sestertium: quod nos æsti= mare solemus uiciesquinquies centenis millibus aureorum t 5 coronato

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-304.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET coronatorum. At mille talenta, sexcentis millibus aureorum à nobis æstimata sunt. Quo fit ut quatuor millia, quater & uicies centenis millibus aureoru[m] ualeant. Quare summæ ambæ quadrabunt, si tantum hoc animaduertamus, Plutarchum excurrentem numerum talentorum (qui sunt ferè centum & quinquaginta sex) addere quatuor millibus neglexisse. Sed ne mirum aut incredibile potius uideatur tanti cænas Persicas constare Regibus potuisse, hic mihi in mentem uenit ut adderem id quod memoriæ proditum est de uasis & suppellectile & instrumento (ut ita dicam) luxuriæ Persicæ. Post uictum igitur Darium apud Issum in Cilicia, cum Alexander Darium fugientem secuturus, Parmenionem Damascum misisset, ubi ueluti sedem eius belli Darius esse statuerat, comportatis illuc pecunijs, omniq[ue] splendore instrumenti uiatorij tam regij quàm procerum: Damasco iam in potestatem redacta, Parmenio ad Regem Alexandrum scribens de thesauris repertis, & impedimentorum copias enumerans, < Luxus Darij Persarum Regis.> inter alia luxus castrensis ministerium hoc catalogo recensuit, παλλανίστας ευρομασοργηστὴς ἐασίλέως πιακοσίας ἐκκεινενέα, ἀνδρας Παρανοπλόνας ἐξ ἑμι τεαράκητα, ὑφοδιοις πακεσίας ἔθμημητα ἐπία, χυτρετικὸς ἐκκεινενέα, γαλακτηρικὸς πεῖς ἑμι δενα, ὑποκατοστοιοις ἐπία ἑμι δενα, ὑποκομητικὰς ἔθμημητα, μηροδιοις τεαράκητα. Pallacas (inquit) inueni canendi peritas, & musicæ uariæ artifices, ad Regis oblectationem intentas, numero trecentas undetriginta. uiros coronamentorum artifices sex & quadraginta. coquos ducentos & septuaginta, septe[m] figulos ad culinarium instrumentu[m] in castris fingendu[m] undetriginta lactarios pistores tredecim. potionu[m] teperatores concinnatores q[uæ] liquoru[m] decè & septe[m]: et præter hos, homines septuaginta qui à

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-305.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 299 qui à sacellandis uinis erant Regi, & colo condiendis. unguentarios insuper quadraginta. Si tantus igitur splendor fuit, tamq[ue] copiosus in statius & castris apparatus, quantum concipere animo possumus eum fuisse apparatus qui Babylone aut Suisis aut Persepoli fuit? Hoc igitur tandem confecto, quod uix absolui posse sperabamus, uideamus quonam modo intelligi possit id quod apud Plutarchum legitur de tertio Pompeij triumpho loquentem, quê de Asia subacta egisse dicitur. Ex prænotatis, inquit, literis clarè cognoscebatur ex quo genere gentium trium pharet. Erat quippe regiones hæ, Pontus, Armenia, Cappadocia, Paphlagonia, Media, Colchis, Iberia, Albania, Syria, Cilicia, Mescopotamia. Præterea ij qui circa Phoeniciam & Palæstinen incolunt, Iudæi, Arabes. Piratarum etia[m] quotquot genera terra mariq[ue]; debellata erant. Inter hæc notabantur castella haud pauciora quàm mille capta, ciuitates ferme noningentæ, piraticæ naues octingentæ: urbes colonijs Romanis habitatas esse undequadraginta. His quoq[ue]; addebatur, uniuersa Romanæ urbis tributa ante id bellum quinquagies decies cætena millia fuisse: cum ijs uerò quæ Populo Romano ipse quæsiuit, octuagies quinquies decies centena millia. In ærarium præterea uasa, aurum argētumq[ue]; signatu ad uiginti millia talentorum, præter ea quæ militibus diuisa sunt, quorum qui minimum accepit, mille & quingentos æris tulit. Hæc uerba significat tributa Populi Romani ante Mithridate[m] uictu[m], quingeties sestertiu[m] fuisse: et ex tertia expeditione P[ræ]opeij treceties quinquagies accessionis factum esse. Hæc summa ære nostro uicies semel centena & uigintiquinq[ue]; millia aureoru[m] ualet. Intra quam summâ si coarctare uelimus imperij Romani reditu[m], ridebimur ab ijs qui nouerunt re- gni Summa tribu- torum Po. Ro- mani ex Plu- tarcho.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-306.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Reditus regni Franciæ. gni nostri tributa. Quo anno hæc prodidi, princeps noster tantam ferme pecuniâ ex ditione Gallica percepit. Quod ne comminisci uidear, scire licet apud nos tria esse pensi= tationum genera ex quibus ærarium nostrum constat, Ca= Canon. nonem, Oblationem, & Indictionem. In Canone césentur ea quæ sceptris ita hærent, ut cum sceptris nata, nec si= ne ijs interitura uideantur, qualia sunt portoria, & isa= gogica uel exagogica quæ in introitu uel exitu urbium uel locorum aliorum pensitantur. Et in uniuersum uecti= galia quæ multis nominibus accepta referuntur in ratio= cinijs principalibus, & possessiones prædiaq[ue]; quorum e= tiam mancipium proprium est diadematis Francici, nec in Regalia. commercio hominum esse putatur, duntaxat ut perpetuò emancipari ipsæ possessiones possint. Huc accedunt rega= liorum clientelarumq[ue]; iura, id est iura quædam certarum perceptionu[m] in eas possessiones adscripta, quæ in fide sunt diadematis. Accedunt & commissa omnia, & aduentitiæ Albana, ade- spota. quæ assertorem non habent, Albana uulgo dicuntur, ade= spota à Græcis appellantur, quæ assertorem nullum atque uindicem habent, ob idq[ue] in fiscum cedunt. Strabo libro decimoseptimo de Aegypto loquens, ἀλλος δή ἔσιν ὑπο= στοιοροβοῦναι ἔδος λόγος, ὑς τῶν αλεαστων καὶ τῶν ἀινοι= σαρα πιπλειν ὑφιλόντων ἐκτετασίς ἔσιν. Eôdem pertinent uno uerbo omnia in fiscum cedentia, ut caducorum iura in ex= ternorum hominum hæreditates, qui quidem ius ciuilitatis Aut prouinciæ à principe non impetrarint. In secundo ge Oblationes. nere sunt quæ Oblationes dicuntur, uicesima, & octaua, & quarta in quibusdam locis, in res promercales statutæ, & salarium uectigal, & exoticum, omnia à popularibus olim principibus delata: unde nomen Oblatio apud pri= scos accepit. Horum duorum generum ut æstimationem certam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-307.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. certam facere nequeo, sic ad sexcenta aureorum millia, hoc nomine accepta referri haud incerta ratiocinatione colli= go. Tertium genus Indictio appellatur. < Indictio.> hoc caput statam plerunque habet summam paulo plus octingena & quin= quagenta aureorum millia, ita ut urbes insignes stipendia= riæ non sint. Indictio ob id appellata, quòd anniuersa= rijs diplomatis indicitur. < Superindictiones.> Ex quo tamen trans Alpes res gessimus, accessionibus quas superindictiones appellant, identidem aucta est. Sic enim sunt Galli homines, ut pro= ut quidque principi aut collibuit, aut collibuisse dictite= tur, id perinde ius fasq[ue] esse credatur: omnium haud du= biè mortalium, qui quidem Barbari non sint, maximè (ut Græce dicitur) Pitharchici, id est principalibus edictis æquo animo obsequentes, nec ideo tamen minus liberta= tem loquendi uiuendiq[ue] usurpantes, principibus etiam haud inuitis. < Pitharchici Franci.> Sic enim fert huius regni genius, nobis à Deo omnipotente Christianissimi nominis (ut arbitror) com= mendatione concessus, ut & obsequiosa alacritate ser= uiamus, & qui nobis imperant, liberos nos esse non no= lint. Verùm quo anno hæc prodidi, uno edicto princeps ter & tricies centena millia Fracicorum imperauit. Qui= bus accedit haud cōtemnenda summa quam cuiusuis non est intelligere. Neotericò enim inuento hominum in æra= ria officina perpolitorum factum est, ut dies pensitatio= num ita cedant, ut inseqventis anni quadrans primus in ultimum præcedentis incurrat, sic que quinque quadran= tes in uno asse reperiantur. Nouo etiam aucupio trientes ex quadrantibus facti, quò perplexioribus inuolucris res argentaria intricaretur. Hoc nomine dicere possem quantum accessionis hoc biennio factum sit, populo ita deuorante strophas argentarias, ut nihil non concoxe= rit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-308.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET rit: id quod eò pertinet, quod dixi de æquanimitate populi in accipiendis obeundisq[ue] imperijs. In quo utinam etiam felicitatem suam ac benignitatem diuinam principes agnoscerent: nec fallere nos ij homines existimarent, qui huiuscemodi commentis deum & superos omnes aut accommodare conniuentiam, aut arridere credunt. Verùm ut ad rem redeamus, hoc affirmare ausim, Indictio= num capiti principem quo anno hæc prodidi, non minus acceptum retulisse, supputata cum sorte supradicta re= præsentatione, quàm quanta sit æstimatio illa supradicta octingenties sestertij. < Plutarchi locus.> Quare apud Plutarchum legendum antea putabam, quinquagies decies centena millia drachmarum. Græci enim uunquam per se sestertium millia numeros colligere solent, sed per myriadas chiliadas que drachmarum, ut non semel antè diximus. Nunc autem quod antea conijcibam, certò ac non dubiè opinor, ut paulò pòst ostendam. hac uerò ratione summa illa redi= tus Romani quadruplicato augetur, & fit ter millies & quadringenties sestertium, id est, octogies quinquies cen= tena millia aureorum nostrorum. < Summa pecuniæ à Pôpeio in ærarium illatæ triumpho Mithridatico.> Summa autem pecuniæ in ærarium relatæ ab eodem Pompeio, fit centies & ui= cies centena millia aureorum, quod nos duodecies millies mille aureos lingua uernacula dicimus: Græci mille ac ducentas myriadas appellant. Myrias enim numerum decies millenarium significat. Quòd si præter hoc æstime= mus in capita singula mulitum sesquilibram argenti, id est mille & quingentos æris, æstimatio in immensum abibit: et tam[m]e corruptu[m] id esse apud Plutarchu[m] interpretis culpæ facilè ostedemus ex Appiano, q[ui] in eo libro q[ui] Mithridati= cus dicitur, de hoc loqués ita inq[ui]t, Fini[n]te hyeme Pôpeius præmia militibus exhibuit, uiritim mille & quingentas drachmas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-309.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 303 drachmas Atticas, ducibus eorum condigna pariter impendit, quorum summa decies sexagies mille talenta attigisse creditur. Vbi legendum, Quarum summa[m] aiunt fuisse talenta sedecim millia, uel decem & sex millia. καὶ ἔκασον ἐνδειχιλια pentan[n]osias απικὰς, καὶ ποίς πηνεινοις ὑπων αυάλενον. & ducibus eorum pro portione, καὶ φασὶ γενεα[n] παλαιντα μυεια ἐκαιχιλια. Huiusmodi corruptos numeros no[n] semel apud eum autorem Latinum factum offendi: sed ex his uerbis intelligimus non mille & quingentos æris, ut interpres existimauit, sed mille & quingentas dra= chmas, id est denasquinas libras argenti, hoc est centenos quinquagenos aureos singulis militibus datos. Ex Plutarcho autem ipso Græco, qui post alteram etiam libri huius editionem ad nos peruenit, error interpretis ipsius Plutarchi manifestus est. sic enim in eo loco historiæ legitur, πρὸς δὲ τούτοις ἐφρασε σκὴ τῶν ζαμμάτων, ὑπι πενταιχιλια μὴ μυειάδες ἐκ τῶν τελῶν ὑπηρχον, ἐκ δὲ ὑπος προσεντήσα ἐπὶ τὴν πόλει, μυειάδες ὑπταιχιλιας πεντακσίας λαμβάνουν. Et paulò post, τῶν δὲ σκαπωτῶν ὑπο ποιλὰχισον ὑφων κατὰ λόγον, δὲ χιμὰς ἐιληφε χιλιας πεντακσίας. Ex quibus apparet interprete numos sestertios uel asses pro drachmis intellexisse, errore luculento, qui etiam tributa pro uectigalibus translutit. Plutarchus enim ijs summis uectigalia, id est τέλη, no[n] tributa, id est φόρας, significasse mihi uidetur. Quod autem Plutarchus quinq[ue]; nullia myriadu[m] scripsit, quingēties cētena millia latinè uerti debuit, uel quingēties sestertiu[m], si quidem sestertios nummos intelligi uolebat. Et secudo loco octingenties quinquagies. Verùm quoni[n]a[m] Plutarchus more Græcoru[m] scripsit, summa quadruplicato excrescit, & fit ter millies & quadringēties centena millia num[m]um, uel ter millies quadringenties sestertium. Plutarchi autem uerba < Vectigalia. Tributa.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-310.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uerba sic uerti ad uerbum possunt: Ex ijs uerò quæ ipse ciuitati Romanæ iam quæsitis addidit, Romanos capere quotannis octo millia & quingentas myriadas drachma= rum. Sic superior summa quaternario multiplicata, efficit ter millies & quadringenties centena millia. Plinius lib. Cap. 2. xxxvii. hunc triumphu[m] magnificè descripsit, sed adeò corruptus ad nos peruenit, ut satis habuerim locum notare, quem transcribere non poteram. Qui tamen locum illum legerit, Plutarchum mirabitur uiginti tantum millibus talentum æstimasse prædam in ærarium illatam. Apud Plinium in eius triumphi descriptione ad ultimum ita legitur in codicibus omnibus impressis, Cætera triumphi eiusdem quàm uerissime subijciam, Reipub. datum mille talentum, Legatis & Quæstoribus qui oras maris defendissent, sestertia bina millia: commulitibus singulis quinquaginta. Hoc prorsus non conuenit nec cum Appiano, nec cum Plutarcho. bina enim millia sestertium quinas libras argenti ualent, & quinquaginta sestertij uiginti drachmas. Præterea quis credat Plinium post bina millia dixisse quinquaginta? saltem quinquagenta emendatores scribe- rent. In antiquis quos uidi, sic legitur, Cætera triumphi eiusdem quàm uirilia. Reip. & Quæstoribus qui oras maris defendissent, datum mille talentum: militibus singulis Plinij locus. sena millia sestertium. Et hactenus legitur. Fortasse autem sic legi debet, Cætera triumphi eiusdem quàm uirilia (ut hoc referatur ad superiora, in quibus Plinius molilitiem & delicias reprehendit) præfectis & quæstoribus qui oras maris defendissent, datu[m] mille talentum, militibus singulis sena millia sestertium, comitibus singulis quinquagena. Vt intelligamus comites, eos qui spōte Pompeiu[m] secuti sunt. Sena millia sestertiu[m], millenas & quinquagenas drachmas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-311.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 305 drachmas significant, quod c[on]uenit cu[m] supradictis. Quapropter admirari subit uel emendatorum licentiam, uel li= brariorum incuriam, qui hunc locum ita corruperunt: ex quo coniecturam in uniuersam Plinij emendationem face= re licet. Appianus autor est, in exercitu Pompeij ab ini= tio statim peditu[m] uiginti millia, et equitu[m] quatuor fuisse: et legatos ei quinque et uiginti à Senatu decretos. Vt ergo in singulos pedites mille et quingentas drachmas dederit, et tria nullia in equites (sic enim fieri solitum, ut equites uel duplex uel triplex donatiuum acciperent, et duplex Centuriones) Pompeius ultra mille talenta le= gatis et præfectis data, non potuit minoris quadringen= tis et uiginti millibus argenti libris defungi. Fiunt in sum= ma cum mille talentis quadringenta octoginta millia pon= do, quæ ære nostro duodequinquagies centenis millibus aureorum æstimantur. In singula enim pondo, denos au= reos numeramus. Atque in hoc rationem nullam habeo centurionatus, nec auxiliaris militis, et euocati, et pro= uinciatim collecti. Appianus Latinus (ut diximus) sum= < App. locus.> mas argenti non modò incredibiles, sed etiam absurdas re fert: apud quem legitur, in eam largitionem Pompeium decies sexagies mille talenta impendisse. Ego autem inter= pretem non sexagies decies, sed decies et sexies scripsisse puto, pro sedecim talentorum millibus, quæ ære nostro se= xies et nonagies centena millia aureorum dici possunt. Hoc donatiuum Pompeianum non modò credibile, sed etiam contemnendum nec memorabile fecerunt illa quæ postea secuta sunt donatiua, ad bella ciuilia legiones au= torantia, ut posthac ostendemus. Nunc uerò si Romani < Magnitudo Romani imperij.> imperij magnitudine non dico ostendere, sed argumentis tantum conijciendam relinquere uelim, longus de integro u instaur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-312.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET instaurâdus erit sermo. Plinius lib. VI 1. detrophæis triu= phisq[ue] Pompeianis loquês ita inquit, Triumphi uero quê deduxit Pompeius ad tertiu[m] Calend. Octob. præfatio hæc fuit, C[uius] ora[m] maritimam à prædonibus liberasset, et impe rium maris populo Romano restituisset, ex Asia, Ponto, Armenia, Paphlagonia, Cappadocia, Cilicia, Syria, Scy= this, Iudæis, Albanis, Iberia insula, Creta, Basternis, et su per hæc de Regibus Mithridate atq[ue] Tigrane triumpha= uit. Summa summaru[m] in illo gloria fuit, ut ipse in concio= ne dixit cùm de rebus suis dissereret, Asiam ultimâ prouin ciaru[m] accepisse, eandemq[ue] media[m] patriæ reddidisse. Si quis econtrario simili modo uelit percensere Cæsaris res, qui maior illo apparuit: totum profectò terrarum orbem enu= meret, quod infinitu[m] esse conueniet. Asiam hoc in loco Plinius pro peninsula Asiæ accipit, quod regnu[m] olim Lydiorum dictum est. Tranquillus in Cæsare, Gessit aute[m] noue[m] annis, quibus cum imperio fuit, hæc ferè. Omnem Galliam quæ à saltu Pyrenæo Alpibusq[ue] et monte Gebenna, flumi nibus Rheno et Rhodano continetur, patetq[ue] circuitu ad bis et tricies centu[m] millia passuum, præter socias ac bene meritas ciuitates, in prouinciæ forma[m] redegit, eiq[ue] in sin= gulos annos stipedij nomen imposuit. Ab his duobus duci bus Rom. res magnopere creuit, Quanta aute[m] peninsulæ <Asia proprie.> Asiæ fuerit accessio, quæ Asia proprio ac priuato nomine dicta[m] est, ut autor est Plinius, ex eo conijcere datur, quòd Plutarchus in Lucullo scribit, Syllam quu[m] foedere icto cu[m] < Viginti millia talentum Asiæ imperata à Sylla.> Mithridate Asiam recepisset, uiginti millia talentum mul= etæ nomine Asiæ imperasse, eiq[ue] pecuniæ colligendæ Lu= cullum qui secu[m] militauerat, præfecisse, ut inde pecuniâ si= gnaret. quata[m] aute[m] sit pecunia, nos suprà docuimus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-313.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. Donatium Cæsaris & co- giariu[m] memorabile. [ Σεπλῶ άσίαν Συμμερίοις παλάνθις ιερμίωσε]. Appianus in se- cundo de bellis ciuilibus, de Cæsare Dictatore loqués, Sta tim post triumphum quæcúq[ue] exercitui pollicitus fuerat, omnia cum additamento exoluit, militi drachmas Atticas quinque millia, manipuli ductori bis totidem, Tribunis mi litu[m], equituq[ue]; præfectis duplo maius. Sic enim legi debet, ςκαπῶτη μὴν ανὰ πεντακίχιλίας δαχινὰς ατπκὰς, λοχαρῶ δὲ ἀυτῶς Σπλαστον, καὶ χιλιάρχο καὶ ιππάρχο ζεῦνο Σπλαστον, καὶ πῶς Σημότας ἔκάσω μαῖν ἀγίων. Ad hæc, singulis ex po pulo nunam unam Atticam. Apud Tranquillum locus mu tilatus est. Veteranis, inquit, legionibus prædæ nomine in pedites singulos super bina sestertia quæ initio ciuilis tu= multus numerauerat, in equites uicenaquaterna nullia nummûm dedit: populo præter frumenti denos modios, ac totidem olei libras, trecenos quoq[ue] nummos quos pollici= tus olim erat, uiritim diuisit: & hoc amplius centenos pro mora: annuam etiam habitationem Romæ usq[ue]; ad bina millia nummûm, in Italia non ultra quingenos sestertios. Quadringentos sestertios dedisse uiritim populo Tran= quillus dicit, & Appianus minam Atticam, quod idem est: ex quo loco comprobatur id quod semper diximus, librâ fuisse centenûm denariorum: & soluitur obiectu[m] superius factum ex Prisciano. Sed hic quina millia drachmaru[m] data dicit in singulos milites, & in equitum præfectos singu= los multo maiorem summam: ille in equites uicenaquater= na millia nummûm, id est sena millia drachmarum. quare locum mutilatum esse oportet apud Tranquillum. Sed & apud Appianum nulla equitum fit mentio. ἰππαρχοι enim turmarum ductores sunt, non λοχαρoi, ut interpres intel= lexit: quo uerbo Appianus uti solet pro Centurione, quæ= admodum & in quarto de pronuntiatione eius donatiui u 2 loquens

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-314.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET loquens in concione ab Antonio facta, [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [etc] [

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-315.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. Ais μυρία καὶ διὰ καὶ τεαράς καὶ τετραυσίας λίτρας, ἀφ ἐνδύσ ἐπι λευθειάμενον Πεῦ ἀπεχημένα πανθέ ἀποθέαλων. Summa talentorum æstimatione nostra undequadragies millies mille aureos nostros ualet. Viginti millia pon= do auri, ut minimum uicies centena millia superiori addi= dit summæ, ut sint semel & quadragies millies mille aureo rum coronatorum, hoc est quadringenties decies centena millia: cuius summæ bonam partem Cæsar ex Gallorum spolijs coëgit: præter ea quæ impendit in emerendo fauo= re plebis & potentium Romæ, ut Pauli & Curionis, & aliorum, ut suprà dictum est. Omnia enim illa ante bellum ciuile contigerant: sed triumphi ducti sunt post bella ciuili confecta. Antonius autem Triumvir post mortem Cæsaris bellum Philippense pariter cum Cæsare qui postea Augustus dictus est, gessit in Cæsaris interfectores: quo confecto morte Cassij & Bruti, cum Cæsar Octavius Romam redijsset, ipse Antonius in Græciam se contulit, ut il- lic de donatiuo statueret quod militi antea polliciti fue= rant: quod'que (ut Plutarchus inquit) quinûm milliu[m] dra= chmarum in singula capita fuerat, ut antè Cæsaris, id est uicenûm millium nummûm, ἀπεχημένοι ἡφεκάσω σκαπῶτη δραχμαίς πεντακιχιλίας, ἔδειοντο σωπονωτέρα χηματομήνεις καὶ δασμολογίας. Quantus autem fuerit exercitus eius, ex eode[m] autore alio loco nouimus: qui de altero dissidio Cæsaris et Antonij loqués, & de bello Mutinensi, quo tèpore Anto= nius Lepidi castra ingressus esse dicitur, Munatiu[m]q[ue] sibi adiuxisse, ὑπτω δὲ μεχρὰς αρθεῖς, αυθύς ἀποθέθαλε τὰς ἀλπδ, ἔς πῶ ἰταλίαν ἀγων ἐπικαινίαν τὴλη περῶν σων αυτῶ, καὶ μυρίας πιπέως. His rebus (inquit ille) elatus Antonius, castra Lepidi ingressus, quodam ex compotoribus suis cum sex legioni= bus in præsidio Galliæ relictio, ipse in Italiam redijt, decè millia π 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-316.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET millia equitum & decem & septem legiones peditum se= cum ages: quo tempore Cicero à Cæsare destitutus est ob id quòd libertati nimium tribuere uideretur, Cæsarq[ue] cum Antonio iterum in gratiam redijt. Vt autem omnia extenuare potius quàm augere uideamur: ponamus equitum peditumq[ue]; octoginta millia capitum fuisse (plenæ enim ra rò legiones erant) equites etiam & Centuriones in ordinem redigamus, ut in singula militum capita simplex donatiuum procedat, id est quingenti aurei: ad eam largitio nem quadringenties centena millia aureorum nostrorum constituenda sunt æstimatione iam dicta, ut proptum est colligere. Quod an credibile sit, ex ijs quæ infrà dicêtur, apparebit. Fuerat etiam memorabile donatiuu[m] Cassij & Bruti, quod Cassius in concione pronuntiauit. nam cum octoginta millia legionariorum essent in eius exercitu sine equitibus, ipse in singulos mulites mullenas & quingenas drachmas italicas se confestim repræsentaturum dixit ijs qui ad præliu[m] quod instabat, alacri animo ituri essent, & centurioni quincuplex donatiuu[m], & tribuno pro portione. καὶ νῦν ἰκασι ἐπι ἔγρον ἐνη, σωόδα ὑδὲ ἔνεκα, ἐπι ὑμην ἐνθυς ἀπὸ τὰς ἔνταμας, ἑραπῶτη μὴν χιλιας καὶ πεντακοσίας ἀφαχιὰς Ἱταλικὰς, χιλιάρχη ἔδὲ ἀνάλογον. & paulopost, Collaudantes autem mulites Brutu[m] & Cassium, cum se omnia eoru[m] causa, ut par erat, facturos polliciti essent, illi confestim quod pronunciarant, præsenti pecunia persoluerunt, & alia insuper alijs atque alijs nominibus erogauerunt. Hæc ratione in octoginta millia hominum, qui undeui ginti legiones non planè integras, ut ipse inquit, conficiebant, centies & uicies centena millia aureoru[m] Franciæ elargiti sunt, absque eo quod Centurionibus, quod Tribunis, quod equitibus datum est, qui am- plius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-317.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 311 plius decè nullia fuerunt, Celtæ, Lusitani, Parthi, & aliarum gentiu[m]. Eode[m] autem tempore Antonius cu[m] Ephesum in Asiam ex Græcia uenisset, & eò reges reginæq[ue]; Orientis ad eum salutandu[m] confluerent, sese suæq[ue]; ultro illi offerentes (ut autor est Plutarchus) diu ille per luxum inusitatu[m] debacchatus, cu[m] de primoribus uiris pro arbitrio suo statuisset, prædictarum rerum impendijs exhaustus, altera tande[m] uectigalia Asiaticis populis imperare institit. Ibi Hybreas quidam orator nobilis, qui causam gentium Asiaticaru[m] agendam receperat, huiusmodi oratione usus esse dicitur, memorabili certè, ac nostris quibusdam hominibus etiam atq[ue] etia[m] animaduertenda, si ipsis ab aulicis appari turis feriari paulisper uacaret, & animu[m] aduertere huiuscemodi acroamatis. Sed quædò id fieri non potest, proximu[m] est ut optemus per ora id hominu[m] ferri tandiu quo adusq[ue]; ad principes permanarit. Verùm ille orator, Si potes inquit, [n]o[n] Antoni alteru[m] uectigal eode[m] anno exigere: illud etia[m] possete æquu[m] est, binas ut eode[m] anno æstates, binosq[ue] etia[m] autu[n]nos habeamus. Duceta tibi talentum millia Asia iam pependit: hæc si tu no[n] accepisti, exige ab ijs qui acceperunt. sin cu[m] acceperis, ia[m] no[n] habes, quid nunc causæ est quin ipsi perierimus? ταυτα ἐπερ, ἐ μὴ ἐκ ἀληφας, ἀπώτει παρὰ τῶν λαβόντων. ἔδὲ λαβῶν ἐκ ἔχεις, ἀφολύλαμεν. Hoc sermone magnopere flexit Antonium Hybreas, ut quem plurima latuissent eoru[m] quæ fiebat: & erat no[n] tâ remisso animo quàm simplici, ideoq[ue] omnia credes ijs quos circa se esse uoluerat. Inerat enim moribus hominis simplicitas, nec cito ad secus admissa animu[m] aduertebat: uerùm ubi res perpera[m] actas senserat, illico poenitentia subibat eius animu[m], culpâq[ue] ingenuè etia[m] ad eosipsos agnoscebat ad quos res acta iniuriaq[ue]; pertinebat. Hic locus ut alia pleraq[ue] eius II 4 autoris

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-318.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET autoris, mèdose Latinus factus est. Digna uerò omnino historia quæ in regiæ conspicuo loco sesquipedalibus literis proscriberetur, uel in æs incideretur potius, ut & pricipes nostri meminissent quid sui sit officij, & qui rei argentariæ apud nos summam tenent, innocentiùs & cautius obirent sua munera in posterum. Hic est ille M. Antonius qui Cleopatræ ultimæ Aegypti reginæ, Phoeniciam, Syriam, Cyprum, & Ciliciæ bonam partem, Iudæam balsa miseram & Nabathæorum Arabiam in stupri mercedem dedit: qui Antigonum Regem securi percussit: qui expeditionem in Parthos cum centum millibus peditum equitumq[ue] suscepit: cui denique nobilis illa cæna portentosi luxus conducta est à Cleopatra, in qua centies sestertium, id est ducenta & quinquaginta millia aureorum < Mirabilis cæna. > uno sciculo secundæ mensæ consumpta sunt. De hac re Athenæus in quarto Dipnosophistarum ita propemodum inquit, uerbis ex Rhodio Socrate transcripsit, qui bellum ciuile Cæsaris & Antonij scripsit: Quum autem Cleopatra obuiam processisset Antonio in Ciliciam, ibi conuiuium regium opiparumq[ue] instruxit, in quo aulicu[m] omne instrumentum aureum erat, gemmis etiam consertum singulari uasculatorum opificio. Erant etiam parietes purpureis aureisq[ue] peripetasmatis obteti. Duodecim igitur ad hunc modu[m] triclirijs constratis & instructis, Antoniu[m] ad conuiuium illud Cleopatra, quosdamq[ue] primorum uocauit, quos ei uisum fuit. Ibi Antonio apparatus magnificentiam cum stupore admirante, renidens Cleopatra, omnia[m] se illi dono dare respondit: & subinde in die posteru[m] cæna[m] ei condixit: ad qua[m] ille prostridie cu[m] uenisset comitatus amicis & proceribus, eo splendore Cleopatra atq[ue] ea opulentia conuiuiu[m] instruxit, ut hesternus apparatus despica- bilis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-319.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. bilis præ eo uideretur. ac nihilo secius peracto conuiuio omnia identidem donauit: uisenda sanè munificentia, cum unicuiq[ue] conuiuarum permitteretur toralia, & lectum in quo accubuisset, & uasa aurea præterea auferre, ita ut cuiq[ue] lectisternio cesserat. His peractis sub digressum Antonij comutes prout dignitate aliqua præcellebant, ita partim lecticas gestatorias cu[m] seruis lecticarijs, partim equos instratos argenteis ephippijs referebant. queis omnibus regina eo amplius face prælucentes asseclas digredientibus repræsentauit, nou[m] eis auri[us] παρεκάλη σωφηπνήσαι, παίνητα μετὰ τῶν φίλων nou[m] τῶν υγεμόνων, ὑπενικοι παίνητοι Πακεσμήσανε κομμητοιον, ἐποίχονε φανηναε τὴν πρῶτα μικρὰ, nou[m] παίνητι nou[m] ταῦτα ἐδωρήσαν. τῶν άν υγεμόνων εφήν ἐκασων κατέκδον κλήνη, nou[m] τὴν κυλικια καθῶς τοῦς στόμαναι ἐμεμειρει, ἐκὰσω φερδην ἐπετρεφε, nou[m] κατὰς πλῶν ἐφοδην, τοῖς μὴν ἐν αξιώμασι φορθὰς συν τοῖς κενίζασι, τοῖς πλειοστὸν ἐν καταργησοις σκοβαίς κενομημένας ἐπισκε. Παίνητοι Πε λαμπηροφόρας παῖνητας αἰθίοπας παρεσκοε. Mirabitur forsan quippiam quonam modo ducêta millia talentûm uno anno Antonius ex Asia auferre potuerit. Asiam hic intelligere oportet Oriëtale populi Ro. imperium: quod quantu[m] fuerit ex partitione illa Triumvirali intelligere licet, quæ mihi instar fuisse uidetur Homericæ regnorum diuisionis inter Iouem, Neptunum & Plutonem. In ea partitione omnis ad Orienté tractus Antonio, ad Hesperiam Cæsari, hoc est Octauio concessus. Vtriusq[ue] autem imperij confinium, Ionium mare factum. Lepido Africa cessit. Ita ditio nostra omniu[m] citra mare longè hodie clarissima, portium cula propè dixerim fuit no[n] dico Romani imperij, sed tertia[m] partis eius. Postea autem sublato Lepido, cum Trium viratus ad Duumviratum redijsset, quantæ fuerint Ro- mani

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-320.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET mani imperij uires, æstimare datur ex utriusq[ue]; copijs si= < Actiacus exercitus.> quidem in Actiaco bello Antonius peditum c[æ]tum millia, equitum duo & uiginti, & naues bellicas non pauciores quingentis habuit, & sex Reges in comitatu suo: Cæsar autem naues bello aptas ducentos & quinquaginta, pedi tum octoginta millia, & equitum parem Antonio nume= rum. quo tempore, ut diximus, Lepido de medio sublato, Antonius ab Euphrate & Armenia ad Ionium mare & Illyricum: Cæsar ab Illyrico ad Hesperium oceanum, & ab oceano ad Tyrrhenum Siculumq[ue]; mare: Libyæ uerò quantum Italiæ Galliæq[ue]; & Hispaniæ obiectum est ad Herculeas columnas, obtinebat: Antonius uerò à Cyrene ad Aethiopiam. Appianus autem lib. v. bel. ciuilium Mar cum Antoniu[m] inducit Ephesi ad Græcas Asiaticasq[ue]; gen= tes orationem habentem, dicentemq[ue]; sibi duodetriginta legiones esse, quæ cum auxiliaribus centum & septuagin ta peditum nullia implerent, equitibus non adnumeratis: quas legiones reliquias esse dictitabat trium & quadræ= ginta legionum quas Mutinæ habuisset cum Cæsare & Lepido co[m]munes. [ter]tia [uncia] [con]s[crip]t[ion] [secun]d[u]m [con]t[en]t[ion] [ter]t[u]m [con]s[crip]t[ion] [quar]t[u]m [con]s[crip]t[ion] [quar]t[u]m [con]s[crip]t[ion] [quar]t[u]m [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip]t[ion] [con]s[crip

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-321.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 315. ιννια ἐτῶν φόρας ἔσενενκημὴν ἐτεσι Συν. ἔασπλοῦσι ἐν ἐνοι νάσμας ἐνι πόλεσμν ἐλοθέρας ἀμαία ἐν πιν ἐκάσων Συναμίν ιπετάχθην. Cum interim & regibus & potentatibus & liberis ciuitatibus aliæ insuper collationes imperarentur. Sic enim uerti debuit. Quod autem tributa decem annoru[m] Asiatici pop. Cassio pependissent, ipse Appianus his uerbis refert lib. IIIII. belloru[m] ciuiliu[m] de expugnatione Rhodilo quens, ὃ ἐν καυίον ὑδωνον τὴν ταχυδρια ἔν ὑδρα ἀλώσεως ἐνι ὑδε πλύθει τῶν ἡμιμάτων ἐπίτατεν ὑμως ἐνι ποίς ἀμοις ἐδυσει ἔν ὑδίας ἀπασι φόρας ἐτῶν δεκα συμφερδην. ἐνι οι μὴ ἐπράσων ὑσωτόνως. Ducenta igitur millia talentum quæ Plutarchus exacta esse ab Antonio dixit, ex ea collatione fue runt quæ uno & altero anno in noue annos indicta est. Hæc summa nomismate nostro centies & uicies nullies mille aureos ualet. Græcè duodecies millenas myriadas dicerem: uel centies & uicies centenas myriadas aureorum. Hac summa maiorem nullam (ut arbitror) dicturi sumus uno tèpore co[n]gestam, nisi maiores summæ in ærario fuisse uidentur, ut apparet ex ijs quæ lib. superiore adnotata sunt. Plin. lib. XXXIII. Messala orator prodidit Antoniu[m] Triumviru[m] aureis usum uasis in omnibus obscænis desiderijs, pude[n]do etia[m] crimine Cleopatræ. Et paulò inferius, Antonius in co[n]tumeliam naturæ, uilitate[m] auro fecit, opus proscriptione dignum. Idem autor est luxum tum primu[m] Romanu[m] po. inuasisse, quu[m] Asia deuicta est. Asia, inquit, primum deuicta luxuriam misit in Italiam. Siquidem L. Scipio transtulit in triumpho argenti pondo nullia quadringenta quinquaginta, & uasorum aureoru[m] pondo centum millia. Anno urbis conditæ quingentesimo sexagesi moquinto eade[m] Asia domita multo etiam grauius afflixit mores, inutilior victoria illa hæreditas Attalo rege mor tuo Asia demu[m] ui- cta, luxuria Ro ma[m] inuasit, ma gis etiam do- nata.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-322.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tuo fuit. Tum enim hæc emendi Romæ in auctionibus regijs uerecundia exempta est, urbis anno DCXXVI. medijs LVII. annis erudita ciuitate amare etiam & no[n] solum admirari opulentiam externam. Immenso & Achaicæ victoriæ momento ad impellendos mores, quæ & ipsa hoc interuallo anno urbis DCVIII. Parthica signa & tabulas pietas inuexit, nequid deesset: pariterq[ue] luxuria nata est, & Carthago sublata, ita co[n]gruentibus fatis, ut liberet am plecti uitia, & liceret peccare ex dignatione. In quibusda[m] impressis libris legitur, & uasorum aureorum pondo ducenta millia, duplicato auri numero. In antiquis omnibus, pondo mille quingenta. adeò fluxa fides est exemplarium in numeris tradendis. Apud Liuium non millia, sed mille utrobiq[ue]; legitur: quod luculentam facit discrepantiam. In quibusda[m] antiquis mille legitur, in alijs per notas scriptu[m] est, ut ad mille & millia ambiguum sit. Sic autem inquit Liuius lib. VII. de bel. Maced. Tuit in triumpho uasoru[m] arg[umen]teorum (omnia cælata erant) mille pondo & ccccc XXIIII. aureorum mille pondo & XXIII. Præter hæc etiam duo uerba in supradicto loco corrupta esse intelligo ex obseruatione uetustæ lectionis. Neq[ue] enim Asia do mita lego, sed donata. Scimus enim Attalum Regem Asiæ, populum Romanum hæredem instituisse, autore Trogo lib. XXXVI. Deuictam igitur Asiam Plinius prius dixit luxuriam misisse in Italiam, quod fuit Antiochi tepore. post ea etiam donatam, quod fuit Attalo Rege hæreditatem po pulo Romano relinquete. Parthica autem signa corruptu[m] esse satis scio: sed quomodo restituendum sit, affirmare no[n] ausim. Dicer e[st] Corinthiaca, nisi in uetusto parta legissem, ut uictoriam parta intelligamus, id est, ut parta uictoriæ signa & statuas & tabulas inuexerit ex Achaia. Neq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-323.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. Neq[ue] uerò ex Asiaticis tantu[m] tributis Antonius infinitam uim auri argentiq[ue] collegit et prodegit, sed etia[m] ex hæredi tate Cæsaris pecuniam auertisse traditur. Plutarchus enim autor est, interfecto statim Cæsare Calpurniam Cæsaris uxorem quatuor millia talentum ad Antonium transpor= tanda curasse. Maximam tamen pecuniam Cæsarem reli= quisse, ex secunda Antoniana intelligimus: quo in loco Ci cero ita inquit, Vbi est septies millies sestertium, quod in tabulis quæ sunt ad Opis, petebatur? funestæ quidem illius pecuniæ: sed tamen, si ijs quorum erat, nô redderetur, quæ nos à tributis posset uindicare. Tu autem sestertium quæ dringenties quod Idibus Martijs debuisti, quonam modo ante Calend. Apr. debere desijsti? Et rursus Philip. v. Illa[m] uerò dissipatio pecuniæ publicæ ferenda nullo modo est, per quâ septies millies falsis donationibus perscriptioni= busq[ue]; uertit: ut portento simile uideatur, tantam pecuniam populi Ro. tam breui tempore perire potuisse. Perscribere Cicero uocat, q[ui]d lingua nostra registrare appellat. Ver= tit autem pro auertit, puto esse mendosum. Appianus de hoc loquens, Octauium ita ad Antoniumloquentem indu cit, cum primum Apollonia Romam redijt auditæ morte Cæsaris, [n]o[n] e[st] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-324.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET do, ornam[en]toq[ue]. hæc enim ego tibi autor sum ut retineas, & si quid ijs amplius à nobis tibi opus esse existimaris. cæterum ad congiariu[m] erogandu[m] & persoluendum uelim ut aurum illud signatum reddas, quod Cæsar ad bellorum usum co[m]parauerat, quæ gerenda sibi co[n]stituerat. satis autem mihi nunc erit is pecuniæ modus, quæ ad trecenta mil lia uiritim diuisa suffectura sit. Tranquillus autem autor est Cæsare[m] ipsum Dictatorem populo uiritim trecenos se stertios legasse: pro quibus Plutarch. in Anto. & Appianus ipse quinas & septuagenas drachmas dicunt: quod ide[m] est, & par ad nummum summa. Plinius lib. xxxiii. Cæsar primo introitu urbis in ciuili bello suo ex ærario protulit laterum aureoru[m] x x v i. millia, & numero pon= do trecenta: nec fuit alijs temporibus Respub. locupletior. Sic & in impressis codicibus, & in duobus antiquis legi, ut antea dictum est. In uno autem uenerandæ antiquitatis qui in rebus meis erat, ita legitur, Lateru[m] aureorum x v. arg[umen]teorum x x x v. & in numero hs. ccccc. quod ego interpretor sestertium quadringenties. Locum autem mutilatum esse in uulgatis exemplaribus, ex illo uetusto con ijscio, & ex Orosio historico, qui lib. v i. sic inquit, Cæsar Romam uenit, negatamq[ue] sibi ex ærario pecuniam, fractis foribus inuasit, protulitq[ue] ex eo auri pondo I I I I M c x x x v. argenti pondo prope D C C C C. Numeros tam[m]e Orosij corruptos esse ex Plinio conijcimus: & alioquin quis credat Cæsarem ad bellum ciuile contra Senatu[m] eun tem, locupletissimu[m] ærarium primoribus (ut inquit Plautus) digitis delibasse? Vsq[ue] adeo numeri per omnia in omni bus autoribus mendori sunt, antiquitatis culpa, quæ notarum compendijs nimium gaufia est. Verum opulentissimum illud seculum, Augusti principatus excepit, sub quo < Imperium Au gulti.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-325.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. quo principe latissime patuisse Romanum imperium de= monstrabimus, & priuatim publicéq[ue] locupletissimum fuisse, licet postea Germaniæ populi multi alijq[ue] ad Ar= cton uergentes accesserint, à quibus principes RO. cognomina sumpserunt. Strabo enim Græcus autor, qui Romæ diu uersatus est Augusti T yberijq[ue] tèporibus, lib. XVII. circa sine ita inquit: Πειλ Μ οι ἐγωμαῖοι τω ἀρίσων τ[ame]n οἰκα= μένης καὶ γνωμωτάτων κατὲ χασην, ἀπαγνας ὑποδεθλημένοι τῶς προτερον υγμόνας ὑποι μημων ἔσωλη, ἀξιον καὶ σκις ἐρα χέων τὴ τοῦτων ἐπεῖν. Quoniam uerò Romani terræ ha bitabilis optimam quamq[ue] regionem ac celeberrima obtinent, omnes ante se populis imperitantes supergressi, duntaxat quoru[m] memoriam norimus, dignum esse duxi, ut de eorum statu breuibus disseramus. Et post paulum, τω μὲν ἐν συμπληξον χεδρὸν πιασων ἐχασην, πλων τ[ame]n ἐκω τὴ ἰσρα, καὶ τῶν μεταξύ τὴ ὑπινα καὶ τὴ ταυάρθος παρωκεατῶν. τ[ame]n δελιβύς ἐν καθ[em] ἐμαῖς παραλια παῖθε ὑπο χερια ἔσι, ἐν [μὴ] ἀλλη ασίκητος ἐγν[ερ]η, ἐν λυπημῶς καὶ νομαδικῶς σκικὴται. ὑμοιως ἐν τ[ame]n ἐμιαίς ἐν καθ[em] ἐμαῖς παραλια παῖθα ὑπο χερισούς ἐγν[ερ]η. Europæ igitur ferme omne[m] tenent, præter eâ eius parte[m] quæ ultra Danubiu[m] protenditur, & eas gentes littorales quæ inter Rhenu[m] & Tanaim ad Oceanu[m] uergunt. Africæ aute[m] ora quæ nobis obuersa est, omnino eis paret, reliqua aute[m] Afri cæ uel ægrè habitantur, uel Nomadu[m] more incolu[n]tur. Si= militer & Asiæ omnis ora quæ in nos uergit, ab eis impe ria accipit: nisi siquis Achæoru[m] & Zygoru[m] & Eniocho rum ratione habendam putat, aut eoru[m] regiones in nume ro aliquo habendas censet, qui & latrocinia exercent, & Nomadum uitam degunt. At uerò mediterranea & inte= riora partim Romani obtinent, partim Parthi, & qui su= pra eos sunt Barbari Septentrionem et Orientè uersus, ut Indi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-326.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Indi, Bactrij & Scythæ, inde Arabes et Aethiopes, à qui bus Romani semper sensim aliquid adimunt, ditioni suæ adiungentes, προσίδεντα ἐκείνων ὑποίς. His uerbis apparet quàm latè patuerit imperum Romanum sub Augusto. Ex sequentibus autem qualis fuerit status eius, & cuiusmodi imperitandi ratio, ταύτης ἐν τῷ συμπάσης χωρὰς ἐν ὑπὸ ὑγομαίων, ἀ μὴν βασιλευται. ἐν ἐγχεσην ἐπιδεντες ἐπαρχιαν, και πεμπασμε υγεμονας και φορολογων. ὑσί δὲ πνες και ελοβτέρα πόλδα, αι μὴν ἐγ αρχης κατὰ φιλιαν προσελθήσα, τὰς ἐν πλοθερωσαι ἐπιδει κατὰ πεμιω. ὑσί ἐν και δωάσαι πνες και φύλαξοι και ἰδρεις ὑπὸ ἐπιδεις, ἐπι μὲν ιδιοι κατὰ πνες παρίσ νόμιν. Vniuersæ autem, inquit, huius regionis quæ Romanis paret, partim à regibus tenetur, partim Romani ipsi tenent, & prouincias appellant, in quas & Præsides & Quæstores mittût qui tributa exigant: in queis tamen liberæ quædam sunt ciuitates, quarum nonnullæ in Romanorum amicitiam ea lege uenerunt: nonnullis & ipsi postea honorem habentes, libertate eas donauere. Sunt & Dynastæ quidam sub eis, id est, potentatus nomine dominantes, & Philarchi, id est, gentium principes, & sacerdotia obtinentes, hi quidem ipsi legibus quibusdam suis uiuentes. αι δὲ ἐπαρχια δημπται μὴν άλλοτε άλλος, ἐν ἐν ἐθελει παρόντι ως καίδερ ἐν σελασος δηματην. ἐπιδη ἐν ἐν πατρίς ἐπίρεθεν ἀυτῶν πινο προσασίαν ἐν υγεμονιας, και ωπεῖμα και ὑφύνης κατίση κυρίος κατὰ ἐν, διχα δημιλε πάσαιν πιν χώραν. και πιν μὴν ἀπερειχεν ἐπιδει, πιν ἐν ἐθελει Πημω. Prouinciæ uerò aliàs aliter, nec sem per ijsde[m] finibus diuisæ sunt. Nunc aute[m] eam diuisionis ratione tenet, qua[m] Cæsar Augustus arbitratus est. Siquidem postqua[m] ei à patria imperij summa, & pacis belliq[ue]; arbitrium perpetuu[m] delata sunt, in duas parteis uniuersam di- -tionem < Potestas à po pulo in Augu- stum trâslata, imperiùs per petuù delatu.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-327.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. Prouinciæ Cæsaris et populi. tionem partitus est, quaru[m] unam sibi, alteram populo, attribuit. Et sibi quidem quæcunq[ue] militari præsidio egent, retinuit, ut regiones barbaras, et gentibus nondum subactis finitimas: populo autem eam partem co[n]cessit, quæ paci acquiescens, facile sine præsidio in officio continetur. Rursus utranq[ue] parte[m] in prouincias co[n]plureis distribuit, quarum alteræ populi dicuntur. Et paulo inferius enumeratis populi prouincijs, in quas populus Cæsules uel Prætores mittebat, ita subdit, t[ame]ns [n]o[n] a[n]allas πιπαχιας ἐχδ καίσων, ἐν [e]n[im] [e]n[im] πεμπ[er] t[ame]ns ἐπιμελησομένως ὑπαπκῶς ὑνδοσ, [e]n[im] [e]n[im] δὲ στατηκούς, [e]n[im] [e]n[im] δὲ καὶ ἰδικούς, καὶ βασιλεῖς δὲ κι δυνάμδ, καὶ δικαρχια τ[ame]n εκτίνα μερίσθες καὶ [e]n[im] [e]n[im] ὑπ[er] περαν αἰ. Alias autem prouincias Cæsar obtinet, ad quas regendas partim Consulares, partim Prætorios mittit, in quasdam etiam Equestris ordinis uiros. Huius portionis Reges et potētatus et decarchiæ, id est decéprimatus seu decemuratus et sunt nunc, et semper aliàs fuerunt. Ex iam dictis forma imperij Romani, et ueluti incunabula principatus monarchiæ ineuntis habetur, quæ mihi magnopere pertinere uisa sunt ad intelligedam ratione Romani principatus. <De ratione Romani imperij. Augusti gesta.> Nullus enim autor (q[ui]d meminerim) t[ame]n apertè hæc tra didit: meliusq[ue] ex ijs Tra[n]quilli locus in eode[m] Augusto intelligetur. Prouincias ualidiores, et quas annuis magistratu[m] imperijs regi nec facile nec tutum erat, ipse suscepit: cæteras Proconsulibus sortitò permisit, et tamen nonnullas co[m]mutauit interdu[m], atq[ue] ex utroq[ue] genere plerasq[ue] sæpius adijt. Vrbiu[m] quasda[m] foederatas, sed ad exitu[m] licentia præcipites, libertate priuauit: alias aut ære alieno laborantes leuauit, aut terræ motu subuersas denuo co[n]didit, aut merita erga Remp[ublicæ] allegantes, latinitate uel ciuitate donauit. Et paulo post, Regna quibus belli iure potitus est, præter x pauca,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-328.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET paucæ, aut ijsde[m] quibus ademerat reddidit, aut alienigenis co[n]tribuit. Reges socios etiam inter semetipsos necessitu= dinibus iunxit mutuis: proptissimus affinitatis cuiusq[ue] atq[ue] amicitiæ co[n]ciliator & fautor: nec aliter uniuersos quàm me[m]bra partesq[ue] imperij curæ habuit. Rectore quoq[ue] soli= tus apponere ætate paruis, aut mente lapsis, donec adole= scererent, aut resipiscerent: ac plurimoru[m] liberos & educa= uit simul cum suis, & instituit. Hactenus Tranquillus. Hic idem Augustus Aegyptu[m] post Antonium uictum, & Cleo patram captam, in prouinciæ formam redegit, ut autor est Strabo: cuius etiam arma Petronio duce in Aethiopiâ pe= netrauerunt. Plinius lib. VII. de Aethiopia loqués, Intra= uere autem & eò arma Romana diui Augusti temporibus duce P. Petronio, & ipso Equestris ordinis præfecto Ae= gyptijs, oppida eoru[m] expugnauit quæ sola inuenerat, quo dicemus ordine. Sic enim legendum est, quanqua[m] in omni= bus exemplaribus legatur non Aegyptijs, sed Aegyptus Aethiopiam expugnauit, non Petronius Aegyptijs præ= fectus. nota est historia ex Strabone. Aelius etiam Gallus in Arabiam felicem Augusto iubete expeditione sumpsit, & multa ibi oppida expugnauit, qua[m] tamen non subegit, deceptus à Syleo duce quodam Nabatæorum primario uiro, qui diuturna ludificatione Gallum per deserta frustra tus est, exercitu interim penè consumpto: ob quam cau= sam postea Syleus ab Augusto securi percussus est, ut au= tor est Strabo lib. X V I. Nabatæi tamen & Sabæi felicis Arabiæ incolæ Romanis tum parebant, ut idem autor est, his uerbis, πρῶβι δὲ ὑπὲρ τὰ σερίας ναβατῶν ἡ σαβατῶν τῶν δυδαίμονα αραβλαν νέμονται, ἡ πολλὰκις κατίπεχον αυτῶν πρὸν ἐγω μαλων γενεατὴν νῦν δὲ πανεῖνοι ὑμαπιοις εἰσιν ὑπικροι. Metropolis aute[m] Nabatæoru[m] urbs est Petra, à situ loci di Etta. Do

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-329.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. Æta. Domuit idè Augustus partim ductu, partim auspicijs suis Cantabriâ, Aquitaniâ, Pannoniâ, Dalmatiâ cum Illyrico omni. Item Rhetiâ & Vindelicos ac Salassos gentes Alpinas coërcuit, & Dacoru[m] incursiones, tribus eoru[m] du cibus cum magna copia cæsis: Germanosq[ue]; ultra Albin fluuium summouit: ex quibus Sueuos Sicabrosq[ue]; dedentes se traduxit in Galliam, atq[ue]; in proximis Rheno agris col locauit: nec ulli genti sine iustis & necessarijs causis bel lum intulit. Virtutis autem moderationisq[ue]; fama Indos e tiâ ac Scythas auditu modò cognitos pellexit ad amicitiâ eius populiq[ue]; Rom. ultro per Legatos petendam. Parhi quoq[ue]; Armenia[m] uendicâti facilè cesserunt, & signa milita ria quæ M. Crasso ademerat, reposcenti reddiderunt, ob sidesq[ue]; insuper obtulerunt: in cuius rei memoriâ signatus est ille nummus cuius suprà mentio facta est. Deniq[ue]; pluri bus quondam de regno concertatibus, non nisi ab ipso ele ctum comprobauerunt. Autor Tranquillus. Strabo autem de Syria loqués in x vi. Parthi (inquit) primùm quidem Parthi. amicitiam Romanoru[m] exoptantes, Crassum eos ultro laces sentem bello, ulti sunt. Nec minorem & ipsi cladem retu lerunt, cum idè ausi essent Pacoro in Asiam cum exercitu misso. Antonius aute[m] hortatore Armenio usus, proditus, in feliciter rem gessit. Pacori antè successor Phraates usque adeo Cæsaris Augusti amicitiæ cupidus fuit, ut trophæa ei remitteret quæ de Crasso Parthi pridem statuerant, & euocato ad colloquium Titio tunc Syriæ præfecto, qua tuor ei legitimos liberos obsides daret, [n]o[n] [n]o[n] ἐκεινον Πα= θεξαμελης φραάτης, ποῦτον ἔκωθαισε ποῦτοι τὴν φιλιαν τὴν πρὸς παίθαρα ἀν σελασὸν, [n]o[n] οι τὴν πρὸπανα ἐπεμφεν ἐκατὰ τῶν ὑμ μαίων ἀνεσκησιν παρθαίοι, [n]o[n] παίθειος εἰς σύλλογον τὴν ἐπι= στηντα τ[ame]ν σηριας, [n]o[n] παίθειος γνισίας ἐνεχεισθεν ὑμηρας αυτοῦ. x 2 Post

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-330.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Post Actiacam autem victoriam quantum opes Romanæ creuerint, ex Tranquilli uerbis intelligere licet. Inuecta (inquit ille) Vrbi Alexandrino triumpho regia gaza, tantam copiam rei nummariæ effecit, ut foenore diminuto plurimum agrorum precijs accesserit. Senatorum cæsum ampliauit, ac pro octingentorum millium summa duodecies festertium taxauit, suppleuitq[ue] non habentibus. Cōgiaria populo frequenter dedit, sed diuersæ ferè summæ, modò quadragenos, modò tricenos, nonnùquam ducenos quinquagenosq[ue] nummos: ac ne minores quidem pueros præterijt, quamuis non nisi ab undecimo ætatis anno accipere consueuissent. Frumentum quoq[ue] in annonæ difficulta tibus sæpe leuissimo, interdum nullo precio uiritim admensus est. Hic si reputare uelim quanti congiarium unum ducenorum nummorum constiterit illi principi, uereor ne fidem detraham historiæ. Legitur autem apud Eusebium in Chronicis, post triumphu[m] Actiacum Romæ censu acto inuenta esse Romanorum ciuium quadragies semel centena & sexaginta millia. Domino autem nostro iam nato & adolescente, Augustum cum Tyberio quem sibi in filium adoptauerat, censum Romæ egisse, & inuenisse capitum Romanorum ter & nonagies centena & septuaginta millia. Fac igitur (ut omnia intra fidem statuam) uicies centena millia ciuium fuisse ad congiarium nominæ dantium, quod ipsum ducenium tantum nummum fuerit, id est quinquaginta denariorum, seu selibræ Romanæ: oportuit decies centena millia pondo argenti congiarium constitisse, quod nos centies centenis millibus æstimare solemus. quòd si ducenum quinquagenum nummum congiarium statuamus, uiciesquinquies centena millia aureorum ad summam illam accedent. Perge porrò, & fac quadrâ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-331.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. < 325> quadrages centena millia ciuiu[m] fuisse, & ducenties quinquagies centenis millibus id congiarium necessariò æstimabis. Dubium tamen esse potest utrum coniarium Romæ tantum commorantes acceperint, an omnes ciues Romani qui ad censum nomina dabant. Orofius lib. v 1. Augustum post legiones in Sicilia à Popeio receptas, x x x millia seruorum dominis restituisse tradit, & quatuor & < XLIII. legiones lub Augusto.> quadraginta legiones ad tutelam imperij per prouincias instituisse. Tranquillus de hoc ita scribit, Ex militaribus copijs legiones & auxilia prouinciatim distribuit, classem Miseni, & alteram Rauennæ ad tutelam superi & inferi maris collocauit. Et post aliquot uersus, Quicquid autem (inquit) ubique militum esset, ad certam stipendiorum præmuorumq[ue] formulam adstrinxit, definitis pro gradu cuiusq[ue] & temporibus militiæ, & commodis missionum, ne aut ætate aut inopia post missionem solicitari ad res nouas possent: utq[ue] perpetuò ac sine difficultate sumptus ad tuendos eòs prosequendosq[ue] suppeteret, ærarium militare cum uectigalibus nouis constituit. Strabo libro x v 1. de Beryto loquens quæ est in Syria, ἀυτη κατεωά= δη μὲν ὑπὸ τρύφωνος, αυληρην δὲ νῦν ὑπὸ ὑπομαίων, δεξαιμε= νη δύο τὰρματα, ἀ ἰδυστεν αξιππας ανταῦθα. ἡ σ ευρσα à Tryphone, nunc à Romanis restituta est, duas legiones admittens, quas in ea Agrippa collocauit. Illa est Berytus colonia, cuius meminit Vlpianus in Pandectis titulo De censibus, in principio. Apud Strabonem Latinum Barutus ubiq[ue] legitur: credo, quia sic hodie uocitatur. Idem libro x vii. de Aegypto loquens in prouinciam redacta, εἰ δὲ μὴ σκαπωτικὴ γὰτὰρματα, ὑπὸν κατὰ πιον πολιν ἰδυν= ταί, πιὰ δὲ ἀλλα ἐν τὴν χώρα. χωρίς δὲ τοῦτων ἐννέα μὲν ἐσι αων ρα ὑπομαίων, πεῖς ἐν τὴν πόλθ, ἐπι τῶν ὑφων ὑπιθιοπίας ἐν x 3 πηνη

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-332.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET τηνη, φρησκὰ ποίς τῶνις, της δικατατιω ἀλλω χώραν, εισι δὲ μὴ ἀπιπαρχιαν της. Copiaru[m] autem militariu[m] tres sunt legio nes, quarum una in Vrbe collocata, reliquæ duæ per re= gionem dispositæ, & præter has nouem cohortes Romæ= næ, ternæ in Vrbe, ternæ in finibus Aethiopiæ ad Syenem pro locorum præsidio: & tres per regione sparsæ: & in= super tres equitu[m] turmæ opportunis locis dispositæ. Lib. autem quarto in mentione Britanniæ, pacatam illam pro= uinciam tantum legione contineri in officio dicit, & paruo equitatu, τηλα χισον μὴ ά ινός παρ μαλς χημοι ἀν κει ιπικὴν πνός. Lib. III. de Hispania loquens, Betica (inquit) plebi attributa est, ad qua Prætor mittitur, qui Legatum habet et Quæstore, ἐ χων πρεοδοξητήν τε μὴ ταμίαν. Et post aliquanto, ἐ λειπη δὲ, ἀυτη οἰς ιειν ἐ πλειση, ἔ ιβηρίας ἔπο τω ἐπικημονι, spatian ἐχοντι αξιολογον πιῶν παταμάτων. Reliqua autem Iberiæ pars (hæc aute[m] est plurima) à Con= sulari uiro regitur, memorabile exercitum habete ad tres circiter legiones. Verùm hæc & alia è Græcis autoribus < Cur Budæus citata è Græcis autoribus loca Latina fecerit.> citata & Græce pleru[m]; & Latine in hos ueluti co[m]men= tarios recōditioris antiquitatis referenda esse duxi & per= scribenda. Na cum id no[n] esse discrepans generi scriptionis arbitrabar, tu uerò si Latina à me facta tantumodo pro= ferrem, ueritus sum ne rerum penè incredibiliu[m] fidem le= ctoribus parum certam facerem, ut nuhi interpretes plu= rimi nunc faciunt, postquam poenitere me coepit multo= rum, pudereq[ue]; quòd eorum testimonijs inconsulta secu= ritate & penè inerti usus essem: qua etiam & ipsi usi sunt quælibet ex[em]plaria inexploratò sequendo. Sin Græca tantu[m] uerba pro testimonio protulisse, non contenenda parte re= rum enarrataru[m] maximâ parte lectorum fraudauisse. Veru[m] Romanaru[m] legionu[m] in Germania no[n] mediocres fuisse co= pias opor

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-333.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 327. pias oportuit, cum Tranquillus dicat Varium cum tribus legionibus & auxilijs in Germania cæsum:unde Variana clades dicta: de qua Pli. in VII. Iuxta hæc & Variana cla des, & maiestatis eius foeda suggillatio. Strabo in Cheru= scis hoc contigisse tradit. Ex supradictis autem coniectura facienda in uniuersam Romani imperij amplitudine. Huic principi Reges amici & socij populi Rom. singuli in suo quisq; regno Cæsareas urbes cōdiderunt, ut autor est Trâ quillus: & cuncti simul æde Iouis Olympici Athenis an= tiquitus inchoata perficere cōmuni sumptu destinauerut, genioq; eius dedicare: ac sæpe regnis relictis, non Romæ modo, sed prouincias peragrati quotidiana officia toga= ti, ac sineregio insigni more clientum præstiterunt. Quo quid posset honorificentius homini cōtingere, non uideo, à rebus quidem humanis. Ad extremum ipse moriens lega uit populo Rom. quadringenties, tribubus tricies quin= quies, id est unicuiq; tribui centena sestertia (quinq; enim & triginta tribus erant Romanæ, ut ex Cicerone noui= mus de lege Agraria contra Rullum) Prætorianis militi= bus singula nullia nummum, cohortibus urbanis quinge= nos, legionarijs trecenos nummos. quam summam repræ= sentari iussit. nam & confiscatam semper repositamq; ha= buerat. Reliqua legata uariè dedit, produxitq; quædam ad uicies sestertiu[m]: quibus soluendis annum diem finijt, nec plus peruenturu[m] ad hæredes suos quàm millies et quin genties professus, quamuis x x. proximis annis quater de= cies millies ex testamentis amicoru[m] percepisset, quod penè omne cum duobus paternis patrimoniijs, cæterisq; hæredi= tatibus in Rempublica[m] absumpsisset. quoru[m] uerborum au= tor Tranquillus. Diximus supra[m] autoritate Orosij quatu= or & quadraginta legionibus Augustu[m] re[m] Romanâ[m] tueri institu x 4 <Varianaclades sub Augusto.> <Testamentum Augusti.> <Legiones Ro- manæ.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-334.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET instituisse, idq[ue] argumentis haud leuibus credendum esse collegimus. Si plenæ igitur legiones fuerunt, id est, denis cohortibus constantes, quarum prima millenaria, reliquæ quinquagenariæ esse solebant, præter equitum alas: quæ= tum numerum hominum in tot legionibus fuisse dicemus? Nam eas non plenas fuisse sub mortem Augusti Christo domino nostro recens è uirgine nato, credibile no[n] est, cum omnia penè pacata essent, & in locu[m] demortuoru[m] succen= turiari facilè posset: præsertim sub eo principe, qui rem militare seuerissimè rexit, & copiaru[m] militarium breuiæ= rium, quod & pyctacium dicitur, apud sese habuisse dici= tur. Sed fuerint sanè legiones quatuor & quadraginta, no[n] iustæ plenæq[ue]; sed quaternum tantum millium singulæ, ut legionarioru[m] peditum centum & septuagintasex millia fuerint: ut trecenos numos singuli acceperint, hæredibus hoc legatu[m] centum & trigintaduobus millibus pondo ar= genti stetit, hoc est tredecies centenis ac uiginti millibus aureorum. Quibus si nunc addamus prætorianas & urbæ nas cohortes & equitatu[m], nescio quàm magna summa ac= cessura sit. Legatu[m] autem populo & tribubus factu[m] paulo minus undecies centenis millibus ualet. quod ad hæredes peruenit, tricies septies centenis & quinquaginta millibus æstimari debet. In uaria legata non dubito ingentem sum= mam absumptam. Præter congiaria autem quæ suprà re= tulimus in uitæ sæpe dedisse (nam frum[m]etationes ternas in anno quaternorum mensium, ne plebs frum[m]etandi causa ab urbe & negocijs auocaretur, ex ærario publico institutas esse existimo) præter largitiones inquam iam dictas etiam opera publica plurima & magnifica extruxit, in quibus priuatas propriasq[ue]; opes absumpsisse se elogio ul= timo testatus est. Ex his præcipua sunt foru[m] cu[m] æde Martis ulteris <Opera publica ab Augusto ex tracta.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-335.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 329 ultoris in honorem confecti Pharsalici belli ob ultionem cædis Cæsarianæ suscepti, quo nomine etia[m] nummus per= cussus uisitur. Aedes tonantis Iouis in Capitolio. templum Apollinis ea parte Palatinæ domus excitatum, quam fulmi ne ietam desiderari à deo Aruspices pronunciarant. addita porticus cum bibliotheca Latina Græcaq[ue], quo loco iam senior sæpe etiam Senatum habuit, decuriasq[ue] iudicum re cognouit. Quædam etiam opera sub nomine alieno, nepo= tum scilicet & uxoris sororisq[ue] fecit, ut porticum basili= camq[ue] Lucij & Caij. Item Porticus Liuiæ & Octauiæ, theatrumq[ue] Marcelli. Sed & cæteros principes uiros, ut pro facultate quisque monumentis uel nouis uel refectis & excultis Vrbem adornaret, adhortatus est: multaq[ue] à mul= tis extructa sunt, sicut à Martio Philippo ædes Herculis & Musarum, à L. Cornificio ædes Dianæ, ab Asinio Pol lione atrium Libertatis, à Munatio Plancædes Saturni, à Cornelio Balbo theatrum, à Statilio Tauro amphitheæ trum, à Marco uerò Agrippa complura & egregia. Idem princeps aduersus incendia excubias nocturnas uigiliasq[ue] commentus est. ad coërcendas inundationes, alueum Ty= beris laxauit, ac repurgauit, co[m]pletum olim ruderibus & ædificiorum prolapsionibus coarctatum. Quò autem faci lius undiq[ue] Vrbs adiretur, desumpta sibi Flaminia uia A= rimino tenus munienda, reliquas triumphalibus uiris ex manubiali pecunia sternendas distribuit. Aedes sacras ue= tustate collapsas, aut incendio absumptas refecit, easq[ue] & cæteras opulentissimis donis adornauit, utpote qui in cel= lam Capitolini Iouis sexdecim millia pondo auri, gem= masq[ue] & margaritas quingenties festertium una donatio ne contulerit: quæ omnia autore Tranquillo nouimus. Sexdecim millia pondo auri æstimatione nostra (quæ est x 3 centum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-336.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET centum duodecim aureorum & semissis in singula pondo, si eius indicaturæ aurum fuit, cuius extant Romana nonis mata) duodeuicies centena aureoru[m] nullia ualent: & quin genties sestertiu[m], duodecies centena & quinquaginta milia. fit summa huius donationis tricies centena & quinquaginta millia aureorum. Cum hæc & multo plura fecisset, paulò minus (ut diximus) quadragies centena millia hæredibus reliquit: cum tanta etiam legata reliquerit: cum interim (quod mireris) ærarium publicum non attigerit: quod non suum (ut plerique sequentium principum) sed populi esse uoluit. Tria enim uolumina cum testamento suo reliquit: unum, in quo mandata de funere suo complexus est: alterum, indicem rerum à se gestarum: tertium, breuiarium totius imperij, quantum militum sub signis ubique esset, quantum pecuniæ in ærario, & fiscis, & uectigaliorum residuis, & eorum seruorum libertorumq[ue]; nomina à quibus ratio exigi posset: ut autor est Tranquillus. Hic nescias utrum magis murere, potentiamne & opulentiam Romani imperij hac ætate inauditam & incredibilem, an principis frugalitatem & diligentiâ: qui tanta opera efficere, tot sumptus tolerare, tantisq[ue]; summis testari potuerit. <Hadrianus.> Spartianus autor est, Hadrianum, antequam Antoninu[m] Pium adoptasset, Ceionium Commodum adoptasse: ob cuius adoptionem Circenses ludos dedit, & donatium populo ac militibus. <Donatiuu[m] Hadriani.> Quem Consulem designatum cum minus sanum uideret, sæpissime dictitabat, In caducum parietem nos inclinauimus, & perdidimus quater millies sestertium, quod populo & militibus pro adoptione Commodi dedimus. Hæc summa à nobis centies centena nullia aureum nostrorum æstimatur. Is princeps cum magnificentissimus uideri uellet, & à nullo magni

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-337.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 331 magnificentia superari, cum Phrasmeni Iberoru[m] Regi ingentia dona dedisset, & ipse uicissim ab eo uisenda accepisset, & inter alia auratas chlamydes, ipse irridedis eius Regis donis, trecentos noxios cum auratis itidem chlamy dibus in arenam misit cum feris depugnaturos, aut à feris laniandos. Idem Spartanus alio libro de supradicto Com modo loquens, qui Aelius Verus post adoptionem dictus est, Pro eius, inquit, adoptione infinitam pecuniam populo & militibus Hadrianus dedit: sed cum eum uideret homo argutior ægerrimæ ualetudinis, ita ut scutum solidius iactare non posset, dixisse fertur, Ter millies perdidimus, quod exercitui populoq[ue] pro eo dependimus. Sed quater (ut arbitror) hic ut supra legendum est. Quin & illud mirari magnopere quis possit, quòd Augustus testamento suo inseruit, Se uiginti annis proximis quaterdecies millies testamentis anucorum percepisse: quam summam non minorem quinquies & tricies centenis myriadibus aureorum coronatoru[m] esse existimo, hoc est trecenties & quinquagies centenis nullibus. Hæc enim & huiuscemodi credi non possunt ab ijs qui Romanorum opes publicas priuatasq[ue] animo non conceperunt. Quotus autem quisque intra annos octingentos co[n]cepisse dici potest? Multa iam diximus de Crasso, de Pompeio, de Cæsare, & alijs permultis qui ciuile fastigium non excesserunt. Vidimus etia[m] quibus Romanorum victorijs luxuria Asiatica admissa sit in Vrbem & Italiam. Plinius igitur libro x x x i i I. de copia argenti loquens ita inquit, Scimus lectos mulierum iampridem toto operiri argento, & triclinia quædam, quibus argentum addidisse primus traditur Pollio Eques Romanus, non ut operiret, aut Deliaca specie faceret, sed Punica. Idem & aureos fecit. Nec multo post argentei Delia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-338.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Lances argenteæ memorabili pondere. Deliacos imitati sunt. quæ omnia expiauit bellum ciuile Syllanum. paulò enim ante hæc facta sunt. Lances'que centenis libris argenti, quas tunc super quingentas numero Romæ fuisse constat, multosq; ob eas proscriptos do= lo concupiscentium. Erubescant annales qui bellum talibus uitijs imputauere. Nostra ætas fortior fuit Claudij principatu. Seruus eius Drusillanus nomine Rotundus, dispensator Hispaniæ citerioris, quinquagenariam lancem habuit, cui fabricandæ officina prius exædificata fuerat, et comites eius octingentas quinquaginta octo librarum. Quare quæso? nisi ut quam multi eas conserui inferrent. Quinquagenariam in omnibus libris legitur, sed tamen quingenariam lego. Sensus enim omnino ita poscit. Plinij locus. Idem, Delphinos quinis millibus sestertium in libras emptos C. Gracchus habuit, L. uerò Crassus orator duos scyphos Mentoris artificis manu cælatos sestertijs centum. Confessus tamen est nunquam se ijs uti propter uerecundiam ausum: sicut eundem sex millibus sestertium in libras uasa empta habuisse: uel ut in quibusdam legitur, constat eundem. locus tamen mendæ suspectus est in dictione uasa, ex antiquo. Sestertia centum, duobus nullibus et quingentis aureis à nobis æstimantur. Magnificam autem æstimatricem cælaturæ eam ætatem esse oportet, quæ uasa cælata in singulas libras senis sestertijs emeret, id est centenis et quinquagenis aureis nostris. Idem libro x x x v 1. de luxuria Romanarum ædium loquitur, quam repentè inuasisse Vrbem significare uolens, Parua sunt, inquit, cuncta quæ diximus, et omnia uni comparanda miraculo antequam noua actingam. M. Lepido, Qu. Catulo Precia domorum. Coss. ut constat inter diligentissimos autores, domus pulchrior non fuit Romæ, quam Lepidi ipsius: at hercu- le in

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-339.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 333 Le intra annos trigintaquinque eadem centesimum locum non obtinuit. Computet nunc in hac æstimatione qui uolet marmorum molem, opera pictorum, impendia regalia, et cum pulcherrima laudatissimaq[ue] certantes centum domos, posteaq[ue] eas ab innumerabilibus alijs in hunc diem uictas. Idem libro decimoseptissimo, Nobilissimarum gentium ambo Crassus atque Domitius Censurâ post < L. Crassus orator.> Consulatum simul gessere, anno conditæ Vrbis sexcentesimo sexagesimosecundo, frequentem iurgijs propter dissimilitudinem morum. Tunc C. Domitius ut erat uehemens natura, præterea accensus odio, quod ex æmulatio ne auidissimum est, grauiter increpuit tanti Censorem habitare, pro domo eius nullia nummorum identidem promit tens. At Crassus ut præsens ingenio semper, et faceto lepore solers, concedere se respondit exceptis sex arboribus. At ne uno quidem denario si adimerentur, emptam uolente Domitio, Crassus, Vtrum ne igitur ego sum, inquit, quæso Domiti exéplo graui, et ab ipsa censura mea notandus, qui in domo quæ mihi hæreditate obuenit, comiter habitem: an tu qui sex arbores æstimes? Eæ fuere Loti, patularamorum opacitate lasciuæ. Valerius libro nono, Cn. Domitius L. Crasso Collegæ suo altercatione orta obiecit quòd columnas Hymettias in porticu domus haberet: quem quum continuò Crassus quanti ipse domum suam æstimaret, interrogaret, atque ut respondit sexagies sostertio, Quo ergo, inquit, minoris fore æstimas, si decem arbusculas inde succidero? Ipse tricies sestertio, inquit Domitius. Tunc ait Crassus, Vter igitur luxuriosior est? ego ne qui decem columnas centum millibus nummum emi, an tu qui decem arbuscularum umbram tricies sestertium summa compensas? Tricies sestertium Omni- bonus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-340.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET < Plinij locus restituendus.> bonus pro x x x. sestertijs intellexit, cum apertè sensus refragetur. Ex his uerbis Valerij intelligimus numerum in Plinio deesse. Valerius enim ante Plinium fuit. In anti= quissimo codice sic scriptum inueni, Pro domo eius hs. promittens. quod significat sestertium, sed numerus deest, quem numerum cum librarij uel emendatores non perciperent, millia nummorum subdiderunt. In eodem codice non concedere, sed addicere legitur, quod nahi placuit. Verùm eas columnas Hymettias Plinius libro trigesimo= sexto duobus in locis non decem, sed sex fuisse dicit. Quòd si domus Crassi sexagies sestertium æstimata fuit ab inimico, ita ut ne tanti quidem Crassus addicere uoluerit quin arbores inde tolleret, quid existimabimus de alijs quæ postea factæ fuerunt? Siquidem L. Crassus æqualis Qu. Catuli fuit, cuius paulò antè mentio facta est ex Plinio. Hoc autem ex uerbis Plinij intelligimus in eodem xvII. Crassus, inquit, orator fuit in primis nominis Romani: domus ei magnifica, sed aliquando præstantior in eodem Palatio Qu. Catuli qui Cimbros cum Mario fudit: multo uerò pulcherrima consensu omnium ætate ea in colle Viminali C. Aquilij Equitis Romani, clarioris etiam tum iu ris ciuilis scientia, cum tamen obiecta Crasso sua est. Hactenus Plinius. Si ergo Crassus Censor ipse centum & quinquaginta nullibus aureorum nostrorum habitauit (tant ti enim sexagies sestertium esse dico) nec tamen pulcherrimam tum habuit, & quæ tunc pulcherrima domus fuit Romæ, post trigintaquinque annos centesimam pulchritudinus notam non obtinuit: quantam magnificentiam ædium Romanaru[m] luxuriæ tempore concipiemus, cum nulla iam Censura timeretur? Is enim est Crassus dialogus Ciceronis de Oratore nobilitatus, quem Cicero meminisse po

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-341.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. se potuit, non etiam uidisse, & qui uasa argentea senis se= stertijs in libras empta habuit, si exempla non mendosa sunt in eo loco: quod minime ipse arbitror. Plutarchus in Mario de domo uel prætorio Marij loquens, Circa Mi= senum ad uoluptatem etiam effoeminatam condito: Hanc, inquit, ædemum Cornelia fertur quinque & septuaginta drachmarum millibus emisse, ταυτω λεγταί μυειάσων ἐπία ἀμισων ἐνενηλία πρίαδα. Postea tempore non admo= dum multo interlapso Lucius Lucullus hanc eandè quin= gentis drachmarum millibus emit, & ducentis præterea. χρόνα ἐν Πανη ωολλή ἐνομήνα λοδική λοδικολή ὑνεῖταί μυειάσων πεντήνητα ἐνι άκασίων. ὑτω ταχίως ὑτε= ραυνον ἔν ωδυτήλα. usqueadeo celeriter luxuria excur= rit. Posterior summa quinquaginta millibus aureorum coronatorum ualuit, & paulo plus, cum prior non maior fuerit septem millibus & quingentis. Cicero autem non minoris quinquaginta millibus aureorum coronatorum ha bitauit. Gellius libro x 1. Cicero cum emere uellet in Pa= latio domum, & pecuniam in præsens non haberet, à Pu= blio Sylla qui tum reus erat, mutuò sestertium uicies taci= tè accepit. Eares tamen priusquam emeret, prodita in uul gus exiuit, obiectumq; ei est quòd pecuniam domus emen= dæ causa à reo accepisset. Tum Cicero in opinata oppro= bratione permotus, accepisse se, ac domum quoque se em= pturum negauit. Atque adeò, inquit, uerum sit accepisse me pecuniam, si domum emero. Sed cum postea emisset, & hoc mendacium in Senatu ei ab inimicis obijceretur, risit satis, atque inter ridendum, Ignoratis, inquit, pruden tis & cauti patris famili esse, quod emere uelit, empturum sese negare propter co[n]petitores emptionis. Hactenus Gel lius. Tanti autem æstimatam fuisse Senatus etiam decreto Cicero Cicer. domus. Cicero facetè mendacij cri- men diluit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-342.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Cicero ipse testis est scribens ad Atticum libro quarto, & de cuentu actionis eius loquens quam pro domo sua habuit, quæ hodie inter alias orationes extat. Secuta est, inquit, contentio de domo. diximus apud Pontifices. acta res est accuratè à nobis: & si unquam in dicendo fuimus aliquid, tum profectò doloris magnitudo uim quandam nobis dicendi dedit. Senatus consultum factum est id quod ad te nisi. nobis superficiem ædium Consules de consilij sententia æstimarunt sestertium uicies, cætera in re ualde liberaliter, Tusculanam uillam quingentis millibus, Formianum sestertium ducentis quinquaginta millibus. quæ æstimatio non modò uehementer ab optimo quoque, sed etiam à plebe reprehenditur. Dices, quid causæ fuit? Dicunt illi quidem pudorem meum, quòd neque negarim, neque uehementius postularim. Sed non est id. Nam hoc qui dem etiam profuisset: uerùm ijdem mi T ite Pomponi, ijdem inquam illi quos ne tu quidem ignoras, qui muhi pennas inciderant, nolunt easdem renasci. His uerbis apparet domus superficiem uicies sestertium Ciceroni æstimatam, etiam ab ijs hominibus qui Ciceronem crescere nolebant. Ea autem æstimatio facta est propter P. Clodium, qui ple biscito obtinuerat cum Tribunus plebis esset, ut Cicero in exilium pelleretur, & bona eius publicarentur: quo facto disturbanda ædificia & ad solum diruenda curauit. Cicero autem reuersus obtinuit ut publicè damnum illud sarciretur. Huic æstimationi fidem facit Sallustius in inuectiua oratione quam in Ciceronem habuit, his uerbis, Domum ipsam tuam ui & rapinis funestam tibi ac tuis comparasti, uidelicet ut nos comone facias quàm conuersa respublica sit, cum in ea domo habitaris homo flagitiosissime, quæ P. Crassi uiri clarissimi fuit. Et post paulùm ita

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-343.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. ita subdit, Sed, ut opinor, illa te magis extollunt, quæ post Consulatum cum uxore de Republica consuluisti, cum le= gis Plauciæ iudicia domu faciebatis, ex coniuratis alios pe cuniæ condemnabas, c[uius] tibi alius Tusculanam, alius Pom peianam ullam ædificabat, alius domum emebat. qui ucrò nihil poterat, hic erat calumniæ proximus. hic oppugna= tum domum tuâ uenerat, aut insidias Senatui fecerat. de= nique de eo tibi compertum erat. Quæ si tibi falsa obij= cio, rede rationem quantum patrimonij acceperis, quid tibi litibus accreuerit, qua ex pecunia domum paraueris, Tusculanum & Pompeianum infinito sumptu exædifi= caueris: aut si retices, cui dubium potest esse quin opulen= tiam istam ex sanguine & miserij ciuium paraueris? Ex bis uerbis satis apparet uicies sestertium magnam pecu= niam fuisse, nec immeritò Ciceronem conquestum apud Atticum, quod Tusculanum suum ædificium quingentis sestertijs æstimatu esset, quæ nos duodecim nullia & quin= gentos aureos esse dicimus. Sallustius enim infinito sum= ptu ædificatum esse obiecit. Blondus libro nono Romæ triuphantis, in quo libro urbis Romæ Romanorumq[ue] ma= gnificentiam diligenter magis quàm doctè ostendisse ui= detur, ait obseruasse in Epistolis Ciceronis, Ciceronem uil las duodeuiiginti numero habuisse, in queis præcipuas Tu sculanam, Formianam, Arpinatem, Ancanâ, & Pompeia= nam. quas tamen eum simul possedisse non credo, nec ipse Blodus affirmat. Cicero in Oratione pro M. Cælio, Sum= ptus unius generis obiectus est, habitationis. x x x. mul= libus dixistis eum habitare. Ex hoc loco conijci potest magnam esse pecuniam x x x. sestertia: & præterea exemplum habemus quanti domus locarentur anniuersaria mercede. x x x. sestertia ego septingentos quin= y quæ Sestertia x x x.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-344.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quaginta aureos nostros esse dico. Ipse in Oratione pro domo sua quodam in loco ita inquit, Nihil erat latum de me: non adesse eram iussus, non citatus affueram: eram etia[m] tuo iudicio ciuis in columnis, cuius domus in palatio, uilla in Tusculano, altera ad alterum Consulem transferebatur: Senatus Co[s]sules uocabat, columnæ marmoreæ ex ædibus meis inspectante populo Romano ad socerum Consulis <Cic. locus.> portabantur. Sed emendandus locus in quinto Epistolarum, ubi ad P. Sestium scribens, ita inquit, Ego tua gratulatione commotus, quòd ad me pridem scripseras, uelle te bene euenire quòd de Crasso domu[m] emissem, emi eâ ipsam domum millibus nummum x x x v. aliquanto post tuam gratulationem. Itaque nunc me scito tantum habere æris alieni, ut cupiam coniurare, si quisquam recipiat. Huiusce modi menda est in x 1. in epistola Decimi Bruti ad Ciceronem, Cum ad rempub. liberandu[m] accessi, mihi fuit sestertium quatuor millibus amplius. septem legionu[m] numerum alo, qua difficultate, tu arbitrare. Verum illic tricies quinquies sestertium legendum puto. Si enim superficies uicies æstimata est, potuit area quindecies addere ad preciu[m]. Hu iusmodi ædificia damnosa ambitione exædificata compel lans Sallustius in Catilinario, ita inquit, Operæ preciu[m] est cu[m] domos atque uillas cognoueris in urbium modum ædificatas, uisere templa deorum quæ nostri maiores reliogissi mi mortales fecere. Ciceronem autem tanti domum emere potuisse, argumentum est id quod ipse in secunda Antoniana dicit, Hæreditatem mihi negasti obuenisse. utinam hoc tuum uerum crimen esset. Ego enim amplius sestertiu[m] ducenties acceptum hæreditatibus retuli. quanquam in hoc genere fateor feliciorem esse te. me nemo nisi amicus fecit hæredem, ut cum illo commodo quod erat, animi qui= dam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-345.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. dam dolor iungeretur: te is quem nunquam uidisti L. Ru= brius Cassinas fecit hæredem. Quibus uerbis Antonium ut testamentarium ridiculè mordet. Quanta autem sit pecu= nia ducenties sestertium, ex eo conijciendum relinquitur, quòd Cornelius Nepos in uitæ P[ræ]ponij Attici scribit his uerbis, Habebat auunculum Cæcilium Equitem R[ecipe]o familiarem L. Luculli, diuitè, difficilima natura: cuius sic aspè ritatem ueritus est, ut quem nemo ferre posset, huius sine of fensione retinuerit beneuolentiam: quo facto tulit pietatis fructum. Cæcilius enim moriens testamento adoptauit eum, fecitq[ue] hæredem ex dodrante. Ex qua hæreditate accepit circiter centies sestertiu[m]. Et infra, Cum tanta, inquit, pecuniæ facta esset accessio, nihil de quotidiano uictu mutauit, nihil de uitæ consuetudine: tantâ que usus est moderatione, ut neque in sestertium uicies quod à patre acceperat, parum se splendidè gesserit, neque in sestertium centies affluentius uixerit quàm instituerat, pari que fastigio steterit in utraque fortuna: nullos habuerit hortos, nullam suburbanam aut maritimam sumptuosam uillam: neque in Italia præter Ardeatinum & Nomentanum rusticum prædium: omnisq[ue] eius pecuniæ reditus constabat in Epiroticis & urbanis possessionibus: ex quo cognosci potest cum usum pecuniæ non magnitudine, sed ratione metirisolitum. Hic est Pomponius Atticus Ciceronis familiarissimus, ita ut Quintus frater ei charior non fuerit: cui rei (ut eiusdem Cornelij uerbis loquar) indicio sunt uolumina multa epistolarum, à Consulatu eius usque ad extremum tempus, ad Atticum missarum. Quæ qui legerit, non multum desiderabit historiam contextam eorum temporum. Qui Ciceroni in omnibus eius periculis singularem fidem præbuit. Cui ex patria y 2 sugien

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-346.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET fugienti sestertia ducenta & quinquaginta donauit, quæ nos sex nullibus & ducentis quinquaginta aureis nostris æstimamus. Ex predictis luculentum mihi documentum su mi posse uisum est ad ea quæ agimus intelligenda. Si enim Eques Rom. splendidè uixit in uicies sestertium, ita ut in prædiorum tantum fructu non etiam foenore reditum pecuniæ constitueret, oportet omnino magnam fuisse pecuniam uicies sestertium, præsertim cum is una donatione in Ciceronem tantam pecuniam contulerit. Eôdem pertinet id quod ab eodem autore dicitur: Nec id, inquit, præterib[us], quanquam leuc uisum iri putem: Cum in primis lautus esset Eques Romanus, & non parum liberaliter domum suam omnium ordinum homines inuitaret: scimus no[n] amplius quàm terna millia æris peræquè in singulos menses ex ephemeride eum expensum sumptui ferre solitum. Atque hoc non auditum, sed cognitum prædicamus. sæpe enim propter familiaritatem domesticis rebus intersuimus. Terna nullia æris, nullenos ac ducenos sestertios nummos ualent, id est ære nostro triginta aureos. Sic in dies singulos Pomponius aureum unum nostrum in sumptu domestico impendebat. quod intelligo de pulmentario sumptu: quippe elegans ille fuisse dicitur, etsi non magnificus: splendidus, etsi non sumptuosus. Vsus est enim (ut inquit idè Cornelius) familia, si utilitate iudicadum est, optima: si forma, uix mediocri. Nanque in ea erant pueri literatissimi anagnostæ: optimi & plurimi librarij: ut ne pedissequus quidem quisquam esset qui non utru[m]q[ue] horum pulchrè facere posset. Pari modo artifices cæteri quos cultus domesticus desiderat, apprimè boni. Anagnostas Cornelius appellat pueros legendi peritos, quibus Pomponius super conuiuium utebatur, ut plerique Romanorum. Nemo, inquit, in eius Anagnostæ ser ui.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-347.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 141 in eius conuiuio aliud acroama quàm anagnosten audiuit. Verùm ex suprà dictis apparet fructuosam Ciceroni atq[ue] etiam auriferam eloquetiam fuisse. omnes enim artes olim magno cum splendore exercebantur. Non omittendum il lud, quòd caput amputatum parenti eloquentiæ Romanae, decies sestertium ab Antonio Triumuiro æstimatum est, id est quinque et ui ginti nullibus aureorum nostrorum. Autorem enim Appianum habemus in 1111. Ciuilium bel. qui ducenta et quinquaginta nullia drachmarum Popilio Lænæ pro capite Ciceronis Antonium dedis se scripsit. Tati caput eloquentiæ ab inimico æstimatu est. Caput Ciceronis quanti æstimatum sit. [δ]ε[ ομ]ιδι πα μάλισα, κει χρ λεχατον ιεφάνωσε κει πλεοσ την αθλων ιδωροκτο πέντε κει ικνοπ μυράσν ατικῶν δαχμῶν, ως μερισον δη την [δ]η παντων ιχηων κει ωλεμιώτατον δι λειωμων αυλοῦντα. tametsi merces in singula capita proscriptorum erat constituta in edicto proscriptionis, ut idem autor prodidit, his uerbis, αναφεροντων [δ]επεικεφαλας δι πτειναυτες ἰφοιμας, [δ]ειμιελοθερος [με]ν ομιμιριας δαχμοῦς ατικαῦς [μη]ν ποντακιχιλιας [μη]περεκάσμεν [δ]ειλελοθερια της σώματος, [μη]ν μυριας ατικαῦς, [μη]ν της της λαώτη ωολιτεια. qua ratione caput Ciceronis decuplo æstimatum fuit, quàm alioru[m] proscriptorum. Diximus suprà Isocratem dicendi præceptorem orationem unam talentis ui ginti uendidisse. Theombrotum medicum, Antiochum regem talentis centu[m] sanasse. Apellem pictorem, sed literarum peritu[m], Alexandrum regè uiginti auri talentis pinxis se, quâti bodie ducatus non mediocris emu possit. Singula enim talenta auri non minus senis nullibus septingentis et quinquagenis solatis nostris ualuerunt. Aristoteles Speuippi pauculos libros tribus talentis emit, ut autor est Gel. Quanti igitur emptos existimamus libros Aristotelis et y 3 Theo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-348.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Theophrasti, quos Strabo libro X I I I. ab Appellicone Teio, magno argento redemptos esse tradidit, tineis iam & situ corruptos, ut qui iamdiu in terram obruti fuerat? Plinius auunculus Collectanea sua quadringentis sesterijs uendere noluit, ut autor est Plin. iunior lib. I I I. Epistolarum, his uerbis, Perire enim omne tempus arbitrabatur quod studijs non impartiretur. Hac intentione tot ista uolumina peregit, electorumq[ue] commentarios c x. mihi reliquit, opisthographos quidem et nunutissimè scriptos, qua ratione multiplicatur hic numerus. Refrebat ipse potuisse se cum procuraret in Hispania, uendere hos commetarios Largio Licinio c c c c. nullibus num[m]um. & t[ame]n aliquanto pauciores erant. quo in loco no[n] electorum quæ Latina dictio est, sed electorum lego. Sunt enim Græcè adnotata, & ἰκλογαὶ adnotationes, & ἰκλελομητια ἐα quæ legendo adnotamus. Cæterùm quis nunc regum emere bibliothecam confertissimam decem aureorum nullibus uelit, quanti à Plinio eius unus priuatus regesta quædam extemporanea licitari ausus est? Et Plinius tamen tanti addicere noluit. Plinium autem iuniorem diuitem fuisse, multa eius epistolarum loca declarant. Iam primum in V I I. Epistolarum ad Corelliam scribens, ita inquit, Tu quidem honestissimè, quòd tam impensè & rogas & exigis, ut accipi à te iubeam precium agrorum, non ex septingentis nullibus, quanti illos à libero meo: sed ex nongentis, quanti à publicanis partem uigesimam emusti. Inuicem ego & rogo & exigo, ut non solum quid te, uerum etiam quid me deceat, aspicias. Et ex his uerbis & ex epistola paulò superiore quam ad Fabatum scribit, apparet eum ducêta nullia num[m]um pro accessione precij cōtempsisse, emptrice etia[m] hoc petente, ne ratum non habere uideretur. quod

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-349.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. quod à libero suo gestu[m] erat. Idem ad Caniniu[m], Equidem comodius nihil inuenio, quàm quod ipse feci. Na pro quin gentis nullibus nummum, quæ in alimeta ingenuoru[m] ingenuarumq[ue] promiscra, agrum ex meis longè pluris actori publico publicè mancipaui, eundè uectigali imposito recepi, tricena annua nullia daturus. Per hoc enim et reip[ublicæ] sors in tuto, nec reditus incertus, et ipse ager propter id quod uectigali logè supercurrit, semper dominu[m] à quo exerceatur, inueniet. Ex his uerbis apparet Pliniu[m] patriæ suæ donasse annua sestertia tricena, quæ à nobis septingentis & quinquaginta aureis æstimantur, pro quingentis sestertijs in numerato, quæ pollicitatione patriæ facta debebat, id est duodecim nullibus & quingentis aureis. Qua ratione paulo plus sedecim nullibus sestertium & quingetis, singula millia sestertium annua æstimauit. Id de libro v. ad Caluissiu[m] scribens: Saturninus qui nos reliquit hæredes, quadrâ tem reipub[licæ] nostræ, deinde pro quadrante præceptionem quadringentorum nullium dedit. Hoc, si ius aspicias, irritum: si defuncti uoluntatem, ratum & firmum est. mihi autem defuncti uoluntas antiquior iure est, utiq[ue]; in eo quod ad communem patriam uoluit peruenire. An cui de meo sedecies contuli, huic quadringentorum nullium paulo amplius tertiam partem ex aduentitio denegè? Sic enim in omnibus exemplaribus legitur, sed corruptissimè: quare sic locus restituèdus: An cui de meo sestertium decies contuli, huic quadringenta nullia. & reliqua sicq[ue] sensus liquidus erit. siquidem Plinius his uerbis significat decies centena millia nùmum reip[ublicæ] suæ antea se dedisse, & tum quadringe ta millia co[n]donare per præceptionem à se hærede relicta, quæ ipsa paulo plus tertia partem decies sestertium efficiunt. quadringenta enim millia, tertia pars est duodecies y 4 sester

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-350.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sestertium: & ideo ultra decies sester. olim in remp. collatum, ait se c c c c. mul. donare tunc, ut quæ cogi non pos set soluere, si iure summo uti uoluisset. ita enim erat ius co[n]stitutum, ut nec hæres institui respublica, nec præcipuum accipere ex testamento posset: ut ex eadem epistola significatur. duæ autem illæ summæ, x x x v. nullia aureoru[m] nostrorum ualent. Apud eudem epistola quarta ad Traianu[m], liberalitatem sestertij quadringentis pro quadragies legitur. Magnam enim essè pecuniam ex eo ostenditur, quod epistola alia ad eundem legitur, Theatrum domine Niceæ maxima iam parte constructum, imperfectum tamen, sester tium (ut audio) amplius centies hausit. Seruius grammaticus autor est Vergilium poëtam tres libros Aeneidis suæ Augusto recitasse, secundu[m], quartum, & sextum: sed sextu[m] maximè ob Octauium Augustisororem, Marcelli matrem, quem Marcellum Augustus sibi adoptauerat, qui perijt anno decimooctauo ualetudine correptus. Hæc igitur Octauia cum recitationi interesset, & Vergilius ad carmina illa uenisset circa finem sexti libri quæ Marcelli luctu[m] describunt, defecisse animo illa dicitur cum ad illud uentum est, Heu miserande puer si quà fata aspera rumpas, Tu Marcellus eris. - Aurei Vergiliani uersus. Aegrè autem resocillata Octauia silentium Vergilio imperasse dicitur, & dena sestertia pro singulis uersibus dari iussisse, qui numero sunt unus & uiginti. quod si est ueru[m], Vergilius paucis uersibus supra quinque nullia aureorum meruit. De hoc poëta ita inquit Seruius, aut quicunq[ue] fuit qui eius uitam scripsit, Bona autem cuiusdam exulantis no[n] sustinuit accipere. possedit propè centies sestertium ex li beralitatibus amicorum; habuitq[ue] domum Romæ in Aesquilijs, <Census Maronis.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-351.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 343 quilijs, quanquam secessu Campaniæ Siciliæq[ue] plurimum uteretur. Quæcunq[ue] ab Augusto petijt, repulsam n[ost]quam tulit. parentibus quotannis aurum ad abundantem alitum nuttebat, quos iam grandis amusit. Hæredem autem fecit ex quadrante Augustum. Centies sestertiu[m] ducenta quinquaginta aureorum nullia ualet: quare non frustra Iuuenalis eius memunit ut copiosi in Satyra septima. Qui autem diligenter reputauerit commoda magistratum non modò in prouincijs, sed etia[m] in Vrbe, is non murabitur tam diuites quosdam fuisse. Argumentum eius rei ingens mihi uidetur ambitus Romæ flagrantissimus, cuius unum exem plum sat erit ex Ciceronis sumere libro secundo Epistolarum ad Quintum Fratrem. sic enim scribit, Ambitus redijt immanis. nunquam fuit par. non dico hyperbolas, uel sestertium centies constituunt in prærogatiuam pronunciare. Res ardet inuidia. Tribunitij candidati compromiseru[n]t, sestertijs c c c c. in singulos apud M. Catone[m] depositis, petere eius arbitratu: ut qui contrà fecisset, ab eo condemnaretur. Hic locus in impressis pridem libris corruptissimè legebatur, in quibus etiam numerus sestertiorum deerat: in recens impressis ne restitutus quidem satis est: quare à me citari integer non potuit. Male tamen sester. c c c c. legi ex eo apparet, quòd idem Cicero libro quar to ad Atticum ita scribit de his comitijs loquens, Sequere nunc me in campum. ardet ambitus. foenus ex triente Idibus Quintil. factum erat bessibus. Et post aliquot uersus, Pompeius fremit. queritur. Scauro studet. sed utrum fronte an mente, dubitatur. exoche in nullo est. pecunia omnium dignitatem exæquat. Messala languet: non quò animus desit, aut amicis careat: sed coitio c o s. & Pompeius obsunt. Candidati iurarunt se arbitrio Cato- nis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-352.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nis petituros. Apud eum sestertia quingena deposuerunt, ut qui à Catone damnatus esset, id perderet, & competitoribus tribueretur. Si locus hic non mendosus est, supra quingentis uel quingenis potius legi debet: cui parti autoritas Plutarchi non Latini facti sed Græci suffragatur, his uerbis, ἐπιδερ ὑποκαινοῦσις πιν ὅρχιν μετωπισις ἔσ των ὑμελεθει στι, παραβαλεσαι αφαχιμὴν ἐκασον ὑργιὰ διὰν ὑπο ὑμισον μετιάσας, ἐπιτα μετεναι πιν ὅρχιν πιντας ὑρθῶς ἐν δικαιως. Duo= decim myriades & semis drachmarum Atticarum, hoc est centum & uigintiquinque nullia denariorum, quingenta nullia nummum ualent, sicq[ue] summa quadrat ad nummu[m]. Hanc historiam tetigit Plinius in præfatione, Cum apud Catonem, inquit, ambitus hostem, & repulisit tanquam ho noribus ineptis gaudentem, pecunias flagrantibus comitijs deponerent candidati, hoc se facere pro innocentia (quod in rebus humanis summum esset) profitebantur. Verumenimuero ex uerbis Ciceronis apparet animosum illum fuisse ambitum, cum in tribum uel centuriam potius prærogatiuam centies sestertium pronunciare candidati non dubitarent. Oportuit enim proportione & alijs aliquid diuidi, quæ numero quinq[ue] & triginta erant, aut certè tot tribubus aut centurijs quot ad renunciationem magistratus sufficerent. Hoc ne falsum putetur, tametsi creditu difficile, Cicero præfatiuncula fidem sibi præstruit: N[ost]ro dico, inquit, hyperbolas, uel hyperbolos aduerbialiter, hoc est hyperbolice. utroq[ue] enim modo legitur. Argumentum etiam ingentis summæ est quod Cicero ambitum foenus intendisse dicit, & altero tanto maius fecisse, hoc est ex triente bessale. Eiusdem rei magnum argumentum apud Appianum libro 1 1. bell. ciuil. De triumuiratu enim loquens Cæsaris, Crassi & Pompeij, & ambitu ingenti, ita inquit,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-353.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. inquit: [n]o[n], te [mercur]ium [aurum] [argentum] [argent]um [argent]is [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mer- ] [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [mercur]ios [

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-354.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Deiotarus. partem Pompeius Deiotaro dedit, ut Pharmaciæ et Tra= pezuntiæ adiacetia usq[ue] in Colchidem et nunorem Arme niam: horumq[ue] locorum Regem eum creauit, cu[m] alias ha= beret hæredicariam à patre tetrarchiam Galataru[m] qui T O listobogi dicuntur, [n]o[n] t[er]t[er]or[um] ap[er]e[n]d[er]en[ti]a[m] [con]c[er]tia[m], [con]v[er]ta [n]o[n] t[er]t[er]or[um] t[er]t[er]d[er] [con]v[er]t[er]i[an]t[ur]. Regem, inquit, horum eum creauit. Hic idem Pompeius Tigranem Armeniæ Rege po tentissimum, sed victoria Pompeij fractum, ad se ueniente[m], et diadema suum ad pedes eius demuttent[er], genibusq[ue]; ad= uolutum, diadema uel tiaram regiam resumere iussit, et in sella regia sedere, mulcta sex nullium talentum ob culpa[m] at que iniquitatem arrogata, ut Plutarchus autor est: ut Ap= pianus, sex nullibus talentum ab eo dono acceptis. Sic enim inquit in Mithridatico, [n]o[n] [con]d[ic]tio [con]v[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]v[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m], [n]o[n] [con]c[er]tia[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m], [n]o[n] [con]c[er]tia[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o[n] t[er]t[er]or[um] [con]c[er]t[er]a[m] [con]c[er]tia[m], [n]o

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-355.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 349 millibus, in quos omnifariam potestatem habebat, præterquam eos uendendi. Cicero autem hoc docet in lege Agraria contra Rullum, cum dicit no[n] licere Decemuiris à populo creatis statuere de agro Pontico et Mithridatico à Pompeio capto. Ita ne uero, inquit, hos agros regios Mithridatis, qui in Paphlagonia, qui in Ponto, qui in Cappadocia fuerunt, cum adhuc imperater in bello uersetur, in locis autem illis etiam nunc belli nomen reliquum sit, eos agros quorum adhuc penes Cn. Pompeium omne iudiciu[m] et potestas more maiorum debet esse, Decemuiri uendet? Eôdem pertinent ea quæ apud Lucanum Pompeius ipse gloriatur in secundo Pharsaliæ, cum auxilia undiq[ue] euocada disserit, filio ob id allegato, Hoc tamen ueru[m] est, quòd ea quæ ab his imperatoribus statuebâtur, necesse erat Senatus consulto confirmari: id quod eodem in loco Strabo docet his uerbis, Πανοπλημύδες ἐν οἰκιονελθῶν δικαισία, ιενικησην ὑπετὰς πιναίς δες ὑπιαχετο ὑ λοθηματὸν τῶν ουσικῶν πισί, μὴ κυρώσαι πῶ σίγκλητον. Confecto autem bello Romam reuersus Pompeius, peruicit ne ea præmia quæ Lucullus quibusdam Ponticis primoribus pollicitus fuerat, à Senatu confirmarentur. ἀδηκην γὰρ εἰν ἀποθεωτικὴ ἀλλα κην πολεμην, τὴ Σκαθηια ἐπὶ ἀλλο γενεατ, ἐν τῶν τῶν ἀγιστικὸν Πανομω. Iniquu[m] enim esse, bello eo ab alio co[n]fecto, in alterius arbitrio belli præmia, et decorum militariu[m] collationem manere. Nemo autem ignorat Ponticum bellum Lucullum bona ex parte gessisse, sed cum ei Pompeius ante diem successisset, conficere non potuisse: et Pompeium ex rebus gestis Luculli triumphasse fortunæ iniquitate, quæ Lucullum summo favore euectum, repente destituit, ut uidere est Plutarchum in Lucullo legentibus. Causam tamen præbuit Cicero, qui orationem pro Pompeio habuit ad popu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-356.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET populum cum Præturam ipse gereret, quæ Oratio pro le < Lucullus.> ge Manilia inscribitur. Ob hoc Lucullus Reipub. insensus, in ocium se contulit, singulari[que]; lautitia & splendore sumptuum uitam per omnem uiuendi amoenitatem traduxit, ex ea ipse prouincia summis opibus auctus, cu[m] tamen triu[m]phi sui die aureum simulachrum Mithridatis sex pedum longitudinis, clypeumq[ue] gemmis consertum, cum immani summa auri & argenti facti signatiq[ue]; in ærarium intulis set. Cicero in Pisonem præclari facinoris loco ponit quod <Cicero prouinciâ deposuit.> prouinciam contempserit. Ego Antonium, inquit, Collegam cupidum prouinciæ, multa in Rempub. molientem, patientia atque obsequio meo mitigaui: ego prouinciam Galliam Senatus autoritate exercitu & pecunia instructa[m] & ornatam, quam cum Antonio communicaui, quòd ita[m] existimabam tempora Reipub. ferre, in concione deposui, reclamante populo Rom. Idem cum prouinciam Ciliciam obtineret, ad Atticum scribens de uitæ suæ integritate, Ipse, inquit, in Asiam profectus sum Tharso Nonis Ianuarijs: non mehercule dici potest qua admiratione Ciliciæ ciuitatum, maximeq[ue] Tharsensium. Postea uerò quàm Taurum transgressus sum, mirifica expectatio Asiæ nostrarum diæcesum, quæ sex mensibus imperij mei nullas meas acceperat literas, nunquam hospitem uiderat: illud autem tempus ante me fuerat in hoc quæstu. Ciuitates locupletes ne in hybernis mulites recipient, magnas pecunias dabant, Cyprij talenta Attica &c. qua ex insula (no[n] hyperbolicôs loquor) nummus nullus me obtinente erogabitur. Ob hæc beneficia quibus illi obstupescunt, nullos < Commoda magistratum Romanoru[m] in prouincijs.> honores nubi nisi uerborum decerni sino. Si hic numerus &c. talenta uerè apud Ciceronem legitur (ut uerè legi puto) centum & uiginti millia aureorum nostrorum co- nomi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-357.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 331 nomine lucrifacere potuit, si famam contempisset. Opulentam autè Cyprum olim fuisse ex eo conijcimus, quòd Ptolemæo Cypri Rege confiscato, Cato qui Clodij factione ad colligendam eius gazam ablegatus est, paulo minus septem millia talentum Romam deportauit ex auctione gazæ, ut autor est Plutarchus, < Cypria gaza publicata.> κατωνι σωνι χει μει δρωρία παλαιτα μικρὸν παρακιαλιων αποδιοντα. Quanquam maior ob id pecunia fuisse uidetur, quòd Cato aliquando in altercatione Pompeio obiecit se ex Cypro plus auri atq[ue] argenti nullo exercitu detulisse, quàm Pompeius ex omnibus triumphis concusso terrarum orbe ipse instructus ingentibus copijs intulisset in ærarium: quo tempore Cyprus in prouinciam prætoriam redacta est factione eiusde[m] Publj Clodij Pulchri Ptolemæo infensi ob negatam ei pecuniam ad redemptionis precium, cum à piratis interceptus esset. quæ historia à Strabone narratur in fine libri decimuquarti. Idem Cicero pro lege Manilia, Difficile est dictu Quirites quanto in odio simus apud exteras nationes propter eorum quos ad eas hoc anno cum imperio mi simus, iniurias ac libidines. Quod enim sanum putatis in illis terris uestris magistratibus religiosum, quam ciuitatem sanctam, quam domum satis clausam ac munitam fuisse? Vrbes iam locupletes & copiosæ requiruntur, quibus causa belli propter diripiendi cupiditatem inseratur. Idem Pisoni obiecit quòd perfidiam c c c. talentis uendidisset, his uerbis, Idem 'que tu Rabocentum Bessicæ gentis principem, quum trecentis talentis Regi Cotto uendidisses, securi percussisti, cum ille ad te Legatus in castra uenisset, & tibi magna præsidia & auxilia à Bessis equitum peditum 'que polliceretur. Et paulo infærius, Non'ne sestertiù centies & octogies, quod quasi uasari

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-358.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sarij nomine in uæditione mei capitis adscripseras, ex ærario tibi attributu[m] Romæ in quæstu reliquisti? Non ne cu[m] ducenta talenta tibi Apolloniatæ Romæ dedissent ne pecu nias creditas soluerent, ultro Suffidium Equitem Roma= num hominem ornatissimum, creditorem debitoribus suis < Vasarium.> iddixisti? Vasarium Cicero appellat id quod publicè da= batur magistratibus, ut muli, equi, uasa, et reliqua quæ magistratus instrumentum implerent: id quod patet ex eo quod idem dicit in lege Agraria contra Rullum, de De= cemuiris loquens, quos Rullus creandos esse censuerat ad agros diuidedos, diuidedos q[ui] per prouincias: Dat, inquit, potestatem uerbo prætoriam, re uera regiam: definit in quinquennium, facit sempiternam. tantis enim confirmat opibus et copijs, ut inuitis eripi nullo modo possit. Deinde ornat apparitoribus, scribis, librarijs, præconibus, archi= tectis, præterea mulis, tabernaculis, centurijs, supellectili. Sumptum haurit ex ærario, suppeditat à socijs. Intelligi= mus ergo uasarij nomine pecuniam publicè dari solitâ ma gistratibus euntibus in prouincias, ex qua sibi necessaria compararent: id quod postea Augusti tempore Senatus co[m] sulto constitutum est. Tranquillus in Augusto, Autor et aliarum rerum fuit: in quers, ne acta Senatus publicaren= tur: ne magistratus deposito honore statim in prouincias mutterentur: ut pro Consulibus ad mulos et tabernacula quæ publicè locari solebant, certa pecunia co[n]stitueretur. Meminit eius moris Cicero in quinta in Verrem Actione, et Lampridius in Alexandro, his uerbis, Iudices cu[m] pro= moueret exemplo ueterum, ut et Cicero docet, et argen to et necessarijs instruebat, ita ut Præsides prouinciarum acciperent argenti pondo uicena, mulos et equos binos, uestes forenses binas, domesticas singulas, balneares sin= gulas,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-359.png

Transcription: ATR-1

gulas aureos centenos, coquos singulos: & si uxores non haberent, singulas concubinas, quòd sine ijs esse non possint. Reddituri deposita administratione mulas, mu= los, equos, muliones, & coquos: cæteræ sibi habituri, si bene gessisset. Sed illa fuit priscæ seueritatis imitatio, qua= lis in legibus sumptuarijs intelligitur, de quibus infra di= cturi sumus. Cicero igitur Pisoni obijcit quòd eo tem= pore quo Cicero exilio mulctatus fuit, Piso & Gabi= nius prouinciarum pactione cum Clodio Pulchro Trib. pleb. Ciceronis inimico conspirarint: sicq[ue] factum ut per Trib. pl. prouincias obtinuerint, Gabinius Syriam, Piso Macedoniam: & Pisoni centies & octogies sestertium uasarij nomine decretum sit, si uerus est numerus: quam to tam pecuniam foenore Romæ occupauit, quæ non minor fuit quadringetis & quinquaginta nullibus aureorum no strorum. Sunt & alia nomina pecuniæ imperandæ ciuita tibus, quam magistratus in rem suam uertebant: quæ Cice ro eadem in oratione in Pisonè persequitur. Qui modus, inquit, tibi fuit frumenti æstimandi? qui honorarijs? si qui= dem potest ui & metu extortum, honorarium nominari: quod cum peræquè omnes, tu acerbissimè Bæotij & By= zantij, Chæronenses, Thessalonica sensit. Frumentum æsti mandum intelligo id frumentum quod in cellam Prætoris uel Consulis imperatur, pro quo pecuniam imperabant quantam collibuerat. Honorarium appello, quod Græci Honorariu[m] iso diô & isodes. id est xenium aduentitium quod datur ingredienti quanque urbem magistratui, ut bodie prin= cipibus nostris cum primùm urbes pompaticè ingrediun= tur. Sequitur in eadem oratione, Mitto aurum corona= rium quod te diutissime torsit, cum modò uelles, modò nol les. Lex enim generi tui & decerni, & te accipere ueta= Z bat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-360.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bat, nisi decreto triumpho. His accedit, quòd Romani Im= peratores ciuitatem Romanam dare poterat, ut autor est idem Cicero in Oratione pro Cornelio Valbo, his uerbis, Audebo etiam hoc contendere, nunquam esse condemna= tum quem constaret ab Imperatore nostro ciuitate dona= tum. His igitur & huiuscemodi causis Romani Senatores ditescere in immensum poterant. Augusti autem tempore murum in modum auctum est fastigium Romanum, no[n] mo= dò publicum, sed etiam priuatum, licet luxus uitæ diminu= tus esset: exemplum prodente principe. nuttebat enim in prouincias Consulares & Prætorios & Equestris ordi= nis uiros, quoscunq[ue] honore dignos iudicabat: qui etiam quò plures (ut Tranquilli uerbis loquar) partem admini= strandæ Reip. caperent, noua officia excogitauit, curam operum publicorum, uiarum & aquarum, aluci Tyberis, frumenti populo diuidendi, præfecturam Vrbis, Triumui ratum legendi Senatus, & alterum recognoscendi tur= mas equitum quotiescunque opus esset. Censores creari desitos longo interuallo, creauit. numerum Prætorum au xit, exegit etia[m] ut quotiescunq[ue]; Consulatus sibi daretur, binos pro singulis Collegas haberet. Ab ijs igitur quos locupletes nouerat ipse, exigebat ut urbem monumento aliquo insigni ornarent. Hunc morem tenuerunt & alij principes, ut uidere est apud historicos, & Plinium in E= pist. lib. 11. Firminus, inquit, inductus in Senatu, respondit crimini noto. Secutæ sunt diuersæ sententiæ Consulu[m] desi= gnatorum. Cornutus Tertullus censuit ordine mouedum: Acutius Nerua in sortitione prouinciæ rationem eius no[n] habenda[m]: quæ sentetia tanquam mitior uicit, cum sit alio= qui durior, tristiorq[ue]. Quid enim nuscius, quàm exectum & exemptum honoribus Senatorijs, laboribus & mole= stia non

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-361.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 355 stia non carere & reliqua quæ longius prosequitur. Cæterùm præterquam quod suprà ex Traquillo diximus, Au gustum inuecta Vrbi Aegyptia gaza, tantam rei nummariæ copiam effecisse, ut multum precij prædijs accreuerit, ex eo conijsere licet homines Romanos inusitatis opibus affluentes fuisse, quòd intra x x. annos sestertiu[m] quaterdecies millies ex amicorum testamentis accepisse sese testatus est. Huic dicto fidem arrogat id quod apud Senecam lib. 1 1. de beneficijs scriptum est, his uerbis, Lentulus Augur diuitiarum maximum exemplum, antequam illum libertini pauperè facerent, quater millies sestertium suu[m] uidit. Hic cum omnia increm[m]eta sua diuo Augusto deberet, ad quem attulerat paupertatem sub onere nobilitatis laborantem, princeps iam ciuitatis & pecunia & gratia, subinde Augusto solebat queri, dicens à studijs se abductum. Quater millies sestertium dico non minorem esse pecuniâ centies centenis nullibus aureorum coronatorum, ne frustra putemus eum diuitiarum maximum exemplum appellatum à Seneca, homine ipso prædiuite, ut à Iuuenale appellatus est, & ipse fatetur apud Tacitu[m] lib. xiii in oratione ad Nerone habita: quem Tigillinus & alij eius inimici uarijs criminationibus apud Nerone adorti sunt, taquam ingentes & priuatu[m] supra modum euectas opes in dies adhuc augeret: hortorum quoq[ue] amoenitate, & nillarum magnificentia quasi principè supergrederetur. Traquillus Lentuli his uerbis meminit in Tyberio: Satis constat Cn. Lentulu[m] Augurem, cui maximus census fuit, metu & angore ad fastidiu[m] uitæ ab eo actum, & ut nequo nisi ipso hærede moreretur. Veruenimuero hoc animaduersione dignum, raram auri mentionem apud antiquos reperi, non modò pro eo quantæ priscæ ætatis opes celebratur Z 2 ab Rara auri men tio apud pri- ficos.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-362.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ab autoribus, sed rariorem etiam quàm pro nostri temporis opulentia, & contrà quàm hodie loquendi mos inoleuerit. Quotus enim quisque in commemorandis opibus hodie præsertim ingentibus argenti mentionem facit? Na[m] in uotis temerarijs, quibus surdum numen Fortunam idè= tidem fatigamus, primo quoque uerbo aurum nuncupari solet: tametsi apud nos in rationibus publicis ac priuatis, argenteis summis omnia transiguntur: alioquin & spon= sionibus factitandis, & pignoribus deponendis, & circu= laribus fabulamentis aurum plerunq[ue] per ora hominu[m] fer= tur. At uerò apud antiquos argentu[m] hominum sermone ce lebratius fuit. Sed præter alia, inquit Plinius, equidè mirer populu[m] Ro. uictis gentibus in tributo semper argentu[m] im= perasse, no[n] aurum: sicut Carthagini cum Annibale uictæ argenti pondo annua in quinquaginta annos. nec potest uideri penuria mundi id euenisse: na[m] Midas & Croesus in infinitum possederant. Eôdem pertinere uidetur & illud eiusdem Plinij dictum eodem libro, Mirum in auro cælan do inclaruisse neminem, argento multos. maximè tamen laudatus est Mentor, de quo suprà diximus. Quatuor pa= ria denique ab eo omnino facta sunt, ac iam nullum exta= re dicitur. proximi Acragas & Boëthus & Mys fuere. Magna fama post hos celebratus est Antipater, quiq[ue] Sa= tyrum in phiala grauatu[m] somno collocauisse uerius quàm cælasse dictus est Stratonicus. Laudatur & Zopyrus, qui Areopagitas & iudicium Orestis in duobus scyphis pon= do x I I. æstimatis. In uetustissimo non pondo, sed HS. id est sestertium legitur: quod ego interpretor sestertiu[m] duo= decies, id est censu Senatorio. Nam paulò suprà dixerat, Nec copia tantum argenti fuerat uitæ, sed ualidius poenæ metu precium, idq[ue] iampridem, ut ignoscamus nobis. Del= phinos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-363.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 357 phinos quinis millibus sestertium in libras emptos C. Grac chus habuit. L. uerò Crassus orator duos scyphos Mentoris artificis manu cælatos sestertijs centum: cōfessus est tamen nunquam se ijs uti propter uerecundiam ausum: sicut eundem sex nullibus sestertium in singulas libras uasa em pta habuisse. In quibusdam antiquis utrobiq[ue] pondo pro sestertijs legitur, sed male. sestertijs enim in uetustissimo legitur, quomodo & in impressis libris. Sed de hoc loco superius satis dictum est. Sequitur apud Plinium loco superiore, Fuit dein Pytheas cuius duæ unciæ x x. uenierunt. Vlysses & Diomedes erant in phialæ emblemate Palladium surripientes. Fecit idem & cocos Magiresia appel latos paruulus potorijs, è quibus ne exemplaria quidem licet exprimere. tam opportuna iniuriæ subtilitas erat. Habuit & Teucer Crustarius famam, subito'que hæc ars ita exoleuit, ut sola iam uetustate censeatur. In uetusto exemplari non uiginti, sed decem legitur. utrobique tamen deesse summa uidetur. Oportet autem opus preciosum fuisse in quo tale fuit emblema. Magiresia etiam corruptum est pro magiriscia, cum magiriscus dimunutiùè cocum significet apud Græcos. In antiquis etiam libris crustarius non legitur, sed sic, Habuit & Teucer famam. Verum hoc dictum Plinij credibile facit id quod supra de Graccho & Crasso dictum est, qui Cēsuræ tempore poenæ metu deterri non potuerunt, quin precium argenti fabrefacti & cælati eousque intenderent, ut operis æstimatio decuplo materiam argēti excederet. Hoc enim illa uerba Plinij significant, Validiusq[ue] fuit poenæ metu precium. Preciosa autem uasa esse omnino oportuit, quæ ea arte fabrefacta essent, quæ iam interijsset propter subtilitatem. De emble= matis in Annotationibus in libros iuris editis dicere me Emblemata. Z 3 memini

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-364.png

Transcription: ATR-1

memini, cuiusmodi artis exempla hodie non uisuntur. nam & ante Plinij ætatem ars iamdiu exoleuerat. Officinæ Parisienses maximè auro & argento fabrefacto hodie no biles sunt, priuatim etiam uno uico aurificibus dicato. Et tamen uasa hodie pondere & inauratura cèsentur, & in= terdum pictura. In ijs enim rebus & in fabrica uascularij < Cælatores.> artem consumunt. Cælatores, sigillis, & aureolis gestami nibus, & mundo muliebri occupati sunt, quibus omnibus rebus ars nequit inclarescere. Quare hodie aurificium accessionis ferè uicem habet, olim autem precio huiusmodi rerum ex arte, non ex materia statuebatur. Inde illud Plinij dictum lib. x x x i i i i. Quondam ars confusè auro argento que miscebatur, & tamen ars preciosior erat. < Antiqua artificia.> Nunc incertum est, peior hæc sit, an materia: mirum q[ue], cum ad infinitum operum precio hæc creuerint, autoritas artis extincta est. Quæstus enim causa, ut omnia, exerceri coepta est, quæ gloriæ solebat: adeoq[ue] exoleuit fundendi æris preciosi ratio, ut iam diu ne fortuna quidem in ære ius artis habeat. Quoniam uerò iam multa de opibus Romanis, de primoribus uiris, & eorum magnificè tia, & immani etiam quorúdam luxu diximus, & eousq[ue] summas consumptarum opum auximus, ut fidem omnino facturi non uideamur, utemur nunc & alio testimonio Plinij, ut uerisimulia saltem dixisse uideamur, ijs quidem lectoribus, qui res priscas modulis nostræ auorumq[ue] memoriæ metientes, hactenus fidem historiæ accommodare possunt, quatenus pusilla animi sensa æstimare eos sinunt. < Plinius autor memorabiliu[m] reru[m] omnium.> Is igitur autor rerum omnium memorabilium, & æstimator acutus, & admirator disertus, lib. x x x vi. post enumerata opera externa, de rebus tædem Romanis dicere ita or sus est: Verùm & ad urbis nostræ miracula transire con= uenit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-365.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. uenit, nongentorumq[ue] annorum dociles scrutari uiros, & sic quoque terrarum orbem uictum ostendere, quod accidisse toties penè, quot referentur muracula, apparebit: uniuersitate uerò accurata, & in quendam unum cumulum coniecta, non alia magnitudo exurget, quàm si mundus alius quidam in uno loco narretur. < Circus maximus à Cæsare extructus.> Nam ut Circum maximum à Cæsare Dictatore extructum logitudine stadiorum trium, latitudine unius, sed cum ædificijs iugerûm quaternûm ad sedem ducentorum L X. nullium, inter magna opera dicamus: non'ne inter magnifica, basilicâ Pauli, forumq[ue] diui Augusti, templum Pacis diui Vespasiani Imperatoris Augusti pulcherrima operum quæ unquam. < Plinij locus.> Lego ex uetusto exemplari, uires dociles, non uiros. Basilicæ Pauli memunit Plutarchus his uerbis in Cæsare, ut qui dem Latinè leguntur: Cæsar uberrimas Gallorum diuitias per omnes passim magistratus hauriendas permuttens, Curionem Tribunumplebis grandi foenore obstrictum liberauit. Paulo quoque Consuli nulle & quingenta sestertia præbuit, ex quibus nobilissimam ille in foro basilicâ Fuluiæ dicatam extruxit. Quo in loco non sestertia, sed talenta lego ex Græco exemplari, & ex Appiano lib. 11. bel. Ciuilium: Paulum autem, inquit, nulle & quingentis talentis eo pacto redemit, ut neque pro illo quicquam ageret, neque contra eum quicquam moliretur. Curionem autem, ut pro eo in plerisq[ue] ageret, quæ plurimo ære alieno sciebat obrutum, facile adegit. Paulus basilicam admodum splendidam suo nomine ex ea pecunia extruxit παῦλον μὴ χιλίων καὶ πεντακοσίων ταλάντων ἐπικάτο, μὴν ἀυτῶ μὴτε συμπράτησε, μὴτε ἔνο χλεῖν: καρίωνα δὲ συμπράτησε ὑπο χρεῖν ὑπολῶν. Plutarchus etia[m] ipse in Pompeio talēta nō sestertia dixit his uerbis, ut Latine legimus: Z 4 Cæsar

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-366.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Cæsar multos ciues pecunijs sibi allexit, multos etia[m] pri= moru[m] muneribus placauit, inter quos Paulus C[on]sul ob mul le & quingeta talenta mutatus est, & Curio Trib. pl. in= ge[n]ti ære alieno liberatus. Diximus alibi hanc summâ non= genta millia aureoru[m] nostroru[m] ualere, ne miremur eâ basi= licam à Plinio inter opera magnificetissima c[on]c[ern]eri. Idem Plinius, Pyramidas, regum miramur opera, cum solu[m] tan= tum foro extru[n]edo sestertijs nulle ducetis Cæsar Dictator emerit, & (si quidem imp[er]sæ mouet captos auaritia ani= mos) P. Clodius quem Milo occidit, sestertijs CXLVIII. millibus domo empta habitauerit, quod equidem no[n] secus ac regu[m] insaniam muror. Itaq[ue] & ipsum Milonem sester= tia septingenta millia æris alieni debuisse, inter prodigiæ humani animi duco. Hæc uerba tot tatisq[ue] mendis scatent, uix ut restitui posse co[n]fidâ. Primum sestertijs nulle & du= centis pro duodecies sestertio, rarus fuit antiquis sermo, ut alibi dixi: deinde in antiq[ui]s quibusda[m] numerus corruptus est, ut omnino nihil elici possit. In uetustissimo H S. lib. le= gitur. Postremò Traquillus in Iulio ipso de hoc ita scribit, Nullum largitionis aut officiorum in quæquam genus pu blicè priuatimq[ue]; omissit. forum de manubijs inchoauit, cu= ius area super sestertium nullies co[n]stitit. De Clodiana au tem domo ut nuc legitur, ridiculum est precium, quum Lu cij Crassi domus, cuius Plinius meminit ut mediocris, tri= cies pluris uendi potuerit. Milonem autem hominem egre giè profusum septingenta millia æris alieni debuisse, non erat admiratione dignum, quæ summa multo minor est de cies sestertio. Macrobius in 1 1. Satur. Augustus delata ad se magnitudine æris alieni quam quidam Eques Romanus dum uixit, excedetem ducenties celauerat, culcitram emi cubiculare[m] in eius auctione sibi iussit: & præceptum mi= rantibus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-367.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. mirantibus, hâc rationem reddidit, Habenda est ad somnum culcitra, in qua ille cum tantum deberet, dormire potuit. Planu[m] fit igitur locum medosum esse. In duobus antiquis libris, quos uidi taleta D C C. legitur, quod no[n] probo, cum propterea quòd Romani taletorum uocabulo no[n] utebantur, tum quia hæc summa minor est ducenties sestertio. at Curionem sexcenties sestertium debuisse, autor est Valerius lib. I x. his uerbis, Consinulis mutatio in domo Curionum extitit. Siquidem forum nostrum, & patris grauissimum supercilium, & filij sexcenties sestertium æris alieni aspexit, co[n]tractum famosa iniuria nobilium iuuenum. de quo nonihil suprà diximus ex secunda Ciceronis Antoniana. < Curionis xe alienum.> Publium autem Clodiu[m] perdita ac uecordi luxuria fuisse, ex eodem Valerio nouimus, his uerbis de eo eode[m] in loco dicete, Publij autem Clodij iudicium quâta luxuria & libidine abundauit? in quo ut euidèter incesti crimine nocens reus absolueretur, noctes matronarum & adolescetium nobilium magna summa emptæ mercedis loco iudici bus erogatæ sunt. Cicero ad Atticum libro primo de eo iudicio loquès ita inquit, Caluus per unum seruu[m], & quidem ex gladiatorio ludo, confecit totum negocium, accersiuit ad se, promisit, intercessit, dedit. Iam uerò (O dÿ boni) rem perditam, etiam noctes certarum mulierum, at que adolescetulorum nobilium introductiones, nonullis iudicibus pro mercedis cumulo fueru[n]t. Ita summo dissensu bonorum, pleno foro seruorum, x x v. iudices ita fortes tum fuerunt, ut summo proposito periculo uel perire maluerint, quàm perdere omnia. x x x 1. fueru[n]t quos fames magis quàm fama commouit. De eo iudicio iteru[m] loquès eode[m] lib. Afflicta, inquit, Resp. empto constuprató que iudicio. Omnino igitur oportet magnas has esse summas quas Pli- z s nius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-368.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nius ob insignem nequitiam insaniæ Regum Aegypti eô parandas duxerit, qui pyranudas ipsi mundi miracula eô struxerunt. Vidi tria exemplaria, ut suprà dixi, manu scri pta, in quibus ita de Clodio legitur, talètis ducétis XLVII. emut locum in quo habitauit. sensu etiam immutato, quasi aream domus tanti emerit. Sæpe suprà testati sumus exemplaria Pliniana fluxam fidem habere, quod ad numeros quidem & summas peculiæ pertinet. quid enim simule habet talentum cum sestertio? quanquam & in omnibus autoribus id genus errati inualuit, ut multis exemplis docui mus. Rursus ut sestertium nullies legam apud Tranquillu[m], adduci non possum, cum ea summa fidem omnino excessu ra sit, si superficiem operis proportione areæ æstimandæ relinquamus: potiusq[ue] sestertia nulle, & apud Plinium sestertijs nulle & ducentis probarim, si alterum eligere cogar, etsi omnino minor summa est, quàm ut Plinius inter muranda poneret. Quare nihil constituo, nisi hoc tantum, quòd hic locus corruptus est. Reliqua uerò ex uetustissimæ lectionis obseruatione sic legenda contenderim: Et si quidem impensæ mouent captos auaritia animos, P. Clodius quem Milo occidit, sestertium cēties & quadragies octies domo empta habitauerit: quod equidè non secus ac Regum insaniam nutor. Itaq[ue] & ipsum Milone[m] sestertiu[m] septingenties æris alieni debuisse, inter prodigia animi humani duco. Vidimus suprà Curionem grandi ære alieno liberatum esse à Cæsare, & hac mercede Rempu. prodidisse. Hos æs alienum Valerius sexcenties sestertium taxæ uit, ego nulle & quingentis nullibus aureorum uostrorum æstimo, id est quindecies centenis nullibus. Milo ultra hâc summam ducenta & quinquaginta nullia aureoru[m] debuit. Ne nuremur Plinium id inter prodigia humanarum me= tium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-369.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. 363 tium posuisse, tanti hominem obstringere se creditoribus in animum induxisse ea lege, ut pecunijs non dissolutis so lum uertendum esset, aut nexum ineudem. Nondum enim scripta erat lex ob alienum, quæ est in codice Iustiniani in titulo de Actionibus & obligationibus. Domum aute[m] illam Clodius ante paucos menses quàm à Milone occide retur, de Marco Scauro emerat in Palatio, ut autor est Asconius in Ciceronis Milonianâ. Ne aute[m] muremur Mi= lonem tantum æs alienum conslasse, idem Asconius refert Milonê eo tempore Consulatus cædidatum cu[m] P. Plaucio & Q. Metello Scipione suisse, cum ipsi candidati non so lum largitione profusa certatim populare studium eme= reri cõtenderent, sed etia[m] armatis factionibus succincti pæ làm uiderentur. Mense autem intercalari interfecto iam Clodio, Milonem aduersariorum inuidia recreatum, qui curiam incenderant, integrato impetu Consulatum solito etiam enixias & audacius petere coepisse, ita ut apertè tri butim in singulos nullia assiu[m] dederit ad fauorem concilia[m] dum. Ex quibus uerbis conijcere licet, immensam quandâ summam in e[ss]u ambitum effudisse, cum præter magistratu[m] sumnum, quem uiuo etiam Clodio petebat, accusationem etiam instantè de cæde Clodiana ea renu[n]ciatione redime= re populi fauore conaretur. A qua spe cu[m] decidisset, in exi lium abiit. Mille ases, decem aureis nostris ualebant, quâ mercedè suffragij uiritim repræsentare Milo non dubita= uit. Nunc si quis parcus æstimator in singulas tribus (quæ trigintaquinq[ue] fuerunt) nullenos redemptos suffragato= res colligat, ad trecenta quinquaginta nullia hoc nomine sumptus eu adet. Ob cuius rei infamia lex statim de ambi= tu à Pompeio noua & seuerior lata est. De eo Asconius ita inquit, Milo damnatus, in exilium Massiliam intra pau= cissimos <Mille ases ua luisse aureos de cem.> <Lex de ambi- tu.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-370.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cissimos dies profectus est. Bona eius propter alieni æris <magnitudinem semucia uenierunt. Semuncia uenire bona.> Semuncia uenire bona. Semucia nummi. sic dictum est; ut addicere nummo, de quo antè diximus: quod perinde est ac si gratuitò addiceretur. Semucia enim hoc in loco quartam & uicesimam partem assis nummi si gnificat, quæ stipe nostrate sextantem turonici denarioli ualeat. <Cæsar corruptor animosissimus.> Mirari hic rursus subit animosum corruptorem (ut suprà diximus) Cæsarem Dictatorem, de cuius ære alieno libro secundo dictum est, qui Paulum Consulem aureorum nongentorum nullium æstimatione redimere non dubitarit, atque ea demum lege, ne quid commoda= ret ei, modò ne quid incommodaret. Curionem Tribu= num etiam quindecies centenùm nullium, sed eo pacto, ut penè in omnia se addiceret, ne sexcentis nullibus au= reorum pluris sese indicasse Tribunum quàm Consulem muremur. Profectò non uideo ad hanc seu magnificen= tiam seu uecordiam aliquid addi posse. <Cæsar enim tum ciuis tantum Romanus erat, necdum Dictatura assumpta, & sublato Pompeio animos maiores priuato fastigio su=stulerat. Nam quæ post Dictaturam & triu[m]phos destina=uerat (ut autor est Traquillus) si mors e[ss]e non occupasset, æquare potuissent Alexandri magni incepta. Idem Plinius loco supradicto de Romanis domibus loques, Computed, inquit, in hac æstimatione qui uolet, marmoru[m] molem, ope ra pictorum, impedia regalia, & cum pulcherrima laudatissimaq[ue] certates centum domos, posteaq[ue] eas ab innume rabilibus alijs in hunc diem uictas. Profectò incendia pu=niunt luxu[m], nec tamè effici potest ut mores aliquid ipso ho mine mortalius esse intelligat, uel moralius ut in antiquis. <Domus Caligulæ & Neronis.> Sed eas omnes duæ domus uicerunt. Bis uidimus urbe[m] tota[m] cinqi domibus principu[m] Caij & Neronis, & huius quide[m], ne quid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-371.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 363 ne quid deesset, aurea. Et paulo inserius, Non patiemur duos Caios, uel duos Nerones, ne hac quidem gloria fa= mæ frui. docébimusq[ue] etiam insaniam eorum uictam priuæ tis operibus M. Scauri. < M. Scauri magnificetia por tentiua.> Cuius nescio an Aedilitas maxime prostrauerit mores ciuiles, maiusq[ue]; sit Syllæ malum tanta priuigni potetia, quàm proscriptio tot milliu[m]. Hic fecit in Aedilitate sua opus maximum omniu[m] quæ unquam fuere humana manu facta, no[n] temporaria mora, uerùm etiam æ= ternitatis destinatione. Theatru[m] hoc fuit, scena ei triplex altitudine, trecetarum L X. columnaru[m], in ea ciuitate quæ sex hymettias non tulerat sine probro ciuis amplissimi. Ia[m] pars scenæ è marmore fuit, media è uitro, inaudito etiam postea genere luxuriæ, summæ tabulis inauratis colunæ, ut diximus, imæ duodequadragenum pedum: signa ærea inter columnas, ut indicauimus, fueru[n]t tria millia numero: cauea ipsa cepit hominum L X X X. millia, cum Pompeij amphitheatri, toties multiplicata urbe tatoq[ue]; maiore po= pulo, sufficiat largè X L. millia sedere. Reliquus apparatus tatus Attalica ueste, tabulis pictis, cæteraq[ue]; cura fuit, ut in Tusculanam uillam reportatis quæ superfluebat quotidia ni usus delicijs, incesa uilla ab iratis seruis concremaretur ad sestertia M. In antiquis non nullis bina millia sestertia legitur, et Hermolaus, co[n]cremarentur bina millia sester= tia, legit ex antiquis: quod miror, cu[m] sestertium in geniti= uo legi debeat, uel dictio sestertia præcedere hæc duo uer ba bina millia, si in recto legatur. Etsi no[n] est is sermo è mo re antiquo, ut diximus: deinde no[n] bina, sed duo dixisset Plinius. < Locus Plinij insignis.> In antiquissimo est, concremaretur ad H. S. M. q[ui]d ego interpretor sestertium millies, uel bis millies potius. co[n]cre maretur enim singulari numero legitur. Admaturatio autem Plinij in eo co[n]sistit incedio, ut ex uerbis sequetibus appa= ret:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-372.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ret: Quando hoc, inquit, certè incendij illius præmiu[m] habuit, co[n]uectis ex orbe terrarum rebus, ut nemo postea par esset insaniæ illi, sed ne ipse quidem Scaurus comparari sibi posset. Ex his enim intelligimus, incensa uilla, colliquesa eta signa ærea, et arsisse tabulas pictas immesi precij, et Attalicas uestes, id est tapetas preciosissimos, quales aliquado Neroni quadringenties sestertium co[n]siterunt ad tricliniu[m] ornandum, ut suprà docuimus ex eodem Plinio. Sensus est igitur, eo incèdio factum ut res eximuæ ex omni parte imperij Romani conuectæ, igne haurirentur, ita ut nemo postea imutari exemplum tanti spectaculi posset, ac ne ipse quidem Scaurus iterum edere tale posset, si maxime cuperet. hoc enim significant uerba illa Plinij. omnino igitur sestertium nullies legedum est, id est uicies et quinquies centena nullia aureorum nostroru[m], uel bis nullies potius ex plerisq[ue] libris, id est quinquagies centena. alioquin ridiculus esset Plinius, qui Scauru[m] superasse Caium et Ne ronem ingenia luxu et prodigentia monstirifica dixit: de quibus postea dicemus nonnihil, si locus dicendi incurrerit. Verùm ubi legitur, reliquus apparatus tantus Attalica ueste, tabulis pictis cæteraq[ue] cura fuit, legendu[m] censeo, cæteroq[ue]; choragio fuit: admonitus ab antiquis exeplaribus, in quibus tum uorago legitur, tum corago: et à Valerio lib. 11. cuius hæc uerba sunt, Claudius Pulcher scenam uaritate colorum adumbrauit, uacuis antè pictura tabulis extentam, quam totam argento C. Antonius, auro Petreius, ebore Quintus Catulus prætexuit, uel prætexit. Versatilem fecerunt Lucius et Cinna locum, quem argentatis choragijs Publius Lentulus Spinter adornauit. translatum antea Phoeniceis indutum tunicis M. Scaurus exquisito genere uestis cultum induxit. Cæterùm ubi legitur, iam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-373.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 367 Iam pars scenæ è marmore fuit:lego, ima pars, licet exem plaria refragetur. Ipse Plinius alibi eodem lib. M. Scauri Aedilitate ad scenam theatri temporarij, & uix uno men se futuri in usu, uiderunt portari silentio legum. Et post duos uersus, Veru esto indulserint publicis uoluptatibus, etia ne tacueru[m] maximas earum atq[ue] adeo duodequadrage[n]um pedum Lucullei marmoris in atrio Scauri collocari? nec clam illud occulteq[ue] factu[m] est. satisfari sibi dani infecti egit redemptor cloacaru[m], cum in Palatium extraherentur. Ex his uerbus intelligimus, dissoluto theatro, quod ad unius circiter mensis tempus factum erat, id est quoad ludi finirentur, columnas grandissimas in atrium domus Scauri, quæ erat in Palatio, translatas. Atria enim peristy lijs constant, ut uidere est apud Vitruuium lib. v 1. sicut & caua ediu[m]. Addit hæc Plinius, Nec potest uideri Scaurus rudi & huius mali improuidæ ciuitati obrepsisse quodâ uitæ rudimeto. Iam enim Luciu[m] Crassum oratorem illum, qui peregrini marmoris colunas habuit in eodem atrio, hymettias tame[n], nec plures sex aut longiores duode[n]um pedum, M. Brutus in iurgijs ob id Palatinam Venerem appellauerat. Idem alibirusus de ijs loques qui marmoræ in donubus habuerunt, Inter hos, inquit, primum (ut arbitror) marmoros parietes habuit scena Marci Scauri, no[n] facilè dixerim, sectos, an solidis glebis politos, sicut est hodie Louis tonantis ædes in Capitolio. Idem libro trigesimoseptimo, Gemmas plures (quod peregrino appellat nomine dactylothecam) primus omnium habuit Romæ priuignus Syllæ Scaurus: diu que nulla alia fuit, do nec Pompeius Magnus eam quæ Mithridatis Regis fuerat, inter dona in Capitolio dicaret, ut M. Varro alijq[ue] eiusdem ætatis autores confirmant, multum præla- tam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-374.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tam Scauri. hoc exemplo Cæsar Dictator sex dactylothe- cas in æde Veneris genitricis consecrauit. Et rursus libro X X X I I I. In M. Scauri Aedilitate tria nullia signoru[m] in scena tantum fuere temporario theatro. Ex supradictis conijcere licet, non mirabilem, sed stupendam, non magni ficentiam, sed luxuriam, & portentosa impendia in appa- ratu ludorum Scauri fuisse, quorum uix iniri ratio potest præ magnitudine. Fuit autem Scauro (ut eiusdem Plinij uerbis loquar) uitricus Sylla, & Metella mater, pro- scriptionum sectrix, & M. Scaurus pater, toties princeps ciuitatis, & Marianis sodalitijs rapinaru[m] provincialium sinus, uel (ut in antiquo legitur) Mariani sodalitij rapina- rumq; provincialium sinus. Metella uxor fuit Syllæ, ut au tor est Plutarchus: quam sectricem proscriptionu[m] Plinius uocat, quasi impetratricè redemptricemq; proscriptionu[m] quæ sub Sylla factæ sunt. Cui tamen morbo languenti Syl la repudium nusit, ne felicitas sua luctu uxoris contamina retur, cum interim ipse epulum magnificentissimum popu lo instauraret decima rapinarum & proscriptionum Herculi polluce[n]da. Plutarch. in Publicola de templo Iouis Ca pitolini loquens, quod ter incensum, quartum à Domutia no extractu[m] est, tati deauratu[m] fuisse suo tempore prodidit, ut nullius ciuis Romani priuati hominis c[æ]sus æquare eam impesam potueri t: quippe quod duodecim nullibus talen- torum deauratum. sic enim inquit, τοῦτα τὴν ἐμα[n]ς ἰρει- μερισον ἐν ἡωμη τῶν ἀθοπικῶν πλῶτον ἐκλογιαίντα, & ὑ χνοῦσεως μὴ τελεσον ἀνάλωμα λήτεα, πλεον ἐν ἀγχιλιων καὶ μεριον ταλάντων γενόμων. Quod tamen opus longe minus murandum esse domo principis ipsius ait, quæ undique auro splendebat. id quod mirum est Plinium & Tranquillum silentio prætermisisse. Quoniam autem hic liber

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-375.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. III. liber iustam iam magnitudinem accepit, & multa nos transmittere necesse est, hac ueluti coronide ex Strabone sumpta lib. v. finem ei imponemus. Is enim autor de Vrbe Roma loquens, & de Cæsaris Augusti prouidentia circa eam constituendam: Tanta autem, inquit, aquæ copia per aquæductus in urbem inuebitur, ut amnes per mediam urbem & per cuniculos influant: omnesq[ue] ferme urbis ædes, cisternas, sipunculos & salientes habeant redundantes: quibus in rebus conficiendis Marcus Agrippa operâ bona ex parte nauauit, qui etiam multis alijs operibus Vr= bem Romam adornauit. Ad summam, prisci illi Romani < Vrbs Roma aquæductibus & extractis operibus mirificè exornata.> urbis decorem neglexerunt, uidelicet in alijs rebus maiori bus & necessarijs magis occupati: recentiores autem, & maximè qui memoria nostra fuerunt, ne illis quidem ea in cura cesserunt, sed & urbem monumentis permultis & speciosis impleuerunt, siquidem Pompeius & diuus Cæsar, & Augustus, & eius liberi, amici, & uxor sororq[ue]; omne studium in urbe extractis operibus ornanda, sumptumq[ue] supergressi sunt: quorum operum pleraq[ue]; habet cæpus Martius, ut [mercurius] [aurum], [mercurius] [argentum], [mercurius] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argentum] [argent

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-376.png

Transcription: ATR-1

L I B E R III. aut marmorea imposuit, & columnas ex marmore quadringetas, eaq[ue] omnia annuo spatio. Adiecitq[ue] ipse in Aedilitatis suæ commemorationem & ludos undesexaginta diebus factos, & gratuita præbita balnea C L X X. quæ nunc Romæ ad infinitum auxere numerum. Vicit antece dentes aquarum ductus nouissimum impendiu[m] operis inchoati à Caio Cæsare, & peracti à Claudio, quippe à lapide X L. ad eam excelsitatem, ut in omnes urbis montes leuarentur, influxere Curtius atque Cæruleus fontes. Erogata in id opus sestertia quingenta quinquaginta quinq[ue] millia. quod si quis diligentius æstimauerit aquarum abundantiam in publico, balneis, piscinis, domibus, euripsis, hor tis suburbanis, uillis, spatiæq[ue] aduenientis, extractos arcus, montes persossos, ualles æquatas, fatebitur nihil magis mirandu[m] fuisse in toto orbe terrarum. Idem paulo superius, Mirabantur cloacas operum omnium dictu maximum, suffossis montibus, atque ut paulò antè retulimus, urbe pensili, subterq[ue] nauigata. Id Marcus Agrippa fecit in Aedilitate post consulatum, per meatus corriuatis septe[m] annibus, cursu præcipiti torrentium modo rapere atque auferre omnia coactis. Insuper mole hymbrium concitati uada ac littora quatiunt: aliquando Tyberis retro infusi recipiunt fluctus, pugnantq[ue]; diuersi aquarum impetus intus, & tamen obnixa firmutas resistit: trahuntur soles internæ tantæ non succumbentibus causis operis. Verùm in loco superiore ubi legitur in impressis, Præterea fontes < Plin. locus restitutus.> & v. in uetusto sapientes legitur: quare salientes lego. sensus enim id exposcit. Vbi autem impressi habet, erogata in id opus sestertia quingenta L V. millia: antiqui nonnulli talenta, uetustissimus H S. L V. D. ordine notarum inuerso. quare sestertium quingeties quinquagiesquinquies lego. GVL.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-377.png

Transcription: ATR-1

GVLIELMI BVDAEI PARISI= ENSIS, CONSILIA= RII REG. DE ASSE ET PARTIBVS EIVS, LIBER IIII. VENTVM iamdiu esset ad finem huius operis, nisi aliaru[m] aliarumq[ue]; rerum recor datio subiens identidem mihi negotiu[m] fa= cesseret. Alter nunc de integro propè in= stauradus mihi labor, Persarum opes ex= pendendæ: qui soli, Romanorum fortunam ad terminos usq[ue]; Alexandri euadere gestientem, retro in occidua[m] mun di partem inhibuere: à Romanis etia[m] ipsi longè ad Orien= tem summoti. Herodotus Aicarnasceus libro III. qui Thalia inscribitur, Dariu[m] Histaspis filiu[m], qui post Mago ru[m] cæde hinnitu equi ad regnu[m] Persicu[m] assumptus est in ui ginti satrapias Persaru[m] regnu[m] distribuisse dicit, et præse etos unicuiq[ue]; dedisse, et tributa statu fixaq[ue]; indidisse, ea le ge dicta, ut qui argetu tributi nomine penderet, talenti Ba= bylonij pondere: qui auru[m], Euboici afferrent. Valet autem inquit, Babylonicu[m] talentu[m] L x x. minas Euboicas. Qua re Dariu[m] apud Persas ob hæc tributi formulâ cōstitutâ ea pelu[m] uerbo Græco, id est institoru[m] uel negotiatoru[m] uocita= tum ait. eo autem uerbo homine[m] ut quæstuariu[m] notabat. Ca[m] bysen uerò despotem, id est dominu[m] dictu[m]. Nec Cyrus enim nec Cambyses tributa ad certam formulam, et præcisam A 2 redeg

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-378.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET redegerant necessitatem, sed dona tantum anniuersaria à Satrapijs accipiebât. Has Satrapias, quas Nomos Herodotus appellat uerbo Græco, Plinius præfecturas uertit, Laurentius portiones subabsurdè uocitauit. Herodotus igitur has seu prouincias seu præfecturas ab Hellesponto ad Indiam usque sigillatim percensens, & quicquid una= quæque quotannis pensitaret, tandem summam colligens, Quòd si, inquit, Babylonica pecunia ad pondus Euboi= cum redigatur, fient nouem millia quingenta quadraginta argenti talenta, ὑ μὴ δὲ ἀργυριον τὰ βαθυλῶνιον, πρὸς ὑ οἰθοικὸν, συμβαλλῶνιον τὰ λατινον, εἰν[im] τεαράποντα μὴ πετακοσία μὴ ευνεκιχιλια τὰ λαττα. Aurum uerò ramentitium si ter= decies expendatur ad argentum, in summa reperietur ad rationem Euboicam esse quatuor millia talentorum, sex= centaq[ue]; & octoginta, ὑ δὲ χρυσίον πισκαίλιασάστον λευριον δὲ Τύγμα, ευρισκε) ἔνοι οἰθοικῶν ταλαντων δὲ σωκοντα, μὴ ἔκασθων μὴ τετακιχιλῶν. In Lauretij interpretatione medose hic locus legitur. Ramentu[m] auri, p[er]segma ab Hero doto dicitur, quasi aurea[m] scobem dixeris. Quibus, inquit, in unum coactis, fit summa eorum quæ quotannis collige= bantur, quaterdecies millena quingena & sexagena ta= lenta Euboica. Suprà autem dixit, ὑ δὲ βαθυλῶνιον τὰ λαταντον δυναται οἰθοικὰς ἔθοδημηκτα μείας. Valet autem talen= tum Babylonium septuaginta Euboicas minas. Ex uerbis Herodoti ut scire non possumus quantum Euboicum ta= lentu[m] fuerit, ita intelligimus minus fuisse Babylonio. Nos in superioribus nonnihil de hoc diximus cum loca Liuij ci taremus ex libris septimo et octauo de bello Macedonico. Festus Euboicum talentum quatuor millium denariorum fuisse dicit Romano nummo æstimatum, quod si est ueru[m], apud Pliniu[m] lib. x x x v. ubi legitur, Talentum autem Atticum < Nomi, id est præfecturæ. > < Herodoti locus. > < Psegma, > < Plinij locus, >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-379.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. Atticum (ut dit Varro) sedecim sestertijs taxatur, legedu[m] esset Eubocum. Sedecim enim sestertia, quadraginta mi= nas ualent, & quatuor millia drachmarum. Sed apud Pli= nium legedum potius existimo denarium sex millia, quod olim sic scribebatur, x. v i. m. ex quo sedecim sestertia facta. Millia enim & sestertia ut idem significant, sic ea= dem nota scribebantur. < Hermolaus Barbarus.> Hermolaus Barbarus in glossema= tis in Plinium editis, dum autoru[m] magis nomenclaturæ quàm rei explicandæ studet, explanandæ huius rei diffi= cultatem propè conclamatam reddidit, autoritatumq; in= ter se pugnantium congerie ueritatem obruit. Interdum enim ea culpa summis in ingenijs deprehenditur, ut ambi= tione instincti, omnia magis consectari, quàm ueri simili= mum quodque amplexari cupiant: quasi diligentiores se doctioresq; quàm consideratiores existimari maluerint. Ego cu[m] rei obscuræ, & caligine quadam uariantium au= toritatum obductæ, lucem aliquam afferre magnopere la= borassem, nihil appositius ad illustrandam eam obscurita= tem inueni, quàm quod Pollux in nono de uocabulis reru[m] inquit: quod equidem miror ab Hermolao non esse animad= uersum, aut certè no[n] explicatu[m]: ut iudicare possis, forulos quidem eu[m] omnes diligenter excussisse, sed uolumina (quod aiunt) ad lucernâ Aristophanis non semper recognouisse, ac ne Plinium quidem ipsum, in quo tam sese admiratus est, quàm Peleus in machæra gloriabatur, ut est in prouerbio. Vir alioquin & disertus & elegans, & memoriæ suæ co= lumen: nec modò doctrina multiplici, sed etiam stylo gra ui, licet exultantiore ac licentiore: certè quidem scriptor in quo candidum ingenium, & bonam mentem agnoscas: id quod opinione nostra multis doctis uiris defuit. Cui utina[m] ipsi longior uita contigisset, præclaraq; nunc opera A 3 morte

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-380.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET De talento dictum Pollucis memorabile. morte eius suppressa non desiderarentur, quæ exitura annos abhinc x i i i i. audieram cum domi eius prandere cum homine bene docto & eleganti Accursio Menerio, qui tunc legatus regius Venetijs agebat. Sed uerba Pollucis hæc sunt loco supradicto, τῶν καὶ ἐκἀφαίρον, ὑπὸ ὑπὸ ἀπικρὸν τὰλαιθρὸν ἐκαιχιλίας ἔδυνατο ἔραχμᾶς ἀπικᾶς, & ὑπὸ ἔκαθυλῶνιον ἐπικιχιλίας, ὑπὸ ὑπὸ αἰναιον μυρίας, ὑπὸ ὑπὸ εὐρον πεντακοσίας μὴ χιλίας, ως πρὸς ἐν ἀπικῶς ἔραχμᾶς λευκομὸν, ἐκωφὲ ὑπὸ μὴ τὰς μνᾶς τὰς ἀπικᾶς, ὑπὸ μὴ ἀπικὸν ἐκικοντὰ ἐμὲ χε, ὑπὸ ὑπὸ ἐκαθυλῶνιον ἐκδημηκοντὰ, ὑπὸ ὑπὸ αἰναιοῦν ἐκαχρὸν ἐμὲ χεν ἐραχμᾶς ἀπικᾶς, ὑπετω μὴ παρὰ πῶς ἀλλοις τὰς ἐπιχωρίας, δυναμένας πρὸς λόγον τὸν καθὲ ἐκαστὸν ταλὰντὸ κατὰ τε προδύνω μὴ ἀφαίρεστ. Hoc autem non absurdum erit dicere, quòd talentum Atticum Atticas drachmas ualebat numero sex millia, Babylonium septem millia, Aeginæum decé millia, Syriam mille & quingentas, duntaxat incunda ratione secundum drachmæ Atticæ modum: quippe earatione qua Atticum talentum sexagenas minas, Babyloniu[m] septuagenas, Aeginense centenas proportione capiebat. Porro mina ipsa ut apud Athenienses centenas habebat drachmas, sic apud alios quoq[ue] totidem suas cuiusque gentis, quæ proratione cuiusque talenti plus minus ue ualerent augme[n]to uel decreme[n]to. Ex his Pollucis uerbis ad formulam unam omnia propemodum genera talētorum minarumq[ue] redigere possumus. Quomodo enim Atticum talentu[m] sexagenas minas Atticas capit, & mina Attica centenas suas drachmas: sic Babyloniu[m] sexagenas minas Babylonias, quæ centenas ipsæ drachmas uernaculas capiunt: & Aeginense talentum totidem minas Aeginēses: & Aegineticæ rursus minæ, centenas drachmas Aegineticas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-381.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 375 ticas. Sic libra nostra nummaria duplex est: Parisina, & Turonensis. Parisina quinq[ue]; & uiginti solidoru[m] est: Tu= ronesis uiginti. Quod ideo fit, quia uiginti solidi Parisien ses æquales sunt æstimatione quinq[ue]; & uiginti Turonen sibus. quare utraq[ue]; libra uicenaria est, sed solidus tantum refert, ut drachma apud priscos. Verumenimuero ut Ba= bylonium talentum proportionem ephectam, id est sesqui sextam, uel (ut alij loqui malunt) super sextam ad talentu[m] habet Atticum (sexta enim parte hoc ab illo superatur) sic drachma Babylonia Atticam drachmam sesquisexta pro= portione superat. Et ut Aeginese talentu[m] proportione[m] su= perpartientem ad Atticu[m] talentum habet, utpote quod se= mel id capiat, & duas insuper eius partes (ita enim sese ha bet centenariu[m] talentu[m] ad sexagenariu[m]) sic eandem quoq[ue]; proportionem Aeginæa drachma ad Attica[m] drachma[m] ha= bet. Hoc autem ex alio eiusde[m] autoris loco probari potest, qui cum quodam in loco ita dicat, [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-382.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET enarrandæ intentus. Verùm Herodotus primæ præfecturæ quadringenta talenta argenti attribuit, secundæ quingenta, tertiæ trecenta sexaginta, quartæ quingenta, quintæ trecenta quinquaginta, sextæ septingenta, septimæ centum & septuaginta, octauæ trecenta, nonæ mille, decimæ quadringenta quinquaginta, undecimæ ducenta, duodecimæ trecenta sexaginta, tertiæ decimæ quadringenta, quartæ decimæ sexcenta, decimæ quintæ ducenta quinquaginta, decimæ sextæ trecenta, decimæ septimæ quadringenta, duodeuicesimæ ducenta, undeuicesimæ trecenta: quorum summam non colligit, sed supputata ratione inuenio septem millia septingenta quadraginta talenta in summa esse. Atqui si talentum Babylonium proportionem habet ephectam ad Atticum talentum: septem millia septingenta quadraginta talenta Babylonia, Attica ualent talenta nouem millia & triginta. Si enim hanc summam, id est nouem millia & triginta partiaris septenario, numerus partiens erit mille ducenta & nonaginta, quot talentis crescit summa ad Atticum modum relata. At Herodotus Euboica fieri talenta tradit nouem millia quingenta & quadraginta, quæ summa maior est Atticorum talentorum summa quingentis & decem. Ita fit planum, talentum Euboicum minus esse talento Attico tribus serè minis & triente. Hoc autem promptum est sic colligere: fac ut singulis illis talentis sexagenarijs, id est Atticis (quæ nouè millia & triginta esse diximus) ternæ minæ cu[m] triente, id est tribus & triginta drachmis et tertia parte drachmæ decedat: fient utiq[ue] in summa ter nouies millia minaru[m], id est septè et uiginti millia et nonaginta, et pro triëte minæ, ter millia minaru[m] & decè præterea. Hunc numeru[m] triginta milliu[m] minaru[m] & cetu[m], si sexagenario partiaris, quin- genta Talentum Euboicum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-383.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. genta talenta & unum co[n]sient, hoc est, quingenties semel sexagenæ minæ, & sexagies quingenæ singulæ, quod perinde ualet, et insuper quadraginta minæ. Sic fiunt Euboica noue millia & quing[ita]ta talenta & præterea unum & triginta cum quadraginta minis. Rursus ex talètis illis quingetis & uno ternæ minæ cum triente in singula decedant necesse est, quia Attica, id est, sexagenaria pro Euboicis secimus. fiut decessionis mille et sexcetenæ. At uerò ex Herodoti summa decem talenta Euboica restabat, quæ quingentas & septuaginta circiter minas ualent. Quòd si talentum Euboicum minus Attico fuisse tribus minis & quadrante ponamus, trecetæ tantum minæ & quadraginta excurrent, id est, circiter sex talenta. Et hac una ratione, quantum quidem obseruarim, iudicare possumus quantum talentum Euboicum fuerit. Omnino autem talentum Euboicum proximè ad Atticu[m] accedit: quod quia quantu[m] esset, satis superq[ue]; deprehensum, comprehensum, perceptumq[ue]; habemus, & omnino compertum: cætera quantu[m] fuerint, parum huius operis referre puto: etsi id inquisiuisse iuuat propter operis diuerticula, quæ uelut παραγαγα destinato argumento appingentur oblectamenti causa. Age uideamus quid ultrà dicat Herodotus de tributis Persicis, Indi, inquit, ut sunt multitudine multo numerosissima omnium quos nouimus hominu[m], ita tributum conferebant aliorum co[n]paratione maximum: trecenta scilicet & sexaginta psegmatis talenta, id est, aurei ramenti. Ramentum auri arena est aurea, ob id alio nomine ab eode[m] auto re Chrysitis dicta. Chrysamos etiam ad uerbum aurea arena dicitur lib. x 1. codicis Iustiniani. Aurum autem ramentitiu[m], inquit ille, inuenitur esse talentum Euboicorum quatuor millium sexcentorum & octoginta, si ita ratio A 1 inca Ramentum. Chrysitis. Chrysamos.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-384.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ineatur, ut p[er]segma terdecies tanto argenti rep[er]edatur. hoc enim significat uerbum πρισκαδεκασάσπον, quod unius lite < Herod. locus.> ræ immutatione in libris impressis aliud significat. Laurentius eius loci intelligentiam parum assecutus uidetur, nisi sit error impressorum: et alioquin numerus in eius interpretatione corruptus est: quod ε[st] ex Græco contextu & ex calculo depreheditur, ὑ ὑ χρυσίον (inquit Herodotus) πρισκαδεκασάσπον λευρομων ἔυγμα, ἐυρισκεν) ἐνν δεδοκινων ταλάντων ὑ δώκοντα καὶ ἐκασοσίων καὶ τετρακιαχιλιων. Si enim terdecies trecêta sexaginta multiplices, qua tuor millia sexcêta & octoginta in summa inuenies. Me minisse autem oportet id quod Herodotus antè dixerat, edicto Darij cautum esse, ut auru[m] Euboico pondere pensitaretur: alioquin n[on] conueniret summa, si Babylonia tælenta p[er]segmatis intelligerentur, & p[er]segma tredecies argento repensile. Congruit autem quod sequitur, numero à nobis posito, τοῦτων ὑπ[er] πάντων σωπερμένων ἡ πλῦδος δεδοικὰ τάλαντα σωελέχετοις ὑπ[er] ἐπέδον φόρον διερίω, μὴ εὰ μὴ τετρακιχήλια μὴ πεντακόσια μὴ ἐκκοντα. His igitur omnibus in unum coagmentatis, Euboica talenta numero quatuordecim millia quingenta sexaginta annuo tributo colligebantur. Quòd si reges Persarum quaternadena millia & quingena tala[n]ta uel Attica uel Euboica ex Asia tantum & paucis locis Libyæ tributorum nomine percepisse dicuntur, quæ nos ad octogies quinquies centena millia aurcorum nostrorum ut minimum æstimamus, quantum Romani imperij dicemus esse reditum? Præsertim cum extra eas præfecturas Persis ipsa dominatrix immunis relicta esset. sic enim inquit Herodotus, ὑ περσίς ὑ χώρη μούνη μοι ἐκ ἐργται δεσμομορός, ἀτελικὰ γὰρ πέρσαι νέμοντα. Persidis autem regio una à me inter stipendiaras

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-385.png

Transcription: ATR-1

diarias dicta non est. Persæ enim immunes agros colunt. Aethiopes autem & Colchi & alij quidam populi munera in Persidem quotannis afferebant: inter quos insignis est pensitatio Arabum, qui millena quotannis talenta thuris afferebant. Sed & recentioribus seculis aucta erant tributa prorogatione imperij Persici facta, ut autor est Herodotus. Quare quod apud Flutarchu[m] in Pompeio Latino facto antehac legebatur de uectigalibus & tributis imperij Romani post triumphum Ponticum, merito à nobis reprehensum est ut mendosum libro superiore. Iam < Imperium populi Rom.> primum Antiochus ex foedere cum L. Scipione icto, omni bus urbibus agrisq[ue] excesserat cis Taurum montem usq[ue] ad Tanaim annem, & à ualle Tauri usq[ue] ad iuga quà in Lycaoniam uergit, ut tradidit Liuius libro VIII. de bello Macedonico: quanquam apud Liuium Tanaim mendose legi puto, & pro eo restituendum esse Halym. Notum est enim ex Herodoto in primo, Halym fluuium confinium olim fuisse Lydorum & Medorum imperij. Meminit etiam < Asia propria dicta.> Plinius Halyos fluminis in sexto, à radicibus Tauri per Cataoniam Cappadociamq[ue] decurrentis. Ab his autem finibus ad Hellesspōtum Asia est propriè dicta, à mari Aegæo & Pontico ambientibus in peninsulam conformata, intra quam Lydij regni fines circumscribuntur, unde Cræsi circunfluentes diuitiæ in prouerbium cesserunt. In ea Asiæ parte Herodotus tres præfecturas ponit, millena ducena sexagena Babylonia talenta annuo tributo pensitantes, quæ ratione Attica millena & quadrigena & septuagena ualent, ære autem nostro octingena & octuagena bina aureorum millia. Romano more sestertium tre centies quinquagies bis paulò plus dicitur. Atqui apud Plutarchu[m] legitur ante triumphum Pompeianu[m] uniuersa populi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-386.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET populi Rom. tributa quinquagies decies centena millia fuisse: cum ijs uerò quæ Pompeius populo Ro. in ea expe ditione quæsiuit, octuagies quinquies decies centena mil= lia fuisse. Prior summa quingenties sestertium dici Latine potuit, id est, mille & ducenta quinquaginta millia aureo= rum. Altera trecenties & quinquagies sestertium priori summæ addidit, ut fuerint uniuersa populi Ro. uectigal ia & tributa cum augmento triumphi Pompeiani, uicies semel centena uicenaquina millia aureorum nostrorum, cum Pompeius imperio populi Rom. adiecisset Ciliciam, Syriam, Phoeniciâ, Palæstinê, Iudæam, Mesopotamiam, Cappadociam, Armeniam, Colchidem, Iberiam, Albaniâ, Scythas, & Arabiæ partem. A' Cilicia autem Phoenicia & Syria Palæstinæ usq; ad fines Syriæ et Aegypti octingenta quinquaqinta talenta Darium tulisse quotannis Herodotus tradit: à reliqua Syria & Mesopotamia, non minus quingentis, quæ ad Atticam ratione ralata, octingenta decem millia aureorum nostroru ualent. Ita paucæ pro uinciæ summam illam quæ apud Plutarchum legitur, pendere populo Ro. potuerunt, absq; Cappadocia, Armenia, Colchide, Iberia, Albania, & Scythis & Arabia, quas inter stipendiarias non numero. Quapropter Pompeius pro concione gloriatus est (ut autor est Plinius lib. VII.) <Cherronesus.> Asiam se ultimam prouinciarum accepisse, eandemq; diam patriæ reddidisse: de Asia Cherroneso, id est, peninsula loquês (quam propriè Asiam esse uocitata diximus) Lydiorum olim regno, nunc Turcarum imperio. Hæc ab Antiocho, bello Asiatico ablata fuerat: & ei postea Pompeius illas prouincias adiecit. Nunc si iam dictis Peloponnesum, Helladem, insulas Cycladas, Sporadasq; atq; uno nomine Græciam, Thessaliam, Epirum, Macedoniam, Illyric

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-387.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. Illyricum, Italiam omnem, Siciliam, Sardiniam & Corcyram, & superi inferi[us]; maris insulas, populos Alpinos & Narbonensem Galliâ, cum citeriore ulterioreq[ue] Hispania, & Africam adiecerit (hæc enim omnia iam tum sub ditione Romana regebantur) quam summam tributorum colligere debeamus, æstimandum lectoribus relinquimus. Meritò ergo illam Plutarchi summam ad drachmas Atticas, non ad nummos sestertios referendam censuimus: quæ ratione quadruplicata redit summa: quanquam eo tempore nec Aegyptus, nec reliqua Gallia, nec Britannia, nec Germania Pannonia que imperio Romano parerent. Diximus suprà de statu imperij sub Augusto. Appianus autem, quem Latinè tantu[m] uersum uidere nobis cõtigerat eo tèpore quo hæc primum edidimus, in præfatione historiæ, terminos Rom. imperij sub Hadriano principe, quo tèpore ipse historiam scripsit, latè describès, ponit terminos ab Herculeis columnis ad Aethiopas Orietales, quod ad Libyam pertinet: Asianæ autem ditionis terminos facit Euphratem fluuium, & Caucasum monte[m], maiorisq[ue] Armeniæ principium, & Colchos ad Euxinum pontum habitantes. In Europa aute[m] Rhenum & Histru[m] fines Romani imperij fuisse dicit. Omnes autem insulas quæcunq[ue] intra mare interius sunt sitæ, Cycladas, Sporadas, Hyadas, Echinadas, & quæcunq[ue] magnæ dicuntur à Græcis circa Libyam, Ioniam, Aegyptum, Myrtoum uel Siculu[m], & aliud quo cunque nomine mare dictum, Rom. imperio paruisse tum affirmat. Romanos autem Regibus exactis usq[ue] ad septingentesimum annum sub statu populari & ciuili, qui politia Græce dicitur, imperium suum propagasse, quoad Caius Cæsar qui Dictaturam perpetuam suscepit Republica oppressa, & in potestate[m] suam redacta, reuerat Termini imperij Rom. Appian[us] æqualis Hadriani principis fuit. Imperium Rom manum ad monarchiam deuenit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-388.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET < Principes Romani regio no mine abstinuerunt.> reuera principem egit, licet nomen Reip. antiquari noluerit: à quo tempore ad Appiani historiam ducenti paulò minus anni intercesserunt, quibus Romanu[m] imperiu[m] unius semper abitrio rectum est, perinde atq[ue] in regno fieri so= litum est: hoc tantum interest, quòd regio nomine princi= pes abstinuerunt, Imperatores se dici contenti, quo nomi ne temporarij duces Ro. populi censebatur, nempe annua potestate creati. Eo autem spatio ducentorum annorum rem Romanam mirum in modum creuisse dicit, suoq[ue]; tem pore eam hominu[m] expectatione fuisse, ut porrò progressu ra uideretur, blandiente magis magisque; in dies rerum suc= cessu. Καὶ ἰσην ἐνδυ ἀρχυ μὲχι νῦν ἰφὲ ἐνι ἐρχον, ὑς ἔα= σπίας μὲν ἐλευστην, ὃς ἐγώ γενωμέω, τον ὑφιξεν αἰδούμενοι τον πάθαι: αυθηράτορας ἐν ὑνομάζαστεν, ὃ και τῶν προσκαρμῶν στατητῶν ὑνομα ἐν, ὑσὶ ἐγχα τὰ πάντα βασιλεῖς. και ἐστ και πῶς ἐν πῶς αυθηράτορον ἐν ἐν παρόντα ἑρὸν ἐγγνατη διακοσίων ἐτῶν ἀλλων. ἐν οἰς ὑπεῖ πολις μᾶλισα κατενεσμήθι, και ἐν πρόσωδος ἐπι πλεῖσα μὴνθη, και πῶντα ἐν ἐρύνη μᾶ= κρὰς και συσκεῖν προῦλθεν ἀς συλλημονίαν ἀσφαλῶ. Eam ta= men Romanis mente fuisse, ut nominis sui famam propa= gare inter Barbaros magis, quàm terminos prorogare im perij sui cuperent, uidisseq[ue]; se nonnullaru[m] gentium lega= tos ad Imperatore cum potestate missos, ut gentem suam quisq[ue] Ro. imperio dederet, nec tame[n] admissos, quòd Ro. Imperator sua interesse no[n] arbitraretur feris & inopibus imperare populis. na[m] et eoru[m] qui imperio pareret aliquos plus incommodi q[uæ] comodi afferre: sed quos derelinquere atque abijcere pudet, in eos etiam de suo erogant. και τῶν ἐπικόσεν ἐνιοις προσκαλισκαστεν, αἰδούμενοι και πῶν ἐπιδημιας ἐντας. Plurimi etiam eorum qui dicto Romanis audien= tes non essent, Reges tamen & principes à Romanis pe= tere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-389.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. tere solitos & accipere. Magnitudinem uerò Persarum imperij percensens, quod ex Assyriorum, Medorum, Persarumq[ue] regnis coaluit, nequaquam cum dimidio imperij Ro. comparari iure posse contendit. Nam imperium Alexandri (quod celerius aleæ iactu, uel fulgetræ potius emicantis, in modum inusitatum, & in gradum nulli alij imitabilem euasit) in membra distractum est mortuo statim Alexandro. Suis uerò regibus solis, id est, Aegypti, scribit peditum equitumq[ue] & apparatus terrestris ac maritimi ingentes copias fuisse, & Aegyptiorum talentum quatuor et septuaginta millia in thesauris códita. Sic enim in exemplari Latino scriptum est, quod circunfertur: quare uerbæ ipsius Appiani adscribenda censui. ἐπι ἔλεξάνδρος μετεθετε και πλύτει καὶ ἐυτυχια καὶ παχυδρια διαλάμασα ἀρχη, καὶ διλητη δὲν ἀις ἀπδρον καὶ ἀμινητον ἐλθησα, σκετιων ἐραχύντα τὴν χρόνα προσεοικὴν ἀσφασμὴ λαμπὴ, ἐνοχει καὶ διαλυθεισις ἀις δολλὰς σκτραπεῖα ἐπιπλὰσον ἐξελαμπε τοι μὴνη. Deinde enumeratis copijs ad usum belli terrestris, quas ducenta millia peditum fuisse dicit, & quadraginta equitum, elephantos bellatores trecentos, currus præliares ad duo millia, armorum ad supplemètum trecenta millia, ad bella autem naualia, nauigia actuaria aliaq[ue] minora duo millia, triremes ab hemiolijs ad quinqueremes mille & quingenta, & alia ad nauigationes amoenas, & uoluptatis gratia comparatas, & ad ostentationem octingenta, ad extremum ita subdit: ἡμμωτα ἐν τοῖς Θινομοις τειαρες καὶ ἐθοδιμηκντα μυριαδες παλάντων αιγνητιων ἐν ἐν ἐν ποῦθοι παρασκευηὶς τε καὶ σκαλιὰς, ἐν τῶν ἔασπικῶν ἀνατραφῶν φαίνεται πραγματώντε καὶ καταλιπῶν ὑδιτορ[ι]ν ἀιγυπτὴ ἔασπιλolis μετ' αλεξανδρον, ὑς καὶ τωρισαι δωατώτατον ἐν ἔασπιλιων μὴν ἐασπινησαι λαμπητητον, μὴ κατασκλησαι μεγαλαρ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-390.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET In numerato uero in thesauris erant quæ tuor & septuaginta myriades talentorum Aegyptiorum, tantum enim apparatu, ac tam amplas opes fuisse, ex actis com[m]entarjjs apparet secundi ab Alexandro regis, qui & ad annuos reditus potentissimus, & ad sumptus splendidissimus, & ad opera facienda magnificentissimus omniu[m] regu[m] fuit. Hactenus Appianus. Quatuor & septuaginta myriades Romano sermone septingenta & quadraginta nullia dicuntur. Quod si emendatè legitur, talentu[m] Aegyptium minimu[m] fuisse intelligere debemus ex ijs quæ infrà commemorabimus. Reditus uerò imperij Rom. nec dicere quisqua[m] (ut opinor) nec animi certa com[m]ectura assequi potest, nec aliquis scriptoru[m] aliquid de ea re tradidit, quod magnopere memorandum sit. Sed nec semper eade[m] ratio fuit, sed alia atq[ue] alia pro com[m]ditione temporu[m]. Si tamen de hac re com[m]etari quenqua[m] iuuat, primu[m] hoc scire oportet, ærariu[m] Ro. ex uectigalibus & tributis constitutum fuisse quomodo & hodie nostrum. Vectigalia trium generum fuerunt, ex agrorum cultu, ex mercium traiectu, & ex pæ scuis. Primum decimæ, alteru[m] portorium, tertiu[m] scriptura appellabatur: & præter hæc salarium. Cicero de imperio Cn. Pompeij, Nam in cæteris rebus cum uenit calamitas, tum detrimentu[m] accipitur; at in uectigalibus no[n] solu[m] aduentus mali, sed etiam metus ipse affert calamitatem. Nam cu[m] hostium copiæ non longè absunt, etia[m] si irruptio nulla facta sit, tam[m]e pecora relinquuntur, agricultura deseritur, mercatoru[m] nauigatio conquiescit. Ita neq[ue] ex portu, neq[ue] ex decimis, neq[ue] ex scriptura, uectigal conseruari potest. Quo tandem animo esse existimatis aut eos qui uectigalia uobis pensitant, aut eos qui exercent atque exigunt, cum duo Reges cum maximis copijs propè adsint? cum una

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-391.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 385 una excursio equitatus perbreui tempore totius anni ue= ctigal auferre possit? cum publicani familias quas in sali= nis habent, quas in agris, quas in portubus atque custodijs magno periculo se habere arbitretur? Salinas Ancus Mar tius Romanorum Rex tertius instituit, ut autores sunt Li uius & Plinius. Sed salarium uectigal Liuius in Censura < Salinator unde dictus.> commentus est, ob id Salinator postea dictus, ut autor est Liuius libro undetrigesimo. Tributa autem pro modo Tributum Romax pro modo census confere batur. census cuiusque conferebantur: cuius rei tenuia documen= ta apud scriptores reperiuntur, quantum equidem memi= nerim. Liuius libro 1 x. de bello Macedonico, de Censura Catoniana loquens, In censibus quoq[ue] accipiendis tristis & aspera in omnes ordines censura fuit. Ornamenta, & uestem muliebrem, & uehicula quæ pluris quàm quinde= cim millium æris essent, in censum referre uiatores iussit. Item mancipia minora annis x x. quæ post proximum lustrum x. millibus æris aut eo pluris uenissent, uti ea quo que decies pluris quàm quanti essent æstimarentur, & his rebus omnibus terni in millia æris attribuerentur. Attribu= < Attribui.> buerentur hoc loco significat tributi nomine statueretur. Ergo Cato deterrere uolens homines à luxu, pluris decies delicatam uestè & uenusta mancipia, q[uæ] quanti uendi pos= sent, æstimauit, & in æris singula millia ternos asses tribu ti constituit. Tacitus libro x 1 1 1 1. Eodem anno crebris populi flagitationibus immodestiam publicanoru[m] arguen tis, dubitauit Nero an cuncta uectigalia omitti iuberet, idq[ue] pulcherrimum donum generi mortalium daret: sed im petum eius multum prius laudata magnitudine animi atti nuere Senatores, dissolutionem imperij docendo, si fru= ctus quibus Respub. sustineretur, diminuerentur. quippe sublatis portorijs, sequens ut tributorum abolitio expostu B laretur.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-392.png

Transcription: ATR-1

laretur. temperandas planè publicanorum cupidines, ne per tot annos sine querela tolerata, nouis acerbitatibus ad inuidiam uerterent. Ergo edixit princeps, ut leges cuius= que publici occultæ ad id tempus, proscriberentur: omis= sas petitiones non ultra annum resumerent: Romæ Præ= tor, per prouincias qui pro Prætore aut Consule essent, iura aduersus publicanos extra ordinem redderent: muliti= bus immunitas seruaretur, nisi in ijs quæ ueno exercerent: aliaq[ue] admodum æqua; quæ breui seruata, dein frustra ha= bita sunt: manet tamen abolitio quadragesimæ quinquage simæq[ue], & quæ alia exactionibus illicitis nomina publica ni inuenerant. Temperata apud transmarinas prouincias frumenti subuectio: & ne censibus negociatorum naues adscriberentur, tributumq[ue] pro illis penderent, constitu= tum. Nonnihil etiam de hoc dicitur in l. Forma, in titulo de censibus, in Pandectis. Strabo de Britannia loquens li= bro I I I I. quam uectigalem sub Augusto factam fuisse dicit, Τελη Τε ὑπτως ὑπομεῖναι ὑδρια τῶν τε ἐπαρομήνων ὑπ πλῶ κελπικῶ μὴ τῶν ἐπαρομήνων. Vectigalia etia[m] sic tolera[n]t grauia earum rerum quæ in Galliam importa[n]tur, aut quæ inde exportantur. Et rursus, Ita nullo iam præsidio ad in= sulæ custodiam opus est. non enim una plus legione opus est ad exigenda ab eis tributa. Constituta autem erat omnis impesæratio exercitui pro modo tributorum: alio qui mi= nui necesse erat uectigalia, si tributa insuper imperaren= tur. Quòd si uis inferretur, periculum esset ne ad defectionem solicitarentur. Sic enim illa Strabonis uertenda mihi uerba uisa sunt, ἀς ἐγν ἐν καθίστο παν ὑδύλωμα της ἀρα= τεία ἐἰς προσφορομέναι χρήμαστεν, ἀυτηκη χαρ μειναι το τὴν φόρων ἐπιβαλλομένων. ἀμε δὲ μὴ κινδύνει ἀποταμ πνὰς ικις ἐπαρομήναις. Age citanda una autoritas insignis ad

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-393.png

Transcription: ATR-1 2

ad coniecturam faciendam in uniuersas opes Romani im- perij. ea erit ex codem autore libro X V I I. quo in loco Strabo ostendere uolens magnitudinem redituum eius prouinciæ, ita inquit, [n]o[n] αἰχοπή [n]o[n] τὰς προσόδας ἐν πιν- λόγω πινοδιων φράσθ, φιισκα πατ ἐπικοιχην ἐν [n]o[n] πλεοπάπας πατρὶ ἐν ἀυλιπτὴ μεσοφερεῖδαι φόρον παλάντων μυριων δε- χιλιων παντακεπιων. ἐπι [n]o[n] [n]o[n] κάκισα μὴ γαθυμότατα πῶς εαπλείων δοξικῶν ποσαῦτα προσωφοβετο, τὶ χινομίσαι τὰς τῶν συν ποσαῦτης ἐπιμελειας σκινομευμημα, μὴ τῶν ἰνδικῶν ἐμφειων καὶ τῶν πωρολοσυπικῶν ἐπινθημένων ἡτῶ ποῦθεντες Aegypti autem (inquit Strabo) reditus, Cicero quadam < Aegypti reditus.> in oratione eleganter explicans, Auletæ patri Cleopatræ dicit talenta duodecies millena & quingena quotannis ex Aegypto obuenisse. Quære si is Rex, qui & dissolutissi- mè & nequissimè regnum administrauit, tantum annuæ obuentionis habuit ex Aegypto, quid nunc existimare conuenit, quanti[us]; æstimare reditum eiusdem prouinciæ tanta prouidentia administratæ, præsertim Indicis nego- ciationibus & Troglodyticis usqueadeo adauctis? Dein- de hæc addit, Siquidem superiore tempore ne uiginti qui dem nauigia Arabicu[m] sinum penetrare ausa sunt, ut pro- ras quidem nauium extra angustias illas exereret: at nunc & classes ingentes ad Indiam usque uela faciunt, & ad extrema Aethiopiæ, ex quibus merces preciosissimæ im- portantur, & inde rursus in alia loca transmittuntur. Ita duplex inde uectigal cogitur, mercibus scilicet importan- dis, & exporta[n]dis. At qui eoru[m] quæ magno ueneut, magnu[m] quoq[ue]; uectigal est, ὑπεν καὶ τὰ γίλιν δηπλὰ σωάχη, τὰ μὲν εἰδωνκὰ, τὰ ἐπιδωνκὰ. τῶν ἐδυντιων, ὑδρια καὶ τὰ γίλιν. Adde etia[m], inquit, quòd Alexandria supradictaru[m] mer eiu[m] unu[m] est receptaculu[m], ita ut sola plerunq[ue]; eiusmodi mer- B 2 ces

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-394.png

Transcription: ATR-1

ces uenditet, & exteris suppeditet: n[on] q[ui]a[n]t[ur] n[on] n[on] m[anu]opoliæ ἐχει, μονη q[ui]a[n]t[ur] μ[anu] αλεξανδρια τῶν ποιτων ἐς μ[anu] δων ἀνοσθχρῶν ἐσι, n[on] χορητὴν ἐγ[ε]ν ἐκτός. Quæ sint eiusmodi merces, ignorare nemo potest qui legem ultimam legerit tituli de publicanis in Pandectis: propter quas institutum est uectigal Rubri maris, ut apud Plinium legimus. Ptolemæus pater Cleopatræ fuit ultimæ Aegypti reginæ, qui omnibus flagitijs inquinatus, etiam tibicinum artem exercuit, ob quam cognomentum auletæ, id est tibici nis meruit. Hic ob nequitia & facinorosam uitam ab Alexandrinis exactus, à Gabinio duce Romano, qui tum Syriam obtinebat, reductus est: quo nomine Gabinio lis decemillibus talentum æstimata est accusante Memmio, ut ex oratione Ciceronis pro Rabyrio Posthumo in præcedentibus diximus. Poenæ tamen capitali creptum eum significat Valerius libro VIII. in principio. Cæterum in quæ oratione Cicero hoc dixerit, quòd Ptolemæus duodecies millena & quingena talenta ex Aegypto quotannis percipiebat, nescio, nisi in hac eadem pro Rabyrio loco aliquo mutilato, uel in ea oratione quæ non extat, quam pro Gabinio habuit, cui olim infensissimus, postea reconciliatum se dicit, his uerbis, Mihi hæc Cai Memmi causa defenden di Gabinij fuit reconciliatio gratiæ. Neque uerò me poenitet mortales inimicitias habere. Verùm duodecim millia & quingenta talenta Attica (Attica enim hic intelligo, ut ex superius de hoc à me dictis apparet, no[n] Aegyptia, quæ quadrante Atticis maiora sunt) septuagies quinquies centena nullia aureorum nostrorum ualent: quibus si augmentum addas ex Strabonis sententia, fortasse centies centenis millibus reditum annum Aegypti iure æstimare poteris. Sed operæ precium facturus mihi uisus sum, si ratione ad- minist

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-395.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 389 ministradæ eius prouinciæ sub Augusto & Tyberio pro sequerer ex eodem autore. De Actiaco enim bello loquens ab Augusto confecto, & Antonio & Cleopatra captis, Aegyptum ab eo dicit in prouinciæ formâ redactam, his uerbis, ἐπαρχία δὲ νῦν ἰσί, φόρας μὴν τελῶς αξιολόγων, ἐπο σωφορών δὲ αυθῶν οἰκομεῖναι, τῶν πεμπομένων ὑ= παρχων αἰ. ὑ μὴν ὑπειμθεῖς, πῶν τὸς ἔασπλῶς ἐχεῖ τὰ= ξην. ὑπ ἀυτὸς δὲ ἰσιν ὑδικασθέτις, ὑ τῶν ὑπολῶν πρίσεων κυνθος. ἀλλοῦ δὲ ἰσιν ὑ προσαρθοῦμεν ἐν ὑ λόγο, ὃς τῶν καθαστών μὴ τῶν ἐικαισαρα πιπλὴν ὑφλόντων ἐξετασίς ἰς. παρεωτη ἐν ἐπιλοθοδοι καίθερ ἐν δικονόμοι, μὴν ὑ μὴ ἐλάτων πεπισομεῖναι πράγματα. Nunc aute[m] prouincia est tributa pendens memorabilia, à uiris eiusmodi administra ta, qui sibi teperare nouerût, quiq[ue] semper rectores ad eâ cum potestate mittuntur. Qui uerò recturus mittitur, is uicem Regis obtinet, sub eoq[ue] est is qui Dicæodotes dici= tur, id est iura reddes, in cuius potestate ferè sunt iudicia. < Dicæodotes.> Est & alius magistratus qui idios logos, id est priuata ra tio dicitur, earum rerum indagator, quæ adespotæ Græcè dicuntur, id est assertorem non habentes, uel nullius domi= nio mancipatæ, & omnino earum rerum quæ in Cæsarem recidût. Horu[m] uelut asseclæ sunt liberti Cæsaris & dispē= satores, quibus maiora minoraq[ue] negocia permittuntur. < Priuata ratio.> His uerbis procurator priuatæ rationis dicitur, q[ui] ea per= sequitur quæ fisco obueni[n]t, non quæ arario & populo, uel priuato principis patrimonio. Ex quo patet propriè esse hoc uerbum usurpatum in lege Procurator, in titulo De edendo, in Codice Iustiniani: licet aliter Accursius o= pinatus sit. Adespota autem appellat quæ etiam Hermæa < Adespota.> dici possent, uulgo Albana Spauaq[ue] dicuntur. Deinde idem autor enumeratis copijs militaribus, quæ ad eam B 3 prouin

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-396.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET prouinciam tuendam statutæ sunt, [n]o[n] [e]n[im] ἐπιχωρισων ὑφα χοντων, [n]o[n] [tau]e ἐκπηντης ἀισι ἀποτι [μὴ]ν [μὴ]νοι, ὑφοφυραν ἀμα πεχομενον, [n]o[n] ἐχων πατρία πιὰς, [n]o[n] ἐπιμελαν [n]o[n] [μὴ]ν [μὴ]νοι [μὴ]νοι χησίμων. [n]o[n] [n]o[n] ὑπομηματομαρφον, [n]o[n] [n]o[n] δεχισμανον. ἔτορ[μον] [n]o[n] [n]o[n] νυχτονινος ἐρατην[ι]ς. Inter municipales <Exegetes.> autem magistratus est qui Exegetes dicitur, quasi sacroru[m] interpres, uel augur in urbe, purpuram gestans, & alijs ho noribus prouincialibus insignis, earum rerum procuratio <nem habens, quæ ciuitati conducunt. Est etiam qui hypo= mnematographus, id est à commentarijs dicitur, & qui iu> <Archidicastes.> dicibus præest, ob id archidicastes appellatus, & quartus Prætor nocturnus. Cicero pro imperio Cn. Pompeij de ue= stigalibus Romanis ita inquit, Nam cæterarum prouin= ciarum uestigalia Quirites tanta sunt, ut his ad ipsas pro= uincias tutandas uix contenti esse possimus: Asia uerò tam opima & fertilis, ut & ubertate agroru[m], & uarietate fru etuu[m], & magnitudine pastionis, & multitudine earu[m] quæ exportatur, facilè omnibus terris antecellat. Plinius autor lib. tricesimotertio post Persen Regem Macedoniæ deui= etum, & gazam eius in ærariu[m] illatam, populum Rom. tri= buta pendere desijsse. Quæ tame[n] postea restituta esse ex eo conijcio, quod Cicero in secunda Philippica dixit, Vbi est septies nullies sestertium quod in tabulis quæ sunt ad Opis, petebatur? funestæ quidem illius pecuniæ, sed tamen si ijs quorum erat, non redderetur, quæ nos à tributis possit uindicare. Vbi patebat, legendum puto. Non omit= tendum & id quod idem Strabo libro sexto tradidit, Romanos initio plurimam Africæ & Asiæ partem Re= gibus sibi subditis commisisse, quos propter amicitiam & societatem regnare permuserunt. Postmodum autem <Quonam modo regna in p uincias redacta sint.> uel defectione Regum, & uiolatis foederibus, uel stirpium regia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-397.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 391 regiarum interitu omnia ferme in prouinciarum formam redacta esse. Sic Attalicum regnum, sic Syrium, sic Pa= phlagonum & Cappadocum & Aegyptiorum & Mi= thridatis Eupatoris ad Romanos peruenisse: adeò ut Ty= berij tempore cuncta intra Phasin & Euphratem, præ= ter quosdam Arabas, Romano tenerentur imperio, uel à Regibus à Romanis impositis. Armenij uerò, & Alba= ni Colchis superiores, & Iberi, sola ducum præsentia in officio continebantur. Sed cum Romanos uiderent uarijs negocijs aut bellis implicitos, statim ad res nouas so= licitari gentes efferatæ solebant, sicut & eæ gentes quæ trans Istrum flumen & Euxinum pontum habitabant. Iosepus autem in secundo de bello Iudaico, Agrippam ad Hierosolymitanos orationem luculentam habuisse com memorat, & de potentia & opibus Rom. imperij magni= ficè disseruisse ad deterrendos Iudæos ne ad rebellionem spectarent. In ea autem oratione circa medium ferè ita cumloquentem inducit: Nam tertiam partem orbis ter= rarum, cuius ne nationes quidem numerare promptum est, ab Atlantico mari & columnis Herculis usque ad mare Rubrum sitas, totam armis Romani subegerunt. Et præter annuas frumentationes quibus Romanam ple= bem octonis mensibus alunt, alia quoque tributa pen= dunt. Et quidem apud illos una tantum legio compa= ratur: quanquam quid opus est exemplis longè petitis potentiam Romanam enarrare, cum eam possitis de ui= cina uobis Aegypto optimè æstimare? Hæc enim cum ad Aethiopas usque porrigatur, opulentamq[ue] Arabiam, conterminaq[ue]; sit Indiæ, ac septingenties & quinquagies centena millia incolarum habeat extra Alexandrinum po pulum, tributa tamen obsequentissimè pensitans (quorum B 4 magnit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-398.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET magnitudinem æstimare de censu singulorum capitum li= cet) Romano parere imperio non grauatur. tametsi quan tum stimulum defectionis habens Alexandriam urbem, cum multitudine hominum & opibus abundantem, tum amplitudine & ambitu non imparem? ut quæ longitudi= ne stadia triginta, latitudine decem habeat, tributorum ue rò multo amplius in singulos menses pensitet, quàm uos in annos singulos conferatis, & eo amplius Rom. populo quaternum mensium frumentum suppeditet: duæ autem legiones ciuitati insidentes, profundam Aegyptum cum illa Macedonum nobilitate frænant. De magnitudine Ale xandriæ Strabo idem cum Iosepo dixit, latitudinem pau= lo minorem ponens. Octo autem legionibus eo tempore Germania obtinebatur, ut inibi Iosepus in persona A= grippæ disserit. Quod eò pertinet, quod superiore libro de legionibus ab Augusto delectis, & per orbem colloca= tis diximus. Opimos autem fuisse reditus Hispaniæ, ex eo conijcere datur, quod de opulentia eius prouinciæ scribi= tur, præsertim Turdetaniæ, quæ & Bætica dicitur. Stra= bo libro 111. miranda de fertilitate eius narrans, quodam loco ita inquit, Quum uerò supradicta regio tot bona sup pediet, maximè tamen admiratione digna est ob metallo= rum copiam, quibus uniuersa Hispaniæ regio scatet: non ubiq[ue] ipsa frugibus exuberans, & præsertim ubi metallis copiosa est. Rarum est regionem inuenire utraque re ube= rem: rarius etiam illud, eandem regionem in paruo quo= dam agro metallis omne genus abundare. At uerò Turde= tania & finitima ei regio rationem nullam commendandi sui eo nomine remittit scribere de ea re uolentibus: usque= adeo numeros omnes laudis in metallis impleuit, nihil ut ei absit quod quidem memoratu dignum sit. Neque enim aurum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-399.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 393 aurum, neque argentum, neq[ue] æs, neq[ue] ferrum alibi terrarum aut tantum, aut tam eximium nasci adhuc compertum est, quàm in Turdetania nascitur, [enim] [n]o[n] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [enim] [en

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-400.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET eam secante cognominata, cunctas prouinciaru[m] diuiti cul= tu, et quodam fertili ac peculiari nitore præcedit. Idem alibi, Metallis plumbi, ferri, æris, argenti, auri, tota ferme Hispania scatet, Bætica etiam minio. Vniuersæ Hispaniæ Vespasianus Imperator Augustus iactatus procellis Rei= publicæ, Latij ius tribuit. uel iactatum potius, ut referta= tur ad Latij ius. Idem lib. x x x 111. Aurum arrugia quæ= situm no[n] coquitur, sed statim suum est. Inueni[n]tur ita mas= sæ, necnon in puteis denas excedentes libras. Palacas Hi= spani, alij palacranas: idem quod minutum est, Ballucem uocant. Strabo palas dixit appellari massulas auri selibra les. Plinius palacas, sed denarum libraru[m]. Ballucæ x 1111. unciæ pro auri libra inferebantur à metallarijs sanctione Principum, ut legimus in titulo de metallarijs libro x 1. Chrysammos. Codicis. Græcè Chrysammos dicitur. lingua nostra uer= nacula paleolas appellat auri ramenta quæ alluuione riuo rum deseruntur, cuiusmodi hodie circa Pyrenen inueniuntur. Nos enim inde uidimus no[n]nullas ciceris magnitudine, quibus nulla excoctione opus esset. Pleræq[ue] tamen minutæ sunt et tenues, unde nomen sortitæ sunt. Quapropter a= pud Plinium libro tricesimoquarto ita lego ex antiquis exemplaribus, In ærarijs officinis et smegma fit. Iam li= quato ære atq[ue] percocto, additis etiamnum carbonibus, paulatimq[ue] accensis, ac repente uehementiori flatu expui tur æris palea quædam. Nec me latet Hermola[m] pala le= gere ex Strabone. Nam Strabo palas appellauit massulas auri semissales. Plinius paleas appellat non glebulas, sed ram[m]etulas palearum formâ habentes: quod no[n] magnopere mirum est Hermolaum in transeursu non animaduertisse. Id e[st] Plinius lib. tricesimotertio de argenti metallis loqués, Miru[m] (inquit) adhuc per Hispanias ab Annibale inchoa= tos pute < Palacæ.> < Chrysammos.> < Plinij locus.> < Palex.> < Putei ab Anni> < bale inchoati.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-401.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 395 tos puteos durare, sua ab inuentoribus nomina habentes, ex quibus Bebelo appellatur bodie qui c c c. pondo An= nibali summunistrauit in dies, ad nulle quingentos passus cauato iam monte, per quod spatiu[m] Aquitani stantes die= bus noctibusq[ue]; egerunt aquæ lucernaru[m] mensura. Trece= na pondo Romana, tricena millia drachmarum efficiebat, quæ terna millia coronatorum ualent. Quare hoc dictum Plinij conuenit cum superiore Strabonus loco, ut suspicer Plinium de Carthaginie[n]sibus arg[umen]tisodinis locutum, quæ in citeriore Hispania erant, finitima Aquitanis. Polybius enim æqualis Annibalis ætatis fuit, quo autore Strabo usus est. Rursus Strabo, [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [quod] [n]o[n] [n]o

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-402.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET autè & nunc argentisodinæ, non tamen publicæ, nec illic, nec alibi, sed priuatorum: auri autem metalla pleraq[ue] sunt publica. < Metalla auri quondâ in Gal lia. Strabonis locus.> Hactenus de Hispania: cuius etiam Galliam æmulam aurifera ui fuisse, eôdem autore co[m]probabimus, quippe lib. III. de Turdetaniæ, id est Baeticæ, metallis loquens, ita subdit, ἀγίωσι δὲ γαλατὴ) τὰ παῖς ἔκαστῶς ἐν ἐν ἑρεῖτ[ur] υποταλα ἐν τῶν κιμωδίω ὅφ[ος], καὶ τὰ ὑπὸ αυτὴν κείμωνα τὴν πυρυντὴν. ἐμεντοὶ πλεῦντ τὴν εντευθεν σκοσμημὴν. Galli uerò meliora esse sua censent, quæ in Cimerio monte sita sunt, & quæ Pyrenæ ipsi subiacet. illinc tamen auru[m] magis probatur quàm Gallicum. Vbi puto no[n] Cimerio sed Cemmeno legendum. <Cemmeni.> Cēmeni enim montes (κειμμενον ὅφ[ο]ς apud Strabone[m] lib. III. ) Aquitaniâ à Celtis discludu[n]t, quo loco Cæsar Gebennam uel Cebennam potius montem ponit. Huius pars <Tarara.> hodie Tarara uocitatur. Rursus idem Strabo lib. III. de Narbonensi littore loquens, & sinu qui Gallicus illic dicitur, ἐχασι δὲ τὰρβελλοι ἐν κόλθον, παῖς ἐσὶ χειροσεῦν αυτοδαιστατα πᾶντων. ἐν χαρ[α] βοδοις ὑφ[ο]ν χεισιστιν ἐπι μικρὸν ἔνρισκοντα καὶ χειροπλήθει χνοσία πλάκες, ἐδὲ ὑπε μικρῶν ἀνθαρσεως δομημα. τὸ δὲ λειπὸν, ἥυτμᾶ ἐσι καὶ ὑλει, καὶ αυτὰς ἀντοδρασίαν ὑ δολλω ἐχασαι. Tarbelli, inquit, eum sinum obtinent, apud quos aurisodinæ sunt omnium præstantissimæ. In specubus enim leniter effossis inueniuntur auri crustæ quæ manu implere possint, interdum modico purgamento indigentes. reliquu[m] autem aurum ram[m]eta sunt & glebulæ, modicam & ipsæ operam poscètes. Interior autem regio & mo[n]tana melius solum habet. nam ad Pyrenè conuenarum est ciuitas, qui eò ad incolendu[m] conuenerunt, <Lugdunus.> ubi oppidum Lugdunus. Hallucinatus eo loco interpres, qui locum ita uertit: nam ad Pyrenen Conuenarum Synclydo est, ubi oppidum Lugdunu[m], quasi συγκυμων, id est Synclydo,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-403.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 397 <Conuenx. Synclydes.> Synclydo, nomen esset oppidi, cum genitium sit pluralis, conuenaru[m] significans. Synclydes enim collectitij alicuius loci habitatores dicuntur, ut Latinè conuenæ. pròs μὴ π[er] πυρηνη μὴ τῶν καναίων ἐσί σηγκλώνην, ἐν [n]o[n] πόλις λογανθη. Plinius de Aquitania loquens, Mox in oppidum (inquit) contributi conuenæ. Lugduni autem oppidi in ea regione nô meminit. Strabo, Tectosages Pyrencis propinqui sunt montibus. paulum etiam aquilonare latus Cemmenorum montium attingunt, terram colentes auro multo præditâ. ιράπισται γὰρ μηρὰ καὶ τὴ προσαρτία πλοθήν τῶν κεμμήνων. πολυχναστε νέμονται γλῶ. Apud ipsos autem thesauros ab Imperatore Romano Scipione repertos in urbe Tolossa et ablatos ait: à quibus aurum Tolossanu[m] apud scriptores decantatissimum, in prouerbium cessit, ut autor est Gellius. πα μὴ γὰρ ἐυρεύντα ἐν τὴ πολυαπιχηματα μηριων πὴ καὶ πεντακιχηλιων ταλάντων καυίδαι φασί. πα μὴ ἐν ση- κητις αποκειμμενα, πα ιν λιμνας ιδροῦς, ολιαν κατασκοσμικὴ χοντα, αλλ ὑρὸν χνασίον μὴ ἀγωρον. Posidonius (inquit Strabo) uerisimiliter tradit pecunias Tolossæ repertas ad quindecim talentum millia, quaru[m] partem in fanis, partem in lacubus co[n]secratis reconditâ fuisse, argentum aurumq[ue] insectum atq[ue] rude. Et rursus paulo inferius, Vt autem inquit Posidonius, et alij complures, regio ipsa auro alioquin abundas, et homines habens superstitioni addictos, et ad parsimoniam in uictu assuetos, multis in locis Celticæ Galliæ thesauros habuit, maxime uerò lacus eis sacrosanctos à prædonu[m] direptionibus thesauros præstabat in quos ideo auri argentiq[ue] pondera demiserant. Romani uerò quum ui et armis loca ea obtinuissent, auctioni lacus eos publicè subieceru[n]t: emptoru[m] autem plurimi molas argenteas ductiles inueneru[n]t. μάλιστα δὲ αυθίς αἰ λιμνα τὴν ασπιαν

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-404.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET [Lucrius Aruernus.] [ασυλίαν παρειχον, εἰς ἀς παθίεσαιν αρχυρα ή ποιι χνοῦ ζάρμ. οἰ] [τοῦμος ὑμματοῦι κρατήσαντες τῶν τόπων ἀπερδυλῶ πῶς λίμνας Σημοσία. Ποιι τῶν ὑμαρμένων Θολλοὶ μύλας εὐρον σφυρηλάτες δραγμῶς. Idem autor est Luerium Aruernum patrem Bititi (qui Bititus cum Maximo Aemiliano & Domitio Aenobarbo ducentorum millium hominum exercitu conflixit) tantis delicijs diuitijsq[ue] circunfluxisse, ut aliquando ostendendarum opum gratia curru uectus per campu ingredereretur nummos aureos argenteosq[ue]; huc atq[ue] illuc sparges: quibus colligendis amici & comites occupati sequerêtur. ποῦθην πλῶντω λεγεται ποιι πυντὴν δενεκημέν, ὑπει ὑπι ἐπί άδξην ποῦς φίλεις ὑπι ἀπήνς φερεδαι ὑμις περία, χνοῦ νόμισμα νοι δρυνε δημονιονιον; ἐπι συμμεγαν ἐκτινας ἀνθαθαντας. Auri Tolossani meminit Gellius libro tertio, & Cicero de natura Deorum libro tertio, ob cuius raptu quæstionem habitam esse dicit. Trogus lib. tricesimosecundo Cepione appellat eum Imperatorem qui aurum Tolossanum abstulit, quod sacrilegiu ei & exercitui eius excidij causam fuisse tradit. Auri autem (inquit) fuere centu & decem millia pondo, argenti quinquiesdecies centena millia. Hæc summa uix dicere ausim quanti æstimanda sit. Auri singula pondo minoris æstimari centum aureis solatis non possunt, etiam ut undecima pars æris in eo mixta fuerit. Qua ratione aurum illud Tolossanum centies & decies centenis millibus aureoru ualuit. quod si obryzum fuerit, id est centenis & duodenis solatis in libras æstimabile, centies uicies ter centenis & uiginti nullibus ualuit. Quod autem ad argentum pertinet, Trogum existimarim no[n] quinquiesdecies centena millia pondo scripsisse, quæ summa quinquagies millies mille aureos ualet, sed quindecies cetenam millia, quæ quindecies millies

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-405.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 399 Nullies mille aureis coronatis æstimatur à nobis, id est cen- ties & quinquagies cætenus millibus. Quod si quis Trogû < Quinquies decies, & quaterdecies.> quinquies decies scripsisse malit, tamen pro quindecies in- telligam, quomodo apud Suetonium in Augusto quaterde cies millies pro bis septies, id est quatuordecies. Cicero e- tiam sic usus est. Strabo ex Posidonio quindecim millibus talentum argenti æstimasse aurum argentumq[ue] simul uide tur: quæ summa minor est minima prædictarum, id est no- nagies centena millia aurcorum. Apud Iosepum libro su- <Felicitas Galliarum.> prædicto Agrippa magnificè de Galliarum situ, & felici- tate Gallorum domestica disserit, quos omne genus bonis apud se scatentibus totum penè orbem irrigare, mirifico præconio uociferatur, & nihilo secius sub mille & ducê- tis militibus Romano imperio parere, quibus plures pro- pemodum ciuitates habeant, non animi mollitia, ut qui o- ctoginta annis pro libertate dimicassent, sed animi destina- tione in obsequium eius gentis fixa, cuius & uirtute ex- perti fuissent, & fortunâ admirarentur. Multa adhuc ad- notauimus, quæ fide caritura sunt, ut opinor, præsertim apud eos (ut dixi) qui omnia & præterita & futura præ- sentis temporis modulis metiuntur. unum etiam addam ex eodem Strabone, qui de Bætica loquens, ὑπολῦ ἰκιν ἰδύς, inquit, πρότερον, τῶν ἰκια μᾶλλον τῶν περαζῶν, καὶ ὑποδε- θωλῦ τοι ἔσι τῶν κάλλος. ταλαντάις τοῦω ὑνοῦται τοῦς χρισ- τῶς τὰς δχεῖας. Multa autem uestis antea inde ueniebat: <nunc autem lanæ magis quàm à Coraxis, pulchritudine eximia siquidem propter hoc arietes talentari precio emun- tur ad admissuram. Coraxi autem populi sunt Colchorum Stephano de urbibus. Talentum sexcentis aureis æstima- mus. tanti autem uenditari arietes potuerut apud eos qui asinos admissarios, uel etia[m] asinas ad foeturâ, id est ad mu- larum>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-406.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET larum partus, x L. sestertijs emerent, ut supra ex V arrone & Plinio didicimus. Verumenimuero cum tot olim auri metalla fuerint & in Hispania, & in Gallia, hodie neu= trobi esse dictitantur, quæ quidem comemorari digna sint. Nam & Strabo suo iam tempore in T molo & circa Pa= etolum & alijs in locis consumpta fuisse auri metalla au= tor est lib. x I I I. Vidimus hoc anno ex Lingonensi agro effossos lapides auro argentoq[ue] interstinctos, ex quibus aurum argentumq[ue] elicitur. hos metallarij pro experime[n]to dederant. qualis autem subesset uena, nondum compertum erat. Is ager in ditione est Michaëlis Bodeti antistitis Lin gonesis, uiri cum singulari ac multiplici eruditione præ= diti, tum uerò ad priscam normam continentiæ Pontisi= ciæ exacti, cuius auspicijs metallarij opifices specimina su prædicta auri argentiq[ue] metallorum ediderunt. Postremò idem Strabo lib. xiiii. circa finem, Polybius, inquit, au= tor est, tempore suo circa Aquileia, & præsertim in T au= riscis Noricis inuentam esse aurifodinam sic natura com= modam, ut cum quis in duos pedes terræ superficiem de= traxisset, statim aurum sossititium inueniretur. Effossione[m] autem non infra quindecimum pedem processisse. Fuisse autem aurum illud partim purum magnitudine fabæ aut lupini octaua tantum parte decocta, partim pluscula indi guisse excoctione, alioquin ualde utile. Verùm cum Itali Barbaris in eare operam nauare coepissent, continuò in= tra duos menses aurum per totam Italiâ tertia parte pre= cij uilius esse coepit. Quod cum T aurisci animaduertisset, eiectis adiutoribus operis, soli aurum promercale expo= suerunt. Nunc autem (inquit) omnia auri metalla in Ro= manorum potestate sunt. ἀυτοκατομήνω ἔπῶς ἀθράκοις τῶν ἰταλιωτῶν, ἐν ἔμύνει παραχρήμα κ ἀχιστόν ὑιωνοτάφον καί αἰθ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-407.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 401 Auri ad argentu[m] analogia. χυεαδ[η] βα πιτω μιερηαθ ὐλων πιu[m] italiαν αλαμυνας διπος ταυρισμας μονοπωλημιν ἱκαλοντας πος σωθραμυνας. νῦν δι ἀποντα χυσεια ύπο ὑωμαίοις ἔσι. Hoc dictum Strabonis eò pertinet quod suprà de auri ad argentum analogia dictu[m] est, quæ uaria olim fuisse deprehenditur. Pollux decuplice[m] posuit. Ex Plinio Romæ primùm dimidio etiam maiorem fuisse docuimus. Rursus Tranquillo autore Cæsar Dictator aurum in libras ternis millibus nummum uenundedit: quæ ratio subduplex est eius quam Plinius posuit, quæ est eiusmodi, ut aurum quindecies argento repensile fuerit. si tamen locus emendatè nunc legitur, quod uix mihi persuæ deo, ut alibi dictum est. Herodotus non modò aurum, sed etiam psegma aureum tredecies tanto argenti æstimabile posuit, cum tamen denæquaternæ unciæ psegmatis uel chrysammi sanctione principali pro singulis auri libris cedat, ut diximus. Qua ratioe septima ferè parte psegma auro obryzo uilius fuisse conuincitur. Sic Herodoti æstimatio proximè ad Plinianu[m] accedit. Porrò ex Tacito do cuimus aureos singulos Romanos nummis ualuisse centenis, id est quinque et uiqinti drachmis. Qua ratione auri drachma duodenis argenteis et hemidrachnio ualuit. didrachmi enim erant aurei, ut alibi dictum est. Nostri aute[m] temporis æstimatione aurum paulo minus duodecies argento repeditur. Intelligimus igitur ex uerbis Strabonis, interdum propter auri copiam ex metallis existente[m], auri pretium diminutum etiam tertia parte. sic fit ut Pliniana æstimatio ad Pollucis æstimationem redeat, hoc est quindecuplex ad decuplicem. Nostri autem plerique opinantur iustam auri ad argentum proportionem, decuplicem censeri, sed auri penuria esse auctam: id quod ex iam dictis non uidetur esse ueru[m]. In uniuersum aute[m] ostendimus C uariae

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-408.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET uarias auri indicaturas, quæ auri etiam pretia cuariare faciunt. nec aliud statui (ut arbitror) ex antiquoru[m] lectio ne de auri ad argentum proportione potest. Ad ea autem quæ de Gallia diximus, illud etiam addemus, Lugduni Ar= <Argyrocopiu[m] Lugdunense.> gyrocopium fuisse Romani imperij, id quod Strabo lib. 1 1 1 1. his uerbis perhibuit, Lugdunum in colle conditu[m], ubi Arar amnis Rhodano immiscetur, Romano tenetur imperio, ampliori quoq[ue] dignitate uirorum secundu[m] Nar bonem florens, quibus usui magno est emporium. Ibi quo= que Romani duces aureum nomisma arg[umen]tecumq[ue]; signa[n]t. χανάπισινταύθα ποὶ γε αργοροῦν καὶ ἀχνον[εν]. Fuit etiam signandæ pecuniæ officina Apolloniæ in Epi= ro. Cicero ad Cn. Plan. lib. x 1 1 1. Epist. Cum signaretur argentum Apolloniæ, non possum dicere cum præfuisse, neque possum negare cum affuisse. Lugduni autem tem= < Ara memorabilis Lugduni.> plum communi uniuersæ Galliæ impensa extractu[m] est, & Cæsari Augusto consecratum ea parte ante urbem ubi a= mnes confluunt, inibiq[ue] ara dignitatis eximiæ, gentium sexaginta titulo insignis, dicatis ibi totidem gētium simu lachris. Non omittendum etiam provinciales olim stipen= < Pensitationu[m] tria genera.> diarios tria genera pensitationum agnouisse, canoné, ob= lationem, & indictionem: quæ etiam hodie populares in Gallia agnoscunt. Hæc tria genera Cicero his uerbis com plexus est in tertia in Verre Actione, autore Asconio. Sic enim inquit de Sicilia loquens, Quando illa frumentum quod deberet, non ad diem dedit? quâdo id quod opus esse putaret, non ultro pollicita est? quando id quod imperare= tur, recusauit? Age iam percenseamus immensas pecuniæ= rum summas, & impedia inusitata, quibus cōfirmari pos= sit id quod antè diximus de reditibus opinis Romani im= perij. Tranquillus in Caligula: Nepotinis sumptibus omnium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-409.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. omnium prodigorum ingenia superauit, commentus no= uum balnearum usum, portentosissima genera ciborum atque coenarum, ut calidis frigidisq[ue] unguetis lauaretur, pretiosissimas margaritas aceto liquefactas sorberet, con= uiuis ex auro panes & obsonia apponeret: aut frugi ho= minem esse oportere dictitans, aut Cæsarem. quin etiam nummos non mediocris summæ è fastigio basilicæ Iuliæ per aliquot dies sparsit in plebem. In extractionibus præ toriorum atque uillarum omni ratione posthabita nihil tam efficere concupiscebat, quàm quod posse effici negare tur. Et iactæ itaq[ue] moles infesto ac profundo mari, & ex= cisæ rupes durissimæ silicis, & campi montibus aggere æquati, & complanata fossuris montium iuga, incredibili quidem celeritate, quum moræ culpa capite lueretur. Ac ne singula enumerê, immensas opes, totumq[ue] illud Tybe= rij Cæsaris uicies ac septies millies festertiù non toto uer= tente anno absumpsit. Idem alibi, Nouissimè contrectan= dæ pecuniæ cupidine incensus, sæpe super immësos aureo rum aceruos patentissimo diffusos loco, & nudis pedibus spatiatus, & toto corpore aliquandiu uolutatus est. Vi= cies septies millies festertium, nomismate nostro sexagies septies millies mille aureos & quingenta præterea millia ualuit: uel (ut prisco more loquamur) sexcenties septua= gies quinquies centena millia aureorum. Græci sex mil= lia septingentas & quinquaginta myriadas aureorum dicerent. Priscum autem eum morem numerandi fuisse ex Plinio apparet libro duodecimo, ubi de Arabia felici lo= quens, Minima, inquit, computatione millies centena millia festertium annis omnibus India & Seres, Peninsu= laq[ue] illa imperio nostro adimunt. non dicit centies mil= lies, mille festertium, ut nunc uulgo loquimur, sed millies C 2 centena

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-410.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET centena, quod idem est. Sic alibi in secundo: Pars nostra terrarum de qua memoro, ambiente (ut dictum est) oceano uelut innatans, longissimè ab ortu & ab occasu patet, hoc est ab India ad Herculis colūnas Gadibus sacratas octuagies quinquies centena septuaginta octo millia passu[m], sicut Artemidoro placet autori. Hoc apud Martianum Capellam totidem uerbis legitur, Longitudo ab ortu ad occa sum, hoc est ab ipsius Indiæ extremitate, usq[ue] ad Herculi columnas sacratas, octuagies quinquies cētena septuaginta octo millia sunt, sicut etiam Artemidorus autor asseruit. Rursus idem Plinius lib. eodem, Vniuersum autem hunc circuitum Eratosthenes in omnium quidem literarum sub tilitate, & in hac utiq[ue] præter cæteros solers, quem à cunctis probari uideo, ducetorum quinquagintaduoru[m] milliu[m] prodidit, quæ mensura Romana computatione efficit trecenties quindecies centena millia passuum. Hæc uerba cu[m] sic legerentur apud Vitruuium libro primo, nuper Iocundus < Iocundus architectus.> architectus uir religioni initiatus, omnis antiquitatis < Locus Vitruuij restitutus.> peritissimus, tamen more hodierno referenda censuit, in ijs exemplaribus Vitruuij, quæ egregiè alioquin & solerter emendata imprimèda curauit. Sic enim in his legitur, Quæ ducenta quinquagintaduo millia stadioru[m] fiunt passus semel & tricies millies nulle & quingēties nulle. Huius autem octaua pars, quam uentus tenere uidetur, est ter millies nulle & noningenties tricies septies nulle, & passus quingenti. qui modus loquendi antiquitatem non resipit: quare sic locum potius lego (ex librorum prius impressorum observatione, licet corruptus ille locus atque etiam mutilatus in eis sit) quæ fiunt passus trecenties & quindecies centena millia. Huius autem octaua pars quam uentus tenere uidetur, est triciesnouies centena trigintaseptem millia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-411.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 405 millia, et quingenti passus. Hac lectione et uetusta for= mula restituitur, et numerus ad passum conuenit. Apoca= lypseos cap. 1 x. Et soluti sunt quatuor angeli qui para= ti erant in horam et diem et mensem et annum, ut occi= derent tertiam partem hominum: et numerus equestris exercitus uicies millies dena millia. No uveiæstis uveiæsop, sic Latine et prisco more uerti debuit, Bis millies centena millia. Hæc enim uerba, millies centena millia, myriadum myriada significant: ultra quem numerum Græci uocabu lum non habet. Nostrates id centu[m] milliones appellat, cu[m] millione dicamus mullenariu[m] numeru[m] in sese multiplicatu[m]. Ergo bis millies centena millia, duas myriadas myriadu[m] significant: et ter millies, tres myriadas, et deinceps usq[ue] ad decies nullies centena millia, hoc est denas myriadum myriadas, quod uno uerbo nostrates abaci studiosi Milli= artum appellant, quasi millionum millionem. Romani igi= tur per centenarios mullenariorum numerant, no[n] per mul= lenarios mullenariorum, ut Græci per chiliadas chiliadum aut myriadum, quia apud priscos Romanos nullus erat numerus maior centies mullenario, Verum apud Plinium libro eodem, ubi legitur in codicibus post Hermolai emen dationes impressis, triciesquater quinquaginta millia, et quinquagies bis quindecim millia passuum, centena uer= bum subaudiendum est, ut rectè admonuit Hermolaus: quo= modo et paulo post, Quæ mensura uniuersa ab eo mari efficit octuagiesquinquies septuaginta octo millia. Supe= rius enim centena additum est à Plinio, quod hic non legi= tur, sed subintelligendum relinquitur. Hoc autem liquere potest ex Martiano, apud quem omnia ijsdem uerbis ut apud Plinium leguntur. Nam cum apud Plinium ita lega= tur in manu scriptis et in impressis ante Hermolaum, A C 3 Gange

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-412.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Gange amne, ostioq[ue] eius quo se in eorum oceanum effundit per Indiam Parthienenq[ue] ad Myriadrum urbem Syriæ in Issico sinu positam L I I. M. X V. passuum decem & nouem: apud Martianum eadem uerba legutur, nisi quòd numerus ita effertur, quinquagies bis quindecim nullia. Ex quo autore Hermolaus Plinium eo capite emendauit. Quapropter coiectura ex hoc loco fieri potest ad ea quæ nos ipsi in Plinio mutauimus, ut millies sestertiu[m], & quin genties, & huiusmodi alia aduerbialiter prolata, quæ confusa sunt in exemplaribus propter notarum compendia. Simile est illud quod statim sequitur apud Plinium, Latitudo autem terræ à Meridiano situ ad Septentrionem dimidio ferè minor colligitur L I I I I. mil. L X I I. Sic enim in manu scriptis & olim impressis legitur, cum Martianus dicat quinquagies quater cætena sex agintaduo nullia, quê à Plinio hæc & alia superiora transcripsisse non dubito. Centena autem uerbum in his numeris subintelligendum relinqui, planum fit ex eodem Martiano, qui de Europæ longitudine loquens, ita inquit, Europæ solius mensura octogies bis X C I I I I. Plin. lib. I I I I. Longitudine Europæ Artemidorus atque Isidorus à Tanai ad Gades L X X X I I. X I I I I. prodiderût. Sic enim in antiquis legitur, licet in impressis L X X X I I I I. millia legatur. Apud Martianum octogies bis centena nonagintaquatuor millia intelligo. Apud Plinium sic, Octogies bis centena. X I I I I. mil. passuum. & sic pleru[m]q[ue] & Plinius & Martianus locuti sunt, & ante eos Cicero. quod eò ualet quod suprà diximus de compendio loquendi per aduerbia antiquis usitato, ut centies sestertium pro centies centena millia sestertium omnino intelligi debeat: ut fortasse illi numeri lib. X X I I I. Plinij de ærario Romano rectè restituti uideant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-413.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 407 uideantur à nobis suprà libro secundo. Macrobius in pri mo de Somnio Scipionis numerandi compendium refugiens, ita inquit, Duplicatis igitur illis quadragiesocties centenis nullibus, erit integra diametros coelestis circuli nonagiessexies centena millia stadiorum, & inuenta diametros facilè mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim sumam quæ diametrû fecit, debes ter multiplicare adiecta parte septima: & ita inuenies totius circuli per quem sol currit, ambitum, stadiorum habere trecenties centena millia, & insuper centu septuaginta millia. Sed ut ad rem redeam, supradictas opes Tyberius Augustus princeps non modò deparcus & sordidus, sed etia[m] rapax, annis tribus & uiginti confiscauit: Caius autem successor intra annum primum imperij exhausit cum annuis uectigalibus & tributis imperij. Quapropter idem autor de Nerone ita inquit, Diuitiarum & pecuniæ fructum non alium putabat, quàm profusionem: sordidos ac deparcos esse, quibus ratio impensarum cōstaret: prælautos, uereq[ue] magnificos, qui abuterentur ac perderent. Laudabat mirabaturq[ue]; auunculum Caium nullo magis nomine, quàm quòd ingentes à Tyberio relictas opes in breui spatio prodegisset. Quare nec largiendi nec absum[m]edi modum tenuit. In Tiridatem (quod uix credibile uideatur) octingenta nummûm millia diurna erogauit, abeuntiq[ue] super sestertium millies contulit. nullam uestem bis induit. Quadringenis in punctum sestertijs aleam lusit. nunqua[m] carrucis minus mille fecisse iter traditur, soleis mularu[m] argenteis. Hactenus Tranquillus. Tiridates Rex erat Arme[n] niæ, Vologesis Parthoru[m] Regis frater, in qua regione quu[m] Corbulo præfectus res prosperè Neronis auspicijs gessisset, Tiridates rebus aduersis perterritus, ad colloquiu[m] cu[m] C 4 Corb

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-414.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Corbulone uenit. In quo colloquio Tiridates (ut inquit Tacitus lib. x v.) de nobilitate generis multum præfatus, cætera temperanter adiungit, Iturum quippe Romam, la turumq[ue] nouum Cæsari decus non aduersis Parthorum rebus supplicem Arsacidem. Tum placuit Tiridatem ponere apud effigiem Cæsaris insigne regiu[m], nec nisi manu Neronis resumere: & colloquium osculo finitu[m]. Dein pau cis interiectis diebus magna utrinq[ue]; specie inde Eques co[m] positus per turmas, & insignibus patrijs, hinc agmina legionum stetere fulgentibus aquilis. in medio tribunal sede[m] curulem, & sedis effigiem Neronis sustinebat. Ad quam progressus Tiridates, cæsis ex more uictimis, sublatum ca[m] piti diadema, imagini subiecit. Postero die spatium orauit quo tantum itineris aditurus, fratres antè matremq[ue]; uiseret. obsidem interea filiam tradit, literasq[ue]; supplices ad Neronem. Hæc causa fuit cur Tiridates Romam ueniret: cuius aduentum ut honorificentissimum sibi Nero omni= bus uotis concupierat. In huius aduentum Nero Pompeij theatr[u]m operuit auro: de quo Plinius lib. x x I I I. Ne= ro Pompeij theatrum operuit auro in unum die quo Tiridati Regi Armeniæ ostenderet. Id e[m] lib. x x x. de magiæ loquens, quam ob id inanem artem esse contèdit, quòd eâ Nero scire maximè concupiuit, nec potuit, cum nec ingeniu[m] nec facultates deessent: Magus, inquit, ad eum Tirida= tes uenerat, Armeniacum de sese triumphum afferens, & ideo prouincijs grauis, nauigare noluerat, quonia[m] expue= re in maria, alijsq[ue] mortaliu[m] necessitatibus uiolare natura[m] eâ fas no[n] putant. Magos secu[m] adduxerat. Magicis etiam cænis eum initiauerat: no[n] tame cu[m] regnu[m] ei daret, hanc ab eo accipere artem ualuit. Tranquillus alibi de eodem ita inquit, Non immeritò inter spectacula ab eo edita & Ti= ridatis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-415.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 409 ridatis in urbem introitum retulerim: quem Armeniæ Re gem magnis pollicitationibus solicitatum, cum destinato per edictum die ostensurus populo propter nubilum di= stulisset, produxit quo opportunissimè potuit, dispositis circa fori templa armatis cohortibus, curuli residens apud rostra triumphantis habitu, inter signa mulitaria atq[ue] ue= xilla: et primo per deuexum pulpitum subeuntem admisit ad genua, alleuatumq[ue] dextra exosculatus est: dein pre câti, tiara deducta, diadema imposuit, uerba supplicis in= terpretata prætorio uiro multitudini pronunciant. Per= ductum inde in theatrum, ac rursus supplicantem, iuxta se latere dextro collocauit. Ergo Tiridati Nero octingêta sestertia diurna erogauit, quæ perinde æstimo ac si uice= na nullia aureorum nostrorum diceres. Diurna autem ne= scio an quandiu Romæ fuit intelligam, an ex quo intra fines Romani imperij esse coepit. Discedenti aute[m] amplius uicies quinquies centenis millibus dono dedit. <Quadringenis in puctu sesterijs aleâ lusit.> Quadringenis in punctum sestertijs aleam lusit, id est, denis aureoru[m] nostrorum nullibus in singula puncta, non in singulos ca sus aleæ. Huiusmodi ludus ab eodem Tranquillo in Augu sto describitur, Inter coenam lusimus geronticôs et heri et hodie. Talis enim iactatis, ut quisq[ue] Canem aut Senio= nem miserat, in singulos talos singulos denarios in mediu[m] conferebat, quos tollebat uniuersos qui Venerem iecerat, Hac ratione fit ut immensus ille ludus Neronianus fuerit. De domo aute[m] aurea si quis locum apud Tranquillu[m] lege rit, quicquid nostro æuo exædificatu[m] est, despicabile exi= stimabit, adeo ut Galloniense prætorium Cardinalis Am= basiani, quod iam in prouerbium uenit ob sumptum su= peruacaneum, gurgustium præ illa domo Neronis uideri possit: quam tamen ipsam Plinius à Marci Scauri theatro C 5 operis Domus aurea Neronis.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-416.png

Transcription: ATR-1

operis magnificentia uictam fuisse contendit: ne miremur nullies sestertium absumptu in Marci Scauri uillæ incendio, uel bis nullies fortasse, quod antea explicuimus. Quanti autem domus aurea constiterit, ex eo conijsiendum relinquitur, quod idem Traquillus de Othone scripsit, Diplomatibus primisq[ue] epistolis suis Neronis cognomé adiecit. Certè & imagines statuasq[ue] eius reponi passus est: nec quicqua[m] prius pro potestate subscripsit, quàm quingenties sestertium ad peragendam auream domu[m]. Si igitur Otho quingenties sestertium, id est, duodecies centena & quinquaginta milla aureorum nostrorum attribuit ad peragendam domum auream, quanti opus ipsum antea factum æstimamus? Nam nihil defuisse operi ex eo apparet, quod idem in Nerone inquit, Eiusmodi domum cum absoluta[m] dedicaret, hactenus co[n]probauit, ut diceret quasi hominem tandem habitare coepisse. Quingenties igitur sestertium subscripsisse Othonem intelligimus ad appendicem quandam domus faciendam, uel operis expolitionem. Plinius lib. x x x i i i. Nero Pompeij theatrum operuit auro in unum diem quo Tiridati regi Armeniæ ostenderet, & quotæ pars ea apparatus fuit aureæ domus ambientis urbem? Tacitus lib. x vii. de Galba loquens, Bis & uicies nullies sestertiu[m] donationibus Nero effuderat, appellari singulos iussit, decuma parte liberalitatis apud quæq[ue] eorum relictæ. At illis uix decumæ super portiones erant. Exactioni triginta Equites Ro. præpositi. Igitur si Nero quatuordecim annis quibus in imperio fuit, bis & uicies millies sestertium donationibus effudit, id est, quingenties & quinquagies centena millia aureorum nostrorum, & auream domum extruxit, cum interim in omni parte uitæ prodigos omneis superasset: quid existimabimus de opu- lentia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-417.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 411. lentia imperij? De eo Plin. lib. XII. ita inquit, Periti reru[m] astruxerunt non ferre thuris tantu[m] annuo foetu Arabiam, quatum Nero princeps nouissimo pompæ suæ die concre mauit. ubi Poppeæ legendu[m] puto: de cuius morte Tacitus lib. xvi. Post finem ludicri Poppea mortem obijt fortuita < Poppeæ cædes.> mariti iracudia, à quo grauida ictu calcis afflicta est. Cor- pus no[n] igni abolitum, ut Romanus mos, sed regum exter norum consuetudine differtum, odoribus conditur, tumu= loq[ue]; Iuliorum insertur. ductæ tamen publicæ exequiæ. De hac Poppea Plin. lib. xxxiii. ita inquit, Vasa coquina= ria ex argento Caluus orator fieri queritur, ac nos carru cas ex argento cælare inuenimus. Nostra quoque ætate < Poppeæ lux.> Poppea coiunx Neronis principis delicatioribus iumetis suis soleas ex auro quoque induere solebat. Idem lib. xi. Poppea certè Domitij Neronis coniunx asinas quingen= tas foetas per omnia secum trahens, balnearu[m] etiam solio totum corpus illo lacte macerabat, extendi quoq[ue]; cutem credens. Eusebius in chronicis, & Orosius septimo hist. < Collatio Senatus exacta à Nerone.> autores sunt Neronem Senatum Rom. coëgisse ad conferendum sibi annuum centies sestertium ad toleradas ex= pæsas imperatorias, hoc est ære nostro ducena quinquage na millia aureoru[m], id quod post morte Senecæ factu[m] fuit, cum iam deterior fieri non posset Nero, & ad summum nequitiae & improbitatis peruenisset. Post Neronem Vi= < Vitellius.> tellius princeps successit: de quo ita scribit Tranquillus: Sed uel præcipue luxuriæ sæuitiaeq[ue]; deditus, epulas trifariam < Collatio Senatus exacta à Nerone.> semper, interdum quadrifariam dispertiebat, in ien= tacula, & pradia, & coenas, comessationesq[ue]; facilè omni bus sufficiens uomitandi consuetudine. Indicebat autem aliud alij eade[m] die: nec cuiquam minus singuli apparatus quadringenis millibus constiterunt. Famosissima super cæ- teras

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-418.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Coena Vitelliana. teras fuit coena ei data aduentitia à fratre, in qua duo mil lia lectissimoru[m] piscium, septem auium apposita tradutur. Hanc quoq[ue] exuperauit ipse dedicatione patinæ, quæ ob immensam n[on]agnitudinem clypeum Mineruæ, id est, ægiæ poliuchi dictitabat. In hac Scarorum iocinora, Phasiano rum & pauonu[m] cerebella, linguas Phoenicopterum, Mu= rænarum lactes à Carpathia usq[ue], fretoq[ue] Hispaniæ peti= tarum comiscuit. Hactenus Tranquillus. Equide[m] nihil ma= ius dici aut excogitari in luxuria posse uideo, nisi mærga= ritarum liquefactarum haustus. Iamprimum pauones uidi= mus Varronis tepore quinquagenis denarijs uenaleis, id est, quinis aureis nostris, quoru[m] cerebellis patina illa con= stabat, ut iocinoribus Scarorum, de quibus Plin. lib. 1 x. ita inquit: Nunc Scaro datur principatus, qui solus piscium dicitur ruminare, herbisq[ue] uesci, non alijs piscibus, mari Carpathio maxime frequens. proxima est his mensa gene ris duntaxat mustellarum. & paulò post, Ex reliqua no= bilitate & gratia maxima est & copia Mullis, sicut ma= gnitudo modica. Ex his uerbis apparet Scaru[m] primæ au= toritatis fuisse apud ganeosos homines: qui quanti uendi potuerit, coijcere licet ex precio Mulli qui Claudio prin cipe septe uel octo millibus nummum emptus fuit ab Asi= nio, ut alibi dictum est. De Phoenicoptero idem Pli. lib. x. Phoenicopteri linguam præcipui saporis esse Apitius do= cuit, nepotum omnium altissimus gurges. Idem libro tri= cesimoquinto: Atq[ue] ut luxu quoq[ue] autoritas contingat fi= glinis, tripatinum, inquit Fenestella, appellabatur summa coenarum lautitia. una erat murænarum, altera luporum, tertia myxonis piscis, inclinatis iam scilicet moribus. Na[m] nos cum unam Aesopi tragædiarum histrionis in natura auium diceremus sestertijs sexcentis stetisse, non dubito indignatos Patina a[n]sopi. Plin. libr. 35. cap. 11.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-419.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 413 indignatos legentes. At Hercules Vitellius in principatu suo c c. sestertijs condidit patinam, cui faciendæ fornax in campis ædificata erat, quoniam eò peruenit luxuria, ut etiam fictilia pluris co[n]stent quàm Murrina. Propter hanc Mutianus altero consulatu suo in co[n]questione exprobra= uit pontinarum paludes Vitellio, memoria no[n] illa foedio= re, cuius ueneno Apprenati reo Cassius Seuerus accusator objiciebat interijsse centum triginta conuiuas. Si hæc uer ba uerè leguntur, patina illa fictilis ducentis sestertijs, id est, non minoris quàm quinq[ue] nullibus aureorum nostroru[m] constitit, propter quod Plinius dixit pluris fictilia consta re quàm Murrina, quorum precia Plinius magna ponit lib. x x x vii. Sed quonam modo fieri potuerit, ut patina fictilis tanti constiterit, inire rationem nequeo, nec ipse Plinius hoc significare mihi uidetur, cu[m] prius dixerit Ae= sopi patinam sexce[n]tis sestertijs stetisse. Patinam enim pro ferculo posuisse notu[m] est ex loco libri decimi, qui à nobis diligenter (ut spero) explicatus est de centum auiculis hu mano sermone canoris, senis nullibus emptis. Sed rursus si Plinius de ferculo intellexit, quonam pacto Plinius non ineptus erit, qui post sexcenta sestertia, ducenta sestertia dixit? cum maius aliquid omnino et mirabilius dicere uel= let, ut planè quis ex uerbis eius intelligere potest. Cu[m] hic me scrupulus anxium olim habuisset, libros antiquos adij, in quibus decem talentis pro ducentis sestertijs legitur, quod nec ipsum placuit, utpote quod sextam tantu[m] partè ad ducenta sestertia adderet: & alioqui nunquam Plinius & antiqui de rebus Romanis per talenta locuti sunt, licet in antiquis quibusdam codicibus Plinij mendose sæpe le= gatur hoc uerbum in mentione rerum Latinarum. Quare ex uetustissimo exemplari decies sestertium lego, quod addit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-420.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Plin. locus memorabilb[us] me[m] dis expurgat[us]. addit quadringenta sestertia ad patinam Aesopi, id est, aureorum decem millia. Condidit autem pro commentus est & autor fuit, intelligo. Quod autem sequitur, sic le= go: Propter hanc Mutianus altero consulatu suo in con= cione exprobrauit patinarum paludes Vitellij memoriæ, non illa foediore, cuius ueneno Asprenati reo Cassius Se= uerus & c[ontra] hoc sensu, ut non sit foedior illa patina in qua uenenum datum est tot conuiuis. Patinarum autem palu= des figuratè dictum est allusione Pontinæ paludis, cum patina ipsa etiam fictilis esset & luteæ: de qua Plinius lib. 111.A Circeis palus Pontina est, quem locum x x 111. urbium fuisse Mutianus tert. consul prodidit. Is est autem Mutianus cuius mentio crebra est apud Tacitum, qui Ve spasianum ad capessendum imperium hortatus est: quem intelligimus ex uerbis Plinij Vitellio supplicio affecto, pro concione aliquando conuitijs incessisse tempora Vi= tellij ob luxum perditissimum: uel aliàs conquerendo ex= probrasse patinæ foeditatem, si conqvestione legatur. Ta= citus de luxu Vitellij loquens lib. xvii. Ipse abunde ra= tus si præsentibus frueretur, nec in longius consultans, nouies nullies sestertium paucissimis mensibus interuer= tisse creditur. Hanc ego summam non minorem ducenties uicies quinquies centenis millibus esse dico. Octauo aute[m] mense imperij sui exercitus ab eo desciscere coeperunt. Paucos igitur menses Tacitus octo mēses appellauit. Hic facere non potui quin maioris etiam luxuriæ exempli Vi telliana patina reminiscerer, tametsi non quærere. id erit ex Tranquillo in Nerone deterrimorum omnium princi pum facinorosissimo. quo loco enim de luxu eius epulari loquitur, Indicebat, inquit, & familiaribus coenas, quaru[m] uni mellita quadragies sestertium constiterunt. Ego mel= litorum Inauditus lu- xus, & fidem excedens.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-421.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 415 Mellita. litorum appellatione mellita dulciora sercula intelligo, quæ ultimis mensis apponuntur, ut hodie saccharati mis= sus epularum à pistore dulciario, & omnia quæ bellario= rum nomine continentur, & saccharei operis strues in adjicialibus coenis atq[ue] nuptialibus, quæ in lancibus argenteis ad ostentationem traducuntur, magis ut delibetur in= terdum, quàm ut esitentur. Hæc si centenis millibus au= reorum nostrorum æstimantur, quanti coena ipsa æstima ri poterit? Huic dicto fide arroget an deroget id quod se quitur, nescio. Seneca libro de Cōsolatione ad Albinâ ma trem suam ita inquit de Caligula loquens, C. Cæsar Augu stus, quem mihi uidetur rerum natura edidisse ut ostende= ret quid summa uitia in summa fortuna possent, cētices se= stertio coenauit uno die, & in hoc omnium adiutus inge= nio, uix tamen inuenit quo modo trium prouinciarum tributum una coena fieret. Quibus uerbis apparet centies sestertium immensam esse pecuniam, & quæ de Cleopa= træ unione diximus ex Plinio, non uanitate commenti= tia à nobis aucta, sed modicè æstimatum eius precium. id quod in omnia penè in his libris prodita ualet. Maiora sunt ista omnia nostræ ætatis captu. Sed de Vitellij hellua tione ita inquit Iosepus libro v. de bello Iudaico: Octo mèses ac dies quinq[ue]; potitus imperio, iugulatur in media urbe: quem si uiuere diutius contigisset, eius luxuriæ satis esse imperium non potuisset. Vitellio successit Vespasianus Augustus, qui omissa sub Galba uectigalia reuocauit: noua & grauia addidit: tributa etia[m] auxit, & prouincijs nonnullis duplicauit: quare eum nonnulli auarissimum esse tradideru[n]t. sunt contrà qui opinentur (inquit Tranquil= lus) ad manubias & rapinas necessitate co[m]pulsum summa ærarij fisciq[ue]; inopia, de qua testificatus sit initio statim princip Vespasian[us] tributis & uectigalib[us] grauis.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-422.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET principatus, professus quadringenties millies opus esse, ut Respub. stare posset. quod uerisimilius uidetur, quòdo ma lè partis optimè usus est, in omne genus hominum libera= lissimus: quippe qui expleuerit censum senatoriu[m], & Con sulares inopes quingenis sestertium millibus annuis suste[n] tauerit, ingenia & artes uel maxime souerit, primusq[ue] è fisco Latinis Græcisq[ue] rhetoricus annua centena consti tuerit. Cæteru[m] quadringeties millies maiorem summâ esse uideo, quàm ut Vespasianus sperauerit quantauis parsi= monia aut tributorum exactione colligi posse, ne inueniri quidem fortasse, si & publicæ & priuatorum pecuniæ in unum locum confrantur. quare pro quadringeties, qua= dragies legendum esse uidetur, et sic quidem maxima erit summa earum quas adhuc diximus, id est millies centena nullia aureorum coronatorum. Vltra enim hanc summam ne ludiera quidem uota hominum procedere solent, etiam si immensum quid, maiusq[ue] omni auri conceptaculo ex= optare contendant. Sed fortasse credibile hoc faciunt ea quæ in secundo scripsimus. Hæc ferè sunt ex quibus Ro= manoru[m] opes coijcere magis quàm cognoscere possimus. Reliqua enim monumenta per autores sparsa, huiusmodi sunt, ut ex ijs certum nullum argumentu[m] ad constitutione[m] huius rei colligere possemus: ut quod Plin. lib. uno & uice simo de gente quadam Pontica dicit:Gens, inquit, ea cum cerâ in tributa Romanis præstet, mel quonia[m] exitiale est, nô uendit. His dictum unum Plinij addemus, quod suprà in transcursu citauimus, ne id præterijsse uitio mihi uer= tatur. Is enim autor libro X I I. de felicitate Arabiæ lo= quens, ita inquit: Verum Arabiæ etiam nunc felicius mare est. Ex illo nanq[ue] margaritas mittit: minimaq[ue] co[n]putatio= ne millies centena millia sestertium annis omnibus Indiæ & Seres Notandæ liberalitates Vespasiani. Quadragies millies sestertium. Memorabilis locus Plinij.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-423.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 417 & Seres peninsulaq[ue] illa imperio nostro adimunt. tanti nobis deliciæ & foeminæ constant. Libro autem sexto de cursu annuo & nauigatione in Indiam loqués, ita inquit: Nec pigebit totum cursum ab Aegypto exponere, nunc primu[m] certa notitia patescente: digna res, nullo anno mi= nus hîc quingentesimis imperij nostri exhauriente India, & merces remittente quæ apud nos centuplicato ueneat. Ex horum locorum collatione dicere possemus millies se= stertium Pliniu[m] quingentesimam imperij Romani taxa= uisse, non reditus publici, sed uniuersaru[m] opum publica= rum priuatarumq[ue], quasi in Indiam quotannis quingetesi= ma pars pecuniæ trasportaretur ex ijs prouincijs quæ Ro manæ ditioni subsunt. Ego autem hunc locu[m] corruptum esse puto. nam in uetustissimo exemplari, no[n] quingentesimus, sed D L. legimus. & alioquin particula hic, omnino hoc loco absurde sita est. quære sic Pliniu[m] scripsisse puto: nul= lo anno minus H S. quingenties imperij nostri exhaurien= te Indiæ. licet libro duodecimo Plinius millies sestertium dixerit, geminata summa. Alioquin quonam modo Plinius inire rationem potuisset quingentesimæ imperij Ro. non uideo, ne si breuiarium quidem censuale omnium prouinciæ= rum uidisset. Hactenus de Romanis opibus. Redeamus ad Persicas. Diximus supra quanta essent tributa Persaru[m] au= ri argentiq[ue], Darij Histaspis tempore, præter cæteras ob= uentiones thuris & aromatum. Præfecturas autem Partho= rum (sic enim postea Persæ appellati sunt) Plinius decem et octo esse dixit, his uerbis libr. v 1. Regna Parthoru[m] duo= deuiginti sunt omnia. ita enim diuidunt prouincias circa duo (ut diximus) maria, Rubrum à meridie, Hyrcanum à septentrione. Ex ijs undecim quæ superiora dicuntur, in= cipiunt à confinio Armeniæ Caspijsq[ue] littoribus, pertinet D ad

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-424.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ad Scythas, cum quibus ex æquo degunt. Reliqua septem regna inferiora appellantur. Sed Plinius de tempore suo loquitur. Herodotus autem lib. 11. præfecturas uiginti posuit in regno Persarum, ut diximus: in quibus regnu[m] Lydium ut præcipuum ponit. Ab eo tempore ad Darium ultimum Persarum regem multi reges fuerunt. Qua tempo ris intercapedine Persarum regnu[m] magnis opibus auctum est. Primus ille Darius qui à septem Persis primoribus, obtruncatis Magis, creatus est, omnium hominum pulcherrimus suit, excepta brachiorum & cubitorum longitudine, qua dehonestabatur, usq[ue] ad genua protentorum, ob quæ Macrochir, id est, Longimanus appellatus est, ut autor est Strabo lib. x v. & is fuit qui tributoru[m] formulas instituit. Macrochir Darius Longimanus. An sè (inquit ille) tæs φορας δαρύνειν ἀντιμαχρόχρα μὴ καλυστον δυσηώπων, πλω τὴ μὴννα τῶν ἔραχιονων καὶ τῶν πηχῶν. ἀπερεθαι γὰρ καὶ τῶν ἔνατων. Huius ergo Darij tempore uiginti erant præfecturæ stipendiaræ præter immunes & munerarias, ab Hellesponto ad Oriëtem tendentes inter duo maria. Ab Hellesponto autem & Aegæo mari māsiones, qui stathmi Græce dicuntur, certis spatijs ad Susa regiam Persidis nuro ordine dispositas fuisse dicit. ἐχδ γὰρ ἀμφί τὴ ὑδῶν τὰυτὴ ὑδε. σαθμοὶ τε πανταχηὶ ὑσὶ ἔασπιλιοι, καὶ καταλύσεις καλλισμ. ὑμεῖ ὑικεωμένης τε ἐν ὑδῶς ἀπεισα καὶ ἀσφαλεῖν. Sic autem, inquit, res se habet circa uiam illam māsiones ubiq[ue] sunt regiæ, & diuersoria elegantissima. Omnis autem uia per habitatam regionem tutamq[ue] ducit. Deinde Herodotus rem singillatim persequens, māsiones per Lydiam & Phrygiam uiginti numero ponit. Excipit autem à Phrygia, inquit, Halys fluuius, in quo portæ sunt quas omnino trāsire necesse est. tandem mansionibus omnibus enarratis usq[ue]; ad Susa, ubi erat regia, ὑπι (inquit) ὑπι παντες σαθμοὶ ὑσι ἔνδικα

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-425.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 419. Omnes autem hæ mæsiones numero sunt centum undecim, tot sunt mansionum diuersoria à Sardibus Susa tendenti. < Via regia Persarum. Parasanga.> Quòd si rectè dimensa via est regia parasangis, & parasanga tricena stadia ualet, ut certè ualet: à Sardibus ad regiâ quæ Memnonia dicitur, stadia sunt tredecim millia & quingêta, & parasangæ quadringentæ quinquaginta. Centena igitur & quinquagenta na stadia quotidie peragranti uiatori, consumuntur dies solidi nonaginta. < Euersum regnu Persaru.> Hoc regnu ab Alexandro euersum est deuicto Dario, et in plures Alexandri successores diuisum: quo ad Parthi denuo instaurauerût cu[m] Romanis sæpe belligerates. < Dari ultimus> Maximas autè opes sub Dario ultimo fuisse ex Quinto Curtio & Strabone docebimus. 1a[m] primum Curtius lib. III. de gazâ Damasci loquês Alexandro prodita à præfecto qui eâ eduxerat fugæ colore quæsito, Iacebant (inquit) totis câpîs opes regiæ, illa pecunia stipèdio ingēti militu[m] præparata. Ille cultus tot nobilium uirorum, tot illustrium foeminarum, aurea uasa, aurei fræni, tabernacula regali magnificetia ornata. uehicula quoq[ue] à suis destituta, ingētis opuletiæ plena. facies etiam prædatibus tristis, si qua res auaritiâ moraretur, quippe tot annoru[m] incredibili & fidem excedete fortuna cumulata. & paulo inferius, Summa pecuniæ signatæ fuit talentum duo millia & sexcêta facilè argēti pòdus quingêta æquabat. Sic enim in mebranaceo legimus. Idem lib. quinto de Susis loquens Alexandro citra oppugnatione traditis. Hic D 2 Abulites

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-426.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Abulites cum donis regalis opulentiæ occurrerit. Dromades cameli inter dona erant uelocitatis eximiæ, x 1 1. elephanti à Dario ex India acciti, non iam terror (ut sperauerant) Macedonum, sed auxilium, opes uiecti ad uiectore transferente fortuna. Vt uerò urbè intrauit, incredibilem ex thesauris summam pecuniæ egessit. quinquaginta millia talentum argenti non signati forma, sed rudi pòdere. multi reges tantas opes longa ætate cumulauerant liberis posterisq[ue], quas una hora in externi regis manus intulit. In codicibus impressis millia uerbum deest, errore librarioru[m]. Hæc talenta aut Babylonia fuerunt, aut Attica. quare hæc summa minima computatione treceties centena millia aureorum nostrorum ualuit. Antea autem idem autor dixerat eodem libro: Alexandro traditur Arbela, regia supellectili Darijq[ue]; gaza repleta. quatuor millia talentum fuere. præterea preciosæ uestes, totius (ut suprà dictum est) exercitus opibus in illam sedem congestus. hac summa fit accessio quater & uicies centenum millium aureorum, præter gazam Damasci. Sua (ut autor est Stephanus) regia est Persaru[m], quam Memnon cōdidisse dicitur: quare Strabo regiam Memnoniam appellauit. ab hac, Susiana dicta est regio Persidis citerior. Ab ea urbe Alexander Darium cedentem sequens, Persepolin ueluti ad regni penetralia raptim contendit. cui præstò fuerunt quatuor Græcorum millia mutilis corporibus, quos Persæ quondam bello captos uarijs suppliciorum generibus affecerant. Quare Alexander impetum cepit urbis eius excidendæ, quæ antiqua regia erat Persaru[m], olim à Cyro condita, qui & Persarum ipse regnum condiderat. ab ea enim sede profectos aliquando Persaru[m] reges Græciæ bellum impiu[m] & Europæ intulisse. Quare Persepolos excidio parentandu[m] maio ribus esse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-427.png

Transcription: ATR-1

ribus esse césuit, quos Persæ uarijs cladibus traiecto Hel= lessponto & pontibus etiam iuncto lacessiuerat. In ea igi= tur urbe quantas opes Alexander ceperit, uerbis ipsius Curtij, autoris tersi atq[ue] elegantis, referemus. Multas ur= bes (inquit) refertas opulentia regia, partim expugnaue= rat, partim in fidem acceperat: sed urbis huius diuitiæ ui= cere præterita. In hanc totius Persidis opes congresserant Barbari. aurum argentumq[ue] cumulatum erat. uestis ingens modus. supellex non ad usum modò, sed ad ostentationem luxus comparata. & paulò infrà: Ingens pecuniæ capti= uæ modus traditur, propè ut fidem excedat. Cæterùm aut de alijs quoq[ue] dubitamus, aut credimus in huius urbis gaza fuisse cètum & x x. millia talenta. ad quæ uehenda (nan= que ad usus belli secum portare decreuerat) iumèta & ca= melos à Susis & Babylone contrahi iussit. sic in uulga= tis libris legitur. uerùm obseruata uetusta lectione, non cen tum & uiginti millia talenta lego, refragante loquendi consuetudine doctorum, sed centum millia & uiginti ta= lenta. Hæc summa quanti æstimari nomismate nostro pos= sit, ex præcedenti apparet. Quanta autem fuerit gaza Ba bylonica, Curtius non addidit, licet Alexandrum reco= gnouisse dicat. Strabo autem libro decimoquinto Alexan drum ait angustias Persidis & Vxiorum, qui Persis con= termuni sunt, & Persicas deniq[ue] ipsas portas superasse ui bellica, penetrare festinante ad caput ipsum regni & ga= zophylacia Persarum, quæ tot seculis congesta ac recon= dita fuerant. ἀν ἀυτὰ ἔἰα ὑπλθεν ἀλήκαν οἰς ἑπιτὰ τὰς πρε σικὰς πύλας καὶ κατέ ἐλλης τὸνος οἰκιῶν τῶν χύραν, καὶ καὶ πρὸς αυτὸν αυτὸς οἰκιῶν τὸν κυριώτατα μὲνη καὶ χαριονάπια ἀν πο= σόντως χόνοις ἐξεπεπλήρωτο. Et paulo infirius de Cyro lo= quens, Omnes autem Persidis pecunias Susa exportandas D 3 curauit,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-428.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET curauit, quæ thesauris ipsa & supellectili plena erant. Nec ideo tameu illic regiam animo destinabat, sed apud Babylonem, quam constituerat etiam supellectili & instrumento regio adornare. etenim illic quoq[ue] thesauri cõditi erat. πᾶντα δὲ τὰ ἐν πορθίδι χημικὰτα ἐκσκοσκάστον ἔς τὰ σκοπ, κεί ταῦτα θησοφητῶν ἐν λατασκοβήν μεσὰ ἔδι τὴν ὑπὲντο ἔασπιαν, αλλὰ πῶς ἔασυλῶνα. ἐν Σενοεὶς τὰυτῶν προσκασκοβάσην, κοινταῦθα δὲ ἔκαυτο θησοφητῶ. Faina est (inquit) præter eas pecunias quæ Babylone, & eas quæ in castris erant, quæ inde sumptæ non fuerant, ipsa per se quæ Susis & in Perside erant, quadraginta millia talentum numerata & recognita fuisse. φασὶ δὲ χωρίς τῶν ἐν ἔασυλῶνι, κεί τῶν ἐν ἔσθρατοπεδῶν τῶν πορί ταῦτα μὴ ληφθεντων, ἀυτὰ τὰ ἐν σκοσοις κεί τὰ ἐν πορθίδι τεαράς μυρίασις ταλάντων ἐκεταδυνάιν, πνίς δὲ κεί πέντε λήγσι. Hoc non conuenit cum eo quod Curtius scripsit, quia Susis & Persepoli cētum & quinquaginta nullia Curtius inuenta dixit. Plutarchus L X. nullia talentum argenti inuenta dixit in regia gaza Susis, & quinquaginta nullia taletum purpuræ hermionicæ. Sed uideamus quid ultra dicat. ἀλλι δὲ πανταχόθεν σωαχεῦνα παραδευτον ἔς ἐκβάτανα δυτωκάδινα μυρίασις ταλάντων. Alij autem uniuersas undique coactas pecunias centum & octoginta talentum millia dicunt Ecbatana comportata fuisse. hoc confirmari non potest ex Curtio, quia locus ille libro quinto mutilatus est, licet eodem libro in mentione Philotæ significet Parmenionem maximæ pecuniæ custodem in Media fuisse. Verùm ex Arriani libro tertio nouimus Alexandrum mandasse Parmenioni, ut pecuniam quæ ex Perside exportata fuerat, Ecbatonis in arcem couderet, ibiq[ue] ad custodiam sex nullia Macedonum cum amicis relinquueret. Tantum hoc refert, quod Arrianus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-429.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. BIVS LIB. IIII. 423 Arrianus tradit Alexandrum Cyri thesauros Pasagardis, oppressis celeritate custodibus, reperisse: Strabo autem dicit Cyrum Pasagardis regiam quidem suam statuisse, sed tam[m]e pecunias Susis condi uoluisse. Curtius igitur ga= zam Persarum multis in thesauris conditam, ad centum & quinquagintaseptem millia talentum subduxit absque Babylonica pecunia. Strabo omnia complexus, centum & octoginta posuit. Hæc summa centies & octies mul= lies mille aureos nostros ualet, hoc est nullies & octe= gies centena millia. summa haud dubiè multo maier ma= xima omnium summarum quas uno tempore coactas in rebus Romanis legerimus: nisi si fidem habuerimus ijs quæ dicta sunt in secundo de ærario Romano ex uetusto exemplari, in quo iudicium meum uix interponere au= sim propter dubiam fidem exemplarium. Præter hanc summam post Persepolim direptam dirutamq[ue], cum Ale= xander iam in Hyrcaniam uenisset, uiginti (inquit Cur= tius) & sex nullia talentum proxima præda redacta e= rant, è queis xii. millia in congiarium nulitum absumpta sunt. par huic pecuniæ summa custodum fraude subtracta est. Tantis opibus Alexandri magnifica eius facta respon= dere uidentur. Cum enim in Perside ex India regressus in= tellexisset mulites suos iam ueteranos consumptis per lu= xum Orientis spolijs, insuper etiam ære alieno obstrictos esse, edixit ut omnes mulites æs alienum profiteretur. quod cum illi facere cunctarentur, tentari sese rati, quo facilius Alexa[n]der sumptuosos notaret, rex satis narus professioni æris alieni pudore non contumaciam obstare, mensas totis castris poni iussit, & decem millia talenium proferri. Tum demu[m] fide facta professio est, nec amplius ex tanta pecunia quàm centum & x x x. talenta superfuere. adeò ille exer= D 4 citus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-430.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET citus tot ditissimarum gentium uictor, plus tamen uictoriæ quàm prædæ deportauit ex Asia. Autores Curtius lib. IX. & Plutarchus in Alexandro. Arrianus in sexto ijsdem penè uerbis, nisi quòd ait regem gratiam eis secisse nominum suorum deserendorum, sed tantum uoluit fidem æris alieni fieri prolatis syngraphis. πατεῖς δὲ παρείσα ἐν τῷ ἐπιμελημένας ὑπὸ δο= σεως ἔκάσοις ὑψίς συμβολαιον ἐπεδεικνυλ, ἐπιλυεατ τὰ χρια ἐκελοβεν, ἐν ἀποθραφομένας ἐπι τῷ ὑποματα, καὶ ὑμω δὲ ἐπι= σευσαι ἀληθόδων ἀλεξανδρον. Ab eade[m] munificentia est con= giarium militare, de quo paulò antè diximus, XI. millium Hephæstionis < Hephæstionis funus memorabile.> talentum. sed inusitata est illa sublimitas animi, Hephæstionem charissimum sibi, morbo defunctum, decem millibus talentum, id est sexagies cætenis millibus nostris funerasse, ut autores sunt Plutarchus in Alexandro, & Arrianus in sexto his uerbis, ἐκεῖνα δὲ πρὸς πῶντων ἐν μφωνόμωνα, ἐς πῶ= πῶ ἀπὸ τῷ ἔανάτα τῷ ἑρασίων ὑμέραν, μὴτε στὰ τοῦθα= δικι ἀλεξανδρον, μὴτε πια θεραπτιαν ἀλλην θεραπθύσαι ὑ σωμα, καὶ πυρὰν κελωθαι αυτῶ ἐπιμάθεαν ἐν ἐκαθυλῶνι ἀπὸ ταλάν= των μυριον. Diodorus li. XVII. de hoc loquès, ita inquit, τασὰντω δὲ αυσθλῶ ἐποιησαιον πρὸς πῶν ὑκροφαίς ἐπιμελθ= αν, ὑπε μὴ μὸνον τῶς προγεγνημένας παῖν ὑμμώνοις τὰρὰς ὑ= προβαλεὰν, ἀλλὰ καὶ πῶς ἐμευοις μιδεμιαν ὑπερθεσιν καταλι= πῶν. Tanto autè studio cõtendit in accura[n]do eius funere, ut nô solum superioru[m] ætatum omniu[m]q[ue] hominu[m] funebres apparatus superauerit: sed ne posteris quidè quicqua[m] reli= quum fecerit quod ipsi possent superaddere. Deinde appa ratu descripto ad extremu[m] ita narrationem claudit, φασὶ ἀ πλῦθος τῶν αναλωθέντων χημικῶν χησονάναι πλὴν τῶν μυ= ρίων κὴ διχιλίων ταλάντων. Aiunt numeru[m] cõsumptæ pe= cuniæ maiore duodecim nullibus taletoru[m] fuisse. Plutarc. in Pelopida,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-431.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 425 Pelopida, ἀλήκαροθή ἐ ὑ μιχαὶς ἐφασιων ἀποθεωόντες, ὑ μόνον ἐπικς ἐκδρεν ἐν ἐμικόνας, ἀλλὰ ἐν ἐπικλήδεις ἀφεὶλε τῶν ποχῶν ὑς ἀν σκηνην αἰ πόλει πανθήν, αυτί τ[ame]ν πρὸδεν μορφὴς κυμμον χημια, καὶ ἀπιμον αυαλαμβάνουν. Alexander Magnus, inquit, Hephæstione mortuo, nō equis modò suis & mulis iubas totondit, sed & murorum pinnas propugnaculaq[ue]; exemit, ut urbes lugere ipsæ uiderêtur, & pro pristina specie lugubrem habitum, honoreq[ue]; uacuum induisse. idem Diodorus. Alexander in nuptijs Statyræ Darij filiæ, quam Suis matrimonio sibi iunxit, epulum noue[m] millibus conuiuarum secisse traditur, & unicuiq[ue]; ad libamina peragenda aurea[m] phialam donasse, autore ipso Plutarcho. Arrianus lib. v 1. uel v 1 1. ut alij numerant, ait Alexandrum Suis sibi nuptias amicisq[ue] celebrasse. ipsum enim sibi maximam natu filiarum Darij accepisse, nomine Bærsinen. ut autem Aristobulus ait, cum hac Parysatin quoq[ue] minimâ naturis Ochi duxit, cum etiam antè Ro xanen uxorem duxisset Oxyærtæ Bactriani filiam: Bærsinesq[ue]; sororem Drypetin Hephæstioni dedit, ut filios Hephæstionis, sororis filios appellaret. Tum Cratero et Perdiceæ & Eumeni alijsq[ue]; primoribus Macedonum connubio iunxit filias principum Persides & Mediæ ad octoginta numero: omnibusq[ue]; dotes dedit: deinde omneis alios qui uxores Persides & Asianas duxisset, nomina dare iussit: qui supra decem millia inuenti sunt: omnibusq[ue]; ab ipso donationes propter nuptias factæ. προξαί ἐν μικτῶσαι ἐπεδωκεν αλήκαροθή, καὶ ὑσοοι δὲ ἀλλοι ἐν μικνοι ἐσται μακεδῶν τῶν ἀσπικῶν πνὰς γωνακῶν, ἀποθεραφήναι ἐκιλοβοει καὶ ποῦτων τὰ ὑνόματα: καὶ ἐγένοντο ὑπὲρ τὰς μυρίας. καὶ ποῦτοι δωρεαὶ αλήκαροθή ἐσθεωαν ὑποῖς γαμοις. In hanc autem liberalitatem largitionemq[ue]; æris alieni cuius supra D 5 memini

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-432.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET meminimus, uiginti millia talentum collata esse, aliquant[ur] post subdit, his uerbis, λεκτη [n]o[n] γενεαν [n]o[n] συστη τὴν σφα= πα ἐς ταλαυτα συμμελα. Huius autoris dicto ac superioris fidem facere potest Chares historicus qui Alexandri gesta scripsit, ut ex Athenæo nouimus. Ait enim post Darij mor tem Alexandrum nuptias sibi amicisq[ue] celebrasse splendi= dissimo apparatu. Siquidem in eode[m] conclaui duos & no= naginta thalamos sternendos iussisse. Erat autem conclauê prægrande, centenarij lectisternij facilè capax: in quo sin= guli lecti toralibus strati genialibus erant impensa uicê= nûm nunarum argenti. Inter quos uisendus erat lectus re= gius pedibus aureis sultus. E pulum autem nuptiale in aula temporaria factum fuit excitatis tentorijs singulari splen dore & opule[n]tia. Huius aulæ ambitus quatuor stadiorum erat, id est duum millium & quadringentorum pedum, uel passuum quadringentorum & octoginta. Firmamentum autem præstabant columnæ uicenum cubitorum, partim aureis laminis, partim argenteis cōtectæ, & insuper lapil= lus preciosis distinctæ. tum ambitum ipsum cingebant Ba= bylonica stragula aurea textura & belluata distincta. Nu ptiaru[m] celebritas diebus quinq[ue] instaurata, cum interim & musici artifices & scenici, & omne genus acroamatu[m] in mediu[m] prodirent, sui quisq[ue] specimê artificij præbêtes. In= deq[ue]; primu[m] assentatores regis Alexandrocolaces dici coepe runt, qui antea à tyranno Siciliæ Dionysiocolaces dice= bantur: omnia summa hilaritate Alexandro approbante. Arrianus libro sexto id co[n]uiuium factum fuisse ait non ob nuptias, sed ob seditionem militarem pacatam, quæ postea ad urbem Opim sitam ad Tigrim flumen, in quo & Ma= cedonum & Persarum & omnium gentium principes ui ri fuerunt: ibiq[ue] libamina & obsecrationes ob concor= diam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-433.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 427 diam Macedonum cum Persis facta, ut in idem imperium conspirarent. Fuisse autem conuiuarum circiter nouem nullia: & ex eodem cratere ipse libando cum suis hausit. Kai απο τὴν κατηλος Θ αυτὸς τε μὴ δι πρὸι αυτὸν δρυονδυοι ἀνον= δην τὰς αυτὰς ανονδὰς, καταδρχειων τῶντε οἰκιων μᾶντε= ων, μὴ τῶν μᾶντων. primitias libamunum facientibus fatidi= cis Græcis ac Magis. ἐν χελον ἐν τὰτε ἀλλα ἀραθὰ, μὴ δημονιάν τε μὴ καινωνιαν τὴν δρχης πῶς τε μακεδῶν μὴ ποῦσαις, εἰν ἐν τε χλώον τὰς μεταχόντας τὴν δούνς ἐνναμιχιλίας, καὶ πῶτος πῶντας μιαν τε ανονδωιοι ανείσαι, μὴ ἐπι αυτὴν παωνίσαι. eosq[ue] omnis, id est nouem nullia, uno eodem libamine libasse, & præana cecinisse. à quo statim conuiuio ueteranos & cau= sarios uoluntarios Cratero duce in patria[m], id est in Mace= doniam remisit: qui ad dece[m] nullia inuenti sunt: quibus sin gulis stipendium non modò in præteritum, sed etiam in id tempus persolutu[m] est, quod ad reditum co[n]sumpturi erant, & pro corolario talentum unicuiq[ue]. Ex quo co[n]ijci potest quanta largitio illa fuerit. ἐνθα δὴ ἐθελευταί ἐνημαλος α= πιεσαν τῶν μακεδῶν όσοι ολητηρας ἐπικα ομμων συμφορὰν απόλεμοι μοιν. καὶ ἐπι αυτῶν εγένοντο ἐς τὰς μυρίας. ποῦς ἐν τῶν τε μιδοφορὰν ἐν τὴν εγκυνωσε ἐνημα ἐδωκεν αλεθαν= δος μὸνον, αλλὰ κὴ τὴν ἐς τῶν ανονόσμον τῶν διαφήνειαν= τὸς. ἐπιδωκε ἐν μὴ παλαινθεν ἐνάσω ὑπὲρ τῶν μιδοφορὰν. Tum subdit Athenæus, δὴ ἐν πεμθειτοβ φησὶ δερανοι, ὑπὸ τῶν πρε= σοβλῶν καὶ τῶν λειπῶν, ταλάντων μοινων παντα= χιχιλιων. Coronæ autem à legatis & alijs in ea celebri= tate missæ, quindecim nullibus talentum æstimabantur. Quapropter paulò superius ita dixerat: καὶ ἐκποτε δὴ πρὸντὸν καλευμων οἰονοιοι οἰονοσκολακες, αλεθανομολακες ἐκλή= θησαν σημε τὰς τῶν δύσων ὑποδολᾶς, ἰρὸς σὲς καὶ ἐμὴν ὃ α= λήθαν δος. Proinde qui prius Dionysiocolaces uocaban= tur, iam inde Alexandrocolaces dicti sunt propter mune=

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-434.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET rum magnificentiam, exhilarato ob id etiam Alexandro. Quindecim millia talentum non nunus nonagies centenis nullibus coronatorum ualuerunt. Hæc autem munera in= telligimus Alexandro ab Asia gentibus sub a[n]tis & regi= bus & dynastis ob honorem nuptiarum nissa, ut hodie fa ctitari uidemus: cum fortasse Alexander literas ad præfe= ctos prouinciaru[m] ob id misisset: & præterea ab ipsis Ma= cedonum primoribus, quos uictoriæ aliæ super alias in im mensum locupletarant. Magnificentiam autem & nito= < Augustale Alexandri.> rem inusitatum Augustalis Alexandri Phylarchus his uer bis animo concipiendam dedit, ut idem autor refert: [ph]r[ase]s [ph]r[ase]s [ph]r[ase]s πατάνς καὶ πιλ[.] [ph]r[ase]σων ἀμπελον, ὑφ[.] ἐπι περδ= σων βασιλεῖς επιμάπιστον πολλὰς κατήμων, συμφανητικὰς βότρις εκύσης, καὶ τῶν ἰνοικῶν συζήκων άλλων τε ποιλε= στικῶν λίθων ἐπιδεικτων τῶς πολυτελιας, ἐλάπω φα= σίν ὑφοδξεῖνται τῶς καθημεῖντων ἐκάστον ἐγνομένης ποῦ αλεξανδρω διατάνει. Nam aureas, inquit, platanos au= reamq[ue]; uitem sub qua Persarum reges sedentes iura sæpe reddebant, audiendisq[ue]; gentium postulatis uacabant, infe riores uideri quotidiano sumptu Alexandrinæ regiæ Phy larchus perhibuit, etiamsi uitem illam auream spectabile[m] opulentia facerent uuæ in ea dependentes, ex sinaragdis illæ quidem & carbuculis Indicis, atq[ue] gemmis alijs sum= niæ taxationis aptæ. Pergit Phylarchus in hæc ferme uer= < Prætorium castrense Alexandri Magni.> ba: Iam primum erat eius prætorium castrense centum le= ctorum capax, idq[ue] aureæ columnæ octo numero contine= bant. Supra aute[m] colūnas assurgentia laquearia opere uer miculato, auro aliaq[ue] exinua materia coagmetato, summa[m] prætorij partem decore fastigiabant. Ipsi primùm quin= genti Persæ, quos illi melophoros uocabant, id est hastilia ferentes aureis malis præpilata, intrinsecus prætorium cin gebant,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-435.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 419 gebant, luteis ac purpureis uestimentis exculti. Post hos mille sagittarij, partim flammeis induti uestibus, partim hysgino tinctis. non pauci etiam cæruleos amictus habe= bant. His quingenti Macedones præerant argenteis par= mis insignes, ob id argyraspides dicti. In augustali medio < Argyraspides.> aurea sella solio similis statuebatur: in qua residens Alexa[n] der de ijs rebus statuebat, quæ regiam sententiam posce= bant, aut præfectos ad imperia accipienda uocabat, cum interim stipatores undiq[ue] regi apparerent. Extrorsus ue= ro elephantorum agmen suis stratis contectum prætorio circundabatur, et simul Macedones mille Macedonico cultu conspicui. Ab his rursus Persæ numero decem nullia excubias agebant. Quibus autem purpuram ferremos e= rat, quingenti tantu[m] erant. ijs enim tantum ex supradictis Alexander purpurea[m] uestem dabat. Cumq[ue] tot essent præ= fecti comitesq[ue]; Alexandro et ministri, nulli ad eum acce= dere non accersito ius erat. Huiuscemodi, inquit ille, fuit dignitas et augusta species Alexandri in expeditione a= gentis post Darium uictum. Sed quod Phylarchus de pla= < Platanus uitisc[us] aurea.> tanis et aurea uite dixit, uidendum id quale sit. Idem igi= tur Athenæus circa principium lib. XII. de luxu et deli= cijs loquens ita inquit: ἧἀρης ἐν ἑμιτολλωσ[ou]ς ἐν τὴν πεῖμπτὴν τῶν περὶ αλιξανθρον ἰσοριῶν, ὃς ποιντὸν φυσιν ἐπικην πρυφής ὃι τῶν ποροσῶν ἔασπιλεῖς, ὃςε ἐχεῖδαι ἔν ἔασπιλικὴς κλῖνης ὑπὲρ κε= φαλής ὅικημάτι παντάκλινον. ἐν ὃχυσία πανταχιχίλια σκια παν κα ἐκδοτο τάλαυτα. καὶ πρὸς ὑδον ἐτροδον ὑικιμια πικλινον. ὃ τάλαυτα τριχίλια ἐχετο ἀγνωρία, καὶ προσηνοδυετο ἔασπιλ= κὸν ὑποποδον. ἐν ὃν ὑδὸν κειτῶνι καὶ λιθοκόλλητο ὃιμ= πελον ἀχυστῶν ὑπὲρ ἔν κλῖνης, καὶ πιτὸς ἀμπελον τῶντω ἀμυντ= τας φυσιν ἐν πῶς σαδυοῖς, καὶ ὑπερνας ἐχαν ἐκ τῶν ὑπολι= τελεσάτων ἔμφων σωπερμένας. Chares autem Mityle= νæus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-436.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET næus lib. v. historiarum Alexandri, Darij regis tempore in eas iam delicias Persaru[m] reges prolapsos esse scribit, ut ad caput cubilis regij co[n]claue unu[m] esset pariete uno intermedio obstructum, ea magnitudine, quæ quinq[ue] lectos caperet, in quo semper essent condita talenta auri quinq[ue]; millia hocq[ue] co[n]claue ceruical regium appellabatur. E regione uerò huius aliud esse conclaue triclinu[m] ad pariete eum excitatu[m], ad quem cubilis pedes uergebant, in quo argenti talenta numero tria millia co[n]debantur. nam etia[m] ipsum triu[m] tantum lectoru[m] capax erat, et scamnum suppedaneum regis esse dicebatur. Verum in ipso cubiculo regio uitis erat aurea gemmis insuper inclusis locupletata, eaq[ue] uelut pergula regio cubili obtendebatur. Hanc uit e[st] Amyntas in libro de mansionibus regijs, prodidit racemos etia[m] pensiles habuisse ex lapillis æstimatissimis aptos. Nec procul ab ea crater e[st] aureum collocari solitu[m] Theodori Samij opificio nobilem. Quinq[ue]; millia auri talentum non minus nullibus quinquaginta argenti ualuerunt, quæ nos trecenties centenis nullibus coronatoru[m] æstimanda esse co[n]tendimus. Tanti Persarum reges ceruicem suam inclinandam esse censuerut, et præcipuè Darius ille, quem tertio iam prælio atq[ue] etia[m] bello uictum, amicorum iuratissimi aureis compedibus uin etum, cum aliquandiu traxissent, ad extremu[m] equum conscendere negantem, nescario scelere contrucidarut. Hoc sibi fortuna ludibrium extremum ex tanta superbia comparante, ut qui tanti caput suu[m] recumbere, et pedes subniti uoluerat, tanti etia[m] manibus pedibusq[ue] uinciretur. Sic fert humana conditio, ut cum fastigium suum longè supergressa sit, continuò concidat. Quod utina[m] reges satis animaduer teret, animaduersumq[ue] meminissent. Sed unde id in mente illis ueniat? Darius enim ille Persarum regu[m] ultimus, lite- ras

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-437.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 431 ras etiam Græcas sciuit, ut autor est Curtius, nec id meminisse potuit, tum maximè florente philosophia. Idem Curtius autor est lib. 1111. cum Alexander ad Arbela castra metatus esset, qui uicus est Assyriæ Persarum clade & Alexandri uictoria nobilis, legatos Darij iteru[m] ad Alexandru[m] ad pacem petendâ uenisse, & redimendam matrem Darij cum duabus uirginibus: mandata aute[m] Darij & conditiones huiuscemodi attulerunt, quæ conditiones, Darij incredibilem opulentia[m], latæ, & Alexandri inauditam animi fiduciam atq[ue] celsitudine, non acceptæ, ostendere potueru[n]t. Verba legatorum hæc apud Curt. leguntur: Quid opus est armis, inter quos odia sublata sunt? Antea Darius imperio tuo finem destinabat Halym annem, qui Lydiâ terminat: nunc quicquid inter Hellespontum & Euphrate[m] est, in do tem filiæ offert quam tibi tradit. Ochum filium, quæ habes pacis & fidei obside[m], retine: matre & duas uirgines filias redde. pro tribus corporibus triginta millia talentum auri precatur accipias. sic enim in antiquo libro legimus, licet in impressis trigesimu[m] talentum auri legatur. & inferius: Alexander legatis excedere tabernaculo iussis, quid place ret, ad consiliu[m] refert. diu nemo quid sentiret ausus est dicere, incerta Regis uoluntate. tande[m] Parmenio, antea suasis se se ait ut captiuos apud Damascu[m] redimetibus redderet. ingente[m] pecuniâ potuisse redigi ex ijs qui multi uincti uiroru[m] fortiu[m] occupauerant manus: & nunc magnopere censere, ut unâ anum & duas puellas itineru[m] agminumq[ue]; impedimenta, x x x. mil. talentum auri permutet. Ingrata oratio regi fuit: itaq[ue] ut fine[m] dicendi fecit, Et ego, inquit, pecuniâ quàm gloriâ malle[m], si Parmenio essem: nunc Alexader, de paupertate securus sum, & me non mercatorè memini esse, sed rege. Hactenus Curt. lib. 1111. cuius illa uerba cor- ruptè

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-438.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Curtij locus. ruptè uulgò leguntur, cum aliàs, tum etia quòd x x x. ta= lentis auri codices impressi habent, quod non magnum est precium, hoc est minus quadringentis talentis argenti. Plu tarchus decem millia talentum oblata fuisse dicit, non adie= cto auri uel argenti. puto igitur corruptum esse numerum etiam in antiquo codice (nullæ enim opes eam summam æ= quare possunt) aut certè argenti legendum esse, non auri: tametsi talentum auri fortasse non sexagenarium erat, ut Iustini locus. infrà uidebimus. Apud Iustinum epitome x i i i. ubi le= gitur de opibus Alexandri: Erant enim in thesauris c. mil lia talentum, & in annuo uectigali & tributo c c c. mil= lia. Ego non c c c. sed x x x. legendum censeo. non enim conuenit ut c c c. millia annua essent, & centum nullia tantum in conditis pecunijs. & alioquin x x x. nullia an= nui reditus fuisse conijcere possumus ex supradictis. Hæc ferè sunt quæ de opibus Persaru comperimus, at que etiam dici possunt, quibus hoc institutum fuit (ut diximus ex He rodoto) ut aurum atque argentum graue in thesauris ha= berent. Strabo autem ita inquit de hoc loquens: ἀν δὲ πλὴσον χρυσόν καὶ ἀρχερον ἐν τοῦς πατηνολοῦς ἔντ, νομί= σματ ἐν ὑν ουλλῶ. πρὸς τε τῶς άωρεὰς ἐκεῖνα κεχαρισμὸνα νομίδρον μαλλον, καὶ πρὸς κειμηλιων ἀπόθεσιν. ἀν ἐν νομισμα πὸ πρὸς τῶς χρήσιν ἔκινθν. ἰκατον ἐντ, κόπιν δὲ πῶλην ἐν τῶς ἐναλώμασι σύμμετρον. Maximam autem auri atq; argen= ti parte in instrumento & supellectili esse, in nummo non multam. siquidem illa elegantiora & ad munificentiam, & ad thesauros condendos apud eos existimari. Nummi autem signati tantum sufficere quantum satis sit ad usum, ideoq; signari pro modo impendiorum. Hoc institutum Institutu[m] Persarum animad uertendum. Persarum ignorasse homines ij mihi uidentur, qui cen= sent interesse Reipublicæ, ut uasa aurea & argentea, quàm

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-439.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 433 quàm paucissima in priuatis sint césibus, & plurimum au rum argentumq[ue] consletur in officinus monetalibus, ut no musma in commercijs exuberet. Nec me latet censura olim dignum apud Romanos uisum, argentum factum domi ul tra paucula pondo habuisse: sed ob aliam causam id insti= tutum, & in penuria argenti. Verumenimuero quum im perij nostri reditus componerem cum Persicas, subqua= druplam ferme proportionem habere deprehendi. Sic enim ratiocinabar, quasi largè annua quinadena talentum mul= lia Persaru[m] reges referre in accepta potuerint. Huius sum= mæ quartam partem quadragies centenis nullibus franci= corum (hoc enim uocabulo nostri in ratiocinijs principa libus utuntur) ubere ratione æstimabam. Quam summam acceptam & expensam memoria nostra aliquot annis no= uimus. Sic igitur statuebâ, si tributa quæ quotannis ex oc= cassione gerendarum rerum uariè & libero principum ar bitratu indicuntur, ad statam fixamq[ue] summam & formu lam redigerentur, posse hilari populi conditione ad quin= quies & uicies centena millia francicorum peruenire: ue= ctigalia autem (de quibus antè diximus) & patrimoniu[m] regium ac diadematicum duodecies minimum conficere. Reliqua omnia quæ uices statas non habent (qualia sunt fortuita, & aduëtitia, & omnia in fiscum cedentia) in pa= ginam liberalitatum seponebam, cum muneribus & magi stratibus & omnibus dispensationibus quæ codicillis con= seru[n]tur à rege. his enim rebus prolixè munificetiam teperare meditar[n]etur, nec primo cuiq[ue]; petedi aditu[m] occupati largi= ri. Hanc breuiarij principalis constitutione spondere au= sim & fortunis omnibus meis cauere, populu[m] Gallicum no[n] modò ferre posse si ei iniugatur, sed etia[m] benèficij loco de= E posci

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-440.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET posciturum, dūtaxat ea lege, ut ab iniuria militari incolumem se fore & sartum tectum (ut dicitur) restipulari liceat, & semel quotannis ea cōditione imperatis regijs defuncturum. Adde, si placet, & sibi bona fide sponderi id intelligat: neque id quidem modò, sed etiam corollarij nomine hoc additurum, ut si de aris & focis dimicandum sit, repetitum se iri ubere aliqua indictione caueat. Semper enim ad incerta bellorum reges nostri uelut sanctius ærariu[m] in populi benignitate obsequiosa reconditu[m] habueru[n]t. Quòd si qushuius anni collatione[m] reputet anni superioris collatione[m] excipientem, atq[ue] in id tempus utra[m]q[ue] incurrente[m], quo & uis maior seu coeli intemperies calamitate[m], et uis improbior (quæ militaris est petulatia) pauperie[m] longè late que per rura fecere, nullus iam modus æstimationis erit. Nam cum aliàs ferè ea populi imperia accipientis obsequentia, & tributa præstationesq[ue] alias imperatium duritia apud nos esse soleat, quæ est uinitoris aut insciti, aut minimè indulgetis, qui pluribus palmitibus uitè quàm pro stirpium uiribus onerare non ueretur, quum nihilo secius imperatas uuas uitis frugifera reddat: tum sic actum est hoc biennio (quod nuremur plebicola principe) quasi postremùm tributa atque simul omnia iniungerentur, perinde ut conductores agere iam ferè exactis lustrorum annis assolent, qui prædio non suo mox futuro, multorum annorum fructum exprimunt improbius. Sed scilicet fatali diraq[ue] (ut ego quidem arbitror) omnium propè ordinum ignauia, incuriaq[ue] pari, insignes anni fueru[n]t, eo utiq[ue] te[m]pore, quo nemo ferè Gallus indole Gallica inuētus est. Etenim per deu[m] perq[ue] publicam cōscientiam, quo to cuiq[ue] gloriari licet sua in rem publicam officia cōstitisse? Certè nulli, ut uide

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-441.png

Transcription: ATR-1

uidetur, eoru[m] quidem certè qui à memoria aut co[n]silijs principi, & super sanctiora officia fuisse dictitantur. Ecquado autem post homunum memoriam strenuis magis nauisq[ue] ducibus & loricatis & togatis respublica indigere uisa est? At utrosque eam nunquam tatum desiderasse constat, quum populo id uociferante, omnes etiam ordines tumultuose admurmurarent. Heu dissoluta inertia, plebeij gemetis uoce no[n] commoueri? Nutrici regiæ ac publicæ, iam exuetæ atq[ue] aridæ, primores eius alumnos neutiquam condolesce re? Quòd si parum de comprimendo ore fame laboramus, dum famem longe à nostris priuatim penatibus arceamus, ne deu[m] quidem res humanas credimus despectare? E equo igitur unquam tempore maior (ut ita dicam) < Ad limen obseruant ij qui aditum aulæ interioris claudunt pro potestate, & aperium,> seges emerendæ gratiæ tum diuinæ tum humanæ fuit, si ijs qui ad limina obseruabant, publicæ charitatis guttulam paracletus ille spiritus subinstillasset, qui totum se iam profundere creditur simul ac creare potifices eisdem libitum est? Atenim rex aures ferendæ ueritati non habet, nec oppidani homines scire possumus quid cum principe in aula interiore agatur. Quot igitur eorum tandem, aut quoties ipsos uidimus (ut ita loquar) excuriatos ob id, quòd ingenuè homines dicerent eos esse prolocutos, aut uicem publicam egregiè conquestos? Hæc in pullata forsitan turba admutti excusatio potest, quæ trans tectoria uultuum introspicere præ hebeti acie non potest: inter eos no[n] potest, qui aliam opinionem habent, cum ex usu ipsam aulico, tu[m] ex ingenio principis plebicolæ & indulgetis, ex eorumq[ue] ipsorum moribus confirmatam. Ego ut credam causam populi eos agere, qui nihil no[n] sibi suisq[ue] impetrare auserreq[ue] non uerentur? aut regiæ charitatis igniculos excitare eos posse, qui beneficentiæ fines gentilitate aut cognatione circum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-442.png

Transcription: ATR-1 2

circuscribentes, ad suffragationes aut pias aut honestas, frigidiores esse Salamandra uidentur? Quonam autem modo existimabo diuinæ legis eos ratione ullam habere, quos in actu uniuersitatis stipulationes priuatim identidem eôcipere notum est? Quid eos deniq[ue]; pensi habere credam, quos populo ad extremam inopiam redacto, Crassianis e[ss]e sibus penates suos augere nec piguit nec puduit? Atqui eò iam uentum esse uideo, ut uelut in lusu talario populus damnoso semper iactu miser, omnia sua in medium conferre teneatur, cum aulæ pauci alumni tanquam iactu Venereo fortunati, uniuersa raptim, aut certè pignora uniuersorum auferant: nos autem ludi fortunæ spectatores, proculq[ue] ab actu summoti, ut immunes, ita exortes, risum interdum rebus, interdum lacrymas suspiriaq[ue] accommodemus. Hæc enim non tam Democrito spectatore quàm Heraclito indigent. Hæc alea dudum Gallia omnis æui decus gloriamq[ue]; perdidit, ut parcissimè loquar. Verumenimue- Adagium Græcum. ro est in Græcorum prouerbio, superni Louis tesseras nun quam non aut cadere commodè, aut tandem euenire: quo intelligi uolunt, deum quum rebus humanis lentam quide[m] manum, sed incluctabilem admouit, cum euentum cuique rei dare solere, quem aut hominu[m] promerita, aut secus admussa postulauerint. Quare qui lusu antedicto immodicè creuerunt, cauere (ut opinor) etiam atque etiam debent, ne sibi propterea ninuopere gratulentur. Si enim deus uicissim alcam suam iccerit, isti qui nunc Venerem sibi cecidisse lætantur atque triumphant, uersa uice ludi, sero quidem casu, sed caniculari concident. Siquidem nec impostura fieri iudicio diuino potest, nec diuinæ iustitiæ præscribi ullo tempore aut titulo. Sui autem amor nimius, et charitas publica, tam inter se dissident, ut ne glutino quidem gerend

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-443.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. geredi magistratus uel honoris sociabilia esse possint. Tu demum igitur aula Franciæ rectè constituta esse dicetur, quum ij qui summam rerum tenebunt, sui & larium suo= rum obliuisci tantisper uidebuntur. Nunc autem ita ad a= ctum rerum honunes partim irrepere, partim irrumpere uidemus & prosilire, ut quos tenues et ieiunos uiderimus pridie, distentiores recinus cernamus postridie. En queis cum in tenebris micemus, ut in utranq[ue] aurem reges secu= ri, somno sopiri possint, qui huiuscemodi uicârijs atq[ue] ad= ministratoribus habenas rerum concrediderunt. At etiam homines eximium se decus meritos esse adeptos que cense bunt, si res dudum accisæ, benignitate diuina uberiores fie ri iam coepere citra pulueris tætum, ut est in prouerbio. Quasi uerò obscurum sit ductores ipsos ordinum impa= res grauioribus curis, consertis (ut aiunt) manibus opta= bundos, fatis omnia regenda permisisse, casuumq[ue] temeri= tati: quum interim populus alienæ culpæ poenas pendens (ut assolet) insulas ac fercula propitiatoria circunferens, ueniam & pacem superum, supinis ad aras manibus expo sceret atque exoraret. Num etiam (si dijs placet) proui= dentiam suam populo imputabunt ij qui auras omnes laxa menti securitatisq[ue] priuatæ captantes, in pacem tande ge= nialem fato auspice decidunt? Equidem sacrilegij instar esse putarem, si id quod præter hominum opinionem diui= nitus fatis ita competentibus euenit, humana prudetia ac= ceptum sibi ferri uellet, aut etiam sineret. Quis autem ne= scit quàm malè parati ad occasiones eramus, quàm undi= que deprehensi & stupetes, nisi deus nullo nostro merito impetum iræ suæ repressisset? Gratias igitur ob id habere & agere clemetiæ diuinæ, no[n] nostræ gratulari prudetiae debemus. Neque uerò ex illa iactatione foederum anniuer E 3 sario

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-444.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET sariorum satis ipsi uidemur in portu quædam fixi certi[us]; eosilij respexisse, nec pignus certum habemus pacis superum ueniæ que impetratæ. Quid ni enim has ego superum inducias potius quàm pacem uocandas esse putem, cum aspectum in coelum nos referre no[n] uideam? Simul ab istis Galcripetis metuo (ut aperte loquamur) qui nos semper è tranquillo in æstum atque in scopulu[m] auferunt, fatali Fræciæ calamitate. Hic facere no[n] possum, quin ad aliquantum spatij amoenioris excedam à proposito, animoq[ue]; obsequar meo, opere multo iam fatigato. Nam quum in mentem mihi earum rerum uenit, quas post decimum abhinc annum uidimus: mihi uidetur animaduersio diuina uelut lanista quidam præpotens totius propè Occidentis imperia inter se commisisse, nempe ut uicissim bella populi propulsantes & inferetes, iustitiæ supernæ poenas penderent insolentiæ, & tanquam sanguinem mitterent opulentiæ exuberantis. Atque ut reliquos omittam, nos in Italia rebus gestis froces, Venetis bellum utcunque indiximus, indictumq[ue]; strenuè gessimus cum contemptu hostium, atq[ue] ingenti uirium nostrarum fiducia id etiam mura felicitate uno prælio, ductu & auspicijs principis penè profligauimus. Huius clarissimæ victoriæ quum lauream non sceptris nostris alligare, sed in gremio summi Louis (ut aiunt) deponere deberemus (ancipiti enim alea prælium commissum suisse notum est, nec incrueto Marte confectum) pro eo ut benigni tatem diuinam summamq[ue]; potestatem agnosceremus, victoria ipsi stroces, subinde gigantea propè immanitate theomachiam meditari institimus, in superos'que uelitari: quu[m] interim & à nobis et ab hostibus sacrosancti liticines bellicum occineret. Heu fatalis furor utrarum que partium. Quid, malum? nos maiorum nostrorum pietas no[n] moue bat?

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-445.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 439 bat? illos heroicorum temporum sanctitatis non pudebat? An eius temporis fortasse in mentem non ueniebat, quum diuus Petrus Paulus que & eorum sequaces ecclesiæ ar= chitecti, no armorum splendentium fiducia infesti ad præ= lia grassabantur, sed cruce, sed innocentia freti, cætera in= ermes, ad castra CHRISTI tuenda in tumultu fla= grantissimæ charitatis classico ciebantur? < Alludere uide t ad conciliu[m] Pj fas indictum.> Nunc inania tantùm ipsi nomina tanto interuallo facti, etsi eorum de= mum maiestate apud populos sacrosancta, sacerdotum ordines primarij fastus suos obumbrant. O diram porten= tosamq; uecordiam sacrosancta potestatis. Quis enim un= quam tantùm animo concepit nefas, ut sacerdotum culmè, ut cleri magister, ut sacrorum summus opifex, manus in= auguratrices, ab altaris operatu adhuc calentes, in fami= liam domini armare sustineret? ut animo plus quàm gla= diatorio grassaretur ad Christiani nomunis columè mun= do stupente delendum? & nunc mysticum illum ensem cæ sim punctimq; irrito (ut credimus) proposito uibraret, nunc à Marte sanguinariam frameam mutuaretur, & co[m] sternatos diris execrationibus (quæ fortasse in eum ipsæ uerterunt) ad internecionem quoque persequi connitere= tur? En quos pedes, quas manus libes exosculare, inde ut os cruëtum ac pollutum referres. Miserum uerò te tum Iu li, atque intemperijs actu, qui usqueadeo iræ cæcæ indul= gedum putaris. Tute ut trásuersus & præceps uesana ani mi cæcitate raperere? & nec te, nec decoru[m] maiestatis bea tissimæ præ odio respiceres, sed ordinem amplissimum, sed senatum illum purpuratum, præcipua ueneratione insi= gnem, sed Libani gloriam splendoremq; tecum rapies, inui tum bona ex parte et mussitatem, arcis ecclesiæ ruina nos obruere teq; adeò ipsum cuperes? orbem etiam penè totu[m] E 4 conc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-446.png

Transcription: ATR-1

G. EVD. DE ASSE ET concuteres, fulminibus ciendis intorquendisq[ue] collabefactum? ut nos odio & inuidia flagranteis, igneq[ue] deinde ardentes, toruis istis oculis inspiceres? nec ia recusares, quin in rogum nostrum flamantem uoti compos insilires? Proh superi immortales? tantum ne de summo sanctuarij uertice licuit malesuadæ noxæ, ut æstro uindictæ plusquam Atreiæ perctum per fas ageret nefas que præcipitem, ut uel corpus animumq[ue] in busto inimicorum properaret ire perditum? Non fuit iræ efferatissimæ satis, retro nos in fines fulmine perterrefactos egisse, italiæ perditè nobis adamatæ possessione cedentes cum fremutu genutú que, nisi de æris insuper ac focis dimicare, extremaq[ue] deinde exempla timere coëgisset: quum interim sub ipso lanista sanguinario totus propemodum hic orbis nobiscum pariter digladiaretur animo infestissimo. Vbi nam erat igitur ille zelus domini, quæ est ira iusta læsæ aut imminutæ uindex diuinæ maiestatis? Hoc enim demum signifero in aciem prodire sacris cohortibus fas est, siquando prodire fas est. Num tandem igitur ille ex æde Charitatis aut Fidei sacello ancilia prompterat, & signa cruciatæ? Ecquid igitur cum pudebat seruum dei se uocare, cum Franciam Christianorum decus semper, & pontificum olim religionisq[ue] asylum, bustis iste Gallicis insignire gestiret? quum sacerdos septuagenarius, Christi pacis conditoris & parentis legatus, Bel lonæ sacris operaretur: cui cum generis humani luculento dispendio litare contendebat, idq[ue] tum, quum profanu[m] uulgus ad delubra pacis & concordiæ miserabili specie supplicationes inibat? Enimuero uisendum spectaculum, patrem non modò sanctissimum, sed etiam senio & canitie spectabilem, quasi ad tumultum Gallicum è Belonæ fano suos euocatos cientem, no[n] trabea, non augustis insignibus uene Alludit ad eum locum qui olim Romæ busla Gallica dictus est ob Gallos quondam Camilli tempore aceruarim illic sepultos.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-447.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 441 uenerâdum, non pòtificijs gestaminibus sacrosanctum, sed paludamento & cultu barbarico conspicuum: sed furiali (ut ita dicam) confidetia succinctum, pulmunibus illis bruitis & inanibus luridum, emunente in truci uultu cultu que spirituum atrocitate. Profectò nos uidimus paucis annis multa quæ prorsus maiora fide posteris uidebuntur. Hoc turbine, hac procella luxata ecclesiasticæ autoritatis ac disciplinæ compage, quo nam modo fides recta, nisi clauis trabalibus & æternis fixa, sacrisq[ue] monumentis semel affirmata co[n]stabilitaq[ue], stetisset? Verùm o superiboni, quàm præstò manus ipsa dei affuit, quondam ipsa ecclesiæ architectatrix? Quam autem eadem ipsa ueluti num[m]e tragicum (ut dicitur) e machina necopinatò uisa est præsentissima opitulatrix? Nam illo pontifice de medio mox sublato, < Leonis X. præconiu> hunc murificis comitijs eade[m] manus suffecit, intestini protinus externiq[ue] belli pacificatorem, qui caliginem sanctuario domini incubantem discussurus haud dubiè existimatur, coeli que liberum aspectum omnino redditurus: quum etiam eadem manus diuina Iulium ipsum ante mortem Titanici sceleris cordolio tetigisse crederetur, ut utar uerbo comuco in re prorsus tragica. Nos tam[m]e eas poenas (ut ingenuè fatear quod negare non possum) meritò pependimus, ob uictorias (ut iam dixi) luculentas semper insolentes, ne non planè Galli, priscoru[m]q[ue] simules Fraci, nunc esse uideamur. Siquidem supradictarum rerum religione obstrictis Gallicarum copiaru[m] animus. (ferre enim diu piaculi religionem uiri Christianissimu nequeunt) idem qui à nostris deus in rebus secundis no[n] agnitus fuerat, ex fauore mox in iram uersus (si tam[m]e irasci deus potest) lymphatico primùm pauore consternatos retro egit in Franciam: deinde etiam classicis circu[m]sonantibus pautanters, de aris E 5 ac

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-448.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ac laribus dimicare delicias suas Francos, aut certè tergiuersari coëgit. Quo tumultu ac dedecore quum iam multum poenarum uidereimur superis pependisse, nec ideo uecordiam nostram expiatam esse putaremus: hostes autem rursus bellum & tumultum inferre, nos propulsare pigeret (neque enim satis iam animorum nobis, præsertim quu[m] alibi manus nostræ distineretur: neque illis satis copiarum aut apparatus fuisse dictitatur) factum est omnia moderante prouidentia, utrisque ut commoda pax esse crederetur, fremete tum Sinone aquilisero, qui libens incedia miscere magno tumultu solebat, & rursus extinguere, in utranq[ue] partem alternans, sæpe leues ob causas atque indignissimas. Ita animaduersio diuina ut lanista placidus ac clemens, duos populos ad internecionem iamiam digladiaturos, medio in certamine diremit, co[n]tenta (ut spero) ad sanitatem & modestiam utrosq[ue] redegisse. Inuidia enim apud superos utrinq[ue] flagrabamus ob redundateis opes. I amq[ue] eò uentum putabatur, ut illi hausturi propediem de fece, nos etiam resecturi de uiuo uideremur. Tametsi in ea sum opinione, ut nobis improuisa tempestate iactatis, una & altera (ut dicitur) anchora sicca restaret, si gubernandi satis nari in tumultu atq[ue] in trepidatione fuissemus. Qua[n]do enim Francia omnibus rebus instructa, deo quidem non aduerso, undique deprehensa est, atque ad incitos redacta? ut est in prouerbio. Ecce autem rursus hic mihi uereri subit, ne in geniali foedere præteritorum nobis obliuio surrepat, & ueluti rude donatos nos esse diuinitus existimemus, quasi iterum nobis bellum non timendum sit, duntaxat pro portis propulsandum, pro laribus, pro pignoribus. Nam ne nusquam belligeremus, inquies noster animus ferre nullo modo potest. Sic opes iam nimias con- teri

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-449.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 443 teri bello continenti necesse est, et referre dicunt nostroru[m] quorundam ærarij dispensatorum, principes à rebus bellicis nunquam esse seriatos, ne tranquillo rerum statu rationes ipsis recognoscere uacet. O beatam futurâ Galliâ, si tam ei contigisset heros habere frugi, quàm bonos habe re solet. Nam mancipia, ut quæ maximè unquam prouinicia, dicto habet audientia, etiam si suum ius seruientibus constat, æquitate domunatium. I amprimum in ea summum Liberi patris cum Cerere certamen, ut uini nobilitates no[n] < Francix bona.> possis sine nomenclatoris opera numerare. Mitto temperiem coeli & clemetiam, & quòd utriusque maris cinetu & commercio commodè comuterq[ue] habitatur. soli ubertas tata est in uniuersum etiam inter inopes frugum sterilesq[ue] prouincias, ut quasi annonæ præfecturam sub cardine nostro gerere existimemur, prorsus (absit inuidia uerbo) ut ieiunia indicere finitimis, uictum que abstemium cum libuit possimus, quum sume (ut ita dicam) Occidentis arare uideamur, si in uniuersum fiat æstimatio. Adde animorum alacritatem ad res omnes inceptandas, tum dexteritatem corporum impigram atque eximam ad uices obeundas: quibus si mulitaris disciplina constantiam addidisset, nihil esset utique quod in nobis ab exteris requireretur. nam nostris quidem satisfacere nullo modo possumus, ut antea dictum est, qui nos in ordinem nuper Barbarorum coëgissee dicuntur, nec disciplinas nobis politicas, nec prudentiam concedentes. Equidem proborum hominum esse non puto, ingenitam simplicitatem in Francis improbare, quæ in latebris mentis insidias condere non didicit. Atqui nisi Genius Francici diadematis iam inde ab incremento sceptrorum ita ferme semper tulisset, ut oculis & auribus alienis uti, decus esse regium crederetur, sicq[ue] sæpe fieret impe

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-450.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET imperij magni potentes, semisses, quincunces atque trien= tes, ut fortuna tulit, homines, qui imperandi uetandiq[ue]; im= potentes esse in actu rerum deprehenduntur: qua sumus rerum omnium instructi commoditate, Persici quodammo do regni nunc instar obtineremus. Cui enim tandem pro= uinciæ itidem datum est, omnia ut pacis belliq[ue]; subsidia, et sua, & (quod dicitur) in numerato haberet: Ita nobis co= piæ uostræ equestres stato perpetuoq[ue]; stipedio descriptæ, in turmasq[ue]; centenarias quinquagenarias que c[on]turiatæ, non dico præstò sunt, si ad delectum edictumq[ue]; citentur, sed etiam in procinctu, & arrectæ ad bellicum exaudien= dum: ex quibus centurias habemus cum ad præsidia regni omni in parte collocatas, tum uerò ad incerta casuum sta= tiones agenteis, in quascunque partes incubuerit tumul= tus, protinus coituras. Quòd si & alias quoque succentu riari oporteat, abunde est iuuentutis ad sacramentum pa= ratæ, imperiaq[ue]; manentis. Propter has aliasq[ue] prouinciæ præstantias, Francia ab externis inter primas prouinciæ= rum libentissimè & uisitur et habitatur: quippe uisendam eam singularis præterea hospitalitas facit: incolendam au tem, omnium rerum expetendaru[m] exteris commoditas. Sed & si nulite externo accersitoq[ue]; uti libeat, pecunia largè superest & annona, unde alere copias, & autorare peren ni stipendio possimus. quanquam per hosce annos infelici= ter id experiri statuimus, ut ferè omnia agi præposterè coe < Xenomania.> pta sunt fatali dementia. Si quidem eo errore quæ Græci Xe= nomania appellant, id est nimiu[m] & incosultum externoru[m] studium, luculenta clades illata rusticam plebem afflixit. Cernere erat & nostrum & externum nulitem plebeculæ penu saginatum, ultro etiam temulentu[m] illudere quasi ui= ctis: quum interim muselli, & egentes & sicci, alijs super alias

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-451.png

Transcription: ATR-1 2

alias collationibus in desidis stipendia militis omnia corra dere atq[ue] eo amplius corrogare cogerentur, & (quod si= ne gemitu meminisse nemo potest) interdum nexum inire, ut est formulæ exigendi tributi, si pignora capi nequeat. Sed sic est uisum diri temporis interregibus, quibus ipsis placere patrium nihil potest, quicq[ue] ante pedes positos tra silientes, in Colchos nobis aut Basternas petedos uiros pu tant. ob quod eos non dubiè biennij epinicia manet, ab ijs (ut opinor) decatanda, qui eorum olim actui supererunt. Sedenim (o miram uim numinis) sic libitum est prouiden= tiæ (quæ res & uires mortalium temperat, omniaq[ue]; à se facta pro poestate moderatur: cuius rei ratione inire mor tales no[n] nisi co[n]fusam aut ambigam possunt) ut tantæ re= rum nostrarum competentiæ consilium perinde publicum non suppeteret: ne si bonis in rebus Franciæ & copiosis, bonam quoque m[anu]tem reipub. circu[m]spectamq[ue]; dedisset, fi= nitimos fortasse Gallia longissimè summoueret. Priuatim autem nostros co[n]silio & solertia defici ego certè non cen seo, ac ne eos quidem ipsos qui in medium co[n]sulere nobis existimari uolunt, ut quos in augenda re priuata & stre= nuè & solerter operam nauare uideamus. Hinc illi subiti penates imaginum nouarum, luminibus nunc officientes antiquissimæ cuiusque domus & generosissimæ. Scilicet hic est ille orbis fatorum scitorumq[ue]; prouidentiæ, quo ge= nus humanu[m] & digito & nutu dei uertitur: in quo emer= genteis alias in solem familias, alias sideteis in tenebras ui demus, inuicem inter se sursum deorsumq[ue]; impellentes & summouentes: quæ uicissitudo facit ut alternis floreat exo lescantq[ue]; interituræ tandem stirpes tum priuatæ, tu[m] prin= cipes. Verùm hoc ridiculum, quòd qui ad centesimum se nepotem animi destinatione propagant, illustrem sibi fa= mam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-452.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET mam in omne æuum pollicentes, sæpe intra primos nepotes stirpitus exolescût: & tam friuola spe homines, certam & diuinitus oblatam atque expositam mutabunt æternitatem? Cæterùm quidnam in causa esse dicemus quamobrem qui suis commodis suorum que consulere bene ac feliciter norunt, ijsdem rebus ipsi publicis prospicere non perinde uideantur? Nempe quòd aulicis institutis cauetur, ne quid è republica esse uideatur aut principis, quod non idem cessurum in rem priuatam paucorumq[ue] manifestò intelligatur: nec rursus aliquid publicè turpe, quod priuatim aut honorificum esse possit, aut luculenter co[m]pendiosum. Non item uice uersa, quicquid publicè aut honestum aut utile sit, id ut ad singulos quoque eorum pertinere uideatur. Nihil enim moribus huius ætatis publicum præter aërem & pluuiam censetur, cætera non tam publica esse, quàm exposita existimantur, in eorum utique prædam cessura, qui anteuertere uerecundis & probis, ac præripere possint. < Alludit ad uerbum iuriiperitorum.> Sic aulica uigilantibus strenuisq[ue] opitulari iura ferunt, uirtutisq[ue] præmia concedere improbè sæpenumero procaciter que occupanti. Proinde nulli iam in Gallia publica commoda domum suam auertisse fraudi fuisse foreq[ue] existimatur, aut noxam publicè, quanta sit illa cunque, nocuisse, qui quidem ipse, eius ue amici in libras damni dati, unciolis decidere singulis non grauetur, & ea sit solertia, ut uti foro norit. Quo fit ut tam maximè ferè actui summo præpositorum diuitiæ circunfluant, quàm maximè uires opes que publicæ & priuatorum facultates exhauriuntur: sicut in ægris corporibus lien & uenter pellacia duo membra, tum maximè redundare dicuntur, quîcætera exacta defecta que uidentur. Quòd siquando nonnulli, ut irudines distentæ, caput in sorptu popularis sang < Irudo est sanguisuga.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-453.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 447 sanguinis uisi sunt reliquisse, longo iam interuallo reditu rum id exemplum non timetur, præsertim quando quod olim capitale censebatur, nunc impulsis legibus atq[ue] affli= ctis, non tam criminosum ipsum, quàm contumeliosum es= se coepit. Cotumeliosum? imò uerò ingeniosum inter istos beatos & fortunatos, atque etiam palmarium, ut pote in= ter quos nihil ignominiosius egenti innocentia aut ridicu losius esse credatur. Simul enim hominum fidem atq[ue] exi= stimationem cum re & censu concidere arbitrantur. Iam uerò quu[m] hoc semper habuit Gallia, ut bona sua interdu[m] ipsa nesciret, interdu[m] scire nollet, tum uerò illa præ grauat indignitas, & optimum queq[ue] enecat (si id effari fas est, quod nequit non expectorari, ut eo uerbo utar) quòd am= plissima familiadomini beati et copiosi, atriensiu[m] paucoru[m] regitur arbitratu: qui accepti expesiq[ue] paginas luculétas habentes in potestate, in rem priuatam iuxtà atque pu= blicam uersa, publicæ rei expensare licenter impuné que uidentur, necessitudini & obsequio gratiosè ea tribuëtes, quæ uirtuti officiosæ & industriæ debebantur. unde fa= ctum est ut ad summum dedecus res nostræ paucis an= nis non semel deuenerint. Quid enim per deum rerum nostrarum olim fortunatorem, quid inquam non modò iniquius, sed etiam ad speciem maiestatis huius regni indignius ac foedius esse potest, quàm quòd inertes quidam homines, atque ab omni actu memorabili feria= ti, in Prytaneo (ut ita dicam) exuberante saginantur cum suis clientelis, tanquam de republica aut principe meriti præclarissimè? Quid perniciosius, quàm quòd ij nunc demensum unicuique pro potestate statuunt, qui meritos ab immeritis, dignos ab indignis, lectores seruos à mediastinis, non magis internoscere didicerunt, quàm litera

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-454.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET literarum nescij doctos ab imperitis? Qui etiam si id facere quoquo modo nouerint, tamen frugi bonæ homines, aut aliquo artificio comendabiles, n[on]quam aut nequitia præditis aut uerberonibus seruis censeant præferendos, quoru[m] quidem opera non in rebus domunicis, sed peculiaribus, arbitratu suo uti possint. Ita dominicum ipsum nomen tantarum indignitatum inuidiæ objiciunt. Omnia enim imperas se dominus dictitatur, quæ paucis dispensatorum commoda sunt, uel utcunq[ue] complacita. Horum præcipuè interest (id quod quidam nuper astruxisse dicuntur) solertes & cordatos in Francia non esse, ut qui hac uia grassantibus ad peculium augendum ultra modu[m] seruilem, fastigiumq[ue] priuatum, perinde conniuetiam non possent patientiamq[ue] accommodare. Verùm enim ex hoc iam instituto eò u[n]ctum est, ut quàm optimè quisque de republica meritus est, tam pessimè plerunque de eo principes mereâtur. Quippe aliter fieri non potest, quum huiusmodi administri non modò dispensationibus, sed etiam admissionibus in prætorio præsint. Quòd si pauci interdum ad aulæ penetralia non exoratis istis admissionalibus euasere, uiri uel doctrina præditi & solertia, uel grauitate & probitate laudabiles & eximij, dicere ausim, uel maioribus eos satis eousq[ue] eua sisse, uel (quod æquè rarum est) benigno aliquo sidere insinuatos, ui maioris ingenij fortunam sibi finxisse. Ex ea ferè nota uidimus Petrum Cothardum summæ curiæ Luetetianæ principem, & Guidonem à Rupesorti Cancellarium Franciæ. Legum tutorem, morum ordinum que censorem, ac togatorum uerticem, hoc nomine significamus, quem & pleniore & feliciore nomine Nomophylacam appellare possemus, si aures hodie hanc uocem non respuerent. Horum autem duorum potissimùm ideo Cancellarius Guido à Rupe forti. Nomophylax.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-455.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 449 ideo meminisse me iuuat, quòd eorum nominibus appel= landis quum in memoria feliciorum temporum acquiesce re mihi uideor, inani que præteritorum meditatione re= creari, tum uerò assètationi & gratiæ nihil dedisse dicar: utpote qui nec ab ipsis iam mortuis, nec ab eoru[m] sequacib[us], qui ferme iam nullisunt, gratiam inire sperem. Quos autem uiuos colebamus, omni que obseruantia dignos es= se censebamus, utinam memoriæ perpetuæ uel nunc uel in posterum consecrare possemus, uiros quidem illos di= uersissimis ingenijs æquè de literis ferme literatis que me= ritos. Ille muro lepore studiosos exosculans, nostros & externos benignè adiuuabat, festiuus, facetus, beneficis, comitate, iucunditate, & morum facilitate nulli homunum secundus: ut uno uerbo absoluam, præsidiu[m] subsidiumq; omnium qui Mineruæ sacramento dixisse profiterentur. nam & ipse muro lepore inter ingeniosos literatos que præditus erat. Hunc illi aduersam per diametrum genitu ram habuisse diceres, ut Democrito Heraclitum ex aduer so stetisse produnt, sed sub uultuosa illa facie, & propè di xerim truculenta, summa omnia latebant etiam ad huma= nitatem pertinentia. Nihil autem amplius in eo cognoui= mus (quum omnia essent amplissima) quàm quòd æquabi= lem animi præstantiam in aula imperiosa, uersabili atque morosa seruauit ad extremum, non ut in eo trucem ani= mum, aut uitæ infensum esse diceres, sed citra ignauia[m] cir= cunspectum, & generosè cautum, tempori ita cedentem, ut consortis (quod aiunt) manibus integritatem retenta= ret. Quo temperamento in loco sanè lubrico, non sine optimatum plausu stetit, qui nùrè increbruit eo de medio sublato. posteritatis enim dissimilitudine, desiderium eius in dies magis ac magis sensimus. Hic adhuc unus nu= F meros

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-456.png

Transcription: ATR-1

meros omneis implesse geredi iam summi magistratus existimatur. Fuit ingenio summo, doctrina (ut inter prudentes) præstantissima, memoria longè æqualium tenacissima, animo sibi semper instanti, uoluptatu uel nescius, uel contemptor. In illa celebritate ac strepitu aulico homunens apud sese dixisses semper esse. Reprehensus fuit à multis (ne ab omni eum culpa uidear uindicasse) quòd dicerent eum ad rem paulo auidiorem (ut seculo adhuc uerecudiore) fuisse, tum iræ præcipiti non satis temperasse, & nihilo secius omnes probum fuisse eum uirum non negant, ij quidem certè qui à uero no[n] aberrant priuata simultate perciti. E quidem ut iram in eo præcipitem expertus sum, qui cum eo sæpe negocium habui in munere publico, ita contendere ausim, omnium iracudorum maleficam ipsum minimè habuisse iracundiam. Fuit enim huiusmodi, ut mira animi æquitate uerba propemodum iurgiosa redirascé tium ferret, duntaxat liberaliora, etiam si in repræsenti ægrè ferre admodum uideretur. Videlicet uir ingenui & Catoniani spiritus, nemini fraudi esse uoluit generosè libertatem in quenquam usurpasse, eorum quidem certè, quos malè sibi conscios non esse intelligebat. alioquin uerò quis negat nemini unquam homini mores undique absolutos fuisse? Atque haud scio an laudi id uerti debeat, uirum natura biliosum, & iræ intemperantem, nunquam tamen iræ ad uindictam usque obsecutum fuisse. Eidem quum comitas in seueritate tristioris naturæ culpa defuit, omnium tamen quos quisquam bodie meminit, gratiosus & suffragator ueracissimè fuit. Neque enim, ut bodierri homines, aut fumos uenditare solebat, aut sæpius appellari de pollicitatione aut promisso serebat. Nec ut ueteratores aulici & flexiloqui solent, ancipites postulato- res &

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-457.png

Transcription: ATR-1

res & susp[er]sos ambitu lustrali tenebat & enecabat. Se= mel suffragium suum aut spondebat aut negabat, fronte ut tristi, ita nimiè aulica & fallaci. Opitulator non mo= dò benignus tempore imperiosissimo, sed etiam strenuus & peruicax: tanta animu acrimonia & solertia, ut nullum serè moribus commendatum, tuendum susceperit, quem non & pertulerit ad finem destinatum. Hic (ut ita dicam) Corculus in summa talis fuit, ut quum omneis flexus auli= cos occasionesq[ue] memoria teneret, nimiè tamen aulicus esse uoluerit & uersipellus: eorum dissimilimus, quos ho= die hoc nomine uersari decimo quoque uerbo atque obso= lescere in ore uulgi non pudet, homines perfictæ frontis, imò planos improbissimos, quos imposturam factitare ore iuuat renidenti, eosq[ue] petitores frustrari & ludere, quos aulicæ uersutiæ rudimentum non posuisse sentiunt. Alios ex Chrestologorum natione nouimus mellito & medica= to sermone afficientes animos flagitantium, ut gaudio perfusos ab eis discedere sæpe uideas, & spe bona lacta= tos & gesti[n]teis, sed post intellectam tandem ludificationem, diras ijsdem imprecanteis, quibus quidam obaudien= tes (ò improbum sermonem) fortunari sese dictitant. En artes & disciplinas quas aulica philosophia profitetur: quibus præditi iam nonnulli domesticis pridem institutis clarissimi, nunc aduerso rumore inter aulicos agunt, etia[m] si se suos'que secundis numinibus aulicis euasisse gratu= lantur. Qui autem eius academiae decretis iam perimbu= ti fuerunt, eos ad frugem aliquam bonam ciuilis & æ= quabilis uitæ redire per quàm rarum est. Huiuscemodi au= tem apud nos aulicastri degentes in oppidis uocitantur à populo, quo uerbo tam Aristippeos quàm Ephecti= eos ueluti philosophos Scepticos que significant: illos F 2 salutige

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-458.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET salutigeros, & uerborum comitate morigeros, hos cunctatores & hæsitatores appellicantes, nulli uel amicitiæ ipsos uel causæ ita unquam addictos, quin statim cum fortuna transire parati sint. Sic enim homines Aeolidæ, uersatiles ad omnem aulicam auram animos aiunt sapietum esse debere. Quo fit ut municipes inuicem admonentes, uulgo eos in cornu foenum ferre dictitent, ut inquit Poëtæ lepidissimus. At Guido ne in Ironum quidem conuëtu dissimulator fuisse dictus est (quod quidem ipsi uerti à quoquam uitio possit) alioquin ingenij & doctrinæ & seueritatis maiestate maiores æqualesq[ue] loqissimè summones, ut tum opinio fuit constans. Cuius utinam sublimitas non etiam luminibus posteritatis obstruxisse uideatur. Eam enim formam summi honoris inchoauerat, cuius præscriptis qui succederet, propius'ue accederet, nemo adhuc repertus est: ut Veneris quondam Coæ tabulam ijsdem lineamentis qui absolveret, Apellis successor nusquam potuit inueniri. Etenim qui ei proximus fuit, sextus aut septimus magis quàm secundus ei fuit. Mortuus autem est uirtutis commendatione sera cognitus, quum tristitia & seueritate popularis esse coepisset. Quare illi ex aduerso ac successori co[n]tigit. neq[ue] enim ipse ut Fhidiæ signum (quod aiunt) statim aspectus & probatus est, sed primore aduen tu nec plausibilis nec gratiosus, decendens tandem omnibus non iniquis desiderium sui non modicum reliquit: ma iusq[ue] olim fortasse in dies id futurum est. Alter contrà magna hominum expectatione exceptus, præsumpta'que ex præterito opinione gratus, incundo etiam magistratu uibrans ac coruscans extitit, sed illico à sese desciscens, euanido splendore etiam cessit in prioris gloriam. Quippe ut inclusa in funda annuli bratteola fulgêtem suapte ui carbunculu[m]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-459.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 453 bunculum flagrantiorem reddit: sic successore prouinciæ longè inferiore atque obscuriore subiecto, decessoris illu= stris gloria intentius resplendescit: quo maiore co[n]tentio= ne animi adnitendum erit ijs qui in posterum eum bonoré gesturi sunt. Heroicæ enim uirtutis exuuias gestare, non cuiusuis est capitis, etiam primæ notæ. Sed sunt qui à for= tuna quous modo sublati, cum in digitos assurrexerunt, suam ipsi stupidè murantur magnitudinem. Vtinam autem illi Herculi Theseus aliquis me uiuo suboriatur, qui mon= stra Reip. ab eius obitu enata, præstantissimæ uirtutis eius æmulatione tollat. Eius mors publicè haud dubiè acerba, mihi priuatim quoq[ue] luctuosa, omnibus ijs incommodissi= ma fuit, qui honestarum rerum studio fortunam sibi factu= ri uidebantur. Quod genus hominum quum maximè pla= citurum in aula speraretur, frigere statim ubique eo mor= tuo coepit. Siquidem tantum momentum supremis in fasci bus esse iam notum est, ut quam in partem mores eius uer= gant qui eum honorem gerit, eiuscemodi bona ex parte primarios ordines sortiamur. Nam quum in eius sodali= tio & comitatu uelut seminariu[m] antistitum & magistra= tuum habere Francia iam coeperit, fit ut ea in officina po litos uel uiros uel homines uenerari quo iure quaq[ue] iniu= ria cogamur. Quare si diutius illi uiro ex sinu (ut ita di= cam) probæ beneficentiæ edito, inter uiuos esse supersti= tesq[ue] licuisset, & literatos utiq[ue] uiros, & de meliore nota in scenam productos aulicam ciuilemq[ue] uidissemus. Hoc enim nemo unquam à bonorum causa, quos quidem com= perisset & explorasset, aut firmius aut animosius stetit. quanquam sibi quidem ipse certè & gloriæ satis, studio= sis & pudetibus qui productore & commedatore ad ty= rocinium indigent, parum, per, inquam, parum uixit, ipse. E 3 uerò

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-460.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uerò reipublicæ paululum tam salubris enim sideris occasu, sæua mox orta tempestas, turbinibus rapidis res Gallicas in omneis coeli plagas diuentilare coepit: qui duorum hominum spiritibus immodicis excitati, quum eoru[m] quoq[ue] obitu consopiti esse uiderentur, ingenti stupore homunum extiterunt inauditæ calamitates: quibus quum par nemo iam in aula superesset, Gallia tum primum animos despondere uisa est, retuso etiam illo mucerone incudi strenuè certam nis, gēti peculiari, id est primore Martis impetu, quo maximè ualere nostri existimantur. Simul rei summæ gubernacula, laurea partim excussa, partim emarcescente, omnium ordinum ore redijsse ad triarios dictitabantur. Verùm ille à Rupe forti faustum cognomen sortitus, eum semper animum circa honestatis studiosos, modestiæq[ue] tenaces præstitit (etiam si remittere frontem atque supercilium ne ijs quidem ipsis uideretur) ut eius obitus diem atru[m] & funestum semper habere debeant. Qui autem eius institutis insistere noluerunt, iam inde eo uiuo uirtuti eius insensi, huiusmodi fuerunt, partim ut priuatis studijs summi rerum actus fastigium inclinasse, magistratumq[ue] censuram (ut ita dicam) delumbasse uideantur: partim ut ex suo contubernio literatos & doctos exegisse iudicari debeant, eorumq[ue] affines, ambitionis ass[er]tationisq[ue] nescios. & sic quoque uiri improbi delectu eius cemodi hominum delectari sese dicere consueuerunt, ut omnia ferme uiri aulici diuersissima actionibus suis animiq[ue] sententiæ proloquuntur, impudetia quorundam tam putida, ut aures desecatæ, harumq[ue] rerum insolentes, haurire hæc mendaciæ sine nausea quadam stomachosæ indignationis nequeant. Nihil autem est indignius, quàm quòd sic quoque fallere sperant ipsi nos, intra pomæria & natos & institutos. Ostultim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-461.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 455 O'stultam & ridiculam opinionem, si quidem ita putant: impudentem & capitalem sermonem, si non putant. Sed il ludere proteruè atque improbè eorum gaudent conniuentiæ, quibus cum collo quuntur, quum interim ne tantulum quidem ipsi còmouere se in illo regni theatre extra nume ros possint aut probitatis aut honestatis, quin aut risu statim acrium spectatorum, aut aduerso murmure excipiantur omnium cuneoru[m] usqueadeo qui suspici se supra alios uolunt, uel agentes ipsi uel loquentes latere nos nequeu[n]t. Non'ne quæ in adytis aulæ, quasiq[ue] intra scenam ac post uelum aguntur, quæ illi[us] numina, quibus que sacris uictimusq[ue] colantur, solenne est nobis anniuersarijs ludis uelut ex proscenio audire? satyricisq[ue] actibus ita in rem præsentem perduci, ac si reducto uelo opertanea sacra introspicere permutteremur? Quî igitur fieri id posse dicamus? Nempe quòd Aius ille (ut ita dicam) Locutius arcanum nihil esse sinit eorum quæ in aula geruntur, aguntur, aut summussim dicuntur. Quod enim ad uniuersos pertinet, id palam quoq[ue] uult & facit omnibus ordinibus esse. Sed beatu[m] illud diuersoru[m], illi tatum qui intus sunt, rimis perlucere nesciunt. Proh superi immortales num quisquam sodali & contubernali uel etiam familiæ notior esse potest, quàm omnes eorum mores & habitus, omnes status, flexus, affectiones, motus corporis animiq[ue], omnes uultuu[m] species & aspectuum, omnibus nobis notæ sunt istorum, qui sese & nos & omnes pulchrè latere putant? Quanta[m] igitur cautio[n]e, quàm circu[m]spectè, quàm religiosè in suo se actu gerere, uel alieno inferre debet, q[ui] acribus oculis theatri amplissimu[m] sese circu[m]spici sentiu[n]t? Sed quis eos hoc sentire credat, q[ui]bus in re sibi gerèda satagetibus omnibusq[ue] sensibus occupatis, còsulere famæ no[n] uacat? Atq[ue] si oculus cuneoru[m] F 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-462.png

Transcription: ATR-1

cuncorum inseruire non uacabat, aut si non magnopere id referre existimabat, uel ordinum ipsi oculis uel orche- stræ certè inseruire debebant. Hoc enim memunisse oportebat, qui existimationi olim suæ consulere neglexerunt, de ijs aliquando publicè grauiter esse consultum. Verùm hæc iam terricula infantium aut nouitiorum esse creduntur. Periti autem rerum, & quos ueteratores uocant au- licos, arcem sibi impunitatis nuper præstruxisse existimantur, cum immanium opum propugnaculis tutam, tum ue- ro ualidis præsidijs contractaru[m] affinitatum necessitudi- numq[ue] firmatam, quâ expugnare nulla uis iudicioru[m], nulla constituendæ reipublicæ formula ualeat. Pessimè uerò de se mereri iam putantur, qui uel famæ detrimento comodis suis non co[n]sulunt interim d[omi]ni disp[er]esant. Inane enim & ie- iunum nunc aucupiu[m] famæ esse creditur, fortunis suis au- gendis quoquo modo parcere, ut integritatis opinionem honestatisq[ue] tueantur. Proinde no[n] ita pridem qui rerum po- tiebantur, scenicoru[m] figuras uerecundis auribus transmit- tere aut deuorare uidebantur: hanc loquendi libertatem moribus atq[ue] usu confirmatâ tolli no[n] posse Fracis iure no[n] violato intelligentes. Nunc uerò aures istoru[m] sensim cauillis ita occalluisse atq[ue] insueuisse uidemus, ut inter theatri- cas personas prodire optabile ia[m] esse coeperit quorundam opinione, qui non nisi beatoru[m] & copiosorum nomina in argumentis Satyricis frequentari dictitat: quadò illi acto- res auriti capitij licentia atque impunitate, summum ferè quodq[ue] caput salibus suis perficant. Vnde eò rem tandem uidemus euasisse, ut quæ olim uitia figuratè maximoq[ue] cu[m] lepore allegoriaru[m] carpebantur in summis magistratibus, quum uel Satyri cauillabundi inducerentur, uel uitia ipsa personata prosopopoeias in scenam prodirent, in ijs quas uulgo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-463.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 457 uulgò moralitates, nos antiquo uocabulo ethologias ap= pellamus: ea nunc Satyrico felle insulsè & simpliciter, ac sine uenustate schematum enuncientur, uidelicet quòd li= centia peccandi perijssè frontem, ut inquit ille, de rebus ar bitrantur. En quibus seruire, quos colere & obseruare, quorum uoluntati lenocinari, deniq[ue] quibus grauitatis & doctrinæ, atq[ue] omnium ingenij ornamentoru[m] fasceis sum= mittere necesse est: eos quidem, qui aliquo in numero ha= beri in Francia concupiuerint: ut mirari iam homines de= sinant, quòd rari sapientes & cruditi in rerum nostraru[m] administratione uisantur. Nam ij quorum maximè inter= est res probè administrari, quum in speculis esse deberet, V calegontes ferè sub tecto securi rerum euentuumq[ue] dor mitant, ne discrimine quidem ipsi nuper sumigante ueter= num excutientes. Hic est status ferè Fræciæ, qui si aliqua[n]do ipse rectè at que ordine constitutus fuerit, ut ij ultrà in puppi ne imperitent, qui uel in transtris sedere, uel inter uectores quouis loco esse deberent, tam opulenta, ut opi= nor, erit Gallia, quàm priscis temporibus Hispania & Persis fuisse perhibentur. Rex quidam Franciæ, Ludoui= cus, ut opinor, undecimus, quum sermo aliquando inter eum & Legatos magni cuiusdam principis incidisset de pro= uinciarum opulentia, illi[us]; magnificè de suis sentire rebus opibusq[ue]; uiderentur, respondisse ita fertur, ut diceret præ= tum se & graminosum & latè patens habere, quodq[ue] to ties fieret restibile, quoties uisum esset foenisecio opus es= se. Quo dicto significare uolebat, nunquam non imperata tributa populos sibi subditos obedienter co[n]festimq[ue]; pepè disse. Nos aute[m] sic actum esse per hosce annos cu[m] populis Franciæ scimus, ut eode[m] anno una & altera accessione tri buta, modò dimidio, modò altero tanto, nonnunqua[m] etiam F 5 sesquiplo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-464.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sesquiplo excreuerint, tanta animorum æquitate, ut uicem principis plebem etiam dolentè uideres, audiresq[ue], qui tot in curas ipse rebus gerendis distingeretur: no[n] aliter ac si ab eadem samenti altera & tertia seges demeteretur in Francia, aut si ex noualibus spicilegium instar iustæ mes= sis existeret, uindemiamq[ue] racematio excipiens, noua atq[ue] integra foetura denuo exuberaret. Verùm Rex ille Ludo= uicus prato suo amplissimo florentiæq[ue] idètidem gloriaba= tur, ex quo eodem anno foenisecium iterum & sæpius co= geret, quantumq[ue] placuisset. < Oues chryso-mallæ.> Erit olim fortasse Rex alter breui, qui chrysomallas oues aureo uellere opimas uisen= dasq[ue]; habere se dictitabit, non illas quidem apud Colchos aut Iberos, ut in fabulis leguntur quondam fuisse, sed cle= mente coeli tractu luculentis inerrantes latifundijs, toties attonsiles, quot res extiterint gerendæ, uellere succresce= te perenniter, ac mira foecunditate. Illud uerò singulare, ac nulli æquè prouinciæ datu[m], ut bellis continuis intestinis uel externis exhausta Francia, & uiris uiribusq[ue]; ad sum= mam inopiam usq[ue]; defecta, unius statim aut alterius anni pace & commercio recreetur. < Antæus.> Et ut Antæum illum gigan tem ab Hercule sublatum poëtæ fabulantur, quantuuis lu Etta fatigatum, ac certamne confectum, simul atq[ue] terram matrem contigisset, integras illico uires solitum recupe= rare: ita Franciæ uires opesq[ue] quantulibet accisæ, cu[m] pri= mùm per pacem aut inducias tellure aratro mouere licet, quasi terræ tactu instaurari uide[n]tur ac restitui incredibili celeritate: absit modò calamitas, nec uitium obuenisse su= pernè experiamur. O raram prouinciæ felicitatem, O re= ges undiq[ue] beatos, si tantu[m] personam suam ipsi satis nosse potuisset, & in actu summo reru[m] grauissimum quodq[ue] ne gocium ductu suo transigi, non auspicijs tantum suis ipsi concupi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-465.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 459 concupiuissent, aut certè no sine sua conscientia hoc deus ad cetera Galliæ addidisset, numeris omnibus cumulata felicitatis esset. Nam cum elementiam in regibus, tum libertatem in ciuibus rarissimè desiderauit, quatum utiq[ue] ferre monarchia potest liberaliter imperiosa. Illud enimuero, illud inqua[m] acreis homines, rerumq[ue] no[n] nescios urit, angit, enecat, quòd pusillus homunculus necesse est persæpe subseruire, quos ut actores et uicarios principis aulica comitia ceruicibus iniungunt succollantis populi, ac succiduæ plebis: illos quidem aut fortunæ suffragio, aut fauoris incôsulti redempti ue, aut aliàs perperam renunciatos. Huiusmodi autem homines cu[m] fata Gallica pro potestate regat, quu[m] liberalitates principis munificentiamq[ue] arbitrentur, quum cuiuscunq[ue] nostrarium externorumq[ue] merita ancipiti trutina arbitrij sui perpendant, et uoluntatis suæ modulus uiros magnos pusillosq[ue] metiatur, sursum deorsumq[ue] (ut aiunt) permuscent omnia in Francia, facilè quidem illa principe alioquin omnium prouinciarum. Quid enim per deum immortalem rectè atq[ue] ordine administrare semisses actores possunt, qui nullu[m] ius ciuilitatis atq[ue] isonomiæ no uerunt, quæ est æquabilis honorum bonorumq[ue] distributio, pro dignitate ac merito ciuium temperanda, qualis esse in monarchia potest? Nam quod ius à peritis appellatur distributiuum, id ab Aristotele iuris ciuilis eximio co[n]ditore dictum est, quod est secundum dignationem et promerita cuiusq[ue] ciuium statuendum. At huiuscemodi uelut interreges iamdiu pertulimus, fcrementibus nequicquam frendentibusq[ue] omnibus ordinibus, suppressa quodammodo procerum autoritate. Hic mihi manum inijcit reputatio fortunæ temeritatis, resisteré que paulisper me cogit, ac sui meminisse. Siquidem quum in omni mundi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-466.png

Transcription: ATR-1

mundi parte fortuna plurimum pollere, & rerum esse do nuna dispensatrixq[ue], oculus ipsa capta, existimatur, tum ue ro super omnia ipsam esse in Francia cæcam atque hallucinatricem iudico. Haud ita pridem homines duos uidi= mus tanta subnixos potentia, ut ad reip. officia uix deci= mus quisq[ue] no[n] ex eorum clientelis quasi è seminario quo= dam magistratum prodire uideretur, quum etia[m] ipsi in= cremèta sua fortunæ ac temeritati bona ex parte deberet. Horum cum alter tempore paulùm prior, & fastigio mul tùm amplior, eo prorsus esset ingenio, ut qui se submittere maximè eius potentiæ uellent, hosce ille maximè cæteris præficere uellet, prolixè que augere: alter eos præcipuè promoueri co[n]cupiebat, ornamentisq[ue] immodicis crescere & eminere, quos sibi usui fore sperabat ad potentiam uel augendam uel tuendam: aut ijs moribus præditos, ut sibi morigeri esse omni genere obsequij ministerijq[ue] sustine= rent. Nam & ipse impigrè morigerando probatus, in se= cundas gerendarum reru[m] à maiore adoptatus fuerat: quin & asseclam comutemq[ue] illius potentiæ, non socium postea semper egit, haud grauatè primos summosq[ue] fasceis sub= mittens atq[ue] etiam subijciens illius fortunæ, cuius tum nu= tu omnia uertebantur: & meninerat quas in leges quum summum magistratum iniret, surdo sacramento ipse ada= ctus esset: Quo ad illo de medio sublato, quum nutanti iam fortunæ uideretur imminere, alius ex eodem prodijt comi= tatu uir eximius, apud ordines aulicos egregie gratiosus, cuius matura iam & adulta autoritate solertiaq[ue] effectum est, ne ille primariæ autoritatis aut hæres aut prædo, impo tetiæ animi omnino indulgeret. Cui si spiritus omneis suos profundere liberè licuisset, ne curia quide[m] summa quan= tumus obnixa substitisset. Quum hoc reru[m] statu for= tunaq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-467.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 461 tunaq[ue] specimen facere potentiæ suæ uideretur, contigit (id quod necesse erat) ut quos casus temerarius in aula in= sinuauisset (aula autem tum erat ferè comitatus ipsorum) quum unum aut alterum stipendium ijs supparascando se cissent, statim uel magistratu uel antislitio locuplete do= nati, quasi militiæ præmio, macti esse uirtute obsequij atq[ue] obseruantiæ iuberentur. Quod quum murificis exemplis apud omneis innotuisset, eoq[ue] mores incubuisse uulgò di= ctitarentur, ut nulla iam uia certius ad magistratus, ad ho nores, ad uirtutis decora & diuitias ferret, quàm ambitio & assentatio, & (ut planè loquar) corporis animiq[ue] foeda uenditatio: cõtraq[ue] quum honestarum artium studiosi, aut ueritatis tenaces, omnesq[ue] qui sese eximere fortis fortunæ ditione cupiebant, uel quos extra præscriptum decori & honesti pudebat prosilire, seseq[ue] ueditare, male de se suisq[ue] mereri uiderentur, qui uel studio literarum nuseri intabe= scerent, uel inania & obsoleta iam nomina honestatis & uirtutis tantopere amplecterentur, uel deniq[ue] in ijs rebus fouendis consenescerent, quæ nihil ad id tempus pertinere cernerentur: Quum ea inquam ferè esset conditio tempo= ris, certatim eò aduolanteis, atque etiam migranteis uide= bamus, ubi cõtubernium esse fortunæ uidebatur, largitio= nisq[ue] eius promptuariu[m]: quum interim paucis illis qui con stantia & pudore ducebantur, domi agere striatos ab o= mni actu publico necesse esset, qui quidem adiunctu[m] compè dium cu[m] honore haberet. Sic paucis annis factum, ut inuer sis ordinibus patricij ad plebem, & plebeij ad patricios plausibiliter traduceretur, quum uelut somno beatos re= deunteis uideremus, quarto uel quinto, atq[ue] item decimo iam equite n[on]nullos comitatiores factos, imaginibus nouis insignes, quæ gentilitijs & Troiugenarum stemmatibus nunc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-468.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET nunc claritate præstant. Ita duorum hominum potentatæ, repagulis pudoris et reuerentiæ legum, atq[ue] existimationis bonorum et grauium, refractis, retusaq[ue] acie iudicio= rum seueritatis, eò iam insolentiæ et licentiæ uentum erat, ut accepta expensaq[ue] omnia non fortunæ (quod æquo animo ferres) sed fortunatoribus hominum referrentur, quos princeps eius indignitatis nescius præfecerat (ut assolet) hominum delectui. Qua potentia ipsi freti, quum diuinos iam sibi honores poposcissent, nec defuissent homines primarij qui se eorum cultus ingessissent antistites, oraculorumq[ue] interpretes, ab altaribus interim Domini non pauci emansitantes, iam mortalium sensu inauditæ rei miraculo stupente, Prouidentia utiq[ue] rerum humanarum curam abiecisse, aut certè interim posuisse à multis putabatur. Et alioquin usque eò publica mens successu rerum elata aber rauerat, ut Martis et Bellonæ numina instar propemodum haberent omnis diuinitatis. Quibus rebus Franciæ Christianarum partium signifera (me nuserum qui hæc meminisse cogor) quum cognomé illud ipsa suum et æternum contaminasset: ibi tum ibi uerum et unicum numen rapida nostri orbis uertigine terribile, diuinitatis suæ maiestatem asserere institit mirificè, editis in superbos quosdam insolentesq[ue] exemplis omnis memoriæ clarissimis, omniumq[ue] gentium, si rerum diuinarum intelligentiæ dociles ipsi animos haberemus. Sed nos (ô cæcæ mentes humanæ) monita diuina perinde ac fulmina terrifica, celeri transmuttere obliuione gaudemus, tantisper modò in coelu[m] suspectantes, quoad orbis concussu fragoreq[ue] contremusci mus: serenitate autem reddita, uel substillo adhuc coelo, ne turbinum quidem recentium uestigijs admonemur alias quoq[ue] procellas sæuiores impéndere fortasse. Quæro ec= quo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-469.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. III. 463 quo unquam seculo dominus in nostros, uel in suos potius atque peculiares, rapidiorem iræ suæ terrorem, micantio= remq[ue] distrinxisse uisus est? Distrinxisse dico? imo etiam uibrasse, & contorsisse: tametsi contremefactas delicias suas Francos persequi pepercerit. Hoc quum heri & nudistertius factum sit, quis iam satis menunisse dicetur, si quidem mens publica ex habitu & fiducia singulorum æstimetur? Siccine fomento uno (præcalido fortasse) è re nata apposito, doloris statim & discriminis Franci obliui scuntur, ut uulnere percurato? Proh suprema & æterna dei prouidentia, usque adeo'ne densa seculo nostro erroris impij offusa est caligo, ut ne fulmunante quidem deo sur= sum aspicere possimus? Qui si coelum suspicere obliuisci= mur, quin igitur omnia intentè circunspectamus, ut sensu saltem humano Gallia niteretur? Nûc uerò nec dextror= sum ipsi nec sinistrorum intuemur, nec retrorsum respe= ctamus, ac ne id quidè quod porrò est, uidere co[n]tendimus. Id demum quod oculis admotu[m] est, aut etiam ad quod idè= tidem offensamus, animaduersione dignum esse censemus. Vt mirari nunc subeat eorum uel inertiam, uel amètiam, quorum oculus princeps pro conspicilijs solet uti: qui quu[m] coëmundis possessionibus, exædificandis penatibus, gen= tilitijs nominibus suis prodendis longissimè prospectare, & ad pronepotum usq[ue] atnepotes porròq[ue] etiam uidean tur, existimationi tamen populari non seruiant ad poste= ros manaturæ, etiam si perpetuo ipsi tenore felicitatis (quod rarissimè euenit) uitam transegerint longiorem. Quanqua[m] quid felicitatem istorum uoco, quoru[m] nulli securum sui possessorem esse licet, ex quo ciuilis & municipa= lus uitæ tranquillitatem aulicæ potentiæ semel emancipa= runt? Na qui acquiescere intra natalium modum, exigui esse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-470.png

Transcription: ATR-1 2

esse animi aut degeneris arbitrantur, ij quàm altissimè uo lentes emicare, eò abripiuntur sæpe, & effrûtur, unde si= ne præcipitio in uitam descendere tranquillior[um] nequeat. Atqui huiusmodi est ferè eorum conditio, qui ius in caput hominum, atq[ue] in fortunas habere, aut decus opimum esse putant, aut culmen felicitatis. Quos equidem (ut nûc sunt humana) crediderim potius gradum ad æternum præcipitium factitare, quàm ad ueram beatitudinem uel tantulum proficere. Qui enim sensus omnes suos diuino desponsos amori, cultuiq[ue] religionis ascriptos, humano obsequio & fastui seculari ita mancipauerit, ut ne animam < Anima humana i baptisma- te in dei manu & potestatem mancipat, quo te[m]pore eiurat obsequium de monis, id est, dæmoni renu- ciat obsequiu[m].> quidem receperit coelesti sodalitio natam atque creatam, quæ in manum ipsa dei mancipiumq[ue] tum co[m]uenit, quum in militiæ Christianæ tyrocinio quisque nostrum sacramento primùm dominico dixit, nomenq[ue] dedit lustrali rore respersus: quonam modo is non perfidus & transfuga est, qui à deo, in cuius uerba sanctissimè adaclus est, ad e[ss]u[m] mundi fastum desciscit, cuius ipse obsequium rogatus eiurauit? Etenim anima usqueadeo aulicæ potentiæ amore capta, quid aliud quàm à sponso suo eodem que domino diuertens, res suas sibi habere eum iubet, ac cum dote sua licet profectitia, dominica, atque paterna transit ad amorem impietatis? Sed deus ipse ista uiderit, cuius est prouidentiæ quicquid rectè atque ordine in commune consultur, ut eius est conniuentiæ destinatæ quicquid nunc populus perpetitur. Cæterùm (ut ad rem redeam) si per hosce aliquot annos isti hominum merita in dispensandis honoribus, & officijs publicis expensa & ponderata quoquo modo fuisse contenderint, sunt qui ausint affirmare, raro libripedibus ipsis eorum lancem competitorum ijsse pessum, qui meritis quamlibet amplis uel aurum, uel ne= cessitudine

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-471.png

Transcription: ATR-1 2

cessitudinem, uel aliud quippiam commendatitium no[n] ad= diderint, quod uirtutem doctrinamq[ue] prægrauaret, & fa= mam quæuis illustrem. Ita uiros eximios, qui aut ingenij ornamentis, aut prærogatiua natalium, aut innocentiæ & doctrinæ suffragio renunciari sperent, & sua crescere in= dustria, obstrictos ijs esse graui quopiam autoramento ne cesse est, qui officinæ illius beatricis atque fortunatricis ui deri mancipes gaudent atque magistri: quorum ut quisq[ue] maximè uel obscuris uel exiguis natalibus ortus est, ita ple ruq[ue] esse solet plenissimus tumoris ac fastidij. Vnum tame[n] eorum genus semper exitiabile fuit, qui diuturno grassati obsequio, in omniumq[ue] potentium obseruantiam compo= siti: oris tandem probitate obrepserunt ijs qui super admis siones erant. Hoc genus & flexiloquum, & ad omnem re rum inclinationem, aut fortunæ celerem euariatione[m], Chæ mælcontea quoq[ue] ipsum mutatione aliud atque aliud esse solet. Visi sunt sæpe Onocephali qui numerum augerent, ut in omni ordine ferè hominum sunt quos fortunæ tantu[m] esse ludibria iudices, qui nec ingenio præditi, nec arte ulla[m] ciuili intincti sunt, nec natura aut sciti aut lepidi, sed fru= ges tantum consumere prytanei nostri nati. Illi enimuero nos urut aulici ueterani, uel uerius ueteratores, qui manu= bijs popularibus beati, proceresq[ue] ob æratos uersuris auto rantes, eos processibus suis ipsorum inimicos putant esse & aduersos, qui ijs studijs incumbunt, quæ quæstum non factitant. Hos stipatos manipulis asseclarum uidere est, quos uelut tyrocinio deducunt in officinam Ditis, ut illic argentariam factitent. Ii autem illorum pedissequi, ut li= terarum irrisores improbuli, sic ærarij arrosores minutu= li à uulgò dictitantur: ad id tamen succenturiati ab illis, ut uberrimum quodque munus per manus traditum susci= G piant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-472.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET piant, quod quidem esse possit in aulæ commercio. Ex ma[n] nubijs enim popularibus suppeditantur iuuenes beatuli, quæ literatis & doctis sacrosanctæ solent esse. Huiuscemo di autem stationarijs ordinum ductores in sua uerba adactis, firmissimum quodque tenent Reip. præsidiu[m]: nequa[m] do summa potestas & arbitrium ærariæ rei inclinatione aliqua rerum ex sinu suo excidat. Et nos consilium publi cum tantis hactenus copijs Galliæ non suppetijsse miramur? Quis enim ià referre uel honestatis uel utilitatis publicæ putat, qui quibus anteponantur? Nec uerò Gallia qualibet latis finibus patens, multis magistratibus atque honoribus instructa, multipliciterq[ue] descriptis, propinquis & necessarijs istorum cum numero permultis, tum uerò cupiditate deuorantibus uberrimu[m] quodq[ue] munus, iam esse satis potest. Quare quum magnæ ipsorum cognationes, etiam affinitates dudum coiuisse uisæ sint, quæ nul la ui uel legitima, uel aduersarum factionum frangi possint aut dissui, quid illis tandem sperandum est, qui suffragatores uel sequestres intra septa non habent? nam meritorum quidem surdas preces inanesq[ue] nihil prodesse scimus, quu[m] alioquin omnia in potestate ij teneant, qui dies & horas soli comitialeis nouerunt. Quidni enim comitia uel differre possint uel auferre, qui etiam iustitium edicut quum libuit, & remittunt? Sed quid nominis appellemus, aut quid hominum potius eos esse dicamus, quorum haud ita pridem silentium plus regno nostro nouimus incommodasse, quàm omnium potuere concionantium uociferationes prodesse? Sirach ille philosophus Iudæorum secundum Solomonem sapientissimus, tricesimo capite sui libri ita inquit: Effusa bona in ore compresso, stercula epularum apposita sepulchro. O fædissimam culpam, quum is animus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-473.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 467 animus in rerum non exhibetur actu, quem uel mores uel anteacta uitâ spondere, uel frons denique impostericula ui= debatur præferre. Silentium dico? Vtinam hactenus ærgui possent. Heu mores huius ætatis. Quo'nam tandem gen= tium germana uirtus abijt? Cedo nunc Aristidem unum, unum Fabritium, aut Nasicam, quicum in tenebris micê, & ego halcyonem uidisse me gloriabor. Cedo Catonem, aut alium quemuis liberi spiritus uirum, qui & reipubli= cæ charitate ducatur, & precarium se honorem habere nô meminisse uelit. Cedo qui in actu publico pleraq[ue]; in pri= uatas rationes non referat, nec uelut fortunæ largienti pu blica, pandendum esse priuatum sinum putet exemplo Luculliano, atque etiam Gabiniano. Cedo deniq[ue]; qui sim plici innocentia & integritate, quàm multiplici loricæ opum & propinquitatum aliarumq[ue]; necessitudinum te= tus esse malit, nô modò aduersus uim aulicam & impro= bam, sed etiam aduersus legitimam & ciuilem. Postremò ostende unu[m] ex istis uultuosis & personatis, qui aliquan= do omnibus integumentis simulationum euolutum se, uel amico & propinquo cognoscendum dederit. Ita ne uerò isti à conspectu nostro rapti, quum eos exceperint munia grandiora, iubeant non modò nos, sed etiam honestatem, ac ueritatem ualere, quasi ut in alienos mores (ô maleficâ uim Vertumni) sic in aulicos immigrarint, & primos ui= tæ actus, quasi obsides hominu[m] existimationi datos, æta= te iam uergente perfidè destituant? Videant quæso etiam atq[ue]; etia[m], ne id perinde esse credatur, atque si maturam se= getem laudu[m] suaru[m], tædio ipsi uitæ compositæ tandem ca= pti, repètè (ut sic loquar) inarare, uertereq[ue]; dicerètur. At= qui tales aliquado inuëtos esse eôstat, qui dignitate uultus populo imponeret, & oris probitate: ut nuces intus mar= G 2 cidæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-474.png

Transcription: ATR-1

cidæ specioso sæpe fallunt legentes putamine. Rursus idem Sirach cap. tertio & tricesimo, Pabulu[m], inquit, & uirga & sarcinæ asello, panis & institutio & opus mancipio. Quorsum, inquis, hæc philosophi dicta? Nempe ut intel= ligatur uirum sapientem priore loco eorum socordia[m] figu ratè compellasse, qui sibi ac propinquis impigri & diser= ti (ut claris innotuit exemplis) in causa tamen populari inuenti sunt infantes ac remussi, idq[ue] eo tempore, quum eos nauos esse & facundos, rerum summæ interesset. Quibus aliquando ipsis, corumq[ue] collegis aut successoribus cam mentem dari uelim, ut uel pulpito facessant (ut dicitur) uel dicenda inculcandaq[ue] in tempore proloquantur. Alterum illud symbolum ad regum eruditionem proditum esse cen seo, ut crassis ac pigris ingenijs sordida ipsi munera reip. & uelut clitellas publicas iniungerent, exigua quoq[ue] sala ria geometrica proportione statuentes, ut Aristoteles do= cuit ratione pulcherrima de iure distributiuo loquens. exi mios autem uiros, quorum industria solertiaq[ue] rebus in ar= duis uti possent, primario ut pane alitos, ad ingenua mu= nia transcriberent, ingenuis ipsos artibus institutos: nec eos uitam agere sincerent ignobiles & abditos, qui orna= mento reipub. & usui esse possent. Ecquod est enim per su peros immortales aut utilius regni administrandi aut splen didius instrum[en]tum ad finitimas etiam & longinquas na tiones resulgens, quàm doctorum hominum multitudo, partim in comitatu regis agens, partim per uaria reipub. munia distributa? Huiuscemodi enim scrinia (ut dicitur) pectoralia, optimos & potetissimos principes circunfer= re necesse est, quibus in ipsis ius, fas, & æquitate[m], omneq[ue] genus ciuilis humaniorisq[ue] doctrinæ, c[on]dita ad usum quo tidianum habeant. At nunc is est reip. nostræ status, ut clitellæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-475.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB EIVS LIB. IIII. 469 elitellæ generosis equis, instrataq[ue] speciosa imponantur asinis. Proinde quum nec oculi nec aures Regis officium suum nunc agnoscant, & homines quidam in rebus suis acres, in republica & principis aut languidi aut hebetes, nec deligere ipsi idoneos uiros, nec hominu[m] famam secundam aut incommoda[m] satis explorare nouerint: quid causæ est tandem quin omnium in Rep. perperam factorum crimina ad eos pertineant? & quòd Francia male nunc audit atque ignominiose ob doctorum sapietumq[ue]; penuriâ, id ijs in crimen uerti debeat, per quos hîc tales multos esse non licet? Quid si etiam corum nonnulli prorsus doctos & bonos, eorumq[ue] dissimiles nouere, sed procul eos guberna culis summouent, ne uel coru[m] acta ad manus ipsi assiciat, aut in puppim fortasse admitti tade[m] uelint? Manauit enim hæc opinio in omnes iam ordines, cordatiores ideo homines istis suspectos esse, quòd prælucentem ipsi facem propius admoueri rebus gerendis nolint. Certè uidimus huiusmodi non admissos in consortium, quum uox id publica uociferatu summo, sed confuso flagitaret. Aut igitur hoc fateantur necesse est, amussim se albam in lapide albo esse, qui internaros ignarosq[ue] discerniculu[m] nesciant: aut nosse se quidem notæ melioris homines, sed no[n] tam scenæ & populo, aut etiam ueritati sese probare, quàm potentiæ suæ & commodis inseruire constituisse, principisq[ue] senectuti aut infirmæ ualetudini hactenus illusisse atq[ue] imposuisse. Vtrumuis autem fateantur, paris erit impudetiæ. Etenim qui satis secundas partes implere nequeunt, quæ (malum) fronte primas tenere contendunt? præsertim quu[m] tot egre gios actores inter cuneos inerteis exactosq[ue] sedere uideamus, & decus scenæ proceres longissimè submotos? eorum si sagacitatem requirere nuc uacaret, aut id interesse rerum G 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-476.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET rerum magnopere arbitraremur, quàm facilè esset docere Franciam non modò oculis & auribus nostro caruisse te= pore, sed (quod instar est monstri) ne olfactus quidem sen= sorium habuisse? Quam enim tandem clade odorari antè potuimus aduentantem, quàm ab ea oppressi? quid antè prouidere, quàm in oculos incurrit? Quem rumorem belli prius auscultatu captare, quàm omnia classicis personare uisa sunt? Hunc statum rerum in Gallia uidimus, quo statu res gestas si quis olim memoriæ mandare statuerit, eorum quidem queis lotis manibus stylum capessere duceré que licebit, luculentum sanè argumetum scribendi copiosumq[ue] habebit, & ex eo posteritas intelliget quàm magnificè sese nonnulli in rerum administratione gesserint. Quis enim amans patriæ, quum paulo acriorem animu ad hæc scribenda applicauerit, non hoc præcipuè docere conten dat, & persuadere, quòd Francorum natio inuidia prius rerum in Italia prosperrimè gestarum, deinde etiam odio & contemptu laborauit ob immutatum rerum statu euen tu propè interneciuo: non id uitium gentis fuisse, quæ tot seculis documentum strenuitatis suæ dedit, comis & inno xiæ, ut quidem sunt iura belli, sed temporis fatalis, sed am bitionis paucorum, præcipitis atq[ue] inertis, quàm uniuer= sæ gentis ignominia expiari oportuit, ut exemplum secu= lis in posteru proderetur: sed quidlibet potius, quàm uni= uersæ gentis uel scelus uel erratum? Hæ (ut arbitror) sunt causæ quamobrem Francia latius atque augustius impe= rium non habet, ne mirum sit reputantibus, cum amplum ei & magnificum latè imperitandi instrumentum semper fuerit, rerum tamen gestarum rationem & gloriam haud= quaquam pro portione constare. Quare si moribus iam nostris qui rerum summam tenent, tenebuntq[ue] in posteru[m]; in disqui

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-477.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 471 in disquisitionem conuentuum aliquando principe præ side uocarentur, nonnulli sæpe qui nasutos sese uideri uo= lunt, haud dubiè (quod aiunt) apprimè simi, atque ea par= te de formes ab omnibus cernerentur. Proinde qui illorum sunt adhuc superstites, ij maximopere laborare debent, ut præteriti temporis damna sarcientes, publici etiam dede= coris discutiant suggillata, ut quidem discuti possunt. Sic enim fiet ut uulgatæ opinionis et per omnes ordines per= uagatæ sententia inducêda, à qua uix prouocare quisqua[m] potest, publicæ etiam ipsi famæ tympana sonitu hilariore ac festiuiore pulsent. Ad hoc autem ideo alacriore animo, ac spe meliore comparare se possunt, quòd rebus gestis genialis huius anni ansam ipsis deus retinendi guber= nacula dedit, etiam cum laude non uulgari. qua occasione utinam & probè & solerter ipsi tantisper dum licet & uacat utantur, ut nobis aliquando argumetum palinodiæ detur. Multa alia restabant eôdem pertinentia: sed me medios hæc actus intercinere memini. Et hactenus Hercu= les & Liber pater, ut est in prouerbio: ulterius etiam for= tasse libertati Franciæ aqua fluere non uideretur. Proinde uelut animo iam recreato & instaurato regesta indigni= tate, ipse reuertar ad uiam institutam, quæ adhuc ma= gna restat. Romanarum Persicarumq[ue] opum commentatione[m] ex= cipiet Iudæorum mentio, quorum Reges David & Solo= mon immanes diuitias possedisse legutur: quas eo magis le uiter excutie[n]das esse duxi, ne præuærationis arguerer, quàm quòd explicandi de ijs aliquid & statuendi fiduciâ conceperim. Iuuabat & alioquin in eas res inquirere, quæ (ut uulgi est opinio) sola sacrorum scriptorum auto= ritate subnixæ esse creduntur. Iamprimùm igitur prioris G 4 Paralip. C[on]uentus Gal liæ sunt quos uulgò tres sta- tus uocant. Significat con iugium regiu[m]. De Iudæorum opulentia.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-478.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Paralip. cap. secundo & uicesimo Dauid ita loquens ad Solomonem inducitur: Confortare, & uiriliter age: ne ti= meas, neq; paueas: ecce ego in paupertatula mea præpara ui impensas domus domini, auri talenta centum nullia, & argenti mille millia talentum. Et secundi Regum v 1 1 1. Et percussit Dauid Adadezer Regem Soba, quando pro= fectus est ut dominaretur super flumen Euphratem. Venit quoq; Syria Damasci ut præsidium ferret Adadezer. Et percussit Dauid de Syria x x 1 1. millia Syrorum. facta est Syria Dauid seruiens sub tributo, & tulit Dauid arma aurea quæ habebant serui Adadezer, & detulit ea in Hie= rusalem. Libro autem tertio Regum cap. x. Non erat ar= gentum, nec alicuius pretij putabatur in diebus Solomo= nis, quia classis Regis per mare cum classe Hiram semel per tres annos ibat in Tharseis, deferens inde aurum & argentum. Et paulo inferius, Fecitq; ut tanta esset abunda[m] tia auri & argenti in Hierusalem, quanta & lapidu[m]. Hac hyperbole immensa auri argentiq; uis fuisse significatur in thesauris Solomonis. Vidimus supra summas Persarum opes centum & octoginta millia talentum fuisse post Da= rium uictum, quibus oportet septem millia addere quæ Darius Ecbatanis fugiens secum in tumultu rapuit, ut au= tor est Arrianus, & ijs rursus coniectura addere sumptum eius belli. Historia autem Regum dicit Dauid habuisse ar genti mille millia talentum, id est decies centena millia, & auri centum millia, quæ minima computatione mille millia talentum argenti ualent. Ita fit, ut decies maiores fuerint Dauid opes quàm Darij. Existimo autem & Per= sicum talentum & Hebraicum idem cu[m] Babylonio fuisse talento: qua ratione, summa, sexta parte augetur. Qua= re fidem res illa habitura non uidetur homunum quidem sensu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-479.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 473 sensu, etiam si autoritati sacrosanctæ id creditur. Quanquam etiam magis illud hyperbolicum uidetur quod Ctesias de Sardanapalo scripsit, qui ducentis circiter annis Solomonis ætate[m] secutus, morte sua regnum Assyriorum finiuit. Ait enim cum regem ab Arbace Medo obsessum, fractis iam aduersa pugna uiribus, et victoriæ spe abscissa, pyram in regia struxisse altitudine pedum quadringe[m] torum, in qua cubilia centum et quinquaginta posuit aurea, totidemq[ue] ex auro mensas. In medio autem pyræ con tabulationem extruxit pedum quoquouersus centenum: in quo lecticas consternandas cum curauisset, superiorem contabulationis partem trabali materia contextit, & latera crebris ualidisq[ue] tignis cinxit, ita ut exitus non pateret. Quo facto ipse & uxor & pallacæ uarijs in lecticis iacuerunt in eo ædificio conclusi. In quod etiam ipsum auri centies centena millia, argenti uerò decies tan tundem congessit, id est, millies centena millia talentum, quod ipse myriade[m] myriadum appellat, id est, decies millena in sese multiplicata, ut antea dictum est: cum præteream summâ liberis, quos ad Nini Regem belli initio miserat, auri talenta numero tria millia dedisset. Super his operibus cum instrumento regio multiplici, ac copiosa uarietate distincto, quu[m] ipse ita cum uxore & pellicibus eius recubuisset, pyram illi ædificio circumdatam accendi per eunuchos, id est amicoru[m] iuratissimos iussit. Eos enim solos conscios consilioru[m] extremorum fecerat. Quo facto ipse cu[m] illis opibus diebus quindecim co[n]flagrauit, stupentibus alijs præter conscios. Fumus enim in sublime conuolutus, ingentis cuiusda[m] sacrificij opinione[m] faciebat, apud eos quidem qui extra regia[m] erant. ἐπείχασε ἡ ὑπικημα ὑδα κοις μεχάλως τε κοι μπαχειως, ἐπετα ἐν κύκλω πορίεθηκε G 5 πολλὰ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-480.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET πολλὰ ἐυλὰ και παχιὰ, ὑδε μὴ ἐἰν ἐθοδον. ἐνταῦδα περίεθηκε μὴ χρυσία μυριάδας χιλιας, ἀργυρία ἐν μυρίας μυριάδας γαλάντων, και ἀμάτα και ὑφηρας και σολὰς πανθεσπαίς. ἐπίδτα ὑφάξαι ἰκτιλοθέ πινο πυραν. και ἐκαίετο πιντευαίδεια ἐμμήρας, οι ἐν ἰδαύμασον ὑρώντες τον ἀπινον, και ἰδκαν ἀυτην θυσίας ἐπιτελην, ταῦτα ἐν μόνοι ἐθεσταν οι ἐιων ἐχοι. Redeamus ad Dauidem. Iosepus lib. VII. Antiquitatu[m] de eo loquens ita inquit, Reliquit aute[m] Dauid diuitias tantas quantas nemo alius Regu[m] nec Hebræoru[m], nec aliaru[m] gen- tium, πατελιπε ἐν πλῶν ὑδρον ἐκ ἀλλος ἡασπλος ὑντε ἐθραίων ὑντε ἀλλων ἰδιῶν. < David ditissimus regum omnium fuisse uiderur.> Ingentes aute[m] pecunias in sepulchro eius conditas fuisse dicit, & in Regum loculis, qui magna arte coditi ita erant, ut non facilè inueniri possent. Eusebius li bro 1 x. de præparatione Euangelica autor est Eupolemu[m] ita scriptum reliquisse, Dauid regem Syros & Phoenices usq[ue] ad Euphrate[m] domuisse: Idumæos etia[m] & Ammoni- tas, Ituræos, Moabitas, Nabatæos, Nabdæos, Suroneq[ue]; Tyri ac Phoeniciæ Regem, bello subactos tributa Iudæis pendisse: Dauidq[ue]; petēti diuinitus locum fuisse demon- stratum quo loco ædificaturus esset templu[m]. Sed cum san- guine hostiu[m] & multis cædibus per bella uaria impiatus, hoc facere non potuisset, quàm maximum potuit appara- tum fecisse. Itaq[ue] comparasse eum æris, argenti, auri talen- ta non pauca, lapides etiam & ligna cupressi & cedri: nauesq[ue] eum coëgisse Melanis Arabiæ ciuitate, misisseq[ue]; in insulam Vrphen in Rubro mari sitam, metallis auri sca- tentem: unde in Iudæam innumerabilia penè auri pondo delata fuisse. Dauid autem morientem regnum Solomoni filio tradidisse. Qui cum templum ædificaturus esset, deo ita uolente, literas ad Vaphren Aegypti regem scripsisse hoc exeplo: Rex Solomon Vaphri Aegypti Regi amico paterno

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-481.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 475 paterno salutem. Scito me à deo magno Dauid patris mei regnum accepisse. Cumq[ue] nuhi pater madauerit templum deo condere, coeli & terræ conditori: ut etiam ad te scri= berem, addidit. Peto igitur abs te, ut artifices atq[ue] fabros ad ædificandum templum dei mittere uelis. Vaphren aute[m] inter alia hoc rescripsisse: Ad ædificandum templum dei < Vaphris resp[on]sio.> fabros atq[ue] ministros octoginta millia hominum ad te de= stinaui. Dabis igitur operam, ut rectè atq[ue] ordine uiuant, & rebus necessarijs non careant, temploq[ue] dei còdito in= columnes ad nos redeant. Itidem cum Solomon ad Surone[m] Tyri Regem scripsisset, simile tulit responsum, & eundè numeru[m] operariorum impetrauit. Et præterea architectu[m] Tyrium matre Iudæa natum, uirum in architectura sum= mum. Co[n]gruit hoc cu[m] eo quod dicitur III. Regum cap. v. ubi Rex Tyrius non Suron sed Hiram appellatur. Iose= pus libro octauo Antiquitatum epistolam Regis Hiram (quem Iromum à Tyrijs uocitatum esse dicit) & episto= < Iromus Rex Tyri.> lam Solomonis ad eum, ad suam ætate[m] asseruatas esse affir mat, non modò apud Iudæos, sed etiam apud Tyrios. Li= bro autem primo contra Apionem grammaticum, Sunt, inquit, apud Tyrios annorum multorum acta, quæ publi ca cura diligenter asseruantur, in quibus inter cætera hoc quoq[ue] perscriptum est, quòd Hierosolymis templum à So lomone exædificatum est annis centum & quadraginta prius quàm Tyrij Carthaginem coloniam ædificarunt. Apparatus etiam construendi templi in ea acta relatus est. Iromus enim Tyriorum Rex amicus erat Regis no= stri Solomonis, ἀνεργάρη ἐπένοις ἐπὴν ναῦν ἀγατα= σκολὴ ἐπὴ παρὰ ἐμὴν. ἐιρωμος χαρὸς ὑπὸ τῶν τυφῶν ἔασπλῶς φί= λος ἐν τῷ ἔασπλῶς ἐμὴν σολομωντῶν. Pergit Eupolemus, & rursum ita inquit, Totum autem aurum quod in tem= plo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-482.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET plo, columnis & uasis templi fuit consumptum, quadra- gies sexies centena nullia fuisse: argenti uerò ad clauos & alia instrum[en]ta, nulle ducenta trigintaduo talenta: æris uerò in columnis, fernicibus, ac cæteris, talenta decem & octo millia: remusisseq[ue] omnes in regiones suas Phoenices simul & Aegyptios. decem auri talenta singulis data. Ta lentum autem dico, inquit, quod siclum appellant. Et Ae- gyptiorum quidem Regi oleum et mel magna quantitate musisse: Suroni aute[m] columnam auream quæ Tyri in tem- plo Iouis conspicitur. Hæc interpretatio potest rem face- re credibilem. Sed quod dicitur quadragies sexies centena millia, non adiecto sicloru[m] uel talentum, nescio an librario rum sit uitium. Græcum enim exemplar non uidi. Siclus (inquit Hieronymus Ezechielis III.) stater est, hoc est, drachmæ quatuor. Exod. x x x. cap. ita legitur, Siclus ui- ginti obolos habet, media pars sicii offeretur domino. Quod declarans Iosepus lib. III. Antiquitatum, Siclus, in quit, Hebræoru[m] nomusma quatuor drachmas Atticas ha- bet. Hac ratione si singulis operarijs, qui centu[m] & sexa- ginta nullia erant, deni sicii dati sunt, hoc est, quadragenæ drachmæ, fiu[n]t quater & sexagies c[on]etena millia drachma- rum. Ex quibus quatuor & sexaginta millia pondo fiunt, eo numero per centenarium diuiso. Fiunt hæc nulle sexa- gintasex talenta, & quadraginta auri pondo, quæ æstima- tione nostra (in singulas enim libras centenos & duode- nos aureos solatos & semissem numeramus) bis & septua gies centena nullia solatoru[m] ualent: cu[m] fuerit illud aurum nullo alio metallo concretu[m]. Quæ summa si in opificu[m] mer cedem impensa est præter sumptus cibarioru[m], quò euasu- ram æstimationem operis cum instrumento sacrificiali & ornamentis templi putamus? Nempe ad infinitum uisum iri ne

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-483.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 477 iri necesse est, si quis apud Iosepum uasa templi legerit. Quòd si ita ponamus sumnum superiorem, ut quadragies sexies centena millia sicloru[m] fuerint in templo co[n]sumpta, hæc summa iam paulò minus quadruplicato cresce[n]t. Se= decies enim c[er]etena nullia sicloru[m] operarijs data sunt, quæ sexagintaquatuor millia pondo efficiu[n]t. Quæ si ternario multiplicetur, fiunt duodequinquagies centena millia si= clorum, quæ in ornatu[m] & supellectile[m] cedunt: cu[m] Eupole mus scripserit sex & quadraginta nullia siclorum auri in templi instrumentu[m] ornametumq[ue] absumpta fuisse, quibus nos ducetamillia addidimus, ut summa quadruplicato cre secret. Quòd si uniuersam summam exactè collegeris, bis & sexagies centena millia siclorum in duobus ijs capiti= bus inuenies: quæ ducenties quadragies octies centena mul lia drachmaru[m] ualent. Hæc si c[er]etenario partiamur, ducen ta quadragintaocto millia pondo auri in summa efficiun= tur. Quæ, ut in singula pondo aureos c[er]etenos statuamus, ducenties quadragiesocties centena millia aureorum ua= lent. Sed quoniâ aurum fuit obryzum, ut diximus, si in sin gula p[ro]do rursus duodenos aureos & semissem addamus, fient in summa ducenties septuagiesnouies centena sola= toru[m] millia. Quibus addere oportet nulle ac ducentoru[m] ta= lentum argenti æstimatione[m]. Fortasse expeditior erit cal= culus hoc modo: Ducenta quadragintaocto millia pondo auri, quatuor millia centu[m] & trigintatria talenta efficiu[n]t, & uiginti auri pondo, quæ duodecies totidem argenti ta lenta ualent, id est, undequinquaginta nullia & sexcenta talenta. Hæc ducenties nonagies septies centenis & LX. millibus aureorum coronatorum ualent. Et hæc summa superiori conueniet, si ad solatorum millia reducatur. Addit Eupolemus nulle aurea scuta à Solomone suisse fa= cta. In

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-484.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Et[a]. In tertio autem Regum cap. decimo ita legitur: Fecit quoque Rex Solomon ducenta scuta de auro purissimo. sexcentos auri siclos dedit in laminam scuti unius, & tre centas peltas ex auro probato, trecetæq[ue] minæ auri unam peltam uestiebât: posuitq[ue] eas Rex in domo saltus Libani. Per hoc intelligimus in ornatum templi scuta aurea non cessisse, & accedere ad quantitate[m] auri ab Eupolemo po- sitam. < Pelta.> Peltam autem scutum esse breue nemo est qui igno- ret, Vergilio dicente, Ducit Amazonidum lunatis agmina peltis. Aut hic locus igitur mendo se legitur, aut Iosepus & Hie- ronymus no[n] rectè sielu interpretati sunt. Deinde trecetæ minæ Atticæ, paulò plus ducentis uigintiquinq[ue] libris no stris zygostaticis ualent. tantum aute[m] pondus uix gygas sinistra manu uersaret. Plinius inter miracula roboris re- sert Fusium Saluium duo pondera centenaria pedibus, to tidem manibus & ducenaria duobus humeris cõtra scalas tulisse. At libra nostra quadrante maior est Romana. Ho- die iustum pondus baiularium centu[m] & sexaginta pondo esse dicunt. Postremò nec scuta nec peltæ solido auro con stabant, sed intus ligno, quod laminæ aureæ conuestiebât. Apud Iosepum lib. VIII. no[n] trecetæ minæ, sed tres legun tur. Editio etiam Græca sic habet, π[er]us μναί χνοιε ἰπύς ἰπι ὑπολογιν. Tres minæ auri inerant singulis scutis. Capite aute[m] modò dicto tertij Regum ita legitur, Egre- diebatur autem quadriga ex Aegypto sexcentis sielus ar- genti, & equuscentum quinquaginta. Atq[ue] in hunc modu[m] cuncti Reges Syriæ equos uenundabant. centenos quin- quagenos siclos in singulos equos preciu[m] statuit, seu sex- cenas drachmas, id est, nummo nostro sexagenos aureos coronatos. quo fit ut quadrigæ, id est, quaterni equi iuga- les, quæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-485.png

Transcription: ATR-1

les, quatuor & uiginti libris c[on]stiterint, quæ ducentis & quadraginta coronatis æstimari possunt. Ex precio hodierno intelligimus pobabile id precium fuisse, ut negotia tores Solomonis equos in Aegypto & in Syria sexage- nis coronatis emerint. Sæpe enim (ut testatus sum) per att ticipationem loquor, quasi iam tunc aurei nostri fuerint, ut expeditius desungar eo qvod institui. Græca lectio n[on] conuenit, in qua legitur, ἀρμα στὸς ἀρμην ἀγρυρία, καὶ πι= ων στι πεντύνωνα ἀγρυρία. Currus centum argenti, & equus quinquaginta argenti. qui modus loquedi antiquus fuisse uidetur. Liuius lib.1. Ita pedestri exercitu ornato, di stributo q[ui] , equitu[m] ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias, ad equos emendos dena nullia æris ex pu= blico data, & quibus equos alerent uiduæ attributæ, quæ bina nullia æris in annos singulos penderet. Hoc dictu[m] ita accipio, ac si centenos illic coronatos dixisset, & hic ui= cenos. Existimo autem unumquenq[ue]; equitem equos habuisse. Dixit enim Liuius ad equos emendos dena nullia, quibus uerbis significat unumquenq[ue]; equitem equos habuisse n[on] equu[m] tantummodo. Ita precium equi quinquaginta aurei coronati fueru[n]t prisco illo seculo, & sumptus an nuus decem aureis æstimatus. Syriam autem equis abudasse ex Strabone intelligimus lib. decimosexto. Tradit enim Pellam urbem Syriæ fuisse à successoribus Alexandri appellatam de nomine Pellæ, quæ patria fuit Alexandri. postea autem Apamia dicta est. Iuxta eam locum esse campestrè quem Orontes fluuius cum lacu quodam Cherronesum efficit. Ibi locum fuisse recensendo exercitui, & Hippotrophium < Hippotrophium memorabile.> pulcherrimum, hoc est, locum equitio alendo destinatum. In eo fuisse equas regias numero supra x x x. nullia, ad= missarios autem equos trecetos, ibidem & equisones fuisse, seu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-486.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET seu domitores equorum, & Ianistas, & bellici ludi magistros, & quicunq[ue] ad arma tyrones instituunt, stipendia merentes. quod mihi memorable uisum est. ἐν ταῦθα δὲ (inquit Strabo) μὴ ἔλευημὸν ἔσφαπωλην, μὴ ἡποτροφιον, θύλδα μὴ ἡποι ἔασπικὴ πλεῖς τῶν πισμηριων ὑχῖα ἐπιτων. τὴνταῦθα ἐν τευπολοδάμναι τεῦ ὑπολομάχαι, τεῦ ὑσοι παθοβαί ἐμιδοθτῶντο. < Talentum unu[m] tâtu[m] apud Hebræos.> Enimuero taleti significationem non unam fuisse apud Hebræos puto, quo modo & apud alias gêtes nônullas. Pollux lib. ix. Siculum talentu[m] duplex fuisse tra didit, uetus, & nouum: uetus quatuor & uiginti nummos significasse, nouum duodecim. apud Suidam non nummos uigintiquatuor ualuisse dicitur, sed mnas, quod corruptu[m] esse puto ex Polluce qui ait, Νῦνα) ἐν τεῦ μιος πιὰ ἀμιωβολια. < Auri & argenti no[n] αqualia fuerunt taleta.> Valet autem nummus sesquiobolum. Licet apud Pollucem ὑμόλια pro ἀμιωβολια legatur. Quod sic coniectura assequor: nummus sestertius quartam partem drachmæ ualebat, drachma autem sex obolos. quare tria hemiobolia, id est, sesquiobolum nummus sestertius ualuit. Talētum igitur apud Siculos uetus quidem senas drachmas ualuit, no uum autem ternas. Propterea Pollux, ὑμῦντι σπειχον τύλαγτον ἐλάχισον ἐγνε. Siculu[m], inquit, talentum minimu[m] quid ualebat. Eôdem pertinet quod idem alibi eode[m] lib. dicit, ἰδύνατο ἐν τῷ ἀχνοία ὑπολαυθον τῶς ἀχνοῦς αἰσινοῦς. ἐν τῷ ἀργυρία, ἐγκύνθα μνᾶς αἰσιικὰς. Valebat aute[m] auri talentum tres aureos Atticos, argenti uerò sexaginta minas Atticas. Homerus Iliad. lib. xxi. describens agona funebre quê Achilles ad tumulu[m] Patrocli fecit, talentu[m] pro summa non magna posuit. Primum enim præmium curuli certamini proposuit foemina[m] captiuà cum tripode, secundum, equam prægnantem mula: tertio autem loco uincenti, lebetem: quarto, duo auri talenta: ultimo, phialam æream

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-487.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 481 æream lebetis uicem præbentem: Τὸ ἐγετάρτω θυκε ουο χυσοοίο πάλαυτα. Bina talenta dein quarto pronunciat auri. Ex his præmijs, cum quibus duo auri talenta ex æquat, apparet talentum paruum quippiam fuisse. Eo in loco enarratores talentum antiquu[m] non simile recentiori fuisse tradunt. Aiunt enim uetus talentum secundum Polemarchum autorem quatuor librarum fuisse, secundum Theophrastu[m] quatuordecim, secundum Timæum quatuor & uiginti. Aristotelem autem indefinitum talenti pondus posuisse, cæterùm paruam fuisse summam apud Homerum oportuisse, cum quarto loco assignauerit, & minus equa & lebete fecerit. Sunt qui dicant talentum auri apud Græcos paruum fuisse, autore Diphilo, quod co[m]uenit cum eo quod ex Polluce diximus. Huiusmodi autem talenta intelligi prioris Paralipomenon x x 11. existimo, Auri talenta centum nullia, argenti mille nulla talentorum: æris uerò & ferri non est pondus. uiuncitur enim numerus magnitudine. Daud autem circa finem regni Assyriorum regnauit: cui tempori proximum fuisse Homerum nonnulli tradiderunt, ut au= <Homeri xtas.> tor est Eusebius. Ex quo coniectura capi potest de talento. Homerico & Daudico. huic opinioni autoritatem præbere potest Iosepus libro septimo Antiquitatum, apud quem Daud ita loquens inducitur ad primores tribuum, Fratres, nosse uos uolo, quòd cum templum domini ædificare statuissem, auri argentiq[ue] magnam uim præparaui ad talenta centum millia. Centum millia dixit, non mille millia, ut prioris Paralipomenon capite secundo & uicesimo. nec centum millia talentum auri, sed auri & argenti centum millia talentum. Rursus cum dicitur tertij Regum x. de regina Sabæ, Dedit ergo Regi centum uiginti H talenta

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-488.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET talenta auri, & aromata multa nimis, & gemmas precio= sas. Et rursus, Erat autem pondus auri quod offerebatur Solomoni per annos singulos, sexcentorum sexagintasex talentorum auri, excepto eo quod offerebant uiri qui su= per uectigalia erant, & negociatores, uniuersiq[ue] scutæ uendentes, & omnes Reges Arabiæ, ducesq[ue] terræ. Et ca pite superiore, Misitq[ue]; Hiram in classe illa seruos suos ui= ros nauticos & nares maris cum seruis Solomonis, qui cum uenissent in Ophir, sumptum inde aurum quadrin= gentorum uiginti talentorum detulerunt ad Regem Solo monem. In omnibus his locis ego talentum magnum intel= ligo, quomodo etiam cum de ære & ferro loquitur histo= ria. Primi autem Paralipomenon uicesimonono ita indu= citur Dauid pro concione loquens inter primores tri= buum, De peculio meo & aurum & argentum do in tem plum dei mei, exceptis ijs quæ præparaui in ædem san= ctam, tria millia talenta auri de auro Ophir, & septem mil lia talentorum argenti probatissimi ad deaurandos parie tes templi: & ubicunque opus est aurum, de auro: & ubi= cunque opus est argentum, de argento. Et inferius, Polli= citi sunt itaq[ue] principes familiarum & proceres tribuum Israhel, Tribuni quoq[ue] & Centuriones, dederuntq[ue] in o= pera domus Domini auri talenta quinq[ue] millia, & solidos decem millia, argenti talenta decem nullia, & æris talenta decem & octo nullia, ferri quoq[ue] centum millia talentoru[m]. De hoc loquens Iosepus ita inquit, Sed & tunc oblatio= nis primitias faciens, alia tria millia talentum auri purissi= mise præbiturum esse pronunciauit ad adytum & cur= rum dei faciendum. Cumq[ue] tacuisset Dauid, à principibus & sacerdotibus atque leuitis certatim offerentibus collata sunt auri quidem talenta quinque millia, & stateres de= cem,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-489.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 483 cem, argenti uerò talenta decem millia, ferri talenta millia multa. Hic etiam magna talenta intelligo. Sed adnotandum quòd quos historia sacra solidos, Iosepus stateres dixit. < Solidus. Stater.> Stater apud Græcos aureum nummum significat, quo no= mine & Persæ & Macedones utebantur:unde Philippei stateres & Darici & Alexandrei dicti. Stater etiam pon dus est drachmarum quatuor, ut antè diximus, quod He= bræi siclum dicebant. stateres igitur hic pro aureis num= mis, id est siclis intelligo. Sed de statere & solido inferius loquemur, si memoria non exciderit. Summa disputationis nostræ hæc est, æstimationem opulentiæ Hebraicæ fie= ri non posse ob talenti uærietatem, cum nec ipse Iosepus extricare hanc ambiguitatem potuerit. < Talenti significatio.> Nunc enim pro pondere, nunc pro numero, nunc pro nummo ponitur: ut apud Eupolemum in loco supradicto:quanquam & Græ ci eadem penè de uærietate significatum talenti tradide= runt. Quantum tamen coniectura haud æriolatrice con= sequi possumus, quod Eupolemus dixit quadragies sexties, centena millia in templum & eius instrumentum absum= pta fuisse, de siclis, id est stateribus intelligendum. Cuius summæ æstimatio à nobis posita est exactè, ut arbitror, nisi error calculi inciderit. Itidemq[ue] censendum dixerim de talentis illis Sardanapali, ut fidem historiæ obiter ar= rogemus. In qua hoc mihi animaduertendum summopere uisum est, ad eorum quæ diximus confirmationem, quod Ctesias ita scripsit, ut diceret, ιτταυδα περίθεντω μὲν χεν= είς μεγάστες χιλίας, Illic circundedit auri myriadas mille: non adiecto talentûm, ut in argento fecit, itidem scilicet ut Eupolemus in loco superius citato. Quæ duo exempla indicant antiquum loquendi morem, qua= lis est etiam hodie apud nos, cum dicimus, mille nul= liæ H 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-490.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Mille millia auri. Vt enim hac locutione mille millia aureum intel- ligimus, sic illi mille millia scelorum auri significabant, ui- delicet quòd sici pondere apud eos nummus aureus per- cuteretur, ut apud Athenienses & Macedones stateris, id est quaternarum drachmarum. Quo factum est ut sta- ter pro aureo acciperetur, ut etiam apud Persas. Huius opinionis argumentum ducitur ex uerbis quæ sequuntur, Argenti, inquit, ad clauos & alia instrumenta mille du- centa trigintaduo talenta, æris uero decem & octo nullia. sic singulis opificibus dena talenta data, id est deni sici, ut ipse inquit. Talentum ergo nummarium Hebræorum, te- tradrachnum erat: Atheniæsium uerò duodenarium erat, id est ternorum stateru[m]. Sic apud nos interdum libra num maria est uiginti solidorum. Sic in uoluminibus iuris non ubiq[ue]; auri argentiq[ue] libra eodem modo exaudienda. Circa Iustiniani Augusti tempora libram auri staterem aureum fuisse existimo, non magni ponderis, in l. Quoniam iudi- ces, sub titulo de appellationibus. Si quis (inquit idem Au- gustus) magistratus appellationem suscipere recusauerit, triginta pondo auri cogatur largitionibus nostris inferre, triginta alia eius officio itidem soluturo. Et sub titulo de fundis patrimonialibus, libro undecimo eiusdem Codicis, Theodosij lex ita inquit, Huius legis temeratores, quin- quaginta librarum auri poena coërcentes: tam uidelicet petitorem, quàm officium quod petitionem concedit ad- mitti. Officium eius magistratus plù tæcij uocat, hoc est apparitores, scribas, & quoscunque ministros publicos. Stater. Hic stater autem nunc pondo, nunc libra dicitur, ut in le- ge Ordinem, sub titulo de consulibus, libro duodecimo: & in lege Omnes, de metatis, centum librarum auri mul- cta. At libro primo de modo multarum ita legitur, Illu- stres

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-491.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 485 fires uiros præfectos prætorio, cum peccatu grauissimum erit, usq[ue] ad quinquaginta librarum auri mulctam perue= nire sinimus. At eodem sub titulo Arcadius & Honorius ita sanciunt, Eos qui ordinario iure prouincias moderan= tur, ultra duarum unciarum auri mulctam condemnare non patimur: Pro consularem uerò potestatem, si mul= ctandi necessitas imminebit, senarum unciarum auri sum= ma cohibebit. Hic dubites fortasse utro modo libras auri quinquaginta intelligere debeamus. Simuliter libra argenti uel nomisma fuit, uel paucarum drachmarum æstima= tio, in l. Ab executione, quorum appell. non recipiuntur. Sciant autem, inquit, prouocatores, si eos perperam in= tentionem cognitoris suspendisse claruerit, quinquaginta librarum argenti animaduersione mulctandos. Et it idem in l. sequenti, rursus in lege unica, de grege dominico, li= bro decimo, libra auri pro duodecim uncijs accipitur, & in capite Præuaricationis, sub titul. de præuaricatoribus, in Pandectis. Ponderale uerò & librale Hebræoru[m] talen= tum, Babylonium fuisse puto, uel potius Aegyptium, qua lia erant auri talenta quæ ex Ophir insula afferebaniur, quam Vrphen Eupolemus Græcus autor appellat. Thar= < Tharfeis insula.> seis sunt apud Græcos qui Indicam gentem fuisse putent. Alij Carthaginem sic appellatam ab Esaia putant: quod de urbe ipsa à Didone ædificata intelligi non potest: cum Iosepus dicat post Solomonem centum & quadraginta annis conditam esse à Tyrijs Carthaginem. Saba autem < Regina Saba.> regio fuit Aethiopiæ. Regina autem quæ ad Solomonem uenit, & Aegypto & Aethiopiæ imperauit, ut Iosepus tradidit. Sabæi populi sunt Arabiæ felicis. Sunt & op= pidani Sabæi, à Sabis oppido magno dicti, ut autores sunt Strabo, & Stephanus de urbibus. Est præterea Saba por= H 3 ius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-492.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET tus in Aethiopia. Strabo libro decimosexto, [uncia] [n]ota [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [con]sulta. [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-493.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. 1111. 487 tidem propè annorum spatio, ut colligimus ex Chronicis Eusebij. Lactantius tamen libro primo, Belum qui ab As= syrijs colebatur, trecentis annis bellum Troianum præces sisse contendit, & ei æqualem fuisse Saturnum. Cui con= gruit illud quod libro quinto dicit, Post Saturni tempora cultum simulachrorum institutum, ideoq[ue]; tunc iustitiam ueram fuisse, cum Deus uerus & unus coleretur. Porrò re= gnum Assyriorum antiquissimum omnium regnorum fu= isse constat: cuius quadringentesimo & secundo anno Be= lucho Rege octauo regnante Moses populum dominicum eduxit ex Aegypto. Autor Eusebius libro decimo de præ= paratione Euangelica. Libro autem nono, Alexandrum Polyhistora cognomine, id est multiscium dictum, in li= bro quem de Iudaica historia conscripsit, autorem esse af firmat, temporibus Ioachim Regis Hieremiam uaticinio functum esse, & propter cultum Baal Iudæis cladem præ= dixisse, & quòd ad Tigrin & Euphratem ab Assyrijs ca pti, opera essent facturi: Quod cum Nabuchodonosor Rex Babyloniorum audiuisset, Stibare Medorum Rege in auxilium accersito, centum & octoginta peditum, e= quitum centum & uiginti millia, & decem millia curruu[m] duxisse in Iudæam. Samaritanas primùm omnes urbes, Ga lilæam Scythopolim & Galatidem euertisse, deinde Hie= rosolyma, Ioachimq[ue]; Iudæorum regem uiuum cepisse, au= rumq[ue], argentum & æs, cæteraq[ue]; omnia quæ in templo e= rant ornamenta, area excepta & tabulis, Babylonem ab= stulisse. Postea cum Nabuchodonosor mænia Babyloniæ ædificare coepisset, morbo correptus diem obijt: cui filius successit qui propter morum nequitiam à sororis suæ uiro insidijs exceptus, altero anno regni sui sublatus est. Cui rursus e[ss]e filius successisset, nono mese ijsde[m] insidijs petitus H 4 Nabo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-494.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Nabonidam successorem habuit, qui Babyloniæ muros secundum annem latere ac bitumine extruxit: quem Cy= rus aliquanto post Babylone capta cepit. Alpheum au= tem de Assyrijs & Nabuchodonosore hoc modo scripsis se dicit, Nabuchodonosorem Hercule robustiorem fuisse, uniuersamq[ue] Libyam Asiamq[ue] usq[ue] ad Armenios subegisse. Quem Chaldæi dicunt cum in regnum redijsset, furore diuinitus captum magna uoce exclamasse, O Babylonij, futuram uobis calamitatem prænuncio, quam nec Belus ipse nec uis ulla deorum auertet. Veniet Perses semiasinus, id est, mulus, qui uobis affèret seruitutem. quibus dictis repentè è medio excessit. Hæc est summa historiæ Alexandræ de Nabuchodonosore, quam Eusebius pluribus uerbis refert. Quarti Regum x x i i i i. legimus Nabuchodonosorem Babyloniorum Regem direptis Hierosolymis Regem ipsum loachim & famuliam regiam cum thesauris & apparatu instrumentoq[ue] templi aureo à Solomone comparato & fabrefacto, secum in Babylonem abstulisse. Aslipulatur & Iosepus in libro decimo Antiquitatu. Videamus nunc de Cyro, & audiamus præconium Talthybij summi Regis, id est Esaiæ uatis, quo nullum potest esse maius testimonium: Hæc dicit Dominus christo meo Cyro, cuius apprehendi dexteram, ut subijciam ante faciem eius gentes, & dorsa Regum uertam, & aperiam coram eo Ianuas, & portæ non claudentur. Ego ante te ibo, & gloriosos terræ humiliabo: & dabo tibi thesauros absco[n] ditos, & arcana secretoru[m], ut scias quia ego Dominus accinxi te, & no[n] cognouisti me, & reliqua. Hoc Esaias cap. x lv. Quòd autè de Babylone intellexerit, cap. x lvii. planum facit: Sed tace, & intra in tenebras filia Chaldæorum, quia non uocaberis ultrà filia regnorum. Iratus sum super

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-495.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. super populum meum, contaminaui hæreditatè meam, & dedi eos in manu tua. Non posuisti eis nusericordias: dixisti, In sempiternu[m] ero domina. & reliqua ad eundem sensum effata à fatidico illo uiro & entheo, id est spiritu diuino perfuso. Herodotus libro primo expeditiones Cyri scribes, Nitoerin reginam aggerè circa Euphrate duxisse dicit, & crepidinem superstruxisse, timentè ne aliquando urbs à Medis caperetur, quos imperio Asiæ imminere intelligebat. Cyrus autè (inquit) contra filium eius nomine Labyrinthu[m] expeditione suscepit, qui matri in regnu[m] Assyriorum successerat, ὑδι ἔυ ἀνηρ & ἀπιταυτus ἔγιωμανος ἀνη παῦστα ἐρατολητο, ἐχοντια τε τὴ πατρὸς τὴ ἰαυτὴν τὴ δωσμαε λαε ἐυνίτη, καὶ πλῶ ἀιωριων ὅρχηρ. Hunc autem Cyrum Herodotus Regem magnum appellat, à quo Reges Persarum Megalos basileas, id est Reges magnos appellari se uolue runt, ut murum non sit magnu[m] eum Regem esse factu[m], cuius dominus dextera[m] recturum se prædixerat. Verùm & Assyriæ & Mediæ regna in Persas esse victoria Cyri trasslata, nemo ignorare potest qui Herodotum aut Iustini bre uiarium legerit. Hæc testimoniu[m] perhibent dicto Pliniano lib. XXXIII. Equide[m] (inquit) muror populum Romanum uictis gentibus in tributo semper argentum imperasse, no[n] aurum, sicut Carthagini cum Annibale uictæ. Nec potest uideri penuria mundi id euenisse. nam Midas & Croesus infinitum possederant. Iam Cyrus deuicta Asia pondo XXXIII. nullia inuenerat, præter uasa aurea, aurumq[ue] factum, & in eo folia, ac platanum, uitemq[ue]. Qua uictoria argenti quingenta nullia talentorum reportauit, & craterem Semuranudis, cuius pondus x v. talenta colligebat. Talentum autem Aegyptium pondo octoginta capere Varro tradit. Iam regnauerat in Colchis Galauces & Esu H s

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-496.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET & Esubopes, qui terram uirginem nactus, plurimum ar= genti auriq[ue]; eruisse dicitur in Suauorum gente, & alio= quin uelleribus aureis inclyto regno, sed & illius aureæ cameræ & argenteæ trabes narrantur, & columnæ atq[ue] parastaticæ, uicto Sesostri Rege tam superbo, ut prodatur annis quibusq[ue]; sorte Reges singulos è subiectis iungere ad currum solitus, sicq[ue] triumphare. His uerbis apparet Cy= rum maiores multo opes reliquisse, quàm quæ legantur inuentæ ab Alexandro. Nec mirum, cum & Lydiorum opes & Iudæorum habuerit, quas Chaldæi è templo ab= stulerant. Quod de Nabuchodonosore diximus, ex Alexa[n]d dro Polyhistore confirmat Iosepus lib. primo c[æ]tra Apio nem, his uerbis, peri t[er]tio n[on] [con]sum[m]or[um] φιλορατος ἐν τῶς ιερών, μεμημέν & τήν ουλιορχίας, και μεραδέννι ἐν τήι τετάρτη τῶν ἰδικῶν. οἰ ἐυς ἀποφάινδει πειρᾶται καὶ προδημένον κασπία καὶ καταρχεῖα ἡαρ[ι]κὴν αυτόν φιοι και λιβύντι πῶν ουλλιῶν και ἰβηριαν. His igitur astipulatur Philostratus in historijs, quo in loco Tyri obsidionis meminit, & Megasthenes in quarto uolumine Indicar[u]r rerum, ubi ostendere contendit prædictum Babyloniu[m] Regem & fortitudine Hercule & magnitudine præstitisse: quippe qui Libyæ bonam parté subegerit, & Iberiam. Reliqua autem omnia penè eadem ijsdemq[ue]; nominibus relata, quæ apud Alexandrum. Strabo Nabocodrosor[us]. libro decimoquinto circa principium Nabocodrosorum uocat eum Regem. Huic dicto (inquit) Megasthenes c[æ]n= sentit, dicens antiquis Indorum historijs fidem nullam ha bendam. Nec enim ab Indis unquam emissam expeditione[m] nec in Indiam quenquam aliunde cum exercitu penetras= se uictorem, præter Herculem, Liberu[m] patrem, & nuper Macedonas. Nam Sesostrim Aegyptium & Thearchone[m] Aethiopem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-497.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 491 Aethiopem usque in Europam pregressos ait. Nabocodrosorum autem qui à Chaldæis supra Herculem commedatur, usq[ue] ad columnas exercitum admouisse. Nabocodros < Opes David & Solomonis, & eorum imperium.> Sic ἀν παρὰ ἀλλάδοις σίδηξι μύσοντα ἐραλλίνις μαλλον, παίως σηλῶν ἐλάσμα. Tantas igitur opes David & Solomon cumulasse dicuntur, quantas alius nullus Regum. Legimus aute[m] cap. VIII. & X. secundi libri Regum, David Syros omnes subegisse usq[ue] ad fluuium Euphrate[m], & arma aurea spoliaq[ue] opima eis ablata, Hierosolyma co[m]portasse, tributaq[ue] Syris iniunxisse. Magnitudini autem Iudaici imperij consentanea est rei militaris constitutio in duodecim phalangas uel cohortes mestrucas distributa, quæ singulæ cohortes uicenaquaterna millia militum habebant: quaru[m] descriptio legitur libro altero Paralipo. cap. XXVII. < Syria terraru[m] maxima.> Quanta autem fuerit Syria, Plinius his uerbis docet libro quinto de Arabia loques, luxt à Syria littus occupat, quondam terrarum maxima, & pluribus distincta nominibus. nanq[ue] Palæstina uocatur quâ contingit Arabas, & Iudæa, & Coele, dein Phoenice: et quâ recedit intus, Damascena: ac magis etiamnum meridiana, Babylonia: & eadem Mesopotamia inter Euphratem & Tigriu[m] quaq[ue] transit Taurum, Sophene: citra uerò etiam Comagene: & ultra Armeniam Adiabene, Assyria ante dicta: & ubi Cilicium attingit, Antiochia. Qui subtilius diuidunt, circum Euphrate Syria[m] Phoenicen uolut: et esse oram maritimam Syriæ, cuius pars sit Idumæa et Iudæa: deinde Phoenice[m]: deinde Syria[m]: id quod præiacet, mare totum Phoeniciu[m] appellatur. Ipsa gens Phoenicum in gloria magna literarum inuentionis & siderum, naualiumq[ue] ac bellicaru[m] artium. Sic in ex explaribus legitur, luculeto uno errore, cuius à uetusto lib. admonitus sum. Quî enim fieri potest,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-498.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET potest, ut circa Euphrate Syria Phoenice uocitetur? Sic < Plinij locus.> igitur hunc locum lego, Qui subtilius diuidunt, circu[m]fundi Syria Phoenicem uolunt, uel circunfundi Syriam Phoenice uolunt. hoc sensu, ut Phoenicia undiq; circu[m]scribatur Syria. esse enim primùm oram maritimam Syriæ ab Arabia, cuius pars sit 1 dumæa & 1 uæa: deinde Phoenicen: deinde rursus Syriâ, quà scilicet uergit ad Antiochiam: introrsus autem Syria Damasci claudi Phoenicen. Strabo lib. xvi. Syrorum, inquit, nomen tendere uidetur à Babylonia usque ad Issicum sinum, & ab hoc olim usque ad Euxinu[m]. Et paulo inferius, Qui de Syroru[m] imperio scribunt, cum Medos à Persis cuersos dicunt, Syros autem à Medis, nullos alios Syros intelligunt, quàm qui Babyloné < Solum terræ Iudææ.> ac Ninum regni caput effecerunt. De bonitate autem soli terræ Iudææ Iosepus lib. primo cõtra Apione[m] ita inquit, Hecatæus uir Abderites philosophus simul, & circa uitæ actiones industrius, Alexandri Magni æqualis, cum quo etiam floruit, & postea cum Ptolemaeo Iagi conuersatus est: hic librum de Iudæis accuratè cõscripsit. cuius summâ colligens Iosepus, Hic idem (inquit) magnitudine regionis quam incolimus, & pulchritudine prodidit. Si quidem ad tricies centena nullia arurarum optimi & feracissimi soli incolunt illi, inquit. his enim finibus Iudæa patet. ὑδιἀντως ὑπος ὑπος ἀντως μὴν ὑπο χώρας ἐν οἰκοποιημένη, ἀντω τὸ καλλον ἀστον πιακοσίας χαρμηιάς ἀραρῶν ἀχρον ὑπὸ δρίσμης καὶ παμφορωτάτης χώρας νίμονται φυσι. ἀντω ἰασθάια πούτη πλῦθος ιστηρ. < Arura.> Arura mensura est apud Græcos quinquaginta pedes capiens, ut inquit Suidas, id est octo ulnas & triente, uel passus decem, ita ut ulnà pro senis pedibus, & passu pro quinis accipiamus. De urbe aute[m] ipsa ita inquit, Sunt aute[m] Iudæoru[m] castella multa, et uici per regione[m] sparsi:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-499.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 493 sparsi: una aute[m] urbs munita, ambitu ferme quinquaginta stadiorum, quam incolunt hominu[m] circiter centum & ui= ginti millia, Hierosolyma uocat. < Hierosolyma.> ἐγάτ ἰδράιων τὰ μὲν ὑπολι= λὰ ὑχυρῶματα ἀγὰτὰ πῶν ὑχυρὰν ἀγῶμα, μια δὲ πόλις ὑχυρὰ πεντώντα μᾶλισα ἀγαίων πῶν περίμετρον, ὑπον οἰνωστὴν αυτημὸν πων περίδωντα μυειάδες, μελυσι δὲ αυτημὸν ἰδροσολυμα. Ver= ba sunt non Iosepi, sed Hecataei, ut nescias an idem Iose= pus senserit. Strabo lib. decimosexto Mosen refert ex Ae= gypto multitudine secum hominum numerosam eduxisse, cum eis persuasisset Aegyptios sacerdotes nô rectè de di= uinitate sentire, & colendu[m] esse Deum unum sub nulla effi gie, & reliqua eôdem pertinêtia. Deinde ita insert, ποιαντα λητων ἐπισκη σηνωμονας ἀναφας ἐν ὑλίνας, και ἀπήχαν ἐπι τὸν τῶν τῶν ὑπα νῦν ἔσι ἐν τοῖς ἰδροσολύμοις πτισμα. πατριχε δὲ γαθίων ἐν ἐπίθονον ἀχωριον, ὑδὲ ὑπις ὃ ἐπικα= σκημινως μαχισαυλ. ἐγα δὲ περῶδες, ἐννοσφον, πῶν δὲ κύπων χώραν ἐχων λυπαν και ἀννοσφον, πῶν δὲ ἐν χεῖνητα ἀκ= σίων και ἐπίθοντον. Hæc autem (inquit) cum diceret, ho= mines bona mente non sanè paucos facilè in suam senten= tiam adduxit, ut se in cum locum sequerêtur, ubi nunc co= dita sunt Hierosolyma. Quippe locum facilè obtinuit, quem inuidere ei nemo iure deberet, nec cuius gratia cer= tamen magnopere excitari posset: utpote qui petrosus sit, & aquis scatens, cum omnis in circuitu regio ieiuna sit, & siticulosa: intus ad sexaginta ferme stadia lapidosa. Et rursus inferius, Primus pro sacerdote Regem se fecit Ale= xander: cuius filios Hyrcanum & Aristobulum Pompeius sustulit, atq[ue] eorum munitiones subuertit, ipsaq[ue] in primis Hierosolyma ui capta sunt. Ea munitio petrosa erat, ac be ne septa, interius aquis abundans, exterius prorsus arida, fossam habebat in saxo excisam sexagenum pedu[m] altitu= dine, la

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-500.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dine, latitudine ducenûm & quinquagenûm. Poëcius ur bem cepit obseruato ieiunij die, cu[m] Iudæi omni opere feriati essent. Cōpleta enim fossa scalas muris admouit, . Iudæi & eoru[m] opes Græcis et Latinis incogniti fuerunt. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~~.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-501.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 495 Herodotus & alij antiquissimi scriptores. μὸν ἐν συμά περὶν λόγο πιù περατειαν προσφέρεντες. Multa uerò Herodotus, & alij quidam nugaru[m] plena scripseru[n]t, ueluti cantus illecebras & modulamenta, uel condimen- tum quoddam historiæ monstrificam fabulationem adhi- bentes. Et libro secundo, Sed nec Persaru[m] (inquit) res ge- stæ, nec Medorum, nec Syrorum propter fabularum stu- dium multum fidei sunt assecutæ. cum enim earum rerum scriptores uideret magnopere. poëtas probari qui aperiè fabulas co[n]scriberent, arbitrati sunt sua quoq[ue] scripta sua- uiora fore, si historiæ forma ea dicerent, quæ nec uidissent ipsi, nec audiuissent ab ijs quidem qui scirent: quo fit ut facilius Homero & Hesiodo de heroicis rebus credatur, quàm Ctesiæ & Herodoto & Hellanico, & cæteris eius generis scriptoribus, quoniâ res huiuscemodi libēter au- diuntur. Iosepus Herodotum non consulto mendacio, sed <Manethon historicus.> ignorantia falsa scripsisse uidetur existimasse. Manethon (inquit) historicus genere Aegyptius fuit, sed qui Græ- cam eruditione[m] assecutus sit, ut facile est iudicare, utpote qui Aegyptiacam historiam Græca uoce scripserit ex sa- cerdotum annalibus interpretatus, ut ipse inquit. Hic He- rodotum in multis conuincit de rebus Aegyptiacis per ignorantiâ mentitum. Ἷγιζαρι ἡαρ ἐιλιδιον, ἐς φησην αυτος, μεταφράσως. ποις πολλὰ ἐν ὑροδοξον ἐλιγχι ἐν των αιγνητιακῶν ὑπειγνοιας ἐφοδομινον. Assignari etiam alia causa potest cur res gestæ Hebræoru[m] nobis ab historia non innotuerint, quam ex eodem Iosepo sumemus, qui ijs respo[n]dens qui Iudæorum historiæ autori tatem eò præcipuè eleuabant, quòd testimonia Græcorum nulla extarent: Nos (inquit) neq[ue] regionem maritimâ ha- < Iudæi commerciorum ignari. atq[ue] ideo ignoti.> bitamus, nec negociationibus libētes utimur, nec omnino earu[m] causa, aliaru[m] gentium co[m]mercijs assuescimus: sed sunt urbes

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-502.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET urbes nostræ longè à mari reductæ: regionem autem bonam incolentes, eius cultu acquiescimus. ἐμῶς ποῦνω ὑμτὸς χώραν δικῶμιν παράλιον, ὑμτὲ ἀμωρείας χαρομεν, ὑδὲ τῶς πρὸς άλλος συμποῦνια πιμηθίας. ὑλλι ἐσιν μὲν ἐμῶν αἰ πολες μακρὰν ἀπὸ δαλαίων ἀπωκισμών. χώραν δὲ ἀγαθῶν νεμομηδοι, τὰυτῶν ἐκδοξωμεν. Phoenices autem & Aegyptios propterea cognitos à Græcis ait, quòd ab Aegyptijs multa exportarentur ad alias gentes. Phoenicum autem ij qui maritimam oram accolunt, quæstui studêtes, negociationes exercebant. à quo uitæ genere cum Iudæi abhorrerèt, peculiaribus institutis, ac cultu diuinitatis gaudentes, factum est ut serò fama eorum ad Græcos peruenerit. προσονομης ποῦνω ποῖς ἐμημενοις καὶ ἔν ποῦτι ἐν ἐντὸς παραστῶς χρόνοις τὸν ὑδιομὲν πρὸς τὰς ἐλληνικὰς ἐμιν ἐπιμηθιαν, ἀνδερὸν ἀιγνητιοις μὲν, τὰ παρὰν ἀυτῶν ἐμαρμηνα, ποῖς δὲ πιτω παράλιον ἔν φοινικης ἀγαθικησιν ἐν περὶ τὰς ἀγαθικιας απεθικὴν ὑμικὴν ἀν φιλεχρηματεῖν. Hoc idem (inquit) & ijs contigit qui in Europa habitat. de Romanis enim, qui in tantam potétiam iam inde olim crescere sensim coeperût, nec Herodotus nec Thucydides quoquo modo meminerunt, nec omnino alius eorum æqualis scriptor, sed serò eorum nomen in Græcia auditum. Galloru[m] autem & Hispanorum res usqueadeo ignotæ ijs fuerût qui exactissimi & accuratissimi scriptores fuisse uidentur, ut unus eorum Ephorus Hispanos, qui Iberi ab eo dicûtur, unam esse ciuitatem existimauerit, cum tam latè fines eorum pateant. In uniuersum autem ritus eorum qui nec fuerunt, nec fuis se unquam dicti sunt, scribere tanquam ita illis uterentur, no[n] dubitarût. πρὶ μὲν ἀ γαλατῶν τε μὲν ἐμύρων ὑμτῶς ἐμνόμενον δι ὑδηκῶντες ἀμερίδεια συγγαρεῖς, ὑμὲν ἐσιν ἐφορθεῖν, ὑδε ποῦτιν διεμιαν ἐντὸς ἐληρας, τὰς ποῦνον μὲν & ἐνδρία τὴς κατομύντας, <Galli & Hispani priscis historicis ignotissimi.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-503.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 497 πικημώτας, και πι μὴ γενόμωα παρ αυθίς ιδια μὴτε λεξεμωα, χαρφην ως εκεινων αυθίς χρωμήνων ετολυμην. Causa uerò, inquit, earum quidem reru[m] ignorantiæ fuit, quòd illi secu[m] ipsi uiueret, comercia aliaru[m] gentiu[m] auersantes: scriptoru[m] uerò medacij, quòd uolebat illi quippiu[m] ultra alios memoriæ mandasse uideri. αυτον δὲ τὸ μὴ μὴ γνώσκαν τ' αληθίς, λιαν ανεπίμησαν: τὸ δὲ χαρφην τευθη, ἔνούλεται δαί όμημπιον πλιον τῶν άλλων ἰσορμην. Illud etiam nô inter postrema assignari causæ potest, quod Eusebius libro decimo de Præparatione inquit, ostendere uolens literas primùm ab Hebræis inuëtas esse, quaru[m] inuentu[m] Phoenicibus gloriæ ducitur: Primus, inquit, qui literas Græcis dedit, Cadmus ex Phoenicia erat. Multi Syros literas primùm co[m]perisse asserunt. Syrij autè etia[m] Hebræi sunt. nà Iudææ in Syria semper à scriptoribus habita est, et Phoeniciam etiam apud priscos appellatam esse co[n]stat, quæ nunc Palæ stine Syriæ dicitur. Ex hoc Eusebij loco coijciendu[m] relinquitur, multa Hebræorum gesta, aliaru[m] gentiu[m] nomine posteritati esse tradita. Super omnia est autè quod Iosepus his uerbis dixit, τῶν δὲ ως ἐμα[n]ς Χλασφημιῶν ἐγχατητὸ μὴν αἰνοπλιον. Εαλομων οἰ εἰκτινος πνὸς χαρίζεσαι, παρατέπων ἐπεχηρησαν πῶν αληθαν, ὑμετερων προκήων ὑμολερομέντες, ὑμετερων πῶν ὑμετερων προκήων ὑμολερομέντες, ὑμετερων ὑμετων ὑμανασωθαν ἐμιων διπολισμοντεν. ὑπίας δὲ πολλὰς ἐλαβεν τὸ μισῶν καὶ φθονῶν, ἐμὴν ἐξαρχης, ὑπο πιτι πῶν χώραν αυτῶν ἐδωασωθαν ἐμιων διπολισμοντεν. Quæ uerò probra et maledicta in nostrates iactata sunt, ijs causam et originè Aegyptij præbuerunt: quoru[m] gratiæ nonulli scriptores inseruire cupientes, ueritate[m] reru[m] gestaru[m] peruertere aggressi sunt, nec maioru[m] nostroru[m] aduentum in Aegyptum, ut re uera fuit, ingenuè I

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-504.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET genuè fatentes, nec inde egressum bona fide cõmemorantes. Causas autè multas Aegyptij odij & inuidiæ habue runt, queis in nostra gentem extimulati sunt. I amprimu[m], quòd nostri olim rerum in patria eoru[m] potiti sunt: deinde quòd illinc digressi, in propria patria secunda omnia nacti sunt: postremò rituum dissensio, ingens eis odiu[m] in nos accendit, tantum religione nostra, & recto diuinoru[m] cultu, ab ea qua[m] ipsi uerâ pietate[m] putant, differente, quantum diuina natura brutis animalibus præstat. [Quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-505.png

Transcription: ATR-1

PARTIB EIVS LIB. IIII. < Libri duo refutatorij de antiquitate Iudæorum.> autoritate[m] c[on]firmauit in duobus illis libris qui περιαρχαμ= όπητον ἀντιρρησκὰ ἀποκιων ἑπιμμανη, inscri= pti sunt, id est De antiquitate Iudæorum refutatorij c[on]tra Apione[m] gràmaticu[m], quos Latinè ita uersos legimus, ut præ stabilius fuerit n[ost]rua[m] fuisse editos. adeò & corrupti sunt librarioru[m] uitio, & interpretis ignoratia. Inter Chaldæos magnu[m] honore[m] habuit Berossus, qui Græco sermone histo riâ c[on]scripsit: cuius loca quæda[m] in eo opere citat sacræ hi storiæ c[on]sentanea. Ex T yrioru[m] aute[m] annalibus citat tesli= monia de centu[m] & uiginti ta[n]lètis auri ab Iromo Solomo= ni datis ad ornatu[m] tèpli, redonatu[m]q[ue]; e[ss]u à Solomone terra Zabulô in Galilæa docet. Amicitiæ aute[m] inter eos causam fuisse c[om]mune sapietiæ studiu[m]. Inuicè enim problemata dis soluêda missitare solitos, in quibus ferè Solomon præuale= bat. Huius rei, inquit, teste[m] Dione[m] citabo autorè in Phæni cum historia probatissimu[m], cuius hæc sunt uerba, Ababylo moriête filius eius Iromus regnauit. Hic partes urbis Orie[m] tales aggere cinxit, & pomæria protulit, ascendensq[ue]; in Libanum materiè incidit ad fanoru[m] extractione[m]. Regem autem Hierosolymorum Solomonem ad e[ss]u[m] aiunt ænigma ta[m] misisse, & ab eo alia repoposcisse, ea lege, ut qui dis= soluere non posset, dissoluenti, mulctæ nomine pecunias penderet. Quam conditionem cum Iromus accepisset, nec resoluere ambages potuisset, mulctam ingentem pe= cuniariam pendisse. Post Tyrium quendam hominem nomine Abdenonum extitisse, qui problemata ambigua solueret, alia que inuicem proponeret: quæ cum Solo= mon non resoluisset, pecunias multas insuper rependisse. ἐπα δὲ αβδύμονον πνα τύριον ἀνδρὰ πὰ προθήντα λύσαι, καὶ κιντην ἀπλλα προθαλην, ἀ μὴ λύσαιντα ἡν σολομῶνα, πολλὰ ἐν ἐυ= ρύμων προθεστισαι χηματα. Id e[st] Iosephus Menandrû[m] Ephe= sium 1 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-506.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET sium historicum fuisse dicit, qui ex uernaculis cuiusq[ue] pro uinciæ uel gentis actis, regum singulorum te[m]pore res gestas apud Græcos Barbarosq[ue] memoriæ mandabat. ἡ ἐπιδεισις ποις ἐκασα των ἔκαστιων πράξεις παρὰ ποίς ἐπικησιν και ἔκαθαροις, ἐκ των παρ[α] ἐκπινοις ἐπιχωριων χρηματων ανδάσως πιν ἰσοριαν μαδύν. Is igitur de Iromo Re ge Tyri loquens, qui Iram in libris Regum dicitur, ita inquit, ἐπιποῦν δὲ πνὴν αβδύμονος ποῦς νεώτερον, ὑς ἐπικα πια προβληματα ἀ ἐπίτασε σολομων ἰδοθλημων ἔκαστος. Abdemonus puer. Huius regis tempore extitit Abdemonus puer iunior, qui uincebat omnia problemata à Solomone Hierosolymoru[m] Rege iniuncta. Hoc congruit cum eo quod dicitur in ter= tio Regum de Regina Saba, quæ fama Solomonis excita= ta, uenit Hierosolyma, ut eius sapientia[m] quæstionibus am= bagiosis excuteret, Solomonemq[ue]; nunquam no[n] ex senten tia animi Reginæ satisfecisse. < Plin. uanitas.> Hic ridere subit Plinij secum di uanitatem, qui libro x x x. de autoribus Magicæ artis loquens, Est & alia, inquit, magicæ factio à Mose etiam= num & Lotope ac Iudæis pedens, sed multis millibus an= norum post Zoroastrem, tanto recentior est Cypria. Sic enim in antiquis legitur, nisi quòd musæ & in alijs musæ non Mose scriptum est. Diximus supra Eusebio autore, re gnum Assyriorum uetustissimu[m] omniu[m] regnoru[m] fuisse, & anno eius quadringentesimosecundo Belucho octauo Re= ge Mosen populum Iudaicum ex Aegypto abduxisse. < Zoroastres.> De Zoroastre ita legitur apud Suidam, Zoroastres astrono= mus fuit Nini Regis Assyriæ tempore, ἰωροασπις ἀσφορομος ἐπι ἐλνα ἔκαστιων ἀννείων. < Apion Polybistor.> Eusebius in Bactris regnasse dicit Nini æqualem & Abrahami. Apion autem gramma= ticus genere Aegyptius, qui etiam Polyhistor dictus est à Gellio ob historiæ scribendæ diligetiam, in quarto histo= riarum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-507.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 501 riaru libro aduersus Iudæos, Inacho, inquit, regnate apud Argiuos, et Amaside apud Aegyptios, Iudæi duce Mose ab Aegyptijs defecerut. autor Eusebius. Iesepus tame[n] Te= chmosin Regem appellat Pharaonem, no[n] Amasin, ex Ma[n] nethone historiographo Aegyptio qui Græcè scripsit. Porphyrij autem computatione Moses etiam Semiramidis æqualis recipitur. Iustinus martyr in Parænetico, in [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[ui]s [con]s[

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-508.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET rasse uidetur, qui Eusebio & Augustino in eo inficiando aduersatur in præfatione Geneseos. Quo'nam modo igitur Moses multis millibus annoru[m] post Zoroastrem fuit, qui tot testimonijs proximus seculo æqualiu[m] Zoroastris fuit? < Prisci Græci & Latini in magna ignorâ tia uersati.> Sed uidelicet illa est ignorantia priscorum, qui mundum æternum esse crediderut: à qua opinione profecta est illa uanitas Genethliacorum, qui quadringenta & septuæ ginta annorum millia monumentis comprehensa continere sese ingenti fiducia mentiebantur, ut autor est Cicero in primo de Diuinatione. Strabo Mosen non magu[m] fuisse dixit, sed oraculis deditum, quales fuisse Amphiaraus & Orpheus & Musæus leguntur. Iustinus historicus, Ioseph in Aegypto magicas artes edoctum, citò insinuatu[m] apud Regem fuisse dicit: cuius autoris epitomè tricesimam sexta[m] qui legerit, & Cornelij Taciti libr[u]m unum & uicesimu[m], facilimè intelliget semina quædam ueritatis per totum orbem disseminata fuisse, sed præimbuta medacijs Aegyptiorum: < Malevolentia quorudam historicoru[m] in Iudæos & Christianos.> quo factum est ut historici Græci & Latini uanissimi interdum à nobis fuisse deprehendantur, qui sacra[m] historiam & incorruptam habemus. In quo profecto eorum uicem dolere deberemus, nisi in plerisq[ue] eorum improbam mentem cerneremus, bladiente semper ipsis in Iudæos maledicentia ob junius dei cultum. Sed inuidia uæcors aduersus Christianum nome[m] Tacito, Suetonio & Plinio Iuniori fuit. < Tranquil. de Christianis.> quanquam cum fuerint illi æquales, maledicta eoru[m] sacrilega ac nefaria etiam inuicem colliduntur. Tranquilus in Nerone, Afflicti supplicijs Christiani, genus hominum superstitionis nouæ ac malesicæ. Tacitus x v. de incendio urbis loquens per Nerone excitato, Ergo abolenndo rumori Nero subdidit reos, et exquisitissimus poenis affecit, quos propter flagitia inuisos uulgus Christianos appellat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-509.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 503 appellat. autor nominis eius Christus, qui Tyberio impe= ritante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio as= fectus erat. Repressaq[ue] in præsens exitiabilis superstitio, rursus erumpebat, non modò per Iudæam originem eius mali, sed per urbem etiam. Et post aliquot uersus enumera tis cruciatuum generibus, Vnde, quanquam aduersus son= tes, inquit, & nouissima exempla meritos, miseratio orie= batur. Hominem nefarium Tacitum, aduersisq[ue] placitis prouidentiæ genitum, qui æqualium suoru[m] sensui seruiës, non suo iudicio, prodere hoc exemplu[m] nefariæ mentis non ueritas sit. Audiamus Plinium ad Traianum scribentem, cum Asiæ præesset prouinciæ, quum ueluti eologium Chri stianorum mitteret, de poena reoru[m] (ut assolebat) ad prin= cipem referens. Affirmabat autem, inquit, hanc fuisse sum mam uel culpæ suæ, uel erroris, quòd essent soliti stato die ante lucem conuenire, carmenq[ue] Christo quasi deo dicere secum inuicem, seq[ue] sacramento non in scelus aliquod ob= stringere, sed ne surta, ne latrocinia, ne adulteria com= mitterent, ne fidem fallerent, ne depositum appellati ab= negarent: quibus peractis morem sibi discedendi fuisse, rursusq[ue] coëundi ad capiendum cibum, promiscuum ta= men, & innoxium. Quod ipsum facere desijsse post edi= etum meum, quo secundum mandata tua hetærias esse ue= tueram sic enim legi debet, pro sodalitatibus. Quid simile habent hæc obiecta Pliniana cum criminibus Taciti ex= trema exempla suppliciorum meritis? Eodem enim tempo re hæc à Plinio & Tacito prodita sunt. Verùm Plinius ad principem scribès, quod ad res humanas attinet, optimu[m], sed imbutum errore Domitiani, cui sublato statim Neruæ successerat, mentiri aut noluit, aut non ausus est. Tacitus Domitiani beneficio ad dignitates prouectus, ut ipse fa= tetur 1 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-510.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Sceleratissimus scriptor Tacitus. tetur in principio statim libri decimiseptimi, quod nomen ille princeps sceleratissimus sæuitiæ pugione conficere nixus erat irrito proposito, id iste sceleratiore historiæ stylo, toxico medacij oblito, repetere institit, uæcordium omnium scriptorum perditissimus, si rectè uerba eius æstimentur. < Tranquillus.> Nam Tranquillo quum idem esset obsequendi teperi propositum, quàm potuit tamen ipse breuissimè defunctus est, Christianumq[ue] nomen uno uerbo respuit, ne Plin. Iunior. amplecti uideretur. Plinius in fine epistolæ ex animi sui sententia locutus, cum principem consuleret, & mendacio locus non esset, in principio ita uera falsis temperauit, ut acta sua principi seuero & perspicaci approbauerit. < Veritatis uis.> In quo precium est operæ uim ueritatis animaduertere, quæ nonnunquam inuitis erumpit, ita fallens inter mendacia, ut ab audientibus demum agnoscatur, cum interim loquêtes adhuc habere se in potestate eam putent. Supplicium, inquit, minatus, perseverantes duci iussi: neque enim dubitabam, qualecunq[ue] id esset quod faterentur, pertinaciam certè & inflexibilem obstinationem debere puniri. O mi serum te Plini, & improbè principali gratiæ inseruiente[m], qui ueritate oppugnanda diligentiam tuam principi approbare uoluisti. < Traianus.> Hoc acri uir ingenio Traianus intelligens, ne damnare imprudentiæ præsidem uideretur alioquin sibi gratum, & nomini tunc inuiso patrociniu[m] præbere edicto suo non ausus, Conquirendi, inquit, non sunt Christiani: si deferantur & arguantur, puniendi sunt. < Improbum silentium de rebus Christianis apud autores.> Alioquin aute[m] in omnibus scriptoribus mirum silentium uel improbum potius de rebus Christianis agnoscas, ueluti coiuratis, atq[ue] ex compacto scribentibus, ijs etiam tempo ribus, cum res insignes ac memorabiles auspicijs Christi gestæ sunt. Id adeò ex re unica quam in medium afferam, iudicare

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-511.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 505 iudicare quicuis poterit. Macrobius lib. 11. Saturn. de iocis Augusti Cæsaris loquens, Cum audisset, inquit, inter pue ros quos in Syria Herodes Rex Iudæoru[m] intra bimatum iussit interfici, filiu[m] quoq[ue] eius occisum, ait, Melius est He rodis porcu[m] esse quàm filiu[m]. Ecquis unqua[m] hoc memoriæ tradidit duntaxat Ethnicoru[m], quod Macrobius in trâsitu tanqua[m] rem notam perstrinxit? Mirari igitur desinamus cur nulla apud Plin. et alios rerum miracula relata, scri= ptorum sacroru[m] temporibus co[m]petant, et cum orthodoxa[m] rerum co[n]scriptione congruant: ac malignitati scribentiu[m], aut metui potius tribuamus opinioni principu[m] et populi bladientiu[m]. Tertul. in Apologetico ad Ro. loqu[es] de mor te Christi, Nam spiritum, inquit, cu[m] uerbo sponte dimisit, præuento carnificis officio. eodem momento dies medium orbem signante sole subducta est. Deliquium utiq[ue] putaue runt qui id quoq[ue] super Christo prædictum no[n] scierunt, et tamen cum mundi casum relatu[m] in archiuis uestris habetis. Et paulò inferius, Ea omnia super Christo Pilatus et ipse iam pro sua conscientia Christianus, Cæsari tunc Tyberio nunciduit. Eusebius in Chronicis de anno decimo= octauo principatus Tyberij loquens, Solis facta defectio, et tenebræ super uniuersam terram. Bithynia terræ mo= tu concussa, et in urbe Nicena ædes plurimæ corrueru[n]t. Quæ omnia ijs congruunt quæ in passione domini acci= derunt. tum ad hoc probandum Phlegonta citat auto= rem exactum Olympiadum adnotatorem, cuius ut histo= rici et Olympiadum scriptoris meminit Suidas, Trallia= numq[ue] fuisse dicit, Adriani libertum, uel Augusti, ut alij putauerunt. Is igitur huius rei locupletissimus esse testis potest in Asia genitus, ubi is terræ motus accidit. De eo motu Plinium locutum esse non dubito, cum inquit libro 1 5 secun

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-512.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET secundo, Maximus terræ memoria mortalium extitit motus Tyberij Cæsaris principatu, x 1 1. urbibus Asiæ una nocte prostratis. Solis autem deliquium Plinius ignorare non potuit, si in archiuis Romanis perscriptum fuit, ut qui acta Romana diligenter percensuisse intelligatur: sed Plinius id dicere noluit, quod occultum principes esse uo- lebant. Parum enim plausibile dogma Christi apud homines superbos & uoluptarios esse oportuit, quod elatos animos, & corpora sibi indulgentia maximè execratur. Tametsi charitas illa iustitiæ parens, & diuitiarum contemptus & abdicatio, magis ab humanis placitis abhorrebant, utpote quæ ne hodie quidem satis festa fronte excipiantur ab ijs etiam quos sequaces Christi maximè esse conueniebat. Eôdem pertinet quod idem Plinius libro tri tesimo dicit de arte Magica loquens, Hæc, inquit, umbræ rum inferorumq[ue] colloquia promittit, quæ omnia ætate nostra princeps Nero uana falsaq[ue] comperit: quippe non citharæ tragici que cantus libido illi maior fuit, fortunæ rerum humanarum summa gestiente in profundis animi uitijs: primumq[ue] imperare dijs concupiuit, nec quicquam generosius uoluit. Nemo unquam ulli artium ualidius fauit. Hoc dictum Plinij fidem facit ijs quæ à Terulliano, Eusebio & Suida scripta sunt de Simone Mago Samaritano, qui apud Neronem gratia ualuisse dicitur, & cum diuo Petro coràm commissus esse. Satis autem no bis esse debet quòd compertum habemus locupletissimis testimonijs, ueritatem in utroq[ue] religionis nostræ instrumento plenissimè comprehensam, in potestate semper cul torum ueri dei fuisse: manasse tamen ad alios interdum ueritatem, non germanam illam quidem & incorruptam, sed in Aegypti primum officinis adulteratam, Athenis autem Veritas apud Iudæos sedem habuit ante ad uentu[m] domini.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-513.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 507 Philosophi ob ambulatores, sunt Peripatetici. autem postea in porticu, Academia & Lyceo, nunc sedentaria, nunc obambulatrice philosophia uariè interpolatam: nec antè sibi redditam, quam dominus noster in Iudæa, id est, in ueritatis ipsius incunabulis, ad manum etia[m] uisendam hominibus porrexit: deinde & Græcis hominibus & Latinis barbarisq[ue] intelligendam, nussis quoquo gentium interpretibus, dedit. Cæteru[m] admirari subit temporum nostrorum felicitatem, qui mundo iam uergente nati, tamen longissimè prorsum retrorsumq[ue] cernimus (ut Maronianus ille Proteus) quæ sint, quæ fuerint, quæ mox uentura trahantur, cum prisci illi Græci Latiniq[ue] autores sese in eo admirarentur, quasi in historiæ campo expatiantes omnia oculis subijcerent quæ à condito æuo gesta sunt, quos ne admota quidem & proxima uidisse deprehendimus. Sed utinam tam consentis manibus compertam comprehensamq[ue] ueritatem semel retinere possemus, quàm protinus agnitam festiuis oculis hilares exosculamur. Hæc enim ueluti fastidiosa est uel hospita, uel amicæ: cui cum secularium rerum amorem quasi æmulum quendam superinduximus, sensim ipsa à fluxis abhorrens, ex mente nostra quasi ex contubernio facessit, animumq[ue] nostrum suas res habere sibi iubet, clam remisso nuncio, cum interim æternitatis securi alias res agamus. Verum ut ad rem redeamus, nos hoc tenere conuenit quod capite nono libri secundi Paralipomenon dicitur, Solomonem Regem imperitasse ab Euphrate ad Palæstinen & usque ad limites Aegypti, gloriá que & diuitijs circumfluentibus omnes Reges non modo æquales, sed cuiuscunque etiam ætatis haud dubiè superasse. Quod Græcos Latinos que historicos tacuisse non magis mirum est, quàm sophiam cuius, id est, germanam sapientiam apud philosophos ui= ros Solomonis philosophia.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-514.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ros, id est, sophiæ indagatores inauditam fuisse, cum eam tandiu tantaq[ue] indagine, sed irrita inuestigarint. Id quod in dubium uenire utiq[ue] non potest, cum eius bodie monu= menta in manibus uersemus. Quæ si satis animo compre= hensa haberemus, omnem antiquam philosophiam (quod ad mores attinet, & institutionem animi) nugas meras esse iudicaremus. Hactenus de rebus Hebræorum dictum sit: in quibus talenti & sici appellatio promiscuè posita, impedim[en]to fuit, ne inire rationem crassa saltem æstima= tione tantarum opum possemus: ubi tamen talentum auri propriè accipi probabile est, qualia erant sexcenta & sexagintasex quæ ei quotannis à prouincijs finitimis offe[n]e rebantur, ut decimo capite tertij Regum dicitur, & octa= uo libro Iosepi, & ea talenta quæ Regina Sabarum ob= tulit, & Rex Hiram. Ibi ego talentum (ut minimum) se= ptuagenarium intelligi debere censeo. Qua ratione ut au rum ad argentum undecuplex tantum fuerit, talentum se= ptem millibus & septingentis aureis nostris coronatis ualuit. Ex quo supputari summa quotannis poterit, si quis animi causa id facere, & reditum eius colligere uoluerit. Eorum autem quæ suprà diximus, eundem ipsum Solo= monem postremo loco autorè citabimus. Sic enim inquit capite altero sui Ecclesiastæ, σωπικον μοι καὶ γε αρ= γυριον καὶ γε χυσοῦν, καὶ ποδισιασμινις ἔασπιλῶν καὶ τῶν χωρῶν. Congessi mihi tum argentum, tum aurum & fa= cultates regum ac prouinciarum. Sed ijs quæ de siclo di= ximus, refragari uidetur id quod apud Pliniu[m] legitur lib. XVIII. ubi de pondere tritici loquens, ita inquit, Nunc ex ijs generibus quæ Romam inuehuntur, leuissimum est Gallicum, atq[ue] è Cherroneso aduectum. Quippe nô exce= dunt in modium uicenas libras, si quis granu[m] ipsum pon= deret

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-515.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. IIII. 509 deret. Adijcit Sardium sex libras uel selibras, Alexandrinum & trientes, hoc est, & sici pondus. Triens no[n] quatuor < Triens.> drachmas hic significat, sed quatuor uncias. Sed antiqua exemplaria & pridem impressa no[n] sici, sed Siculi habent, hoc est frumenti ex Sicilia: hoc enim uerbu[m] Hebraicum est, ut autor est Suidas & Iosepus, ut diximus, quo nec Græci nec Latini usi sunt, etiam si apud Plinium errore emendatorum sæpe legatur, ut lib. xvii. in principio, Fuit & arboru[m] cura legibus priscis, cautu[m]q[ue] est xii. tabulis, ut qui iniuria cecidisset alienas, lueret in singulas siculos æris x x v. ubi antiqua omnia habent, Lueret in singulas æris x x v. Et lib. xii. Itaq[ue] optimi thuris libra siccioru[m] xvi. precium habet, secunda xii. In antiquis, optimi thuris libra xvi. precium habet, secuda x v. Quo magis miror Hermolaum Barbarum lib. xviii. cap. vi. hoc uerbum agnouisse, quod nunquam Romani agnouerunt. eo enim in loco antiqua exemplaria mil. sester. habent, no[n] mille siccûm. Præter ea autem quæ diximus, & Aegyptiorum opes. Aegyptiorum opes. opes. opes famigeratas scimus, cum Plinius lib. x x x vi. de pyramidibus Aegypti loquens ita dixerit: Dicantur obiter & pyramides in eade[m] Aegypto, regu[m] pecuniæ ociosæ ac stulta ostetatio. Et lib. v. Aegyptus super cætera[m] antiquitatis gloriâ, x x. millia urbiu[m] ibi Amase regnante habitata præsert. Strabo lib. ultimo, ad Thebas supra Memnoniu[m] Regu[m] Aegypti sepulchra esse tradidit, eaq[ue] se uidisse, cu[m] in comitatu Aelij Galli esset in Thebaide: conditoria autem esse circiter x L. mirifica specie structuræ uisenda, in specubus saxo exciso. Intra autem conditoria obeliscos quosdam esse literis inscriptos, opulentiam Regum qui tunc erant, declarantibus, & eorum ditionem uelut usq[ue] in Scythas & Bactrios & Iudos, & quæ nunc Ionia dicitur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-516.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dicitur, imperitantium, ad hæc tributorum magnitudinem, & copiaru[m] militarium ad decies centum millia hominum, in [mercurius] tuis [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [antimonium] [ant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-517.png

Transcription: ATR-1

lo negotio aut incruento certamine cepisset, apud hos iti= dem ut apud illos qui strenuitatis specimen ediderant, cip pos quoq[ue] statuebat, atq[ue] eo amplius muliebria genitalia asculpebat, significare uolés eos ignauos esse. Idem Hero dotus autor, sub Amaside Rege (cuius tempore Mosen ex < Amasis q Pharao dicitur.> Aegypto egressum esse diximus) Aegyptum beatissimam et à flumine Nilo, et à regionis solo fuisse, urbesq[ue] habi= tatas tunc numero uiginti millia fuisse. Huius < Memorabilis constitutio.> est autem memorabilis sanctio, ut singuli quotannis apud Nomarchen, id est cuiusq[ue] præfecturæ præsidem, profite= rentur unde uiuerent: qui autem hoc nô faceret, aut genus uitæ approbare Præsidi non posset, huic poena extremum supplicium esset. Qua lege postea Athenienses tralatitia usi sunt, prorsus inculpabili. Sed uerba ipsa Herodoti po neda sunt ad uerbum. N[ost]ro n[ost]ro αιγνητιοιοι τον Με αμασις ἰσι ἐκαστησιστος, αποδημητικὴ ἐκαστὴν ὑμάρχη πῶντος πνὰ αιγνητιων θερεν βιῶντα. μὴ ἐγιωτικὴ παῦτα, μὴ ἐγιων φαίνοντα οἰκαίω ἐδυνεαὶ θαυάτε, συλων ἐν ὑδλωαῖos λαθῶν ἐξ αιγνητια πῶνον τον νόμον, αδλωαίοιοι θερετο, ἐνκινοι ἐς μὴ χριστον, ἐντὸν αμώμω νόμω. Hic est autem Amasis qui lege hanc tulit, demonstrare unumquenq[ue] apud Præside[m] cuiusq[ue] loci, unde uiuat, quod qui non fecerit, aut demon= strare uitæ suæ rationem iustam non potuerit, hunc morte multandum. Solon autem Atheniensis sumptam hanc legem ex Aegypto, Atheniensibus promulgauit, qua illi semper usi sunt, lege sanè inculpata. Hac lege iurisdic= tionem exercuisse Areopagitas testis est Athenæus li= bro quarto, his uerbis, ὑπὸ ἐν τοις ασώτων, καὶ τοις μὴ ἐκ πολλοιασίας ἐκάλην, πολλαίον ἐκάλην τε οι ἀρεοτομητια καὶ ἐκκλασιον, ἰσοριστον φαυνόδων ἔν οιοι τε ωρείας. Quod

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-518.png

Transcription: ATR-1

Liber IIII. Quòd autem patrimonioru[m] profligatores, eosq[ue] qui nul= lis facultatibus uictitarent, Areopagitæ in iudicium uocarent, pœnisq[ue] & supplicijs afficerent, memoriæ mandarunt Phaenodemus & Philochorus, plures q[ui] alij. Deinde idem autor Athenæus huiusmodi exemplum eius rei sub= didit ad dictum confirmandu[m]. Siquidem Menedemus, in= quit, & Asclepiades erant iuuenes, ambo philosophiæ quidem studiosi, sed egestate præditi. Hos Areopagus pro potestate accitos interrogare institit, quonam pacto fie= ret, ut cum dies ipsi toto philosophis operam darent, ni= hil in censu habetes, bona nihilominus habitudine corporis uiderentur. Ad hæc illi respondentes, cu[m] pistoré quendam accersiri postulassent, & ille accersitus uenisset, eum interrogandu[m] dixerunt: qui cum rogitantibus Areopagitis dixisset unaquaq[ue] nocte illos in pistrinum descendere solitos, ibiq[ue] frumentum molentes, pro nocturnis operis drachmas utrunq[ue] singulas ferre, admiratus Senatus, du= cetas eis drachmas ob uirtute decreuit. sed ipsa uerba sub ijciam, ne comminisci uidear. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia. Memorabilis historia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-519.png

Transcription: ATR-1 2

GVLIELMI BVDAEI PARISI= ENSIS, CONSILIA= RII REG. DE ASSE ET PARTIBVS EIVS, LIBER V. < Angelus Politianus.> ESTAT mensuraru tractatus, cu causam connexam cum antedictis habes, tum uelut appendix huius operis. Mesura autem multiplex ab Aristotele in nono lib. Metaphysices ponitur. Sed nunc mensuras appello, quibus fruges et liquores metimur. Angelus Politianus, uir memoria nostra utraq[ue]; lingua apprime do Aus, in decimo Epistolarum de mensuris ex professo scribens, Incipiendum (inquit) ab amphora consecrata Romanis in Capitolio, ne cui uiolaretur. Capit hæc omnino quantum tessera quoquo uersus in area pedum quatuor. Duplex amphora, modius est, aut si mavis Græcè, medi= mnus: eademq[ue] triplex, efficit sextariu[m]. Sextarij dinudium, cotula uocatur, et hemina. quatuor uerò sextarij chænicæ complent. ita sex congium, qui Latinè chus dicitur (ubi non Latinè chus, sed Græcè Politianum scripsisse puto) Inde forsan, inquit, sextarij nomen, quòd eum sexies con= gius capit. Scribit tamen Pollux contulam chænicis esse tertiam partem, chænicas octo et quadraginta medimno contineri. Hæc Politianus, suppresso autore (ut ferè asso= let) ex uulgatis carminibus illis sumpsit quæ apud Priscia= num in

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-520.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET num incerto autore leguntur. Nam non esse Prisciani argumentum est, quòd in antiquis uoluminibus Prisciani no[n] inueniuntur. In his autem carminibus intelligedis quoties quamq[ue] luculentis erroribus Politianus lapsus sit, ex sequentibus apparebit, ut nisi Politiani stylum agnoscere, Politiani epistolam esse omnino negaturus fuerim. Eiusdem flagitij est quòd talentum Atticum maius tribus & octoginta nimis esse dixit, nec ullum pondus Attico taléto maius esse. Carmina autem illa sic ferè leguntur, Pes longo spatio latoq[ue]; notetur in anglo, Angulus ut par sit, quem claudit linea triplex, Quattuor ex quadris medium cingatur inane. Amphora fit cubus, quam ne uiolare liceret, Sacrauere Ioui Tarpeio in monte Quirites. Huius dimidium fert urna, ut & ipsa medimni Amphora, terq[ue] capit modium. sextarius istum Sexdecies haurit, quot soluitur in digitos pes. Dico his uersibus significari Amphoram ex area excitari quoquouersus pedali, quaternis quadris pedalibus inanita te amphoræ cingetibus, ita ut quaterni undiq[ue] anguli tesserales, tribus lineis cocludatur singuli, q[ui]bus ipsis tres dim[en]siones tesseræ significatur, qui cubus Græce dicitur, id est schema sex in situs sessile. Hoc enim uerba illa significant. Angulus ut par sit, quem claudit linea triplex. Tres enim dimensiones notantur, longitudo, latitudo, altitudo. Huius dicti testem interim citabimus Isidoru[m] Hispalensem, in hac re interdum non refellendu[m], licet in multis alijs lapsus sit. Amphora (inquit ille) recipit uini uel aquæ pedem quadratu[m]. Quòd si hunc testem refutare placet, prodeat Festus testis locupletior, qui his uerbis testabitur: Quadratul antiqui uocabant Amphoram, quod uas pedis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-521.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 515 pedis quadrati, octo & quadraginta sextarios capit. Poli= tianus duplicem amphorâ modium esse tradidit, & (quod uix intelligere possum) triplicê amphoram sextariu[m] effi= cere. Ego autem amphoram unam ternos modios capere dico, & duodequinquaginta sextarios: nec medimnum & modium eunde esse modum, sed medimnum modios senos capere. Suidas, μισλυνθ μητρον ἰσι ἐμμων, οἰον πυρων ἐυ χρι= θων. μισλυνον ὑμω μοδιων ἐν. Medimnus (inquit) mensura Medimnus. est aridorum, ut tritici uel or dei. medimnu[m] igitur mensura est sex modiûm. Hactenus ille. Sed audiamus teslem unum qui uice sit omniu[m]. Is erit Cicero, qui in Frum[m]etaria ita in= quit ad Verre, Accipis sestertios quindecim pro medimno tanti enim est illo tempore medimnum. retines sestertios duodecim, tanti enim est frumentum Siciliense ex lege æsti matum. Est eiusmodi æstimatio legis, ut cæteris tempori= bus tolerabilis Siculis, te Prætore etiam grata esse debue= rit. Est enim modius lege sestertijs tribus, ut æstimatus fuit ante te Prætore: ut tu in epistolis ad amicos tuos gloria= ris, sestertijs duobus. sed fuerit tribus sestertijs, quonia[m] tu tantum à ciuitatibus in modios singulos exegisti, tu non modò omnes accipere (quod oportebat) noluisti, sed etia[m] dare quod non debebant coëgisti. Idem alibi, Precium au= tem Senatus consulto constitutu[m] decumano in modios sin= gulos sestertij terni. Et iterum, Duobus precijs unum & idem frumentum uendidisti: semel ciuitatibus sestertijs quindecim in medinnum: iterum populo Romano, à quo festert. x x. in medimna pro eodem illo frumento ab= stulist. Et alibi, Hoc reprehendo, quòd cum in Sicilia sestertijs binis tritici modius esset, ut istius epistola ad te declarat, summùm sestertijs trinis, tum iste pro tri= tici modijs singulis ternos ab aratoribus denarios exegit. K 2 His lo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-522.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET His locis et alijs eiusde orationis liquet medimn[u] quinquies modium capere: quod de Sicula mensura intelligendum. < Medimnum.> nam Romanum medimnum ut Atticum senos modios cepisse, eodem autore eademq[ue]; oratione probabimus postea. < Amphora.> Nunc quod instat de amphora uideamus, quonam modo intelligi possit quod Politianus dixit. Sit igitur area quo quouersus pedum quatuor. si ex ea corpus quadrâ tale et tesserarium facere uelis, necesse est addenda dimensione tertia, id est altitudine, tertiam quoq[ue]; multiplicationem arealis numeri excitari. Quomodo enim bis binæ bis, primam tesseram numeralem faciunt octo angulis co[n]stantem, et ter trina ter secundam, qui numerus est uicenarius septenarius: eodem modo quater quaterna quater, tertiam tesseram faciunt, unitatibus quatuor et sexaginta concretam. Sit igitur planities uel interuallum quadratum, quaternum quo quouersus pedum huic si altitudinem bipedale imponâ, fient quatuor pedes quadrati, qui duos et triginta pedes ualet, hoc est bis quater quaternos. hos pedes si ex quadratis cubicos, id est tesserarios reddere uelim, eum numerum ut duplicem necesse est, hoc modo, quater quatuor quaternos. sic fiunt bis duo et triginta, id est quatuor et sexaginta. Vt enim quadrata forma ex numero quocunq[ue]; fit in sese ducto: sic ex quadrata iterum exurgit cubica. Quaternio enim radix est numeri quem nunc quærimus. Is in sese multiplicatus, sedecim efficit, et iam formam quadratam capit. At is numerus quadratus iterum quater multiplicatus, in tesseram assurgit, et fiunt sexagintaquatuor. Quare aut Politianus existimauit amphoram tot pedes habere in conceptaculi inanitate, aut tesseræ naturam ignorauit. Vtrumlibet autem dixeris, luculenter hallucinatus comperietur. At alterutr[u]uix de eo homine

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-523.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. homine credere fas est, qui Panepistemona librum condidit, quo omnium rerum artiumq[ue] scientiam profiteri uide tur, summatimq[ue] tradere. Vitruuius de tessera lib. quinto ita inquit, Cubus est corpus ex sex lateribus, æquali latitudine planitierum per quadratum. Is cum est iactus, quâ in partem incubuit, dum est intactus, immotam habet stabilitatem, ut sunt etiam tesseræ quas in alueu[m] ludentes iaciunt. Amphoræ autem capacitatem cum ego nosse cuperem, quadrantal, id est uas cubicum ex tabellis quatuor co[m]pingendum locaui, ita ut intus pedale quo quouersus esset, factumq[ue]; ad rudiculâ exegi, quæ intus quide[m] erecta, æquilibris esset ad summa uasis labra:iacens uerò & porrecta in imo atq[ue] summo, latera bina stringeret. Semipedem accipimus id spatium quod digiti utriusq[ue]; manus suppressis pollicibus occupant. Etenim palmus (ut inquit Vitruuius) à quaternis manuum digitis inuentus est, & à palmo pes factus sedecim digitorum. Nostri pedem duodecim pollicibus partiuntur, quas uncias antiqui uocauerunt, ut autor est Boëthius, id quod ostendit Plinius lib. decimoquinto de Siliquis loquens, quum ita inquit, Digitorum hominis longitudo illis, & interim falcata, pollicari latitudine. Pollicarem dixit pro unciali, ut differentiam adnotare facile sit inter digitale & pollicare. Frontinus, Aquarum (inquit) moduli aut ad digitorum aut ad unciarum mensuram instituti sunt. Digiti in Campania & in plerisque Italiæ locis, unciae in Apulia obseruantur. Est autem digitus (ut conuenit) sextadecima pars pedis, uncia duodecima. Idem alibi, Vnciæ ergo modulus habet diametri digitum unum, & trientem digiti. Hactenus ille. Vulgò pedem metiuntur opifices manibus in pugnos contractis, & porrectis pollicibus, altrinsecusq[ue] obuersis. Nos hu- iusmodi K 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-524.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET iusmodi pedem habuimus, sed ab ijs petitum, qui modum pedis publicè statuere solent. Hoc uas autem tritico cum impleuissem, cum mensuris nostris composui implendo deplendoq[ue] subinde. Hoc faciens, deprehendi uas illud tes= serarium, id est amphoram meam cumulatam, huius urbis quadrantem radio æquatum capere: nec aliam esse inter utranq[ue] mensuram differentiam, quàm quæ esse soleat in= ter mensuram rasam & fastigatam, ut amphora antiqua cum eo auctario quod liberaliores uenditores condonare solent, quadrantem nostrum hostimento admensum, quo modo uenire moris est, omnino æquare possit. Quadrantem appello eius mensuræ quartam partem, quam sexta= < Medimnus.> rium triticarium diximus. Secundum hoc medimnus erit quam minam dicimus. Lingua enim uernacula primu[m] mi= mnum per syncopè, postea minam pro medimno dixit. Ita sextarius ille noster triticarius in bina medimna uel qua= ternas amphoras diuiditur, & inde in duodenos modios, < Bosselli.> quos Bossellos appellamus, uel Bocotios potius. Sed hæc quæ coniectura assequimur, argumentis adiuvanda sunt. Tranquillus in Cæsare, Populo præter frum[m]eti denos mo dios, ac totidem olei libras, trecenos quoque nummos, quos pollicitus olim erat, diuisit. Si Cæsar totidem mo= dios tritici uiritim, quot olei libras diuisit, intelligimus modium non magnam mensuram fuisse, quæ Ciceronis testimonio plerunque binis, rarò ternis sestertijs ualebat. Qua ratione medimnus quinisdenis sestertijs, & sæpe denis tantum ualebat. quod tamen intelligo in uilitate an= nonæ. nam Cicero in Frumentaria duas æstimationes ex Senatusconsulto factas ponit, unam alterarum decima= rum, quas aratores non gratuitas pendere cogebantur po pulo Romano, sed ita, ut in singulos modios ternos se= stertios

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-525.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 519 stertios acciperent. alteram æstimationem ponit frum[m]eti quod interdum ciuitatibus imperabatur, ut Romano po= pulo præbere certum numerum frumenti cogerentur, & pro eo in modios denarios singulos acciperent, id est qua= ternos sestertios. Quæ ratione medimnus quinis denarijs æstimabatur, quod fiebat cum annonæ penuria metue= batur, ut opinor. Legitima ergo æstimatio erat trinis se= stertijs in modios Siculos, qui maiores erant Atticis & Romanis, licet idem esset medimnus. < Aestimatio frumenti in Sicia.> Videamus an hoc temporibus nostris congruat. Apud nos comodam tritici primarij annonam esse aiunt, cum medimni bini, id est se= xtarius, quinis & uicenis solidis turonicis ueneunt. ab eo precio ad tricenos iustam æstimationem esse: deorsum au= tem ad uicenos, iam ad uilitatem spectare: quod supra hæc aut infra est, caritatis & uilitatis appellatione cen= seri. Cum hæc literis mandarem, precium diuersis anni partibus à uicenis solidis ad uicenos binos & semusse ple= rumque euariauit, tametsi minime ubere bienni prouentu. Sed ferè ita euenit, cum exportare ad externos non licet, uix iam ut annona agriculturæ impendia ferat, cum pau= cis annis equis aratorijs quibus nostri utuntur, magno= pere precium accesserit. Verùm si medimnus in Siciliæ mediocri fertilitate quinisdenis sestertijs ualebat, planum fit non memorabili nos errore aut in nummi coniectura, aut in mensura falli: quippe quindecim sestertij æstima= tione nostra solidis tredecim & sesquidenariolo ualent. < Sestertij ualor.> Sestertium enim denis denariolis & obolo taxauimus. Quære non mirum est, si Cicero sæpe in Sicilia modium frumenti binis sestertijs esse dixit in magna ubertate. qua ratione duo medimna, decem & septem solidis & se= misso ueneunt. nam apud nos sæpe minoris ualere me= mini. K 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-526.png

Transcription: ATR-1 2

mini. Cicero in Frumentaria, Frumentum (inquit) emere in Sicilia debuit Verres ex Senatus consulto, & ex lege Terentia & Cassia frumentaria. Emundi duo genera fue= runt. unum cæterarum decumarum, alterum quod prætereà ciuitatibus æqualiter esset distributum. Illius decumani tantum quantum ex primis decumis fuisset, tritici modia D C C C. millia. Precium autem constitutum decumano, in modios singulos sestertij terni duodetricies, imperato sestertij quaterni: ita ut frumentum imperatum, sestertium duodetricies in annos singulos Verri decernebatur quod aratoribus solueret. In alteras decumas ferme ad nonagies. sic per triennium ad hanc frumenti emptionem Siciliensem propè centies & tricies erogatu est. Decumanum frumentum appellat Cicero alterius decumæ frumentum, quam aratores dare non uectigalem, sed uenæ lem cogebatur. Puto autem no[n] utrobiq[ue]; duodetricies legendum, sed secundo loco duodeuicies: nihil tamen certi haberi potest, quoniam locus ille corruptissimè legitur. Sed nec duodetricies priore loco satis congruit, cum octingenta millia modiùm quater & uicies tantummodo ualuerint æstimatione ternorum sestertiorum. Igitur D C C C. M. Ciceronem scripsisse dicendum est, non D C C C. ut sit uicies septies. Quòd si addatur x x x mil. congruet duodetricies. Ter autem duodetricies ferme nonagies centena millia sestertium ualet. Quibus si ter duodecies addas, ferme centies & tricies sestertium erit: <Decuma frumenti in Sicia.> quod à Cicerone oratoriè auctum est. Sic in alteras decumas quotannis ex Sicilia nongenta millia modiùm Romam exportabantur: qui modij primùm ad mensuram Romanam, deinde ad nostram reduci debent, propterea quòd quini Siculi modij senos Romanos ualebant. Qua ra= tione

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-527.png

Transcription: ATR-1

tione septingenta & quinquaginta millia Siculorum, nongenta millia Romanorum & Atticorum ualent: quæ ad medimnos Atticos relata, centum & quinquaginta nul lia fiunt. His adde centum & quinquaginta nullia modiûm Siculorum, quæ centum & octoginta nullia Romanorum uulent: fiunt decies centena & octoginta nullia. Hæc e= nim summa sesquiquinta est nongentorum nullium, quæ ad sextarios Parisinos reducta, nonaginta nullia fiunt: & duodenario diuisa, septem millia & quingenta modia Parisina. Sic ex duabus decimis Romani quindecim mil= lia modiûm nostrorum transportabant ex Sicilia, præter id quod ciuitatibus quaternis sestertijs imperabatur. Sed septem millia & quingenti modij nostri ea ratione quam Cicero statuit, id est tribus sestertijs in modium Siculum, ære nostro sexagintaseptem millia & quingentos aureos nostros ualent, quæ Romano more uicies septies sester= tium dicuntur. Quare summa omnino non congruit: pro= pter quod locum Ciceronis corruptum esse dixi. nec mo= dò corruptum esse puto, sed etiam mutilatum, inter uer= bum fuisset, & uerbum tritici. D C C C. enim millia non est alterarum decumarum numerus, sed frumenti impera= ti, ut ex alijs locis orationis colligitur. Numerus autem alterarum decumarum deesse mihi uidetur. Sed & ma= ior summa esse debet in triennio quàm centies & tricies, cum quotannis nonagies in alteras decumas daretur: id quod ex alio loco orationis ostenditur. nam Cicero eius summæ quinquagesimasbinas ad sestertium tredecies ta= xauit: qua ratione trecenties & uiciesquinquies esse o= portuit. Cæterùm non duodetricies imperato frumento Ciceronem statuisse puto, sed bis & tricies, cum quater= nis sestertijs in modiu[m] æstimaretur. summa enim ad num= K 5 num

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-528.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET num quadrat. Sextarius nosler triticarius ferè est quâtum iumentum uiatorium ferre potest. hos in modio duodenos, Parisienses habent. Idem Cicero in eade[m] oratione, Iugera professi sunt aratores imperio atq[ue] instituto tuo: non opinor quenquam esse minus professum, quàm quantum arasset, cum tot cruces, tot iudicia, tot ex cohorte recuperatores proponerentur. In iugere Leontini agri medimnum ferè tritici seritur perpetua atq[ue] æquabili satione. Ager efficit cum octauo bene ut agatur: uerùm ut omnes dij adiuent, cum decimo. quod siquando accidit, tum fit ut tantum decumæ sit, quantum seueris. hoc est, ut quot iugera sunt sata, totidem medimna decumæ debeantur. Hoc cum ita esset, primum illud dico, pluribus medimnûm millibus uenisse decumas agri Leontini, quàm quot millia iugerûm sata erant in agro Leontino. Et rursus, Agri Leontini decumæ anno tertio uenierunt medimnis x x x v 1. millibus, hoc est tritici modijs ducentis sedecim millibus. His uerbis planum fit medimnum senos modios capere, cum prior numerus senario multiplicatus posteriorè efficiat. Idem, Ostendam neminem aratorem minus tribus decumis dedisse: atque hoc in beneficij loco petitum ab Aponio, ut in iugera singula ternis medimnis decidere liceret. Deinde inferius ita subdit, Professio est agri Leontini ad iugera x x x. nullia. Hæc sunt ad tritici medimna nonaginta, id est tritici modia quingenta quadraginta nullia, tres quinquagesimas, id est tritici modiùm x x x 1 1. nullia quadringentos. Ab omnibus enim ternæ præterea quinquagesimæ exhibebantur. Hæc exempla Ciceronis corruptissimè hodie leguntur, sed partim ex locorum collatione, partim calculo emendantur. quæ ideo citanda du= xi, ut probarem medimnum senos modios Romano more capere. Medimnus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-529.png

Transcription: ATR-1

CAPERE. Si enim quingenta quadraginta millia senario par= tiaris, fient sexies nonaginta millia. Cum tot tantisq[ue] au= toritatibus pugnat autoritas Polybij in 1 1. historiarum, his uerbis scribètis de Italiæ fertilitate, frumètiq[ue] uilitate, στο τε γὰρ ποσοῦτω αρθονίαν ὑπὲρχειν συμβαίνε κατὰ τὰς τόπας, ός τ' ἐν τῶς καθ' ἐμαίς καυροίς, ὑπολάκις τετίαρων ἐθολῶν ἐἰν' τῶν πυρῶν τὸν σκονλικὸν μεθλιων, τῶν ἐν κρι= θῶν σκοιν. Si enim Polybij ætate, qui Scipionis Africani præceptor fuit, medinnus frumenti Siculus quaternis ob= olis fuit, id est besse denarij: quo modo sestertijs binis ter= nis que Ciceronis tempore modius fuit, qui aut quinta aut sexta pars medimini erat? Ex quo fit ut censeam μεθλιων à Polybio pro eo dictum quod Latini modium dicunt. Inire autem rationem non possum quonam modo credibile fieri possit, quod idem autor eodem loco pro= didit, testificari uolens Italiæ ubertatem. Admiratur au= tem quòd in Italia hospites mercenarij peregrinos ad= mitterent in diuersoria, nihil prius paciscentes de singu= lis rebus ab ipsis cauponibus præbendis: sed tantum di= uertentes percunctareutur, quanti reciperent hospites. Itaque, inquit, plerunque eos admittunt semisse, ita ut ni= hil ipsi admussi desiderent eorum quæ usui necessaria sunt. ως μὲν ἐν ἐπιθωλι παρίασται τὰς καταλύτας ὑι πανδοχεῖς, ως ἐνανὰ πᾶντ' ἐκδην τὰ πρὸς πλῶ χείαν, ἐμικασαρία. τῶτο δὲ ἐν τίθερεν μὲν ὑθολῶν. ἀπονιως ἐν τῶν ὑποθαίναιον. Hoc dictum Polybij hyperbolicum mihi uisum est, ut qui= dem in exemplaribus peruagatis legitur: nec de eo habeo quod statuere possim. Verùm superioribus exemplis Ci= ceronis autoritatem habemus, agri Leoutini, qui ferti= litate commendabilis erat, iugera singula singulis medi= mnis, id est senis modijs seri: & plerunq[ue] cum octauo, rarò cum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-530.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cum decimo foenore satum frumentum redire. Primùm igitur statuamus quanta sit iugeri mensura. Columel. lib. vi. Duo, inquit, actus iugerum efficiunt longitudine pedum ducentorum quadraginta, latitudine pedum centum uiginti. quæ utræq[ue] summæ in sese ductæ, quadratorum pedum faciunt millia uigintiocto & octingentos. Iam autore Columella, & calculo confirmatore, nouimus ducentos & quadraginta pedes (quæ longitudo est iugeri) centies & uicies multiplicatos (qui numerus est latitudinis) octo & uiginti millia quadratorum pedum & octingentos efficere. Hic numerus octingentas, ut ita loquar, hexapedas efficit, quæ mensura nostri mensores & fabri sic utuntur, ut antiqui Romani decempeda. Est enim hexapus siue hexapeda, mensura sex pedum: quæ quadrata, sex & triginta pedes habet. Porrò centum hexapedæ quadratæ, tria millia & sexcentos pedes efficiunt. Quadringentæ hac ratione quatuordecim millia & quadringentos explet, quæ mensura est semijugeri Romani ex Columella. Ita iugerum octingentas hexapodas nostras habebat. Quare quod apud Varronem & ipsum Columellam legitur, actum quadratum undique finiri pedibus centum uiginti, cumq[ue] duplicatum iugerum facere, id de iugero quadrato intelligendum est, non absolutè de iugero, quod parum apud utrunq[ue] declaratum est. sed cum uterque dicat scrupulum denûm esse pedum quadratorum, & in iugero esse scrupula ducenta & octogintaocto, planum fit calculo, de iugero quadrato non intelligi, cum dicitur iugerum pedum esse uigintiocto millium & octingentorum. Si enim in singula scrupula centenos pedes numeres, quot ex denis pedibus quadratis exurgunt, patet uel in digitos deducenti, duceties octogies octies centenos pedes fieri, id est uigin= tiocto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-531.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 525 Iu gerum seu Arpennum Parisinum. iocto millia octingentos: at iugerum quadratum altero tanto maius est. In agro Parisino non una est mēsura, propterea iustissimam eligam, & quæ latius in eodem agro patet. Perticam nostrâ uicenumquinum pedum esse aiunt longitudinis hæc quadrata sexcenos uicenosquinos pedes continet, qui numerus centies multiplicatus, sexagintaduo nullia & quingētos pedes quadratos efficit. tot enim tantisq[ue] perticis iugerum nostrum, quod arpennum appel lamus, constare dicitur. huiusmodi autem iugero licet aliquid utantur, alij tamen affirmant grandissimam illam esse mensuram, sed iustam agri nostri perticâ uicenumbinum pedum esse longitudinis, quæ quadrata quadringenos octogenosquaternos pedes habet. Et hæc iam apud plerosq[ue] plena existimatur. Qua ratione centenarium iugerum, quadragintaocto millia quadringentos pedes habet quadratos. Est & minima mensura, qua perticis duodeuicenarijs utitur, quæ pedes trecenos uicenosquaternos habent, & centenæ in iugero, pedes quadratos conficiunt numero trigintaduo millia quadringentos. Sunt etiam qui perticis quidem plenis, sed iugero sexagenario utantur. Quo fit ut illis iugerum trigintaseptem millia quingentos pedes habeat. Nos autem mediam mensuram obseruabimus, quam dicunt germanam nostram esse, quæ duos & uiginti pedes perticæ statuit, & quadragintaocto millia quadringentos pedes habet. Hæc ad iugerum Romanum composita, eandem habet proportionem, quam quadringenti octogintaquatuor ad ducetos octogintaocto, quæ ut maior est multo sesquipla, sic paulo minor est dupla. at uerò eiusmodi arpennum pingui solo alternis propemodum messibus medimnum duodecimum reddit. Huiusmodi serè est fertilitas in eo tractu qui peculiari nomine Frācia appell Francianus a- ger.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-532.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET < Franciæ sum[m]e. > appellatur, ex eo (ut arbitror) quòd sit sum[m]en (ut dicitur) Franciæ, in quo agro triticum mutilus spicis nascitur, non ut ferè in Italia, aristatis. In eo nos prædium Marlianum habemus. Neq[ue] nunc de summa ubertate aut soli aut tem= poris loquimur, sed de ea quæ plerunq[ue] uisitur. Notum est in eo agro arpenna duodeuicena in annos singulos sin gulis modijs nostris oblocari tritici lectissimi. Quanquam ea ferè locationum formula est, ut colonus eo rectè præ= bendo tritico defungi possit, quod summæ bonitati uno so lido cedat, & interdum eo quod semisse tantum solidi. Mo dium autem nostrum (ut iam dixi) duodenos sextarios con tinet, & sextarius binos medimnos. Hac ratione singula iugera quotannis bessem sextarij nostri, id est octonos mo= dios pensitare inueniuntur, cum tamen in eo tractu nullum agrum restibilem esse sciam. Sic enim fert agricolatio, ut triticarius ager à messe triticea altero anno semestre ali= quod genus frugis capiat, ut ordeum uel auenam, uel quid aliud leuioris foetus: tertio autem anno nouali agitato cesset, < Aruum. Veruactum. > quod & aruum & ueruactum appellatur ab antiquis. Itaque planum sit agrum nostrum bonitate Siculo non ce= dere, quem Cicero cum octauo & cum decimo acceptum reddere semen dixit. quanquam id postea uiderimus. nunc id tantum argumenta nostra adiuet, quibus asserere con= tendimus medimni Romani & minæ nostræ paritatem. Nostri aiunt agricolæ arpennu[m] quale diximus, sesquime= dinuum ferè poscere, ut bene seratur aruum. Columella de satione loquens lib. x 1 1. pinguis agri iugerum, si solu= tus & siccus sit, quaternos tantum modios tritici poscere < Ratio sem[m]etis. > tradidit: si cretosus, aut uliginosus, quinos. Hoc cum à no stratibus anxiè inquirerem, uix constare opiniones depre hendi: id quod ex uarietate soli & mensurarum contingit: quantum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-533.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 527 quantum tamen colligere potui, plena, id est mediocris pinguis agri mēsura, solo denso dodrantem minimum poscit, interdum etiam dextantè, id est decem modios Romanos: soluto & minimè uliginoso solo, nunc septenos, nunc octonos. nunimus modus agri reliquis etiam co[m]petentibus, senos modios, id est medimnu[m] poscit. His conuenit dictum Columellæ lib. 11. Iugerum, inquit, agri pinguis plerunq[ue]; modios tritici quatuor, mediocris quinq[ue]; postulat, adorei modios nouem, si est lætum solum: si mediocre, decem desiderat. nam quanuus de mensura minus autoribus conuenit, hanc tamen uideri commodissimam docuit noster usus. Et paulò inferius, Nobis ne istam quidem quam prædiximus mēsuram semper placet seruari, quòd eam uariat aut loci aut temporis aut cæli co[n]ditio. Proinde quam proportionem iugerum Romanum, id est duodetriginta millia & octingenti pedes, ad Parisinum arpennum habet, id est ad duodequinquaginta & quadringentos, eandè ferè habent quaterni quiniq[ue]; modij ad septenos & nouenos. Leontinum iugerum non admodu[m] disparile nostro minimo fuisse oportet, quod tantundè frumenti posceret, id est medimnu[m] in singula iugera, si tamen Cicero ueritati inseruiuit potius quàm exaggerationi criminis. Arpenni aute[m] uocabulo < Arpennum.> non licenter uti uideor, cum id apud Columellam legatur. Aristoteles in 11. Politicôn autor est Solonem Atheniensem quatuor césus Athenis instituisse: quorum primus fuit eorum qui Pentacosiomedimni dicti sunt, id est quingentis medimnis censi. Secundus eorum fuit qui Zeugitæ dicebantur ab equis, bobus iugalibus. Tertius Hippas ab equis. Quartus Theticus dicitur, qui eorum erat qui The tes, id est opifices erant, hoc est operas suas locantes. Primu[m], secundu[m] & tertiu[m] ad magistratus & honores admitti uoluit:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-534.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uoluit: eosq[ue] diuitum nobiliumq[ue] appellatione censeri. τὰς δὲ δρχὰς ἐκ τῶν γνωριων κὴ τῶν συπόρων κατεσκόεν πᾶς, ἐκ τῶν πεντακεσπομεσίων και ὑδυτῶν και πίτα τέλας τὴς καλωμένης ἀπόδ[ι]ν. Plutarchus in Solone, Cum magistratus, inquit, omnes locupletibus relinquere uellet, reliquam autem Reipublicæ gubernandæ partem promiscuam facere, ad quam antea plebs adspirare non poterat, ad census ciuium se contulit: & qui in siccis atque humidis censi erât, in primo ordine locauit, & pentacosiomedimnos uocitauit. In secundo autem eos qui equos alere possent, aut trecentis censi forent: & hos hippada soluentes ab equis nuncupauit. Zeugitæ uerò tertij census homines uocati sunt, qui ducentorum medimnûm censum explorêt. Quò hæc melius intelligantur, Pollux libro octauo de hoc loquens ita inquit, πιμματα δὲ ἐγν[.] τέτιδα, πεντακεσπομεσίων, πιπέων, ὑδυτῶν, θητικῶν. οι μὲν ἐκ τὴν πεντακεσπομεσίων μὲτρα ὑγρὰ και ἐγκρὰ συμμεν καλευτοβ, αυτισκον δὲ ἔγν[.] δημιόσιον, παλαιον. οι ἐγ[.] πιν[.] ἰππαστικὰ τελευτοβ, ἐκ μὲν τὴν δυναδα πρέφειν ἐπικα, κεκλησα σκικον, ἐποίν ἐγ[.] μὲτρα πιακόστα, αυτισκον ἐγ[.] ημιταλαιον. οι δὲ δὲ ὑδυτιστον τελευτοβ, ἀπὸ δακεσίων μὲτρων κατελευτον, αυτισκον ἐγ[.] μνῶς δὲκα. οι ἐγ[.] ποθικον, ὑδιμιαν δρχιω μὴνχον, ὑδει αυτισκον ὑδεν. Quorum uerborum huiusmodi est sententia, Quatuor census Athenis fuisse, Petaco siomedimnos, Hippis, Zeugitas, Theticos. Petacosiomedimnos autem, id est quingenimedimnos, ideo appellatos, quòd quingenûm medimnûm numerum uel mensuram siccis & humidis facere possent, hosq[ue] in publicum sumptus facere ad talentum. Hippis autem, id est equites ex eo dictos uideri, quòd equos alere possent: eosq[ue] mensuras trecentas facere, & publicè semitalentum impedere. At uerò qui

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-535.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 529 qui iugationem penderent, à ducentis mensuris conscribi solitos esse, & publicè decem nunas consumere. Postremæ notæ eos esse qui theticum pederent, id est opificiariu[m] uel mercenarium: eosq[ue] nec magistratum gerere, nec publicè quicquam sumptus facere. Licebatq[ue] ex uno ordine ad a= lium transire, ut idem Pollux autor est. Ex hoc autem insti tuto prodierunt (ut arbitror) munera personalia, quoru[m] mentio fit in lege ult. de muneribus & honoribus, in Pan dectis. Seruius etiam Tullius hoc exemplo classes quinque ciuium Romanorum descripsisse uidetur. < Census Roma ni, & classes.> Prima classis in octoginta centurias distributa, ex his qui centum nullium æris aut maiorem censum haberent, quæ summa à nobis mille aureis nostris æstimata est. Octoginta autem centuriæ in quadragenas seniorum ac iunioru[m] diuisæ: ita ut senio= res ad urbis custodiam præstò essent, iuniores ut foris bel= la gererent, quibus arma imperata, galea, clypeus, ocreæ, lorica, tela in hostem, hastaq[ue] & gladius. Secunda classis intra centum usque ad quinq[ue] & septuaginta nullium cen sum instituta. Tertiæ classis quinquaginta nullia cæsus fuit. Quartæ quinque & uiginti nullia. Quinta & ultima un= decim millibus censebatur, id est centum ac decè aureis no stris. Reliqua autem multitudo, cuius esset inferior cæsus, immunis militia facta. Equitum etiam ex primoribus ciui= tatis duodecim centurias scripsit, quibus ad equos emen= dos dena nullia æris ex publico data, & quibus equos alerent uiduæ attributæ, quæ bina nullia æris in annos singulos penderent. Dena nullia æris ego centenos au= reos intelligo ad binos equos emendos, & uicenos ad alendos, id est bina nullia. Hæc omnia (inquit Liuius) in dites à pauperibus inclinata onera. Ex his intelligimus in infantia Vrbis Romæ primarias opes fuisse nulle aureos. L Prop

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-536.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Plinij locus. Propterea Plinius lib. X X X I I I. Non erat, inquit, apud antiquos numerus ultra cētum millia. itaque hic et hodie multiplicatur, ut decies cētena millia, aut sæpius dicantur. Foenus hoc fecit, nummusq[ue] percussus. Quem locum ex ue tusto sic lego. Itaq[ue] est hodie, multiplicat[ur] hæc, ut decies centena millia aut sæpius dicantur. hoc sensu, Vt olim non erat numerus ultra centum millia, sic nec hodie, quia cum ad centum millia peruentum est, per multiplicationem fit progressus, dicendo decies centena millia, aut uicies, aut cē ties, quæ summæ antiquis ignotæ, foenore excreuerunt. Idè, Seruius Rex primus signauit æs. antea rudi usos Ro- mæ Rhemeus tradit. Signatum est nota pecudum, unde et pecunia appellata. Maximus census centum millia assium illo Rege fuit, et ideo hæc prima classis. Vt igitur Romæ prima classis cētenariorum fuit, sic Athenis quingenario- rum, qui quotannis pendere possent medimna uini et olei et frumenti quingena. sic enim ex Polluce intelligendum puto. Quingenta autem medimna in Attica, quæ plurimo importato frumento utebatur, ducentis quinquaginta au- reis æstimare possumus: et quingenta uini medimna, id est mille amphoras totidem penè Francicis, pro quibus quin- gētos aureos ponemus: quibus si addamus totidè olei am- phoras, nescio quid æstimare debeam. Apud Demosthenê πρὸς φορμύνα Chrysippus quidâ negociator ita ad iudices loquitur, ὑπερμήθι προτερον, ἐπενετο ἐκκαί- δικὰς ἔκκιμῶν, ἐπικατρώντες πλῖνα ἐ μυρίας μεθίμωνας πι- ρῶν, Πεμετρησωμὸν ἐμῶν ἡ καθεσμηίας πιμίς, πεύντε ἐκκιμῶν τὸν μεθιμων. Cum autem frumenti auctum esset preciu[m], et ad sedecim drachmas excreuisset, importato frumento ultra decem millia medimnûm, iusto et legitimo precio uobis admensi sumus quinis drachmis in medimnum. Hæc Dem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-537.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. Demosthenicæ ratione sextarius Parisinus circiter aureo uno fuisset, hoc est drachmæ decem. Igitur qui Athenis eum prouentum quingentum medimnum habebant, talentum impendere publicè tenebantur, hoc est sexcentos aureos. Verùm intelligimus illam æstimationem census non strictam fuisse, ut Pentacosiomedimni diceretur qui quotanis eam summam corrader possent, sed qui tantum pendere possent, talento esse traxatos. Parum tamen hoc explicatum est ab autoribus. Interpres Aristophanis Pentacosiomedimnos dictos dicit eos qui tot measuras arare possent. Equites autem eos dictos, qui trecentas mensuras ararent, nomen ex eo sortitos, quòd equos alere possent siquando opus esset. qui cum primum sexceti fuissent, postea urbe aucta nulle & ducenti esse coeperunt. his licebat comatos esse, licet ditiores esset quingenarij, id est Pentacosiomedimni. Oportebat ergo ciues eos diuites esse, qui tantum telluris ararent, aliunde etiam ditescetes, ut negociationibus maritimus propter situm urbis, & foeno- re traiecitio. Opificum autem ordinili cebat & iudicare, et concionem habere, ut idem autor inquit, Hactenus illi Rempublicam attingere poterant. Copiosos autem Athenienses fuisse ex Thucydide < Athenienses diuites.> nouimus, qui libro secundo Periclem eorum ducem ita inducit de opibus eorum disserentem, ut dicat confidere eos debere, nec incursu hostium perterresieri. Bello enim gerendo, consilio & ui pecuniæ plurima obtineri: Atheniensibus autem sexcentorum talentorum obuentionem annuam esse, quæ quotannis ferè tributi nomine à socijs eorum pensitarentur, præter alios prouentus. Esse L 2 præter

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-538.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET præterea signati argenti in arce sex talentorum nullia: fuisse autem aliquando plurimùm nouem nullia septingenta, ex quibus in arcem & publicas alias extractiones erogatum fuisse quod nunc illi summæ desit. Παγωνα τὴν φορα κατὴνιανην ἀπο τὴν ἐν μμαχων τὴν πολλ, ἀνολ ἐν ἀλλης προσοδρ. ὑποδρχόντων ἐν τὴν οἰκοσορολει ἐπιτότε δρυντια ἐπισημα ἐκακιχιλιων παλάντων. Παγρ ἀρρ ἀπερα πιακσίων ἀωοδεοντα μυρια εγενετο. Sex nullia talentûm triciessexies centenis nullibus aureorum nostrorum æstimare solemus. Suidas < Prytanea.> autor est reditus publicos Athenis Prytanea appellari, & eo nomine metallorum uectigalia, & fori, id est rerum uenditarum, & portoriorum intelligi, & quicquid à socijs uel subditis pensitaretur, & quicquid ex manubijs uel rebus publicatis redigeretur. Quorum, inquit, nomunum cumulus bina nullia talentum propemodum conficit. < Demetrij profusio.> Athenæus autem libro duodecimo scribit Duridem in historijs prodidisse, Demetrium Phalereum, cuius multa est mentio apud Ciceronem, Quintilianum, Pliniu[m], & alios, cum Athenis Reipub. administrandæ præesset, mille ac ducenta talenta in potestate habuisse quotannis. Ex quibus cu[m] minimam partem in stipendia militum, & reliquas reipublicæ partes tuendas consumeret, reliqua per ingenitam morum incontinentiam luxuriosè dilapidabat, epulis quotidianis lautis & opiparis quamplurimos co[m]uius accipiens, & ea parte magnificentiæ Macedonicas coenas superans. Alioquin nitore & lautitia uitæ Cyprios & Phoenicas prouocans, cum co[n]nationum pauimenta singulari artificio uermiculata, etiam unguentis perfunderentur, ἰμμύπιθον ἐν ὑφαλησίς χιλιων καὶ διακοσίων κατ' ἐνιαν

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-539.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 533 Atheniensium reditus. ἐνιαστὸν κύρον ἀγνόμων, ἐν ἀπὸ πῶτων ἔραχεια δεπανῶν ἔς τὰς ἐραπώτας, καὶ πῶν τὴν πολεως σποιχησην, τὰ λειπὰ πῶτα διὰ πῶ ἐμφυτὸν ἀφασίαν ἑφαίει. ἡκκ uerba satis signifi= cant publicos reditus Athenarum, mille & ducento= rum talentûm fuisse. Aeschines περὶ παραπερεθ. ἀι ἀπα= λιν ἐντῶν ἡρῶνω τῶντω ἐπικιχίλια παλαιτα συνηνεκτωμέν ἔς πῶ ἀφρῶσωλιν διὰ πῶν ἐρύνω παύτω. πιηρεῖς δὲ ἐκτησάμεθα πλοίμας καὶ ἐντελεῖς ἐκ ἐλάτίας ἐπικεσίας. φορὸν ὑμηρ καὶ ἐνιαστὸν προσήν πλέον ἐπιχίλια παλαιτα. Diximus alibi Athenis Isocratem rhetoricè uiginti talentis orationem unà uendidisse. Plutarchus autem autor est Demosthenem in eadem urbe totidem talentis unius dici reticentiam uendi= disse Harpalo, qui Alexandrum Magnum fugies, Athenas se contulerat. licet historia ab Aulo Gellio in decimo ali= ter referatur. Hoc tamen penè conuenit, quòd Demosthe= nes nocte aureo calice accepto cum uiginti talentis argen ti, in concionem postridie ueniens collo lana & fascijs obligato, cum censere iuberetur, & pro concione dicere quid de Harpali postulatis statuendum esset, nutu ostendit se irraucuisse, nec proloqui posse. Quo tempore ij qui munere Harpali corruptum esse sciebant, ridentes di= cere coeperunt, concionatorem hominem & popularem noctu argyranche corruptum, id est angina argentaria, καὶ ἀγνομένης τὰ ἀχιστὰ τὴν νυκτὸς ὃ ἀρπαλὸν ἐπειμένεν ἀυτῶν πῶν κύλινα μετὰ τῶν εἰκοσι παλάντων. Et paulò post, καὶ μεθημέ= ραν εῦ καὶ καλῶς ἐρίοις κὴ ταυνίας κατὰ τὴν παχύλα κατελιξά= μων, ἔς πῶν ἐκκλησίαν προῦλθε. καὶ κελοβόντων αυτῶν καὶ λεγχον, σκενοβεν ὑς ἀποκεκεμμένης αυτῶν τὴν φωνής. οἰ ἐν ομφυδ[ι]ς χλοβαζοντες, ὃ ἡνὸς ὑπὸ σωμάτ χης ἐφρασον, ἀλλὲ ὑπὸ ἔγνωράτ χης εἰλήθαι νῦκτων τὸν ομαρωνὸν. id est: Interdiu autem De= mosthenes pulchrè & cocinnè lana & fascijs obuoluto L 3 col

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-540.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET collo in concionem prodiens, cum quidam eorum qui ade rant, scandere in pulpitum & dicere cum iuberent, nutu significauit quasi obtusa uox sibi esset. Quo facto homines quidam ingeniosi cauillantes, non angina noctu oratorem, sed argentangina correptum esse dixerunt. Idem Thucydides libro tertio autor est Atheniæses Mityleneri obsidètes, cum iam magna ex parte pecunias supradictas consumpsissent in eo bello quod cum Lacedæmonijs eorumq; socijs susceperant, & pecunijs egeret ad obsidionem peragendam, tum primum tributum in ciuitate instituisse, & ducenta talenta ad bellum contulisse, emissis etia[m] nauibus x 1 1. ad pecunias à socijs cogendas, προσ διομων η δι αθλωανοι χημικῶν εἰς πλῶ φολιορκίαν, πι άυτοι ἰσονεγκοντες πῶτε πρῶτον υσφορὰν διαχόσα παλαιτα, ἐξεπεμφαν καὶ δ[ι]ς τὰς ἔυμμαχες δρυνολόγων ναῦς δύδια. Quod uerò diximus de quingenarjs Atheniæsibus qui impendere talentum publicè tenebantur, ita intelligo, non ut quotannis tributi nomine impenderit (tributum enim Athenienses nô pendebant, ut supradictum est ex Thucydide) sed ut cum opus esset: id quod ex oratione Demosthenis intelligi potest quæ ποδὶ συμμορῶν inscribitur, id est de Symmorijs, quasi dicas de decurijs munera obeuntium: id quod intelligi non potest nisi summam & ueluti argumentum orationis eius colligamus. < Oratio Demosthenis de muneribus trierar chia.> Est autem eiusmodi, Cum Rex Per- sarum expeditionem in Græcos & præcipue in Athenienses facturus diceretur, populus Atheniæsis tumultuari coepit, quasiq; ducem quærere, qui Atheniæsium exercitu instructus obuiâ ultro Persis in Lydiam procederet. Quod cum Demosthenes temerarium esse uideret, nec tame[n] apertè damnare & dissuadere auderet, censere coepit prius de apparatu belli cogitandum, & quonammodo suppetere copiæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-541.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 333 copiæ bellicæ propulsando tanto bello possent. Itaque ex ditioribus urbis centum decurias duodenum hominum de= scribendas censuit, quas Symmorias appellat. Hic ordo Trierarchæ appellantur, id est triremum præfecti, quæ= si nauarchi. Quanquam symmorias tantum uiginti fa= cit sexagenum hominum, quas rursus in quinas partes duodenum hominum distribuit. Sic enim inquit, ex ποί= νω τοῦτω οἰκια δὲν ὑπισκοι συμμορία ἔπιστοι ἐκάσων. τοῦτω ἐτῶν συμ= μοιῶν ἐκάσων σελεῖν κελωλω πέντε μερη κατὰ ἐφίκαια ἀν= δρας, αυτοκαπληρηντας αἰ πρὸς ἀν σωρώτατον τὸς ἀυτοκω= πᾶτων. Ex his nulle & ducentis existimo classes uiginti fa= ciendas eo modo quo nunc factæ sunt, sexagena corpora unamquanque habentem: earumq[ue] singulas diuidendas in quinas decurias censeo duodenum hominum, ita ut ditis= simo cuique egentissimu in decurijs ordinandis coniungan tur. Ita autem constitutis classibus, id est symmorijs, & di= uisis decurijs, trecentas naues triremes faciendas esse cen= set, et rursus eas in uiginti partes tribuit singulas denu[m] quinum nauium: ita ut ex primo, secundo & tertio cente= nario, cuilibet classi hominum quinæ distribuantur trire= mes, & sic unaquæq[ue] classis singulis decurijs ternas rur= sus tribuat. Hac constitutione classium triremum trierar= chorumq[ue] facta, Quoniam uerò, inquit, census eorum sex milliu[m] est talentoru[m], oportet et facultates quoq[ue] certo ordi ne ac formula co[n]stitui, et in singulas decurias sexagena ta lenta tribui, quæ sunt sexagies centena, ut singulæ classes quinquies sexagena talenta sortiâtur. Id quod his uerbis ab eo dicitur, ὑτα πέντε ἐπικλησιοντεία ἔις ἐκάσων τῶν με= χαλων τῶν ἐπιστοι συμμοιῶν ἐπικλησιον. πῶ ἐν συμμοριαν ἐκάσων τῶν μερῶν μιαν ἐπικλησιαν ἀυσοδύνα. HOC au= tem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-542.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tem ideo statuit, ut si leuius bellu[m] instet, centu[m] nauibus tantum res geratur, et sexagenis in singulas decurias taletis impensa suppeditetur, et duodeni trierarchi sint. sin grauiore bello ducentis nauibus opus sit, tricena in singulas decurias taleta impesam co[n]ferat, et sena sint corpora trierarchiæ munus obeutia. q[ui] si grauissimo bello premantur, singulæ decuriæ ad uicena taleta et quaterna corpora contrahatur. ὑπως ἔὰν μὴ ὑμὴν ἐκατόν δὲν πιήρεων, πῶς μὴ διαπίνω ἐκηκνητα παλαιντα σωτελῶν, πιήρεξαι δὲ ὑπι δωδεκα. ἐὰν ἐν διδασκοσίων, πιάκντα μὴ ἔν παλαιντα τὰς πῶς διαπίνω σωτελῶντα, ἐν ἐν σωματα πιηρεχεντα. Hoc facto armamenta nauium æstimanda primùm censet, quæ qualiaq[ue] nauibus commoda aut necessaria sint, eadem ratione in classes ac decurias tribuenda, omniaq[ue] sortitò expediri, ut cum rei gerendæ tempus uenerit, quam quisq[ue] nauem sortitus sit, eam instructam in tempore rectè præstet. Verùm Demosthenes uniuersam huius constitutionis (quam ipse syntaxin uocat) rationem, in tres summarias partes diuidit. In trierarchos enim et eorum facultates, et in triremes primam partem statuit. Secundam in facultates omniu[m] diuitum et pauperum ciuitatem habitantium, à quibus sumptus suppeditari oportet. Tertiam partem delegat classario muliti, et loco, id est armametario et nauali. Prima pars explicata est, tertiam hoc modo prosequitur: Decè tribus erant Athenis, unicuiq[ue] igitur tribui tricenas naues assignat. decies enim tricenæ fiunt in summa trecetæ. Has rursus tricenas trifaria diuidit, id est in terdenas. Tribus enim apud Athenienses in treis partes diuidu[n]tur, quæ Trityes ab ipsis appellantur, quasi tertiæ tribuu[m] partes. nos quia uerbum. Latinum no[n] habemus, trientes nuc dicemus. Vnicuique igitur trienti denas naues implendas tribuit, cum belli

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-543.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. belli gerendi tempus fuerit. Tum unicuiq[ue] tribui tricenas stationes nauium construendas assignat in Piræo portu Atheniensi, ut singulæ stationes singulas triremes capiât. & distributionem parem in trientes, ut suprà facit, sorti= toq[ue] etia omnia uult transigi, ut decem tribus decem loca sortiâtur tricenus stationibus faciendis, et trierarchi sortitò in loca & stationes distribuâtur. Hæc munera, Tele et Li < Tele.> turgiæ & Isphoræ à Græcis appellantur: quæ uerba nullo discrimine ab oratore usurpantur in oratione quæ πρὸς λεπτικῶν, quasi apud Leptinem uel cum Leptine, non contra Leptinem, inscribitur. Ab his munoribus præstationibus immunes erant trierarchi classici ciues, hoc est primæ classis munifices. Sic enim inquit ille in proximè dicta oratione, ὑι μὴ ποῦνω πλεσπῶτατοι πιηρομ ἀγντες ἀεὶ, τῶν χορητιῶν ατελεῖς ὑπομ ἀγαστ. ὑι ἐλάτω τῶν ἰκανῶν κεκτημένοι, πῶς αιαγκαίαν ατελαν ἐκοντες, ἐξω τὸ τέλες ὑσὶ τοῦτα. Atqui ditissimu cum semper in munere trierarchiæ occupati sint, à theatricalibus præstationibus immunes sunt. Quorum autem facultates infra césus sunt, ij quum necessariam immunitatem habeant, ne hoc quidem munus obibūt. Mu nera autem publica uno nomine Liturgiæ dicūtur: quoru[m] < Liturgiæ. Choregia.> genera sunt Choregia, id est præstatio suppeditando choro, inuenta Liberalium ludoru[m] tempore, & Panathenæorum. < Hestiasis. Gymnasiarchia. Isphora.> Hestiasis, id est conuiuatio, seu epulum tributim exhiberi solitum. Gymnasiarchia oleum palæstræ suppedita bat priuato sumptu. Isphora dicebatur collatio ad stipendia mulitum. Restat pars secunda apparatus, id est collatio uniuersæ ciuitatis ad stipendia mulitum. Hanc partem Demosthenes perstrinxit oratorie. Videbat enim gratiosam esse orationem ad populum non posse, quæ populi facultates exhauriret. Cum ergo uideret immani collatione, L 5 opus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-544.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET opus esse, maiore que facultatum parte, quàm ut tunc populus nondum aduentu hostis perterritus, ferre posset, si à se statueretur, nec minorem dicere uellet, id est ea quæ populo tolerabilis esse tunc potuisset, tandem seipsum oratoriè interrogans, & uicissim respondens, ita inquit, πις ὑπο ὑπο ομορον τοῦτο εγω φράσω. ὑφαίτε πῶν πότε αἰνηματι χαρόμοιον τοῦτο εγω φράσω. ὑφαίτε πῶν πόλιν ὑποδες αἰνηματι χαρόμοιον τοῦτο εγω φράσω. ὑφαίτε πῶν πόλιν ὑποδες αἰνηματι χαρόμοιον πασαν ταυτηνί; ἐν ταυτη χηματα ἐγιν ὑλίγη δεω πρὸς απίστας πις άλλας ἐπιν ἔπιδες ταυτα δὲ οἰ κεντημένοι ποιντον ἐχαστι ἐν νῦν, ὃς τὸ ἐπιπάντες δὲ ἐνταωθοὶ λεγοντες φοβοιεν, ὃς ἐγδεασπολίς, ὃς παρεσίν, ὃς ἐν χοιόντε ταυτὴ ἀλλως ἐχαρνουμετα μετὰ τῶν λεγοντων ἐσσοι ἀριθμοθέτοις χημαμοδιεν, ὃς μονον ὃς ἐν ἐσενετικιεν, αλλ ὃς δὲ ἐν δειχαεν, ὃς δὲ ἐν δμολεγυσαιεν κεντηδαί. ἐν μεντοι τῶν νῦν διὰτῶν λόγων φοβοδα, ἐγω πατρόμων αἰδοιντο, ὃς οἰς ούτως ἐπίθιος ἐγιν, ὃς πις ἐν χιησοντον διδηκνουμεν πρῶτοι χεινευται. Quodnam igitur est hoc uectigalsid quod nunc quidem n[ost]ro est, tunc autem futurum est. Equidem simile quid ænigmati dicere hic non dubite. Ecquid hanc ciuitatem omnem ô uiri Athenienses cernitis? In hac ego ipsa paru[m] abest quin dicam tantum pecuniarum esse, quantum in alijs omnibus ciuitatibus. At qui eas possident, huiusmodi mentem habent, ut si oratores omnes terrere eos uolentes, Regem uenturu[m] dicant, atque etiam iam aduentantem, quodq[ue] hæc aliter habere se nequeant, ad hæc si cum ipsis orationem habent tibus futurum ita prædicant totidem fatidici, ne sic quidem pecunias ostensuros esse putem, aut professuros eas, nedum ad collationem daturos. Quòd si ea quæ nunc uerbôtenus terrifica iactantur, reapse geri senserint, nullus utique usqueadeo stultus est, quin & prolixè dare, & in primis conferre uelit. Ecquem enim esse credimus, qui bonasua

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-545.png

Transcription: ATR-1 2

na sua cuncta perdere tandem malit, quàm fortunaru[m] suarum partem pro capite ac reliquis suis fortunis in medium afferre? Deinde sensim progrediens, quasiq[ue] obrepens tenaci auaritiæ, Neque enim nunc, inquit, inquirendum modum collationis puto, qui melius in re præsenti statuetur. Quippe si intre n[ost]uc rationem eius uelimus, et ex præsenti sensu animorum constituere, in risum res abibit. Sed ineamus sanè. Sit aliquis qui dicat centesimam se collaturum, nempe sex aginta talenta is dixerit. Age quinquagesimam quippiam dicet: hic duplum dictæ summæ dixerit. & quid hoc est ad nulle & ducentos camelos qui uchere pecunias Regi ab istis dictitantur? Sed uideamus porrò. Vultis igitur ut duodecimam conferamus, quingenta scilicet talenta? at neque id ferre possitis: neque si statim deponatis, idonea sit pecunia quæ tanto bello satis esse possit. φερε γαρ, πως ἐκσεσωςίων Πς ἐσφερδν ἰρει νῦς ἐνκαν ἐξηχωντα παλαγτα ἰρει ἀλλὰ παντηχωςίων Πς ἐργ[.] ἡπιλην; ἐνκαν ἐκκατον ἐν ἐκκεσον ἐντι τί τῶτ ἐν πρὸς ολακοσίας ἐν ἧλιας ἀμύλας ἀς ἐαστιλλὰ ἐν ἐκτισον ἐντι τῶτ ἐν πρὸς ολακοσίας ἐν ἧλιας ἀμύλας ἀς ἐαστιλλὰ ἐν ἐκτισον ἐντι τῶτ ἐν πρὸς ολακοσίας ἐν ἧλιας ἀμύλας ἀς ἐαστιλλὰ ἐν ἐκκαταδοιτε, ἀξιατῶν ὑπειμι ἐν ἧχηματα. Hæc est ferè summa eius orationis quantum ad id quod quærimus pertinet: cuius sensus non facile cuilibet explicabilis, memorabilis tamen mihi uisus est, propter collationis rationem singulari inuento expedita. Ex his aute[m] apparet totius ciuitatis censum sex nullibus talentum æstimatum à Demosthene. Sexaginta enim talenta, centesima pars est sex nullium: & quingenta, duodecima. Quare quod suprà diximus de talentis sex nullibus in classes & centurias diuisis, non de censu tantum nulle de ducentorum trierarchorum intelligendum Demosthenes his uerbis signifi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-546.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET significare uidetur, de diuisione supradicta loquens, ἐπιδαφὴν ἐπιδαφὴν πιμμαία ἐπιδαφὴν ἐκκαίχιλιων παλάντων, ἐν ὑμῖν και τὰ χρήματα ἐπιδαφὴν μερη. Cum uerò hæc ita constituta fuerint, autor ero uobis ut censum regionis qui sex nullium est talentûm, diuidentes, centum partes faciatis sexagenûm talentûm, ut uobis quoq[ue] pecuniæ certa formula co[n]stitutæ sint. Regionem agrum Atticum significans, qui in césu Atheniensium erat. In enarrationibus tamen Demosthenis, quæ incerto autore circunscruntur, ita legimus, πω ἐν διαντων πων ἀνδρον πινδρον χωντεπμηδαὶ φιοι παλάντων ἐκκαίχιλιων. Bona autem nulle & ducentorum trierarchorum censæ esse dicit taletis sex millibus. Hac ratione singuli quinis taletis cési erat, id est ternis millibus aureoru[m] nostroru[m], quæ nullies ac duceties multiplicata, tricies sexies cætera nullia aureoru[m] coronatoru[m] fiuit. Harpocration aute[m] in lexico decem oratoru[m], ἐχἀπαν φιοι, ἐπιπλήθος δήρητος ἐις τὰς συμμορίας αθύναστην, αλλὰ μόνοι δὲ πλούστοι, και ἔσφερδν τὴν πολει δωάμων. Non omnis, inquit, multitudo Athenis in symmorias distribuebatur, sed diuites solùm, & qui conferre ciuitati pecunias poterant. Quare Demosthenes (inquit ille) cum nulle & ducetos dixit in oratione de Symmorijs habita, ditissimos significauit. Symmoritæ autem dicebantur, qui eiusdem classis erant: ut tribules, qui eiusdem tribus. Huiusmodi aute[m] diuisio populi facta fuit post tempora Solonis, sublata illa formula triplicis census, quingenariorum, equitum, & iugariorum. Suidas, Trierarchia, inquit, munus est sumptuosum. oportebat enim naues habere paratas, & omni parte ad bellum instructas, eorum sumptu qui hoc munus gerebant. Idem au- tem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-547.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. tem Demosthenes cum ante tempus actionum Philippi= carum uideret populum Atheniensem omni ordine solu= tum, theatris tantum & spectaculis intentum, pecunias publicas partiri, nec pacis nec belli tempora institutæ que dignoscentem, orationem habuit quæ ποδὶ σωταίως di= citur, id est de ordinatione ac constitutione ciuitatis: cu= ius orationis scopus is fuit, ut populus Atheniensis in certos ordines redigeretur, id est in mulites qui hoplitæ, id est armati uel grauis armaturæ dicebantur, & in equi= tes, & in alios qui extra hos ordines erant. Ex ijs autem quæ ab autoribus tradita in manibus uersantur, uix (ut arbitror) plena cognitio haberi potest supradictorum: quale est quod de pentacosiomedimnis diximus, & de trierarchis, & sex talentorum millibus: nisi illum cen= sum ad annum prouentum referamus: ut diuites eos fuisse intelligamus, qui quinum talentum reditu censi, mu= nera trierarchiæ obire cogebantur: quod conuenire ui= detur cum eo quod de quingenarijs & trecenarijs di= ctum est. Cum id accuratè inquirerem, incidi in dictum eiusdem Demosthenus in prima contra Aphobum ora= tione, in qua orator circumuentum se esse à tribus tuto= ribus dicens, & bona sua fraude eorum suppressæ & in= teruersa, quæ illi pauca à patre relictæ esse dicebant, ipse uerò ad quatuordecim talenta fuisse contenderat, post nar rationem statim ita inquit, ἐν ὑποποιοι μὴν αυτοὶ μαρτωρει μοι γερμαστην. εἰς γαρ πῶν συμμοριαν ὑπὲρ ἐμὴ συμπαθητοκατὰς πις πεν= τε καὶ ἐπιστι μὴς πεντανσίας ἀραχμᾶς ὑσφερην, ὅδην ποδ πισθεῖν ὑ λόγων, καὶ ὑι ποι μεριστὰ πεκτημένοι πιμηματὰ ἐσφερον. Quòd uerò tantæ essent facultates à patremo relictæ, maximi mihi testes ijde[m] ipsi facti sunt, siquidem in classibus ordinandis ipsi pro me professi sunt, ut in uice=

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-548.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nas quinas minas, quingenas ipsi drachmas conferrent, quantum scilicet constrebat Timotheus Cononis, & ij qui maximos tunc census possidebant. His uerbis orator huiusmodi facere enthymema uidetur, Cum nomine meo tutores ipsi mei in classes diuitum relati sint, & tantum conferre professi sint, quantum qui plurimum, planum fit me quoque diuitem ab eis æstimatum. Deinde recitatis te= stimoniijs, ita subdit, πινω ποῦω καί εκ τοῦτω ἔσι πιπτοθ τ[ame]ς υσίας. πεντεκαίδεκα ταλάντων γὰρ, πια παρατα πι= μμα, ταυτω ηξινω μεθερητω πια μεθοραν. Manifesta est igi= tur per ea quæ audistis, relictarum mihi fortunarum co= pia, siquidem quindecim talentorum censum tria talen= ta, collationem pro me profitendam censuerunt. Ex duo= bus his locis collatis intelligendum relinquitur, quod De= mosthenes de sex millibus talentum dixit, de nulle ac du= centis dixisse: & quod illi quinis talentis censi in capita dicuntur, ex æquatis tenuiorum cum copiosiorum fortu= nis, ita intelligendum, ut quinta tantum parte bonorum censi essent, ut Demosthenes facultates suas quindecimæ talentum suisse ex eo argumentatur, quòd tutorum pro= fessione pupillari nomine facta, tribus talentis census sit: quaratione & ditissimi cuiusque substantia censebatur, ea lege, ut hactenus co[n]ferre teneretur, si ratio ita posceret belli administrandi. Hoc est enim quod dixit in uicenas= quinas minas, quingenas drachmas conferre. hoc est quin= tum quenque denarium, ut more nostro loquar. Viginti= quinque enim minæ, duo nullia & quingentas drachmas ualent. sic sit ut sex nullia talentum ad triginta nullia cre= scant: ne temerarium sit quod Demosthenes dixit de pe= cuniarum copia quæ Athenis erant, & intelligimus int= munem plebem esse inopem. Hoc confirmari & certius consti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-549.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. constitui ex oratione eius pro Ctesiphonte potest, in qua serem trierarchicam lege lata præclarè constituisse gloriatur: cuius legis hæc uerba sunt, tòs πιηράχνς αιρετιδας ἐὰν [μὴ] πλησων [ν]οῦσια αποτεπιμμένη [ν]οῦνια αυα λευσμον, ἐως πιῶν πλοιων και ὑπητηκὴ [ν]οῦνια ἐσω. κατὰ πλιω αυτλιω [μὴ] αναλητιαν ἐσω και σι ἐλάτων [ν]οῦνια ἐσί τῶν δεκαταλάντων, ἀς σωτέλαν σωαρμενοις ἀς τὰ δεκα παντα. Trierarchos eligi in singulas triremes pro modo census, qui scilicet denis talentis censi essent. Quòd si pluris in censu factitando æstimatæ eorum essent facultates, pro portione quoq[ue] collationis, & muneris obeundi necessitatem esse, usque ad nauigia terna in singulos, & eorum remigium: eadem etiam ratione obseruanda in ijs quorum census munor esset classico, id est denûm talentûm, ita ut plures in idem munus contributi legitimum & classicum censum æquarent, & singulas triremes expedirent. Ea autem lege promulgata factum esse Demosthenes gloriatur, ut qui prius senideni trierarchiæ munus obibant, ij singuli binas trierarchias obirent: quod mirum est. και συντελευτικὴ πιηράχνς, δὲ μιὰς ἔκτὸν και δεκατὸν ὑποπροφον σωτελιν. Et ea lege ita subleuatos inopes esse ait, ut diuites ad iustum collationis modu[m] adacti sint. quod ipse ἐγινομον appellat: idq[ue] reipsa & euentu patuisse, utpote cum imperatis triremibus nemo eorum qui ad munera redacti erat, aut munus detrectarit oblato supplice libello magistratibus, aut in uincula ductus sit: aut nauis ulla instrume[n]t to defecta in portu relicta sit. Ante hanc trierarchiæ constitutionem sæpe uariata est ratio eius muneris: ut autor est interpres Demosthenis in orationem κατὰ μεθία his uerbis, πολλάι πορί τὰς πιηράχιας ἐγινομενο μετα= Colæl

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-550.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Colai δια νερεθο το ουαλώματο, και οτε μην συνδο μεν, οτε [n]o[n] συντρες, και οτε [n]o[n] εκκιδεκα πιήραν χοι, οτε [n]o[n] χίλιοι, μ[en]i [n]o[n] μην [n]o[n] πολις πλω κατασκοσμιων μ[en]i τὰς ναυτας παρει χερ, και μόνον ματι λων ναυν άπινραρ χερν. οτε [n]o[n] συμπαντα σκικθεν οι πιήραν χοι παρει χον. Multæ aute circa trierarchias mutationes extite runt, propter magnitudine[m] sumptus eius muneris: et nunc bini trierarchi, nunc terni in singulas naues fierent: in= terdum senideni: fuit etiam cum mille essent trierarchi: & rursus fuit tempus cum ciuitas publicè trierarchis nautas & armamenta præbebat, & trierarchi nauem tantu[m] præ= bebant: fuit etiam aliàs cum & nauem & armamenta & nautas trierarchi præberent. Demosthenes uerò nouissi= mè binas etiam naues uni trierarcho attribuit, [n]o[n] γαν δη= μοδεννς υσερον ωνοιν πιήρων ένα πιήραρχον ἐδοίναι. Hoc ide[m] ex ipso Demosthene confirmari potest in ea oratione, κατὸ μην κατ' εκείνας τὰς χρόνας άπινραρ χερν συδων ἐκ παθλων εξελων, οτε συν δυο [n]o[n] μην [n]o[n] οι πιήραν χοι. μ[en]i τὰ ουαλώματα πιήντας εκ των οἰκων [n]o[n]ικων, μ[en]i πὰς ναùs ἐπιληρευμη άυτοι. id est, Atque ego quidem, inquit, illo tempore trierarchus esse coepi sta= tim atque è pueris excessi, tumq[ue] bini eramus trierarchi. omnem sumptum ex priuatis familijs suppeditabamus, ita ut & nauium apparatum supplementumq[ue]; ipsi præbere= mus. Et paulo inferius, θνικαῦτα [n]o[n] το πράγματο ἐπιφαί [n]o[n] τε πρῶτον μην δακοσίνις πεποιηκατε συντελφς μελς. πιτο [n]o[n] μιστρατον [n]o[n]ιων τάλωτον, ταλάντα μιδων τὰς πιήραρχιας. Tum demum autem Midias trierarchiam attigit, cum pri mùm mille ac ducentos collatores constituistis. à quibus isti talentum exigentes, talento trierarchias obeundas lo= cant. ἔτα τὰ πιηρώματα [n]o[n] πολις παρεχει, και σκολιν διδων. Tum supplemēta & armamēta respublica præbet. Verba sunt oratoris eleuare cõtendētis munus trierarchiæ, quod Mid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-551.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 545. Midias & diuites nonnulli graue esse sibi iactabant tan= quam uniuersi muneris redemptoribus præbitoribusq[ue], eo se nomine populo Atheniēsi imputa[n]tes. Ex quibus uerbis intelligimus, illos nulle ac ducetos talenta singula pensita= re solitos, id quod suprà dictu[m] est. < Locus Demosthenis explicatus.> Hic obiter unum locum apponam eiusdem autoris quem à paucissimus nostræ me= moriæ satis intellectum esse puto. In eius enim oratio= nis epilogo iudicum misericordiam captans ita inquit, , eis , , , , . Nuncq[ue] cum res meas recuperare co[n]tenderem, in maximum discrimen adductus sum: ut pote qui centum nunis co[n]tinuò multandus sim, si (quod abomi nor) iste ab intentione mea absolutus euadat. < Loc[us] animaduertendus.> Quibus uer bis hoc significat orator, actionem tutelæ quæ infamiâ tu tori ob dolu[m], id est , damnato irrogabat, ut apud Romanos, sic apud Athenienses non temere aduersus tu= tores intendi solitam. Maior enim factus, id est , hac actione agens nisi reum perageret, & secundu[m] se iu= dicium obtineret, sexta parte census sui multabatur, quæ in reu[m] absolutum cedebat. Demosthenes centu[m] munas epo= beliæ nomine sibi taxauit, si in eo iudicio aduersos calcu= los ferret. Ex quo intelligimus sex centis eum nunis c[ess]um fuisse, hoc est decem talentis. In ea aute[m] oratione Aphobus tutor ei obiecit quòd decem talenta in censu haberet, cum ipse spoliatum se à tutoribus & ad inopiam redactum co[n] quereretur. < Epobelia.> Epobelia uerbum est satis frequ[enti]es apud ora= tores. ex hoc dictum, quòd in quamlibet drachma[m] caluniæ reus obolo multaretur, cum seni essent oboli in drachma. Sed Suidas intellexit sextam partem æstimationis litis. Har= pocration sextam partem c[ess]us intellexisse uidetur: id quod M Demosth

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-552.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Demosthenis locus significare mihi primore sensu uisus est: sed cum tertiam orationem in eundem legerem, intellexi Aphobum unum ex tutoribus decem talentis damnatum tutelæ iudicio, quanti scilicet orator litem illam in intentione libellari æstimarat. Sic enim inquit, ὑπι ἀποκούσαυτες ὅς ὑμις ἐφικε, τωτὰ καὶ τοῖς τοῦτο φίλεις καὶ ἐπιστημητὴν περί ὑποῦν ἐγνωθῶν, καὶ ἔκαταλάτων ἐπιμησαν. Iudices autem ad quos ipse ab arbitris prouocarat, cum hæc audissent, eade[m] ipsi quoq[ue] cum arbitro atq[ue] eius amicis ut compromissarijs censuerunt: ei[us]; litem decem talentis æstimauerunt. < Locus Demosthenis emaculatus.> Hæc uerba Demosthenis circa finem eius orationis quæ πρὸς ἀφολον ἑαθοδυαρτων ἐνscribitur, leguntur corruptissimè in libris quidem impressis: sed ea nos sic emendanda affirmamus. Quoniam igitur litem talentis decem, id est nunis sexcentis æstimarat: ἐν ὑπι ἀγνηματ ὑποῦν, id est in libello intētæ actionis, ideo centum se minis, id est mille aureis nostris periclitari cum infamæ nota dixit, quæ sexta pars est æstimationis litis. Cæterùm Plutarchus diuitem patrem Demosthenis fuisse dicit, εν in copia bonorum septem annos natum filium Demosthenem reliquisse. ἀπολογεῖς δὲ ὑπο τὴν πατρὸς ἐπισαίτης ἐν συνορία, μικρὸν ἡαραπελιπερὴν ἐν συμπατα πιμνσις ἐπτής ἔν ὑσίας περιεκαίδενα ταλάντων, ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων ἐπικύβη. Relictus autem à patre Demosthenes septennis in abundanti patrimonio (ut quod omnibus supputatis paulo minus quindecim talentis æstimaretur) à tutoribus per iniuria[m] fortunis euersus est, cum parte[m] bonorum eius in re suam uerterent, parte[m] per incuria[m] perderent, ita ut ne præceptoribus quidem eius mercede[m] docendi soluerent. Quindecim talenta, nouem nullia aureorum nostroru[m] ualent. Ita quæ summa Romæ post spoliatu[m] orbè à Romanis, Aesopi, patinam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-553.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 347 putinam æquare no[n] potuisset, Athenis diuitiarum nomine cesebatur. Idem Demosthenes circa finem orationis eius, Kai toto πῶς ν ἔνορι ι ἐπεροι μὴν ὑποκινθι ταλανπῶν καὶ Σταλάνποι καταλεφθέντες, ἐκ τὴν μιδωθῶν απλασποι καὶ πιπλασποι χερινασμην, ὑπεικινεῖν λετερεῦν, ὃ ἔμος πιπραρχευν εἰδισμήνος καὶ μεγάλας ὑσφορὰς ὑσφιξεῦν, μὴν ἐνικρασημην αποκατηστηται δης τὸν τοῦτων αναχυντίας. Atqui non acerbū mihi esse non potest, quòd cum reliquoru[m] ciuium domus talentares & ditalentares tutoribus oblocantibus duplo triploq[ue] copiosiores factæ sunt, ita ut dignæ tande[m] uiderentur quæ muneribus publicis obeundis adscribere[n]tur: mea aute[m] domus, quæ olim trierarchiæ muneri assueuerat, & collationibus p[er]sitandis, nunc ne tantulâ quidem collatione ferre poterit istoru[m] impudentia. Occum, id est domu[m], oratores Græci pro uniuersis facultatibus & censu < cix. ß.> accipere solent, què loquendi more lingua Francoru[m] refert. Verùm ex his uerbis intelligimus & trierarchiam & collationem ijsdem capitibus incubuisse, ac ignomuniosum fuisse munera ista dispendiosa non obire. Sunt & alia ad eandem rem pertinentia, quæ ex hac & altera in eundem tutorem oratione colligere potuissem: ut quædam esse bona quæ in censum non uenirent, quæ Atele, id est immunia à < Atele. ατελη.> Græcis appellatur: sed hæc sufficere uisa sunt, & nonihil etia[m] ijs qui Demosthenè sunt lecturi, profutura. Quod autem de locatione domuu[m] Demosthenes dixit, de domibus instructis intelligendu[m] est, ut diximus: ut de officinis eum ser ius opificibus. Nunc à medimno ad inferiora descendamus: & id quod quærimus, certissimo quoque uestigio legendo prosequamur. Sextarius (ut inter omnes couenit) cotulas < Sextarius. Cotulæ. Heminæ.> binas capit, quæ Latinè Heminæ dicuntur. Quanqua[m] hac uoce Italica etiam antiqui Græci usi sunt, ut Athenæus M 2 lib.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-554.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET lib. X V I I. t[er]tio d[icitu]r πετύλιο παλιναδή παίνιμιναν. Sextarius inde dictus, quòd sexta pars sit congij. A sextario enim ut à principio ordiri oportet. huius enim mensuram si tenue rimus, omnia prona deinceps erunt. Cato. cap. LVII. Vi= num familiæ, ubi uindemia facta erit, loram bibat menses tres: mense IIIII. heminas singulas. In mense congios ter= nos. mense V. VI. VII. VIII. in dies sextarios singulos: in mense c[on]gios quinos, nono, decimo, undecimo in dies he= minas ternas, in mense unam amphoram. Cato mese quar= to heminas singulas in dies singulos epotas congios ter= nos facere dicit, id est sextarios denos octonos, & sexta= rios singulis diebus epotos sequentibus m[anu]sibus quatuor, in mense quinos dicit esse congios, hoc est tricenos sexta= rios. & rursus alijs mensibus in dies heminas ternas, in m[anu] ses singulas amphoras esse docet, id est quadragenos octo= nos sextarios, uel nonagenas senas heminas: qua ratione tamen quaternæ ue senæ heminæ deesse uidentur, si tricenos dies in mensem statuamus. Sed aliter Cato ratione col <Amphora.> ligere tam comodè non potuit, nisi amphoram pro nona= genis heminis diceret, etiam si amphora eo amplius sex he minas capit, cum aliud uerbum mensuræ non haberet. & alioquin habuisse uidetur ratione intertrimenti liquoris, id est eius quantitatis quæ deperit & intercidit cum uinu[m] uel lora heminatim bibitur. Simule est quòd heminas singu lis diebus potas, in menses congios ternos facere dicit. hæc enim ratione mensis sex & triginta dies habet: qui si ex a [con]tè taxare uoluisset, duos c[on]gios & semissem dixisset. Sed noluit tam angustè ratione præscribere. satis tamen appa= ret ex eo loco in congio duodecim esse hemunas, quæ sex sextarios continent. Sed & illud iam tenemus, quod maxi= mè ad rem pertinet, sextarium sextamdecimâ partem esse modij

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-555.png

Transcription: ATR-1

modij, quæ tertia pars est amphoræ. quippe cu[m] in amphora Cato sex & nonaginta heminas ponat, & sextarius citra controuersiam binas heminas capiat, si amphora ter modium capit (ut prædictum est ex carmunibus supradietis) modius sextarios sedecim co[n]tinebit, id est duas & tri= ginta hemunas, quæ tertia pars est amphoræ. Sed de modio citanda sunt ex[em]pla. Cato, Vbi semente paraueris; gladem parari legi[us]; conuenit, & in aqua conijci. Inde semodios singulis bubus dare oportet, si laborab[us]t. Columel. de bubus aratorijs loqu[es]s lib. VII. Bubus pro temporibus anni pabula dispensantur. Ianuario mense fresi & aqua macerati erui quaternos sextarios mixtos paleis dare co[n]uenit, uel lupini macerati modios, uel cicerculæ maceratæ semodios. Idem si grano abstinemus, & regionis copia permit tat, cum fronde laurea & ilignea glans adijcitur, quæ nisi ad satietatem detur, scabiem parit. Potest etiam si prouentus uilitatem facit, semodius fabæ fresæ præberi Nouembri mense ac Decembri. per sementem quantum appetit bos, tantum præbendum est: plerunq[ue] tamen sufficiunt singulis modij glandis, & paleæ ad satietatem datæ, uel lupini macerati modij, uel erui aqua co[n]spersi sextarij septeni permixti paleis, uel cicerculæ simuliter maceratæ sextarij duodeni, uel singuli modij uinaceoru[m]. His exemplis co[n]ijcere possumus modium Romanum non disparè fuisse ei mensuræ quam Bocotium nostrates uocant, cu[m] sit diurnus cibus bouis aratoris modius aut semodius pro uarietate pabuli. Apud nos equis uiatorijs per diuersoria cibus status est in dies cistellæ ternæ auenæ, ut in Italia ordei. Sic enim semper tuit stabulariorum formula. Sed strigosis equis, cum longis itineribus fathiscunt, auctarium noctu dari so let, id est quarta cistella. Hæ quaternæ mensuræ Bocotium nostrum M 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-556.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nostrum triticarium implent, qui modus pabuli est omni- bus iam sarcinarijs equis per stabula uiatoria statutus. Di ximus amphoram binas urnas capere, quæ singulæ uice= nos quaternos sextarios continent. Hoc ex eodem autore lib. XIII. comprobabitur his uerbis, Ex hac compositio= ne quantum in sextarios musti quadragenos octonos adij ciendum sit, incertum est: quoniam pro natura uini æsti= mare oportet quid satis sit: caue dumq[ue] ne conditus sapor intelligatur. ego tamen, si humida fuerit uindemua, trientem si sicca, quadrantem medicamunis in binas amphoras mi= scere solitus sum, ita ut quatuor urnarum esset musti mo= dus. Vrna aute[m] quatuor & uiginti sextariorum. Plin. lib. XIIII. de nimio potu uini loquens, Famam apud Græ= cos Alcibiades meruit, apud nos cognomen etiam Nouel lus Tricongius Mediolanensis ad Proconsulatum usq[ue] è Prætura honoribus functus, tribus congiijs (unde & no= men illi fuit) epotis uno impetu, spectante muraculi gratia Tyberio principe in senecta iam seuero, atq[ue] etiam aliàs sæuo: sed ipsa iuuenta ad merum pronior fuerat. In anti= quis tamen non Nouellus Tricongius, sed Nouellus Tor= quatus legitur, & rectè: alioquin frustra Plinius adiecis= cet, unde & nomen illi. Quis enim non intellexisset etiam Plinio tacente? Neq[ue] ipsa iuuenta lego, sed ipsi, id est Ty= berio, ut iuuenta sit rectus casus. Et paulò post, Tricongij rara gloria in omnibus antiquis legitur, Torquato rara gloria. Idem paulo inferius, Tergilla Cicerone Marci filiu[m] Ciceronis filius temuletia inclytus. binos co[n]gios simul haurire solitum ipsi obijcit, Marcoq[ue] Agrippæ à marcido ac temulento scyphum impactum. Plinium autorem habemus dece & octo sextarios uini, id est tres congios, uno haustu epotos à Torquato, & duo= decim à Ciceronis filio. Quare non uideo quonam modo intelligi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-557.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 551 intelligi possit quod apud Politianu[m] legitur, quòd amphora triplex efficit sextariu[m]. Tranquillus in Tyberio, Igno- tissimum Quæsturæ candidatu[m] nobilissimis anteposuit ob epotam in conuiuio propinante se uini amphoram. Tran- quillus uini amphoram, id est octo congios seu duodequin quaginta sextarios uno conuiuio ab homine uno haustos dixit. quòd si amphora ex area constaret quoquouersus quaternum pedum, ut Politianus uoluit, ne de duodecim quidem bibacissimus homunibus id credi posset. Post hæc antiquitatis monum[en]ta cum mensurarum modos deprebe[m] dere magnopere cuperem, ad pondus examinare rem in- stiti. quo facto, cum nec ex carminibus illis, nec ex Plinio responderent, nihil potius tandem inueni, quàm id quod apud Isidorum, non optimum ipsum autorem, ne harum quidem rerum, legitur. usqueadeo (quod Plinius aiebat) nullus liber tam malus est, ut non aliqua ex parte profit. Hemuna, inquit ille, appendit libram unam, quæ gemina- ta sextarium facit. Sextarius enim duarum librarum est. Hoc cu[m] legissem, illico tres libras nummularias, id est ses- quilibram negotiatoriam in lance grandiuscula statui, cu[m] iusmodi sunt lances quibus ad argentum expendendum utuntur. in opposita lance aquam fundere famulum qui mihi adstabat iussi, quoad rem deducerem ad exactum æ- quilibrium, id quod assecutus sum adijciendo uicissim adi- mendoq[ue] aquulam argentea ligula. tum uascula stannea impledo, no[n] usualia illa quidem et ex supellectili sumpta, sed iustæ omnino mensuræ, quibus uendicando uno cau- ponantes uti solent, tande[m] comperi duas libras Romanas, id est duodenarias, quæ tribus octonarijs, id est nummu- larijs respondent, eam omnino esse mesuram quam ternos semusextariolos lingua uernacula huius urbis appellat, qui M 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-558.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET qui dodrans est eius mensuræ quàm pintam eadem linguæ uocat. Hoc comperto, cum uasculum illud dodrantale tritico primæ bonitatis implerem, idètidemq[ue] in modium, id est Bæotium transfunderem, non antè æquatum ad summa labra reddidi, quàm sedecies impletum itidem uasculum in modium transfudi. Id cum ad pintam exigerem, duodecies exhausti exacta obseruatione tràsuasando. Hæc ratione cùm cotula geminata sextarium faciat, qui bilibris est, oportet eam librale esse, id est sex & nonaginta drachmas pedere. ita Oxybaphus qui cotulæ quarta pars est, quatuor & uiginti drachmarum erit, hoc est quadrantele. & Cyathus qui sextarij duodecima pars est, sedecim drachmas pendebit, id est sextantem Romanæ libræ. Nostra uerò pinta, duodecima pars est modij: id est amphoræ sexta & tricesima. Illud testandum habeo, quòd quicquid de mensuris liquidorum dixi, uel dicturus sum, id de ijs intelligi uolo, quas regias hac in urbe appellamus, de quibus ius dicere decurionum est Parisiensium: alioquin nulla dari certa doctrina posset, cum multifarij mensuraru[m] sint moduli, & ferè euariantes per regiones urbis, prout cuiusq[ue] regionis solu[m] huius & illius ditionis imperio mero paret. Aridorum autem mensuras triticarias intelligi uolo, quoniam minores sunt ijs quibus auenam admetiutur. Hac ratione usus, comperisse me arbitror (nec temere, ut spero) amphoram esse octauam partem eius uasis quod modium uini dicimus. Modium uini Parisinu[m] tricenos senos sextarios nostros capit. Sextarius autem octonas eas quas pintas dicimus. In aridis aute[m] pro amphora quadrante[m] sextarij habemus, id est ternos bosellos, pro quibus uas trimodium habemus dimidiatum medimnum. Sic fit credibile quod à Tranquillo dicitur epotam uno conuiuio ab uno homine

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-559.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 553 homine uini amphorâ. Ex hoc æstimare licet tres modios annulorum Carthaginem missorum ab Hannibale post Cannesem cladem, uel unum modium secundum alios an= nales. Ecce autem rursus de integro controuersia ab eode[m] autore, quicun toto penè hoc opere certandu[m] nobis fuit, & disceptatrice tamen plerunque exemplarium uetustate secundu[m] nos (ut spero) iudicatu[m] est, id quod hic sperare no[n] datur. Quippè in omnibus exeplaribus ita legitur apud Pliniu[m] unu[m] nobis ipsum uitiligatore (ut eius ipsius uerbo utar) in hoc opere oppositu[m]. Sic igitur apud Pliniu[m] libro X X I. legitur: Drachma Attica (serè enim Attica obser= uatione medici utuntur) denarij argentei habet pondus, eademque sex obolos pondere efficit, obolus decem cal= chos. Cyathus pèdet per se drachmas decem. Cum acetæ= buli mensura dicitur, significat hemunæ quartam partem, id est drachmas quindecim. Mna, quam nostri minam uo= cant, pendet drachmas Atticas centum. Huius loci auto= ritate cæmen illud emanasse puto apud Priscianum de Cyatho, Bis quinq[ue]; hunc faciunt drachmæ, si appendere tentes: Oxybaphus fiet, si quinq[ue]; addantur ad illas. Primum igitur ad hoc respondere possum, non magis hoc dictum contra me pugnare, quàm contra Plinium ipsum, si ei litem retorquere tabulis (ut dicitur) ab eo obsignatis uelimus. Si enim denarius Atticæ drachmæ pondus habet, quonâ modo iustum fuit ex libris argenti octogenos qua= ternos signari, id quod ipse lib. X X X I I I. dixit? Id etia[m] contrarium est ei dicto quod apud Priscianu[m] legitur, tres denarios Romanos, quatuor drachmarum instar esse. Præ terea quonam modo conuenit id quod lib. X I I. de thure loquens inquit, inueniri guttas thuris quæ tertiam par= M 5 tem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-560.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tem minæ, id est undequadraginta denariorum pondus æquent: uel ut in antiquis, duodetriginta, & in quibusdam undetriginta? Quid quòd libro X I I I I. de Nectarite loqués, quadraginta denariorum pondus pro quinq[ue] uncijs posuit? ut ex Discoride ad uerbum probabimus. Hæc ut uniuersa colliduntur, sic singillatim alterum alteri adstipulatur. Vt enim illud duodecimi cum dicto tricesimiterij co[m]uenit (siquidem ter duodetriginta, octogintaquatuor fiunt) sic cum uicesimiprimi loco pugnat, ubi denarius & drachma æquantur. Rursus quòd quadraginta denariorum pondus pro quinq[ue] uncijs ponitur, hoc argume[n]tum est quòd Plinius in libra sex & nonaginta denarios esse uoluit, & totidem drachmis æquauit. Quid igitur hic faciam? hærem? suscepto id operi omnino non congruit. Opus enim perfectum rectè præbiturum me approbaturumq[ue] spopondi, uel eorum arbitratu quos iudices elegi. hanc legem locâdo opere memini dictam esse. Periclitere? Vereor ne audaciæ id plenum sit: sed quandò flectere no[n] datur, potius adeundum periculum esse censeo, quàm tot dierum dispèdio coeptum iter abrumpèdum. Tanto igitur piaculo me obstringam, ut Plinij autoritatem uel argume[n]tis ualidissimis superiorem esse aut negem aut dubitem? Quidni id faciam? cum multis in rebus no[n] modò cum iuratissimis autoribus uetustatis pugnatem cum osi[n]derim, sed etiam ipsum secum: quod plerisq[ue] in locis emendatoru[m] culpa co[n]tigit, ex quo fit ut lectio Plinij obseruatissimum quenq[ue] lectorem maximiè nunc torqueat. Qua in re adnotanda Hermolaus Barbarus, cuius nunquam sine laudis præsatione meminisse debeo, paulo religiosior fuisse mihi uidetur, præsertim assumpto castigatoris titulo seuerissimo, debuit certè altera præsertim c[er]esura denuo stylo exa- cuto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-561.png

Transcription: ATR-1

cuto uel ad uiuum expungere, ne rebellarent, tot ulcera, quorum multa sanasse se non immeritò gloriatus est. Ego ut ingenio pusillo, tantu[m] nome sustinere nequeam, ut sub= castigatorem Plinij profiteri me nisi uerecundè audeam: sic ea quæ occurrunt uitia, et commentantem morantur, si sanare ingenij ui no[n] possim, commonefaciendis studio= sis ueluti scalpro circunscribam, ne latius error serpat. At qui sic existimo, præuæricationis notâ effugere eum me= dicu[m] non posse, quicquæ restituere sanitati nequit, uelut no[n] animaduersa, silentio transmutit. Quanquam uir ille ma= gnus, ac non modò stylo graui doctrinamq[ue] eximiam re= dolenti commendabilis, sed etiam sentetijs seuerus, in qui= bus mores probi elucescere uidentur (quæ duo pariter in paucis æqualibus memoriæ eius agnosco) in altera editio= ne ita gloriatur, quasi monstra quædam errorum uelut la titantia mancipia reprehenderit, quæ in prioris editionis tumultu oculos eius effugerant, à quibus ipse poenas sum pserit flagitij prioris et fugæ, ut ipsius uerbis utar. In quo mihi profectò longè falsus fuisse acer homo uisus est. neque enim aliter eum dixisse atq[ue] existimasse puto. Quip= pe ut plurima errata emendauerit, plura tamen eum fugis= se aut certe flagitiosiora non dubito, quæ ut acriorem sa= gacioremq[ue] fugitiuarium no[n] maneant (quandoquidem un= decunq[ue] doctissimus fuisse ut ætate illa uidetur) certè ocio= siorem poscunt, huicq[ue] uni rei aliquandiu feriatum. Her= molao autem uenia forcasse dada est, qui Aristoteli et The= mistio uertendus intentus, tumultuarias nimiru[m] castigatio nes Plinij uelut animi causa aggressus est. At ego secundi meriti id esse existimo, errorem uel librariorum, uel emen datorum, uel autoris denique ipsius, si res ita strat, lecto= res admonere, etiam si meliora inuenire nequeas. Existet enim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-562.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tem minæ, id est undequadraginta denariorum pondus æquent: uel ut in antiquis, duodetriginta, & in quibusdam undetrigintæ. Quid quòd libro x i i i i. de Nectarite loqués, quadraginta denariorum pondus pro quinq[ue] uncijs posuit? ut ex Discoride ad uerbum probabimus. Hæc ut uniuersa colliduntur, sic singillatim alterum alteri adstipulatur. Vt enim illud duodecimi cum dicto tricesimiter tertij co[m]uenit (siquidem ter duodetriginta, octogintaquatuor fiunt) sic cum uicesimiprimi loco pugnat, ubi denarius & drachma æquantur. Rursus quòd quadraginta denariorum pondus pro quinq[ue] uncijs ponitur, hoc argumé tum est quòd Plinius in libra sex & nonaginta denarios esse uoluit, & totidem drachmis æquauit. Quid igitur hic faciam? hæream? suscepto id operi omnino non congruit. Opus enim perfectum rectè præbiturum me approbaturumq[ue] spopondi, uel eorum arbitratu quos iudices elegi. hanc legem locâdo opere memini dictam esse. Periclitere? Vereor ne audaciæ id plenum sit: sed quandò flectere no[n] datur, potius adeundum periculum esse censeo, quàm tot dierum dispedio coeptum iter abrumpedum. Tanto igitur piaculo me obstringam, ut Plinij autoritatem uel argumé tis ualidissimis superiorem esse aut negem aut dubitem? Quidni id faciam? cum multis in rebus no[n] modò cum iuratissimis autoribus uetustatis pugnâtem cum osi[n]ederim, < Plinius unde secum nonunquam pugnet.> sed etiam ipsum secum: quod plerisq[ue] in locis emendatoru[m] culpa co[n]tigit, ex quo fit ut lectio Plinij obseruatissimum quenq[ue] lectorem maximè nûc torqueat. Qua in re adnotanda <Hermolaus Barbarus.> Hermolaus Barbarus, cuius nunquam sine laudis præfatione meminisse debeo, paulo religiosior fuisse mihi uidetur, præsertim assumpto castigatoris titulo seuerissimo, debuit certè altera præsertim c[er]esura denuo stylo exa= cuto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-563.png

Transcription: ATR-1

cuto uel ad uiuum expungere, ne rebellarent, tot ulcera, quorum multa sanasse se non immeritò gloriatus est. Ego ut ingenio pusillo, tantu nome sustinere nequeam, ut sub= castigatorem Plinij profiteri me nisi uerecundè audeam: sic ea quæ occurrunt uitia, et commentantem morantur, si sanare ingenij ui no possim, commonefaciendis studio= sis ueluti scalpro circunscribam, ne latius error serpat. Atqui sic existimo, præuaricationis notâ effugere eu me= dicu non posse, quicquæ restituere sanitati nequit, uelut no animaduersa, silentio transmutit. Quanquam uir ille ma= gnus, ac non modò stylo graui doctrinamq; eximiam re= dolenti commendabilis, sed etiam sentetijs seuerus, in qui= bus mores probi elucescere uidentur (quæ duo pariter in paucis æqualibus memoriæ eius agnosco) in altera editio= ne ita gloriatur, quasi monstra quædam errorum uelut la titantia mancipia reprehenderit, quæ in prioris editionis tumultu oculos eius effugerant, à quibus ipse poenas sum pserit flagitij prioris et fugæ, ut ipsius uerbis utar. In quo mihi profectò longè falsus fuisse acer homo uisus est. neque enim aliter eu dixisse atq; existimasse puto. Quip= pe ut plurima errata emendauerit, plura tamen eum fugis= se aut certe flagitiosiora non dubito, quæ ut acriorem sa= gacioremq; fugitiuarium no maneant (quandoquidem un= decunq; doctissimus fuisse ut ætate illa uidetur) certè ocio= siorem poscunt, huicq; uni rei aliquandiu seriatum. Her= molao aute uenia fortasse dada est, qui Aristoteli et The= mistio uertendus intentus, tumultuarias nimiru castigatio nes Plinij uelut animi causa aggressus est. At ego secundi meriti id esse existimo, errorem uel librariorum, uel emen datorum, uel autoris denique ipsius, si res ita ferat, lecto= res admonere, etiam si meliora inuenire nequeas. Existet enim

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-564.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET enim olim, imo propediem, qui ulteriora inuestiget. Quòd si semper in autorum quantumuis receptæ autoritatis uer ba adacti, ne unguem quidem latum ab eorum dictis re= cesserimus, nihil habebit utique posteritas quod inuentis maiorum suorum addat. At qui maiores nostri si post cen tum annos ignaua etiam ipsi antiquitatis ueneratione du cti, nihil nouarum rerum aggredi ausi fuissent, literarum nunc illustratione bona ex parte desideraremus. In queis < Inquirendum etiam in antiquoru[m] scripta. > ego Laurentium Vallensem Herculis Alexicaci nomine dignum censeo, qui nullius unquam hominis offensione, aut scriptoris autoritate deterritus est quo minus ueritate[m] à monstris uindicare niteretur. E quidem etsi leonino me tergore clauaq[ue] munitum esse cum eius notæ cõmentatori bus non sentio, ut cuiusuis ærumnæ Herculem futurum me profiteri confidam, in umbraculis mecum ipse domesti cis, non in campo sub magistris antiquitatis exercitatus: nunc tamen semuermem saltem fiduciam ad ueritatem tuæ= dam asserre nubi uideor, ita que omnes esse animatos, præ sertim Francos cupio, quandoquidem externi quoq[ue] iam cum antiquis literarum gloria certant. Hic igitur ut com= minisci multa possim, sic nihil potius facturus sim fortasse, quàm ut dicam Plinium quæ de ponderibus hic consti= tuere uoluit in sequentibus libris de medicinis dicturus, ea ex commētarijs medicorum transcripsisse, qui Græcè ipsi bona ex parte scripserant. Id quod idem ipse Plinius con testari uidetur cum inquit, Et quoniam in mensuris quo= que ac ponderibus crebrò Græcis nonunibus utēdum, in= terpretationem eorum semel hoc in loco ponemus. Non eadem autem pondera medicinalia & negociatoria fuisse ex eo conijcio, quòd hodie pharmacopolæ alia drachma in componêdis pharmacis utuntur, & alia in rebus quas uëditantes < Laurētij Vall. laus. >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-565.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 557 uenditantes appendunt. Medicinales drachmas nouem in uncia esse dicunt: quæ ratione in singulas libras no= stras sedecim drachmarum pondus decedit. Quin & Cel= < Celsi locus.> sus libro v. de simplicium facultatum mixtura loquens, sed & antea, inquit, sciri uolo in uncia pondus septem denariorum esse: unius deinde denarij pondus diuidi à me in sex partes, id est sex uncias, ut idem in uncia denarij ha beam, quod Græci habent in eo quem obolum appellant. Id ad nostra pondera relatum, paulo plus dimidio scrupulo facit. His uerbis Celsi medicinæ autoris, duodecim drachmæ ex libra Romana decedunt, quod ratam propor tionem habet ad decessionem libræ nostræ, qua nostri me= dicamentarij in temperandis medicamentis utuntur. Vt enim libra nostra sesquitertia est ad antiquam libram re= lata, sic sedecim tertia parte duodecim superant. Verùm id immutauit Celsus, quòd denarium in sex suas unciolas diuidere maluit, quàm in sex obolos, seu in sex semiscru= pulos, hoc ideo fortasse, quòd obolum Græcum grauio= rem esse paulo semiscrupulo Romano scribit. quod nisi de medicinali semiscrupulo intelligas, pugnabit cum Pli= niano dicto. Huic rursus opinioni refragatur quod Pli= < Sextarius Ro= manus.> nius cētum drachmas Atticas in mina ponit, quod iustum est pondus minæ. Quare nihil ulterius causari nunc in animum induxi, ut quisque pro captu secum ipse hoc fa= < Pondus fester- tij.> ciat. Satis autem habui hoc dicere, experimento me co= gnouisse, sextarium Romanum dipondiu[m] pèdere, id quod rursus mihi credi nolo nisi argum[m]etis optimis probauero. Iamprimum ipse Plinius lib. XVIII. de tritico loquês, sic inquit, Tritici genera plura, quæ fecere gêtes. Italico nul lum equidem comparauerim candore ac pondere, quo ma ximè decernitur. Et paulum infrà, Nunc ex ijs generi= < bus>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-566.png

Transcription: ATR-1

bus quæ Romam inuehuntur, leuissimum est Gallicum, atque è Cherroneso aduectum. quippe non excedunt in modium uicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. adijcit Sardium sex libras, Alexandrinum & trientes. hoc & Siculi pondus, Bæoticu[m] totam libra[m] addit, Aphricum & dodrantes. His uerbis Plinius docet quod deterrimum sit triticu[m], id pendere in modios uicenas libras: quod autem longè optimum, ut Aphricum, septem & uiginti li bras & dodrantem. < Podus tritici.> Hoc cum ego probare uellem, tritici sex semisextariolos nostros, id est sesquipintam pro captu bilancis admensus, in altera lance depleui, & ponderibus identidem examinatis ad parem tandem libram perueni. Hoc cum in lectissimo tritico fecissem, pondera[m]q[ue] adnotassem, ad aliud triticum transij. Erat enim mihi puluini duo Franciani tritici suleatim (ut assolet) in horreo dispositi, ut eodem ex agro, sic non eadem segete. cum igitur ex eo simuliter eandem mensuram pensitarè, hoc discriminis adnotaui, ut quod in eis puluinis eximu[m] esset, & exactè excussum uentilatumq[ue], eius mensura iam dicta leuiter agitata, & radiolo stricta, dipondium nostrum & quadrantem penderet, lance etiam pessum eunte. quod autem negligentius uentilatum, & nonnulla ex parte lolio & melanthio mixtum, aut alia seminum inanitate, id duas libras & quadrante[m] siciliquo nunus in æquilibrio teneret. Hæc mensura, id est sex semisextarioli (quos sextarios duos Romanos iudicatu[m] iri, omnibus fortunis meis cauere no[n] dubitarim) si quis diligenter animaduertere uelit, & ueritatem modulis ac ponderibus explorare, seni inquam semisextarioli octauam partem modij efficiunt, quoru[m] pondus triti ceum si octonario multiplicetur, sient in summa duo de uiginti libræ nostræ, lectissimi quidem tritici: deterioris au- tem,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-567.png

Transcription: ATR-1

tem, id est quisquilijs seminum mixti, duabus uncijs minus, id est siciliqus octo. Porro cu[m] libra nostra (ut sæpe dixi) zygostatica, quæ merces appensiles negociatores adme= tiuntur, quadrante maior sit libra Romana, fit ut duode= uiginti libræ nostræ, quatuor & uiginti Romanas libras æquent. Ita fit ut triticum nostrum in agro qui Franciæ dicitur natum, duabus libris Siculo leuius sit: cuius tamen supremam notam existimo semissem aut quadratem uigin tiquatuor libris addere posse. Hoc genus experime[n]ti cum cuiuis obuium sit & expositum, no[n] est cur alia Plinij au toritate uel uera uel mendosa impugnare ueritate[m] quispiâ[m] citra pertinaciæ reprehæsionem possit. Hic si quis selibras legat, ut quædam habent exemplaria antiqua, ut sit, adij= cit Sardium selibras: hoc etiam amplius id quod agimus confirmabit: cum Plinius dicat grauissimum frumentum libras unam & uiginti & dodrantem pendere, & nos ex perimento didicerimus, quod optimu[m] apud nos sit frume[m] tum, id in modios Romanos quaternas & uicenas libras pendere. Quare nisi Plinius in pondere deceptus est, aut nisi negligentius rem explorauit, uel nostru[m] triticum etia[m] Africæ præstantius est, uel libra Romana maior aliquanto fuit quàm nos eam esse statuerimus. tamen periculum nul= lum est (ut arbitror) ne minorem fecerimus libram, cum mensuras auxisse uideamur, quæ pondere deprehendun= tur. In hanc enim tantùm partem errare potuimus, ut po= te cum Plinius sextarium centum & uiginti drachmarum faciat, quem nos bilibrè fuisse contendimus, id est drachma rum centum & non agintaduarum. qua ratione hemina libralis fuit, quam Plinius sexaginta drachmarum fuisse di cit, id est tertia parte minorem, atque eo amplius. Car= mina autem quæ apud Priscianum legutur, sextarium ui= ginti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-568.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ginti unciaru[m] esse statuunt: quo sit ut uoster, id est is qui à nobis positus est, superquintus sit eius, id est quinta parte superans. De hoc quid statuam, non habeo, nisi Plinium omnino puto selibras, id est dimidiatas libras scripsisse, sed non satis pondus compertum habuisse. Quod rursus ne credas, facit id quod ipse alibi dicit eodem libro, Siligineæ farinæ modius Gallicæ x x i i. libras, Italicæ duabus tribus'ue amplius. < Plin. locus.> Hæc uerba significant Plinium diligen ter hæc inquisiuisse. & præterea duas & tres libras addit Italicæ siligini, non tantum selibras. Itaq[ue] si uerum est Plinium hæc exactè inquisiuisse, & liber eo in loco non corruptus est, necessariò dicemus triticum non Gallicum tantum, sed & Francicum, pòderosius esse illis quæ à Plinio enumerata sunt. Fortasse etiam Plinius libras illas uice nas, centenarias libras intellexit, hoc est minales, quales libras argentarias fuisse ostedimus, hoc est plenas libras. quæ existimatione paulo plus dextante ad supradictum pòdus accedit, hoc est octoginta drachmæ, & aliquid amplius. Hoc quoque si admuserimus, non ideo tolletur scrupulus, quia adhuc nostrum paulo amplius libra una superabit. Vt tamen cum ijs libris sentiam qui selibras habent, facit contextus uerborum sensim ad libram & dodratem perducentium rationem. Et præterea Plinius non sex libras sed senas dixisset, quia uicenas dixerat. quod ualidius argumentum est. In hoc obice aqua hæreat necesse est. Sed si Plinius alteri cuipia[m] uel libero uel seruo ponderis examinationem tædiosam credidit, uel calculo deceptus est, non magnopere muru[m] est, cum Cicero in Catone Laërtem stercorantem agrum apud Homeru[m] faciat, alicuius fide deceptus. Nec enim in primo lib. nec in x v i. nec in ultimo id legitur Odyssæ, in quibus tantu[m] Laërtis memunit Home= rus: Ciceronis erratu[m] in Catone.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-569.png

Transcription: ATR-1 2

rurs: nisi in obseruatione aliquid me latuit. Verùm ne uanitatis arguar temere à primo quoque hoc probare uolente, monitos hoc ad pondus examinaturos uelim, in expendendo tritico multum id referre, quo'nam modo mensura impleatur. Si enim non modò leuiter agitetur implendo, sed diu quatiatur, aut manu prematur antequam radio exæquetur, pondus non leui momento cresce. Interesse etiam arbitrantur, triticum recens tritum sit & uentilatum, an diu in horreo asseruatum, cuiusmodi (ut dixi) nostrum erat in puluinis sulcatis digestum. Illud enim recès ab arista, & pulchrius esse aiunt, & grauius: hoc ut tempore exuctum, sic leuius esse. certè apud nos uendibilius est ex eadem segete quod eodem mense batuitur, & in forum aduebitur, uidelicet quod plus farinæ & panificij reddat. Verùm qui hoc quod diximus, tritico expendendo fecerit, tum demum aquæ pondus exploret. futurum enim recipio, ut quæ mensura tritici duas libras nostras & quadrantem pependerit, id est sex & triginta uncias, eadem treis libras nostras, id est quatuor Romanas pòdere aquæ efficiat, ut sit inter triticeum aqveumq[ue] pondus proportio sesquitertia: quæ ratione bibilibrem fuisse sextarium anti quum necesse est: id quod Isidorius ex quopiam autore antiquo scripsit: etiam si Plinius heminâ sex aginta drachma rum esse dicit: quod perinde ualet, atque si sextariu[m] libræ unius & quadrantis esse dixisset. Hoc idem in hordeo expertus, comperi sextarium pendere quindecim uncias, & tres drachmas. qua ratione quaterni sextarij quinas libras Romanas & sescuncem efficiu[n]t, & modius uicenas libras & selibram, quod non conuenit cum dicto Plinij, qui de frumentis loqués, Leuissimum, inquit, ex his hordeu rarò excedit x v. libras. quare nostrum dissimile esse Italico N dicendum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-570.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dicendum est. Quanquam Columella lib. 1 1. de hordeo lo quens ita dicit, Alterum quoq[ue] genus hordei est, quod illi distichum, Galaticum nonnulli uocant, ponderis & candoris eximij, adeò ut tritico mixtum, egregia cibaria familiæ præbeat. Seritur circa Martium mensem. Distichum hordeum uocat, & Galaticum, hoc est Gallicum, quod cul mum habet binis uersibus aristatum, cuiusmodi est nostru[m]. Hoc Columella reliquo ponderosius esse dicit. Quare con turbari nos Pliniano hoc uerbo no[n] oportet, quasi ijs quæ diximus ex eodem ipso Plinio, refragante. Extat in actis Decurionum huius urbis, medimnum lectissimi tritici appensum iussu Decurionum fuisse, inuentumq[ue] esse pondus centum & sedecim librarum. quæ ratio efficit in modium undeuicenas libras nostras & trientes. Proxima nota in modios undeuicenas libras & sextantes non excessit. Sed propterea ego minus pondus inueni, quòd modium Roma num secutus sum, non Parisinum. At inter amphoram Romanam & nostrum quadrantem tantum interesse testatus sum, quantum inter mensura[m] rasam & cumulatam. Quòd autem libræ Romanæ modum deprehensum habeamus, ex ijs quæ de re nummaria diximus, satis intelligitur. Potest tamen id & alijs adminiculis probationum confirmari. Columella lib. v 1 1. de cibarijs aratorum boum loquens, Martio & Aprili debet ad foeni pondus adijci, quia terra proscinditur. sat erit autem pondo quadragena singulis dari. Quadraginta pondo Romana, nostra sunt triginta. Foeni autem fasces apud nos, si iusti sint ponderis, duode[n]nas libras pendent, & interdum ternasdenas. At huiusce-modi binos in dies cum auenæ cistellis tribus equi singuli sarcinarij aut iugales poscunt, qui quidem sint mediocri magnitudine. Hi duas et triginta libras Romanas pendet. Trecenas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-571.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 563 Trecenas autem libras bubus singulis sufficere Ianuario & Februario Columella affirmat: Martio autem & Aprili quum labor intenditur, quadragenas, aut quum grani est pe nuria. Ita hac parte libræ Romanæ ad nostrâ relatæ ana= logia congruit. Sextarius igitur Romanus eam mensuram < Sextarius Romanus.> capit, ut diximus, quam ternos sextariolos lingua nostra appellat. Sed absurda eadem lingua appellatione utitur cum sextarium uocat sextam ac tricesimâ partem modij no= < Semisextario-lus.> striuinarij, qui octies amphoram capit, præsertim cum se= misextarium appellemus paruulam mensuram, & omniu[m] quæ ueneant minimam, id est secundâ & tricesimam sex= tarij nostri, quam ego sextariolum uoco. Id tamen uocabu lum, id est semisextarium, in usum linguæ nostræ uernaculæ ex eo uenisse puto, quòd Græci cotulam, id est heminam, hemixestum appellant, ut autor est enarrator Aristo < Hemixestos.> phanis, & Suidas. ad quam uocem Græcâ alludere uidebi= tur hic uernaculus sermo, non ad dinidium sextarium, si= quis attentè considerarit. Verumenimuero sextarius Ro= manus in duo decim cyathos distribuitur. Ad cuius rei ple= niorem intelligentiam præfari illud habeo, quòd penè o= < Mos sympo-liacus antiquorum.> mnibus notum est, antiquos cum hilariori co[m]uiuio sese ad potus solutiores inuitabant, tot cyathos haustibus singulis ebibere solitos, quot erant literæ nominum amicaru[m]: à quo more illud epigramma Martialis emanauit in 1. libro, Næuia sex cyathis, septem Iustiua bibatur, Quinque Lycas, Lyde quattuor, Ida tribus. Omnis ab infuso numeretur amica falerno. Inde autem inuenta sunt uocabula triens, quadrans, quin= cunx, septunx, & reliqua, quæ non magis pocula quàm mensuras significant: id quod apertè ex eodem poëta libro octauo Epigrammatu[m] nobis datur intelligendum, N 2 Det

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-572.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Det numerum cyathis, Instantis littera Ruffi: Autor enim tanti muncris ille mihi. Si Telethusa uenit promissá que gaudia portat, Seruabor dominæ Ruffè triente tuo. Si dubia est, septunce trahar: si fallit amantem, Vt iugulem curas, nomen utrunque bibam. Septuncem pro haustu septem cyathorum dixit, tot enim sunt elementa in recto Instantis: & trientem pro phiala & haustu quatuor cyathorum. Et rursus in undecimo quincuncem pro quinque cyathis, & bessem pro octo, Quincunces & sex cyathos bessemq; bibamus, Caius & fiat Iulius & Proculus. Et libro duodecimo, Poto ego sextantes, tu potas Cinna deunces: Et quereris quòd non Cinna bibamus idem. Deunces, undenos cyathos intelligit, ut sextantes binos. Hinc factum est ut nomina illa poculorum apud autores celebrentur, ut libro primo diximus. Nunc autem sic colligo: cum sextarius Romanus in duodecim cyathos diuide= retur: ea uerò eius uasis quam pintam dicimus, sit mēsura, ut qui tantum uini etiam primarij quotidiano prandio bibat, uinosior dici iure non possit: qui autem dodranté eius nō excedat, id est ternos sextariolos, parcus uini fortasse, aut certè sobrius dici mereatur: non potuisse sextariu[m] Ro= manum in tot cyathos commodè diuidi, si minor is ea mensura fuisset, quam dodrantem appellaui. Cum enim trien= tem quadrantemq; poculorum uocabula apud Iuuena= lem & Persium & Celsum legimus, ego legitimam mensuram intelligo, quæ uno haustu biberetur. Reliqua nomina infra supraq; mēsuras magis quàm potoria uasa fuisse puto. Nam & apud Celsum quadrans pro modico potu ponitur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-573.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 565 ponitur, Si quarto, inquit, die cum horrore febris reuerti= tur, uomere oportet: deinde modicum cibu sumere, uiniq[ue] quadrantem. Et libro primo, Post uomitum si stomachus infirmus est, paulum cibi, sed huius idonei, gustandum: & aquæ frigidæ cyathi tres bibendi sunt. Cyathos hic dixe= < Cyathus.> rat quod quadrantem in superiore exemplo dixit. Et ali= bi, At qui tardè concoquunt, & quorum ideo præcordia inflantur, qui ue propter ardore aliquem noctu sitire con suerunt, antequam coquiescant, duos tres ue cyathos per tenuem fistulam bibant. Dioscorides de absinthio, ἡμιανο= ρεξίας ἡμι ἱκτορικὴς θοραπολει ἐφίημα ἀντή ἐκθεικάσω ἐμέραν λαμβανόμων ἐς πληθῶν πιῶν. Decoctum eius, cibi fastidia, & arquatum morbum sanat, si quotidie terni cyathi ebibantur. Ternos cyathos pro mediocri po tu dixit, qui uno haustu sumatur. Et libro tertio Celsus de curatione lentarum febrium loquens, At si diu frigus est, & torpor, & iactatio corporis, non alienu[m] est in ipsa febre dare mulsi tres aut quatuor cyathos, uel cum cibo uinum bene dilutum. Idem de insanientibus loquens, totu[m] sextarium impleuit, Opus est aute[m] cibo infirmo, maximèq[ue] sorbitione: potione aquæ mulæ: cuius ternos cyathos bis hyeme, quater æstate dedisse satis est. His uerbis in singu= los potus ternos cyathos febricitanti constitutos intelligi mus & per dies singulos sextarium. Alibi de cardiacis lo quens, Si uerendum est ne deficiat, tum & intrita ex uino, & hoc ipsum austerum quidem, sed tamen tenue, meracu[m], egelidum; subinde & liberaliter dandum est adiecta po= lenta, si modò is æger parum cibi assumit: idq[ue] uinum esse debet neque nullarum uirium, neque ingentium. rectèq[ue] tota die ac nocte uel tres heminas æger bibet: si uastius corpus est, plus etiam. Tres heminas diurnas Celsus car= diacis N 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-574.png

Transcription: ATR-1

diacis statuit, nisi uastioris sint corporis, & uini meraci. De quibus Plinius loquens libro x x i i i. Cardiacorum, inquit, morbo unicam spem in uino esse certum est. Dæri utique non nisi in cibo debet, nec à semno, nec præcedete alio potu, id est non nisi sitienti, nec nisi in desperatione Iuuenalis. summa. Hoc Iuuenalis significat cum inquit, Cardiaco nunquam cyathum missurus amuco. Tres heminæ sesquisextarium explent. Ex quo apparet iustam propemodum potus mensura homini cardiaco statutam esse. Nam cum homini sano iusta mensura sit sextarius in singulos epulatus, cardiaco nouenos cyathos statuit, uel senos, id est binos quadrates, si ter epulantes cardiacos intelligamus. Et de coeliacis, Obseruadum, inquit, nequis aut cibus aut humor uniuersus detur, sed paulatim. Ergo per interualla temporis sat est cyathos binos ternos ue sumere, & cibum proportione huius. Et inferius, Potui uerò aqua pluuialis decocta, sed quæ per binos ternos ue cyathos bibatur. Cyathis aute[m] antiquos potus sui mensuram metiri solitos etiam inter epulas, ex eo coijcio, quòd serui quidam ad cyathos stare uel esse dicebantur, Ad cyathum. ut serui ad limina, & ad pedes. Traquillus in Cæsare, Sed stare. C. Memmius etiam ad cyathum & uinum Nicomedi stetisse obiecit. Iuuenalis Sat yra decimatertia, Nec puer Iliacus, formosa nec Herculis uxor Ad cyathos. Hoc Græci xvætis d[icitu]r dicu[n]t, quo uerbo Plautus in Menæhusus est, N[ost]o scis quis ego sim? qui tibi sæpissime cyathisso, apud nos quando potas. Cyathi Græcè nomina. Cyathus à Græcis ob id etiam αντλητης, & αγνητης, & αγνασκος, & αγιταινα dicitur, & à quibusdam δινοχομ: quæ omnia uocabula ab hauriendo uel fundendo uino dicta sunt. Stare igitur à cyathis à Latinis dicti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-575.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. dicti sunt, quo's Græci dionoχo[n]s appellant. Apulcius pocillatores uocauit. Pincerna non ausim affirmare probu[m] esse uocabulum, etiam si Asconius in prætura urbana usus est, si uera sunt eo in loco exemplaria, Pincerna à Græco deducitur, cui conuiuæ dicunt identidem, πινεν κιγνα, pinincirna, id est misce uinum, uel tempera uinum, ut bibam. Honestum id olim munus fuisse docet Athenæus lib. x. qui apud Græcos morem fuisse tradit, ut nobilissimi iuices in conuiuijs sacris publicis id munus obiret: nec minus apud Romanos. ημι παρὰ ὑμαίοις δὲ οι οἰ χερενεσαιοι τῶν παίδων πῶν λητηριαν τῶντω ἐκτελωσιν ἐν τῶς δημοτελεῖν τῶν δυστῶν. < Cyathissat quid sit.> Est autem cyathissare, ut ex eodem Athæneo nouimus, πνάθω δινοχῶν, id est cyatho uinum bibendum admetiri. < Cyathi amicitiæ & amoris.> Quare Athenienses in conuiuijs solutioribus inuicem propinantes, cyathes amicitiæ, & cyathos amoris, & cyathum Demetrij nominatim poscebant, singulis potionibus, ut quaternos anacitiæ, & ternos amoris propinantes, & cyathu[m] præterea Demetrij uel Antigoni, qui duo extenu ab assentatione inoleuerunt, exolescente priscæ Atheniensium libertate & generositate, ut ide[m] autor prodidit libro sexto de adulatoribus loquens. < Cyathus Demetrij, Antigo ni.> Sed tremor inter uina subit, calidumq[ue] trientem Excutit è manibus. Plinius pro mēsura posuit, Syluestrium quidem prunoru[m] baccæ uel è radice cortex in uino austero si decoquantur, ita ut triens ex hemina supersit, aluum et tormina sistunt, id est ut quatuor cyathi ex sex supersint. Tranquillus in Augusto, Vini quoque natura parcissimus erat. non amplius ter bibere cum solitum super coenam in castris apud Mutinam, Cornelius Nepos tradit. Postea quoties largissimè se inuitaret, senos sextantes non excessit: aut si N 4 excess

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-576.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET excessisset, reijciebat. Senos sextantes pro sextario dixit, sed significare uoluit, senis haustibus sextarium tantum bi Beroaldus. bere eum solitum. Philippus Beroaldus diliges enarrator, ac multæ lectionis, sextantes senos sex pocula intellexit binas uini uncias continentia: sicut & apud Martialem trientes & quincunces deuncesq[ue]. Antonius Sabellicus eo in loco, senos sextantes, inquit, ad mensuram, an ad podus referas, in dubium uenire potest. sed melius ad mensuram, ut sit sextans mensuræ genus, ut quincunx apud Martialem. Beroaldi opinio nec Pliniano dicto nec nostro conuenit, si tamen ita Plinius scriptum reliquit, ut cyathus pendeat per se drachmas decem, & hemina sexaginta. quippe Pliniana ratione sextarius centum & uiginti drachmas trahit: at Beroaldus duodecim unciarum senos sextantes esse dixit, id est sex & nonaginta drachmarum, quos planum fecimus ex Martiale duodenos cyathos significare. Quare insignis hæc fuit hallucinatio, & penè par illi de Calderinus. sestertio. Calderinus uir ingeniosus, & grauis enarrator, nouo genere hallucinatus est apud Iuuenalem Satyræ v 1. illo in loco, -De quo sextarius alter Ducitur ante cibum. Sextarius alter, inquit, id est duo sextantes, uidelicet arbitratius sextarium à sextante dictum, non à sexta congij parte, cum sextarius sexies sextantem capiat, sextans non magis duas uncias, quàm sextam cuiusque rei partem significat. Sed horum uerborum significatio à nullo, quod sciam, rectè ac planè adhuc enarrata est. Romani autem sextarium quasi legitimam ac quotidianam uirilis potus mensuram statuentes, ab eo quasi ab asse incipientes, reliqua uocabula partes eius fecerunt, quomodo & nos pintam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-577.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 569 < Potus nostri ratio.> pintam uirilem mensuram ponentes, semissem eius parcis uini destinamus, dodrantem autem continetibus, quadrantem ægrotis, sesquipintam bibacibus, in quotidiano quidem conuiuio. Augustus igitur uini parcissimus dictus est à Tranquillo, qui super coenam plerunq[ue] ita sibi temperabat, ut ternos sextantes, id est, dimidiatam aliorum mensuram biberet, & cum licentius bibere statuerat, sextarium non excederet, ac ne excedere quidem posset citra reiectionem: quippe uir infirma ualetudine, ac graues & periculosas ualetudines per omnem uitam expertus, ut autor est idem Traquillus. ob id etiam cibi minimi, adeo ut ante initium uel post dimissum conuiuium solus coenitaret, cum pleno conuiuio nihil tangeret, quò certiorem rationem cibi potusq[ue] teneret. Hoc mihi conuenire uidetur cum eo quod diximus, ut qui uini modicè sit appetens, dodrantem nostrum, id est ternos sextariolos quotidiano conuiuio bi bat: qui si etiam quadrantem huic addat, ut plenam mensuram nostram bibat, quam pintam dicimus, ne sic quidem uinosus dici debeat, & tamen hæc mensura sedecim cyathos implet. Hoc cum exactè considerarem, dodrantem iam dictum, quem sextarium Romanu[m] esse dico, in treis trientes diuisi totidem calicibus sumptis, & rursus in quatuor calices quadrantales æquis distributionibus: quo facto eum esse captum mensuræ cognoui, ut qui firmo stomacho sit, & interdicto medicorum non prohibeatur quo minus ducere possit ex ænophoro quantum sitis appetat, is haustum primo coenæ quadrantem siccare debeat, addita etiam aquæ tertia aut quarta parte, si tam[m]e sitim expectauerit. qui autem bibacior paulo fuerit, etiam trientem, de sobrijs loquor, sed de ijs sobrijs, qui iustum haustum diluendis cibis ducere soliti sunt, quales pleriq[ue] sunt nostratium N 5 homi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-578.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET hominum, quibus quidem uini potus uitio non uertitur, id est, qui inter uinosos no[n] censentur. nullus enim modus te= mulentiæ assuetis & perpotatoribus constitui potest. nec rursus de ijs loquor, qui semper siticulosi p[er]ytissantiu[m] mo= re gustatorum linctu magis quàm potu uillum trasmittere solent. Omnino quadrante[m] stomachi firmæ constitutionis, trientem etiam sitibundi modum cum aquæ rata portio= ne esse dico, idq[ue] intra temperantiam. De uinis loquor nostratibus, id est, agri Francici. Quare ab antiquis in= dita hæc esse nomina ternis quaternis que cyathis affir= mauerim, tametsi Augustus sextantibus utebatur, cui Antonius Musa sextantarios modulos, id est, dimidio < Augustus Cæsar quætum biberit.> minores legitimis indixerat. quare quantum sobrij ho= mines bibere soliti sunt quotidiano potu, tantum Augu= stus bibebat cum largissimè sese inuitauerat. Quòd si uerum esset id quod apud Plinium legitur de hemina & acetabulo, id est, sesquicyatho, sextarius centum & ui= ginti drachmarum esset, id est, minor tertia amplius par= te, quàm noster dodrans, nec pintæ dimidium caperet. Hoc enim pondere probare unicuiq[ue] nostrum licet. quod quàm sit absurdu[m], nemo non intelligit, ut tantula mensura in duodenos cyathos diuideretur, & in solutis perpotatio nibus, & conuiuioru[m] hilaritate, cu[m] sine lege ac sine modo bibitur, quadrantes trientes q[ui]s, & (cu[m] plurimum) septun= ces pro numero elementorum nominum biberent, quantu[m] scilicet quisq[ue] bodie sobriorum uno impetu familiari coe= na bibit. septunces enim ea ratione sextariolum nostrum non excederent, qui modulus est (propè dixerim) potio= nis medicamentariæ. Antiquos autem parciore uino usos < Bicongius Cicero M. filius. Tricongius Torquatus.> esse, non eorum est dicere, qui bicongium Ciceronem M. filium, Tricongium Torquatum apud Plinium, & apud Tran

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-579.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 371 < Germanorum militum bibacitas.> Tranquillum potorem amphorarium legerint: quibus hodie si pares in Gallia inuenirentur, monstri instar haberetur, apud quos Germanorum militum bibacitas hoc biennio inter miracula celebrata est. quotidianis enim co[n]uiuijs singuli quaternos quartarios absumere dicebantur, qua ratione nouem conuiuiæ binas amphoras exorbebât. Hanc bibendi palmam æquare nostrorum hominum profligatissimi uini potores numero triginta non possent, duntaxat ut alternis diebus id facerent quod illi singulis factitabant. Quid quòd ipsa carmina quæ apud Priscianum leguntur, & secum, & cum Plinio pugnant? Cum enim de cyatho dicant, Bis quinq[ue]; hunc faciunt drachmæ, si appendere tentes, Oxybaphus fiet, si quinq[ue]; addantur ad istas: alio loco ita legitur, Nam libræ, ut memorant, bessem sextarius addet, Seu puros pendas latices, seu dona Lyæi. Addunt semissem libræ labentis oliui: Selibramq[ue] ferunt mellis superesse bilibri. Hæc tamen assensu facili sunt creditæ nobis: Nanq[ue] nec errantes undis labentibus amnes, Nec mersi puteis latices, aut fonte perenni Manantes, par pondus habent. - Quonam igitur tandem modo conuenit ut hemina quæ dimidiatum sextarium efficit, sexagenas drachmas pendeat, & sextarius librâ & bessem, hoc est centu[m] & sexaginta? Si enim de centu[m] & nonagintaduabus drachmis, seu duabus libris Romanis trientè, id est, duas & triginta abstuleris, reliquæ erunt centum & sexaginta. Nos cum hoc probaremus, aqua puteali utebamur, nec scrupulose differentiam aquarum exquisiuiimus, nec in alio liquore rem experium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-580.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET experiundam duximus, cu[m] iam tenere ueritate uideremur. Ex Græcis aute[m] autoribus uix rem constituere possumus. <Cotula.> Pollux lib. IIII. cotulâ tertia[m] partem chœnicis esse tradit, & medimnum chœnicas octo & quadraginta capere, & sextarium octo chœnicas. χούλι μὲ πιτον τ[ame]ν χοινικος. ὑ [μὴ] μεθιμων, χοινικος δικτῶ μὲ τετραράχοντα, ὑ [μὴ] εκτελως δικτῶ. hoc dictu[m] discrepat cu[m] uersibus illis in quibus ita legitur, At cotylas, quas, si placeat, dixisse licebit Heminas, recipit geminas sextarius unus: <Chœnix.> Qui quater assumptus fit Graio nomine chœnix. Adde duas, chus fit uulgò qui est congius idem. Pollux henuam tertiam partè chœnicis facit, hæc carmina octaua[m]. Chus (inquit Suidas) mēsura est Attica capi[n]es cotulas octo. Festus hemunâ quasi hemis, id est, dimidium sextarij dictam esse autumat. Rursus Suidas. μὲ διμονομοδιων ἐξ, ως εἰν[ι] μὲπον ξεσων οβ' ντοι λιτρῶν ἐν, id est medimnum modioru[m] senum est, ut sit mensura xestas duos & septuaginta capi[n]es, id est, libras centu[m] & octo. quo dicto significatur xestem sesquilibra[m] pendere, id est, centum & XII. drachmas & semudrachma[m]. libra enim Attica septua[m] genas quinas drachmas pendet. Sic modius qui sexta pars est medimni, decè & octo libraru[m] erit. ita sextarius qui sextadecima pars est eius, erit quatuor et octoginta drachma rum & semissis, quod cu[m] Plinij dicto non couenit. quòd si litram, id est, librâ Attica[m] pro mina intelligamus, ut Hermolaus uoluit, & Plinius interdu[m] fecit, sextarius centu[m] ac duodecim drachmarum & semis erit. quod nihilo magis conuenit. Quòd aute[m] Plinius libram pro mina acceperit, patet ex Dioscoride, ubi de Oxymelle loquitur libro v. λαβῶν δξυσ χητύλας πέντε, κεί αλος θαλασία μνᾶν μιαν, μὲ λιτομνᾶς δεχα, υστετ & χητύλας. 1. μήτας ἔγνον, ἀχίς ὑν[ε]κάχις

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-581.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 173 κάνις ὑμαβράση, καὶ ἐυχας ἀγατηρισον. Hoc Plinius ad uer= bum lib. XIIIII. sic uertit, Oxymel uocarunt mellis decem libris, aceti ueterishemunis quinq; salis marini libra, aquæ pluuiæ sextarijs quinq; suffrue factis decies, mox elutriæ tis. Quod ille minam, Plinius libram dixit: quod ille heminas decem, Plinius sextarios quinq; Rursus Plinius de eo genere uini factitij loqués, quod cenchrites dicitur, quòd ex milij semine fiat, libram & quadrantè pro mina transtulit. cum enim de adynamo factitiorum primo dixisset, ita subdidit, Proximum fit è nulij semine maturo cum ipsa stipula (libram & quadrantem in congios duos musti macerant) & post septimum mensem transfuso. Dioscorides, δὲ ἐν λαμβάνην πῶν ποιν ανερματ & πλήρη, περδρον συν ποίς κλάσδις, καὶ μνᾶν μίαν ἔαλλην ἔν ἐινα. β. ἐὰν ἐν ἐπιὰ μὴνας, καὶ οὕτω μεταγιζαν. Accipere autem oportet herbam senùne plenam maturo cum ramulis, & eius unam minam in uini congios binos mittere, & sic septem mensibus relinquere, ita à septimo mense diffundere. Sed corruptè apud Dioscoridem Cestrites & Cestros pro Cenchrites & Cenchros in libris impressis legitur. sic enim legi debet, ποδί κεχρήτω, quum Plinius milium dicat. uerius est tamen Plinium errore exemplaris deceptum, Cenchritem pro Cestrite intellexisse. Est autem Cestrum Latinè betonica herba dicta, ut in Dioscoridis libro quarto apparet in principio, qui psychotrophum alio nomine uocat utrobique, quasi herbam frigidis locis gaudentem, quæ hodie sic agnoscitur, ex qua fit uinum betonicatum. Hoc aute[m] Plini[us] dictum uel ex Dioscoride, ut multa alia, uersum est, uel ex alio autore, qui ijsdem uerbis cum Dioscoride scripsit. Hoc enim non satis constitui potest, utrum Plinius Dioscoride legerit, quem ut identidem ijsdem Dioscoridis locus. An Plini[us] Dioscoridem legerit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-582.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ijsdem uerbis sequitur, sic nusquam nominatim citat, ita ut nonnunquam à Dioscoride accepta dissimulandi furti gratia transformare uideatur, ut in hoc loco: interdum alium secutus uideatur, sed uel à quo Dioscorides tràscri pserit, uel ille à Dioscoride. < Sestius Niger.> Plinius Latinum homine Sestium Nigrum medicinæ diligentissimum appellat, de Castoreo loquens libro tricesimo secundo: qui Niger Græcè scripsit, cum Plinij uerba cum Dioscoride collata, ex ipsius Dioscoridis libro traducta esse uideantur. Nam Dioscorides Nigrum in hoc secutus non uidetur, cum eum inter Asclepiadas recensens improbet: et is tamen à Plinio etiam citatur ubi Salamandræ meminit libro uicesimonono, his uerbis, Sestius Venerem accendi cibo earum, si decoctis interancis et pedibus et capite in melle seruentur, tradit: negatq[ue] extingui ignem ab ijs. Dioscorides < Salamandra.> libro secundo, , , . Et inferius, , , . Hæc uerba ita cum Plinij uerbis congruunt, ut ab eodem autore uterque sumpsisse uideatur, quo modo et à Crateua uterque sumpsisse aliqua non dissimulat. Alibi Plinius de Opobalsamo loquens, Alexandro Magno res ibi gerente, toto die æstiuo unam concham impleri iustum erat. Omni uerò fæcunditate è maiore horto congios senos, è minore singulos, et cu[m] duplo repèdebatur argento: uel potius cu[m] et duplo, ut in emendatioribus. Hoc Dioscorides non ad tempus Alexandri refert, sed ad suu[m], his uerbis, , , . Fluit tenui gutta et pauca, ita ut unoquoque arno non amplius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-583.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. amplius quàm seni aut septeni congij colligantur. cum uenditur ibi, duplici argenti pondere repèditur. Cum Plinius idem cum Dioscoride dicat, apparet tamé cum alium autorem secutum: sed ex eo restituendus Plinius hoc modo, Omni uerò fæcunditate è maiore horto congios senos singulis annis. Quonam modo enim ex singulis conchis congij seni fierent? Et præterea absurdum esset Plinium de singulis diebus id dixisse, cum duplo argento rependeretur. Quòd si nihil addere uolumus, existimo sic legendum, Anni uerò fæcunditate, hoc est totius anni etiam fertilis foetu. Verum hæc de Plinio & Dioscoride obiter dicta sunt. Credo tamen Plinium Latinos etiam autores aliquos obseruasse, & ob id miscellaneas interdum descriptiones tradidisse, quæ nec planè cum Dioscoride conueniant. Hoc igitur in loco Plinius libram Atticam & quadrantem pro centum drachmis, id est, pro mina dixisse uidetur, siue hoc innouare ei uisum sit, siue ex Græco alio acceperit, qui litram scripsisset, id est libram, et drachmas uigintiquinque, qui est quadrans non libræ, sed minæ. Nam alioquin Plinius parum religiose Græca hæc uertisse uidetur, aut certè parum constanter, si quis diligenter animaduertat. Theodorus Gaza uir doctissimus utraq[ue] lingua, chum siue choa, sextariu[m] transtulit, et hemichoum semisextariu[m], diuum Hieronymu[m] in hoc imitatus, qui Eze chielis quarto, choeis Atticos duos, Italicos duos sextarios essedixit. Interpres Aristophanis in Equitibus, ἧς μύτον ἀτικὸν ἀγων ἐστύλας. [etc]. Chus, inquit, mensura est Attica Chus. capiens heminas octo. quod cum uersibus illis non congruit, qui choa duodenas cotulas capere tradunt: ut idem sit congius & chus, quod Plinius itidem in superiori exemplo uoluit. Athenæus libro decimo de temulentia loquens

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-584.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quens, inter maximè uinosos homines Alexandrum enu= < Alexa[n]der Ma gnus uinosus, Proteas etc. > merat. autorem autem citat Ephippium in libro de Ale= xandri, etc Ephæstionis funere. Erat, inquit ille, inter Ma cedones Proteas bibendi certamine clarus. hunc in conui= uio Alexander poculo bicongio prouocauit (bicongium nunc appello quem ille dichum Græcè dixit) Quum igitur Alexander bibisset, Proteas Rege multum laudato, qui egregiè tantum calicem exorbuerat, etc ipse quoq[ue] ea fide atq[ue] integritate bibit, ut ab omnibus plausu excipere tur. ἀλεξάνδρος τὴν αἰτυσις στὴν ὑποπιεν δίχαιν, κεὶ πιὸν προῦπινε λευτὴ πεωτεὰς, κεὶ ὑς λαβῶν, κεὶ πολλὰ ἀμυτοσις ἐν ἐκπλέα, ἐπιεν, ως ὑπὸ πῶντων κροταλιδλῶν. Mox Proteas codè poculo cu[m] Regem prouocasset, bibissetq[ue]: Alexander generose conatus iteru[m] calicè eundè ducere, cu[m] parte[m] iam traxisset, resupinata in lecti puluinar ceruice, poculu[m] ma= nibus emisit. quo ex certamine in ualetudine[m] incidit, à qua ta[n]dè iugulatus est, ut Ephippiustradidit, q[ui] ab alijs histori cis in hoc dissensit. e[ss]e enim ueneno sublatu[m] dicu[n]t. Fabularê autè eâ historiâ esse ex eo coijcere licet, q[ui] subsididit id re= gi co[n]tigisse ob Thebas oppugnatas, uidelicet infenso Libe ri patris numine, qui Thebis natus esse dicitur, μὲν τὴν το σήλος απίθανε, τὴν οἰνυσον φησὶ μλησκυτος αυτῶ, οἰοπιτῶ πατρί= δια αυτῶ τὰς θήβας ἔπολιόρκησε. Idem Athenæus alibi codè <Milonis uora citas.> libro, μίλων ὑπο τροτωνιάτης ὑς φησιν ὑπο ἰδρατολίθης θεὸς δωρος ὑπο ἐν ποίς περι αγῶνων, ἐδιε μυλῶς κρεων εἰκοσι, κεὶ ποσκύτας ἀρ= των, ὑπατε τρῶς χοας ἐπιεν. Milo Crotoniata, ut autor est Theod. Hicropol. in libris de certaminibus Græciæ, minas χχ. carniu[m], etc totide[m] panis esitabat: etc tres congios uini bibebat. Cōgius, id est chus, in hoc et superiore exêplo idè <nô> fuisse uidetur, cu[m] Milo una coena tres co[n]gios absume= ret, et Alexa[n]der uno haustu duos biberet. Oportet enim eâ mensuram

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-585.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 577 mensuram liquidi congruere cum pondere aridi pulmen- tarij & panificij. Varietatem igitur eam efficit autorum diuersitas, qui mensuras quisque patriæ suæ secuti sunt, aut eorum certè de quibus locuti sunt. Xestes aute[m] quid sit apud Græcos, non facilè dixerim. Dioscorides de Christo lacte loquens, ἐυτοι ἐγ[ι]νοῦν ἀν ἐγαλα ἐν τὴν ἐντοιοι, ἀνόγω ἐν τυχὴν ἀνοταῖν ἐν ἑυελον ἐν ἑυτρας, ἐν ἥεσω ἐγνοῦσαι πλήρη ὑποδες τυχὴν ἀνδιευω. Hoc Plinius lib. X X=Pliniij locus. VIII. sic transtulit, Quum seruet, ne circunfundatur, præstat cyathus argenteus cum frigida aqua demissus, ita, ne quid infundatur. Cyathu[m] Plinius pro Xeste dixit. Alibi fere sextarium uertere solet, ut lib. XIII. Fit absinthites in X L. sextarijs musti absinthij Pontici libra decocta ad tertias partes, uel scopis absinthij in uinum additis. Vbi refragantibus omnibus exemplaribus, ex Dioscoride sic lego, Fit absinthites X L VIII. sextarijs musti absinthij Pontici libra decoctis ad tertias partes. ὑπο μὴν ὑαρ τοῖς. μ. μ[ι]γ. Π. ἐπισκ υν τῶν Ἱταλικῶν κοραμίων, μήθαυτον αξινθία ὑπον= πικὴ λίτραν μιαν, ἐν τασι μὲχι τὸ τρίτον ἀπολαφημ. Quidam autem, inquit, duodequinquaginta sextarijs Italicaru[m] am= phorarum miscentes libram unam absinthij Pontici, deco quunt quoad tertia pars residua sit. Et de Nectarite, ὑπο ὑγινοι μηδικῶ, οι ἐν σμηνον, ὑπο ἐν σμηνον, ὑπο ἐν σμηνον. ἐπισκησης ἐγχρῶν. τ. ἐν σμηνον ἀς ὑδονιον κάθον ἀς χοις. 5. ἐπισκηνας. Plinius totidem penè uerbis, Inuenitur & Nectarites ex herba quam alij heleniu[m], alij medicâ, alij symphyton, alij idæon & orestion, alij nectareum uocant, radice ponderis X L. denarioru[m] in sextarios sex musti addita. Hoc tantu[m] refert. quòd ille quinq[ue] uncias dixit, Plinius aute[m] quadraginta de narios, ea ratione, qua centu[m] denarij nunam efficiunt, ut O sæpe

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-586.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET sæpe diximus. Sed illud aduertendum, quòd chum pro se= xtario Plinius intellexit, quum alibi (ut diximus) pro con gio acceperit, de nuliato uino loquens, quo modo & ubi de myrtite loquitur. nam quum Dioscorides dicat, ἐν λα= δοντα τῶν μελαίνων μυρινῶν τῶς ακρέμονας, βαλλῶν ἔς τῶς πεῖς τῶν άλωνας χρῶς: Plinius, Græci, inquit, myrtitem hoc modo faciunt: ramis teneris cum suis folijs in albo musto decoctis tuis, libram in tribus musti congijs deferuere fa= ciunt. Congios nunc transtulit choas, quum prius sexta= rios uertisset. Rursus Dioscorides de Rhodite, ὑφῶν ἐν= ρῶν κεκαμένων μυαν μιαν ἐν Συνος ἔς θῶνιον, καίδες ἔς άλων= νας ἔστως. Π. μετὰ ἐν πεῖς μυνας Πυλίον μετάγγιε. id est, rosæ aridæ contusa folia ad minam unam in linteolum alligata demittito in musti sextarios octonos, & post tres menses percolatos in aliud uas transferto. Plinius autem sic, Ro= sæ folijs tuis, in linteoloq; in mustum collatis cum pon= dusculo ut sidat, X L. pondere denariorum in sextarios ui cenos musti, nec ante tres mēses uase aperto. Hunc locum immutauit Plinius, ut nec Dioscoridem, nec eundem cum Dioscoride autorem secutus primore sensu uideatur. Dio= scorides præcipit in octonos sextarios musti minam una[m] rosæ tusæ conijci, Plinius in sextarios uicenos quinq; un= cias. Quare fieri potuit, ut Plinius uel librarij, uel à manu scrui uitio notam minæ pro nota unciæ intellexerit, & xe stas pro cotulis acceperit. sic fit ut quum singulas uncias rosæ tusæ octonis heminis uini sufficere existimarit, qua= draginta denariorum pondus, id est quinq; uncias quadra genis heminis statuerit, quum ad uerbum referre Diosco= ridis locum nollet, aut eius quem Dioscorides secutus est. Idem, E' napis fit X. denariorum pondere in sextarios bi= nos musti addito. Dioscorides, ἐνία ὑπίας δύο κοῦλας, κα= δοθ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-587.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 579 δοξος κατρας Μανχας τεαδρας, id est, napi uncias duas contusas in quatuor musti cotylas demuttito. Secundum hoc non decem denariorum, sed sedecim legendu[m] est apud Plinium. In antiquis exemplaribus numerus ille corruptus est, ut in quibusdam desit, in nonnullis duum, non decem le gatur. Verum Plinius libens facit ut octo denarios pro un cia dicat. Quod autem Plinius modulos & numeros ex Dioscoride mutet interdum, seruata tamen proportione, exemplum est in mentione hyssopitæ. Simuliter, inquit, fit hyssopites è cilicio hyssopo uncijs tribus in duos congios musti coniectis, aut tuis in uinum. Dioscorides, ὑασωπιτης ὑ ἐκ τὴν κιλικία ἐναύτη καλλισός ἰδ. ἐγ[ι]ν ἐν ἔνδεσμαμίο τὴν Μανχα= να λιτραν μιαν ἐναύτη κενεμμένων τῶν φύλλων προσθεστων. Hyssopites, inquit, qui ex hyssopo cilicio fit, optimus est. addere oportet amphoræ musti libram unam hyssopi fo= liorum contusorum. Hoc Plinius mutatis (ut dixinus) mo dulis uerbisq[ue] retulit. Idem est enim in amphoram, id est in octo & quadraginta sextarios libra[m] unâ hyssopi conij= cere, & in duodenos sextarios, hoc est binos congios, qua drantem, id est uncias treis. Hic obiter adnotandum, cer= mium Græcum idem esse quod amphoram: quod & eode[m] autore planum fit in mentione absinthiati uini, quam su= prà posuimus. Dioscorides de Eleliphacite, ὑπιὰς. Π. ἐλε= λισφάκα ἐς Μανχανα μικροφια ὑ ἐσι κεδάμιον, κάθοβ[us]. id est, sal= uiatum ita co[n]ficitur, si uncias octonas saluiæ in musti am= phoram, quod ceramium dicitur, demiseris. Idem Plinius de aromatite. Fit apud alios nardi & malobathri selibris in musti congios duos additis. Dioscorides, ὃ ὑχειονια= κις νάραλα κει κεληπιν[η]ς κει μαλαθάιμα σκοβάσεται ούτως. ἔκάσα ἐμιμανον λαθῶν ἀς δὲ χαν Μανχανα κάθοβ[us]. Dichu[m], id est choas duos, Plin. haud dubiè co[n]gios binos tràstulit. Dioscorides, O 2 ἰ δὲ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-588.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET δὴ δινάνειν Σκοσοβαζετούτω. λάθων ἡαργίας ἀμπέλα ἐκενθένοντος ἐνηρον, μυὰς δυο ἀς μετητικῶ Μοικηνα πρὸς ἐμβρας. λ. ἐπασπιλισμὸς ἀπόθε. Hoc Plinius sic uertit. Fit è labrusca, hoc est uite syluestri, quod uocatur αεναθιν[um] flores eius libris duabus in musti cado macerati post x x x. dies mutantur. quod Dioscorides metretam dixit, Plinius cadum transtulit: quod & ipsum Græcum est, sed utroque nostri utuntur. < Metreta & cadus.> Metreta enim Cato & Columella utuntur. est autem congiorum decem, ut autor est Dioscorides lib. v. his uerbis, ἐπι ἔνδιμητης χοστοδικα. Decem aute[m] congij sexaginta sextarios ualet, id est amphoram & quadrante. Pollux tamen in decimo de uocabulis ait Cratinum comicum metretam amphora[m] appellasse. Idem etia[m] Philochoru[m] tradit in libro quem de lingua Attica co[m]posuit, scripsisse, cadum & amphoram apud antiquos idem fuisse, ideoq[ue] hemiamphorium, id est semiamphoram, etiam hemicadu[m] dictum: uerùm Epicharmum, cadum & amphoram ut distin cta posuisse. In carminibus quæ apud Priscianu[m] leguntur, cadus & amphora Attica pro eode[m] ponuntur his uerbis, Attica præterea dicenda est amphora nobis Scu cadus: hanc facies, nostræ si adieceris urnam. Quibus uerbis significatur Atticam amphoram & cadu[m] sextarioru[m] duorum & septuaginta fuisse, id est duodecim congiorum: quo fit ut Attica amphora hemiolia Romanæ fuerit amphoræ. Ego Dioscoridis opinioni accedere malim. De Græcis igitur quibusda[m] uocabulis nihil fixum statuere possumus, quandoquidem Græcis de eare conueniat, quæ pro locorum urbiumq[ue] uarietate, ac temporum fortasse, identidem euariarunt. nam & in hac urbe (ut diximus) tot mensuraru[m] ratio à uicoru[m] aut certè regionu[m] magistris repos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-589.png

Transcription: ATR-1

reposcenda est, quam nemo unus tenet. Sed nec librâ Græ cam Plinius à Latina distinxisse manifestè uidetur, quod meminerim me adnotasse. Hoc tamen tenebinus, amphorâ & ceramiu[m] eandem esse mensurâ, ut metretam & cadum, quod uerbum apud Pliniu[m] & alios nostros sæpe legitur. Si quis tamen animaduertat orationem Demosthenis quæ πρὸς πλῶ λαχρίτο πιραχαριω inscribitur, mirabitur precium uini importati in Pontu[m] ex urbe quadam Thraciæ, talentum argenti statui, etia[m] cum naulo & apparatu necessario, & tot ceramia icosoro naui importata esse, id est, επισταχύπω, licet Athenæus in quinto αυτί ἐπισούρας usus sit, de Hieronica naue loquens, τὰ ὑπιχίλια ταυτα κοράμια ἐχαδεις τὸν πονθον επισούρω. Quibus uerbis conijcere licet ceramu[m] Atticum Demosthenis tempore minus fuisse amphora Romana. nisi potius intelligamus ceramia Thracia, non Attica ex urbe Meda in Pontu[m] importata. In qua < Ceramium> oratione stamnum & ceramu[m] pro eode[m] ponit. Medimu[m] < Thracicu[m] idem quod stamnu[m].> etiam tenebinus sex modios capere, id est duodequinquaginta < Chœnix.> choenicas, seu duodequinquagies binos sextarios. Porrò sextariu[m] medimni, id est modiu[m], octo choenicas efficere, < πιτευς.> id est sedecim sextarios. nam hemimedimnus quatuor & uiginti choenicum est, cuius bes triteus à Græcis dissyl < πιτευς.> labo nonune nuncupatur, id est tertiarius, sedecim choenicas < ιμιεξτιον.> continens, & duos & triginta sextarios. Triens aute[m] hacteus itidem dissyllabo nomine dicitur, octo scilicet choenicas < ιμιεξτιον.> capiens, sic ab eis dictus, quòd medimni sit sextarius. Quatuor choenices hemihectum dicitur, id est semisextarius < ιμιεξτιον.> medimni, quod & hemihecteu[m] dicitur, ut apud Aristophane in Nubibus, πορίδα νῦν ἰμοι ἀμὴ τεπάμετρον ἰστρο < ιμιεξτιον.> πιμιεκτιον, id est, fac nunc mecum sponsione[m] ni tetrametrû[m] < ιμιεξτιον.> sit semisextarius. semisextarium tetrametrû[m] appellat, id est < ιμιεξτιον.> O 3 quatuor

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-590.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quatuor mensuras continentè, quatuor chœnicas scilicet. Est aute comica allusio ad carmen tetrametru[m]. Nam quod Socrates de pedibus dixerat poëticis, id Strepsiades poëticæ ignarus ad chœnicas retulit, quasi alia metra mensurasq[ue]; non nosset, quàm uascularia ex cuius poëtæ enarratore & ex Polluce illam medimni diuisionem collegimus. Quanqua[m] hoc confirmat Harpocration in Lexico oratorio in uerbo quies . qui etia[m] medimnum chœnicas duo de quinquaginta capere dixit: & modium, qui appella tur, octo chœnicas. Quòd si medimnus sex modios Italicos capit, ut locupletissimis testibus co[m]probatu[m] est: quu[m] sextarius medimni sint octo chœnicas, chœnicè binos sextarios, & quaternas cotulas capere necesse est. modius enim sedecim fextarios capit. Nec co[m]sentaneu[m] est id quod à Pol luce dictu[m] est, cotula[m] tertiâ parte chœnicis esse, quasi scilicet chœnix sesquisextarius Italicus fuerit. Quo minus pro bada est Theodori Gazæ uiri medici opinio, qui sextaru[m] quodam in loco uertit. Nihil autem certius inueni quàm quod apud Hesychiu[m] legitur, qui Anastasij Imperatoris tempore scripsit, cum res Romanæ iam Græcis hominibus planè innotuissent. Cyathus, inquit ille, capit liquoris uncias duas, Sextarius bili bris. Sextarius bili bris. Cyathus, inquit ille, capit liquoris uncias duas, Sextu[m] [mercur]ij nuac[um] [mercur]ij [mercur]ij piis [mercur]ij pias [mercur]io. Si cyathus uncias duas capit, et sextarius igitur uncias capit quatuor & uiginti, id est centum nonaginta duas drachmas: & sic ad momentu[m] extremu[m] co[m]uenit nobiscu[m] Hesychius: nec cyathus decè drachmas, sed sedecim capere comprobatur: qui numerus duodenario multiplicatus, duas libras co[n]ficit. Hesychiu[m] aute[m] de Romano cyatho locutu[m] ex eo patet, quòd uncias duas Romano uocabulo dixit. Quære consectâ (ut arbitror) probatione habemus. Co[m]perto enim cyathi modulo, reliqua dubia esse nequeu[n]t. Herodotus in Polymnia, id est

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-591.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 583 id est lib. v 1 1. de copijs Xerxis loquens Græciâ inuaden tis, outw πεντηκοίας τε μεικάσις ν[ost]ι ἀνεστι ν[ost]ι δυτῶ, κεί χιλιάσας πρὸς, κεί ἐκαποντιάσις δυο, ν[ost]ι δεκάσις δυο αυδρῶν ν[ost]ιαν ἐυργης δὲ δαρτις μεχι σπιάδον κεί θερμοπυλεων. Ita bis, inquit, & quinquagies c[æ]tena & octogintatria millia, & ducentos uiginti homines Xerxes ad Thermopylas usq; duxit. Et paulò post, ὑδε ὑδεν μοι θωνια παρίσατη προδένα τὰ ἐκεθαι τῶν ωσταμων ενιων, αλλὰ μαλλον ἐκως τὰ στὰν αυτεχρησε θωνια μοι μεικάσι ποικούτησι. ἐνρισκω ά συμβαλλεώ μεν, ει χοινια πυρῶν ἐκασος τ[ame]ν ἐμβανε ν[ost]ι μαθήν πλεον, ἐνδεχα μεικά δια μεθιμων τελεομένας ἐπ[ι] ἐμβανη ἐκάση, ν[ost]ι πρὸς πινκεσίας τε αλλα μεθιμων ν[ost]ι τεαδράνουντα. id est, Itaq; mirum mihi non uidetur quorunda[m] amnium fluenta defecisse tot hominum millia: sed quonam modo frumentu[m] suppeticrit tot hominum millibus, id uerò mirum uideri potest. Si quidè ut chæ nicem frumenti quisq; in singulos dies acciperet, ac nihil amplius, subducta ratione inuenio c[æ]tena dena millia medimnu[m] quotidie absumi potuisse, & treceta præterea qua draginta medimna. Hoc loco uertendo Laurentius Vallen sis uir de literis meritissimus, errore lapsus est tanto ingenio indigno. Sic enim uertit, Quo minus nunor proditum esse fluenta quæda[m] non suppeditasse: magis nùror unde tot myriadibus cibaria suppetierint. Nam subducta ratione sic co[m]perio, si singuli quotidie singulas frumeti chænicas, id est semodia non amplius accepissent, absumpta fuisse singulis diebus centu[m] millia medimnoru[m], & trecetos ac quadraginta medimnos: qui singuli co[m]stant è senis modijs. Sic legitur in libris impressis: sed c[æ]t[u]m & dec[em]e nullia Lauretiu[m] scripsisse no[n] dubito. Mitto igitur quòd illa uerba, proditu[m] esse flueta no[n] suppeditauisse, male uersa sunt: quia Herodotus id affirmare uidetur, annium flueta prodidisse, hoc est O 4 destituisse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-592.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET destituisse exercitu tantu. Hoc igitur ut mittamus tanqua[m] ab interprete aliud agete uersum, ne hoc quide[m] dixit He- rodotus, quid choenix, quid medimnus caperet. At Laure[m] tius utrunq[ue] ex persona sua interpretatus, in altero longè falsus est. Videamus igitur quonam modo rationem inie- rit, ut hæc uerba ad Herodotum adderet. In undecim my- riadibus, ut locutus est Herodotus, id est in centum ac de- cem millibus & trecentis medimnis, mille ac centum heca- tontadas, id est centenarios millium esse planum est. hanc summam sexies ducere debemus, ut ex medimnis ad modios ueniamus: quo fit ut iam sex millia sexceti, decem & octo centenarij millium fiant. tum eam summam rursus duplica bimus, ut ex modijs semodij fiant, id est choenices, ut Lau- rentius uoluit. sic fiet summa centenariorum, tredecim mil- lia ducenti ac trigintasex. Hanc centenariorum summam si ita partiamur, ut ex cetenarijs millenarij fiant, quas chi- liadas Herodotus appellat, fient omnino mille trecenti ui- gintitres millenarij, & sex centenarij, id est tredecies cen- tena ac uigintitia millia sexcenti, homines totide[m] & choe nices. Restant quadraginta medimni in ducentos & qua- draginta modios diuidendi, & hi rursus in quadringentos octoginta semodios & choenicas, qui numerus iam dictæ summæ accedit, ut sint tredecies centena uigintiquatuor millia & octoginta. qui numerus longè abest à quinquau- gies bis centenus millibus, & reliquis numeris excurrenti- bus. Quare planum fit Laurentium Vallensem, nusquam non ferè acrem hominem & uigilantem, tamen oscitanter hunc locum traduxisse, penè nihil ut pensi habuerit, tum lectoribus Herodoti, qui Græcum non obseruant exem- plar, insigniter imposuisse. sed autorem eum cum Hero- doto habemus, medimnum non Latinè modium, sed sex modia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-593.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 585 modia significare, quod Politianus ignorasse uidetur, & ante eum nonnulli librorum Græcoru[m] interpretes. Quare apud Plutarchum Latinè uersum in Lucullo quod legi= < Plutarchi locus.> tur, Lucullum penuria commeatum pressum, quum in Mithridatem infestis copijs contenderet, triginta secum millia Galatarum duxisse, qui totidem modiatritici portarent: medimna legendum est, ut singuli senos modios gestauerint, homines præualentes corpore. Sic enim apud Plutarchum legitur, &c περαγας ἔπιδη πισμηρίν, ἔκάσαν ἐπι τῶν ὑμων ἀμιζονθε στις μεθληνον. Nam apud nos geruli frumentarij uulgò duodenos modios ex portu in hor= rea portant. quare Galatæ homines præualidi senos one= re uiatorio modios gestare potuerût, qui minores erat no stris, ut suprà docuimus, quanto mensura rasa à cumu= lata distat. & præterea medimni illi fortasse minores erat Atticis. Vt igitur mentem Herodoti assequamur de choe= nice, age fàc modium non binas tantum choenicas, ut Lau= rentius uoluit, sed octonas cepisse, id quod suprà dixi= mus. hoc posito, summa sex millium sexcentorum decem & octo centenariorum, non duplicatò tantum, sed octu= plicatò cresce, fientq[ue] duo & quinquaginta millia non= genti quatuor & quadraginta cētenarij, qui bis & quin= quagies centena nonagintaquatuor millia quadringentos faciunt. Par est enim dicere, bis & quinquagies centena nonaginta millia, & bis & quinquagies millies centena, milliesq[ue] nonaginta sic in superiore numero tredecim mil= lia ducenti centenarij efficiunt centies tredecim millia & centies ducenta, hoc est tredecies cētena & uiginti millia. ergo si bis & quinquagies nonagintaquatuor millibus & quadringentis choenicibus, quadraginta medimnos, id est ducentos & quadraginta modios addideris, & pro his O 5 octies

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-594.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET octies multiplicatis, mille nōgentas & uiginti chœnicas, fient in summa bis & quinquagies nonaginta sex millia trecenti & uiginti uiri, & totidem chœnices, & com= putatione Græcorum myriades quingentæ & uigintino= uem, & præterea sex millia trecenti ac uiginti uiri. My= rias (ut sæpe dixi) decem millium numerum significat. A= pud Herodotum autem numerus hominum legitur myriades quingentæ uigintiocto, & tria millia ducenti & uiginti. ita fit ut numerus chœnicum superet numerum hominum tredecim millibus & centum, quod errore calculi factum est, siue Herodoti culpa, siue emendatorum fuit. Intelligimus tamen (id quod quærimus) Herodotum censuisse chœnicè non semodium, sed modij octauam partem esse. Esse autem errorem calculi in hoc loco, non magis mirum est, quàm eo loco ubi tributorum Persidis fit mentio, ut suprà adnotatum est. Quòd autem in superiore calculo lapsus non sim, quanquam loco lubrico, facilè sciri potest, si quis numerum medimnûm, id est centum & decem millia trecenta & quadraginta sexies ducêdo, ex medimnis ad modios transeat, sic enim iam fient sexcenta sexagintaduo millia quadraginta: quæ rursus octies ducta, ut ex modijs chœnices faciamus, fiunt in summa, quinquagies bis nonaginta sex millia trecentæ & uiginti: tamet si siue uno, aut altero loco, siue in pluribus lapsus sim in summis supputandis, indulgendam mihi ueniam facilè ab optimo quoq[ue] uiro promitto, modò ne calculi errore ductus, falsò quippiâ cōstituerim: id quod uitasse me omnino existimo. nec tamen (quæ est humana cōditio) temere aliquid affirmauerim, ut omnino regressum mihi ad maiore etiam ueniam negem, quam ne ambitiosis quidè precibus, et penè supplicibus, si res ita tulerit, exposcere grauabor: quippe < Deprecatio ad lectores & iu- dices huius o- peris.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-595.png

Transcription: ATR-1

quippe quum ne eximij quidè scriptores extra aleam suis se hallucinandi quotidie reuincantur. Quo minus ita existi mari uelim, quasi nubi firmius aliud præsidium actionum etiam mearum omnium esse, nedum scriptionum credam, quàm in ara (ut ingenuè fatear) misericordiæ situ[m]. Quòd si Cassiani quidam iudices tam prætracta inuenti fuerint seueritate, ut omnem nubi ueniæ spem abscissam esse pro= nuncient (id enim unum uereor) candidissimum quenque lectorem (ut spero) licebit appellare, ijsq[ue] supremum cal= culu[m] porrigere, qui ex bono et[iam] æquo ius dicunt de multa meritoq[ue] scribentium. Nam iure ad eos prouocandi subla to, quotusquisque experiri audeat uel aduocata facundia fretus atq[ue] subnixus? Atenim in auspicando hoc opere nul lum me iudicem reiecturum esse præsatus sum, duntaxat non nesciu[m] iudicandi: nempe eo staturus omnino, quod do [con]ti censuissent. Vbi nunc igitur illa fiducia operis arbitra tu omnium approbandi? Equidem non ideo hæc dicenda duxi, quòd co[n]scientiam non eandem nunc in fine suscepti operis feram, quam iam inde ferebam à primordio, neque ille animus concidit rei compertæ securitate præsidens, sed altiores spiritus in principio sublati ut attentionem nu= hi facerem, peroraturo me, sensum submittere se debue= runt hominum bencuolentiæ, ut si deducenda re in iudi= cium et[iam] pertractanda aliquid imprudens offenderim (ut est humana natura tenoris inoffensi nescia) id iuri certo ne obsit. Id uerò ita condonari nubi postulo, si iure com= muni atque omnibus usurpato postulo. quod si nubi non negatur, nihil iam lectores moror quo minus de capite et[iam] existimatione mea in consilium statim eatur. Hanc enim sortem (ut spero) deo bene iuuante in urnam coniecimus. Quapropter Mineruam Mercuriumq[ue] huius generis iu= diciorum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-596.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET diciorum præsides, potentes q[ui]s, uimq[ue] omnem imaginariam numinum, prisci æui suffragijs atque superstitione literarum studio præsectorum, oro, si fas est, atq[ue] obtestor, si liberalium disciplinaru[m] antistites syncera atq[ue] assidua obseruantia colui, ex quo primùm, licet serò, his sacris initiatus fui, huius ut iudicij euentum mihi bonum, faustum, felicemq[ue] faciant. Cuius uoti compotem ita futurum me censeo atq[ue] exposco, si omnium maximè studiosiorum hoc sacramentum bona fide suscepi, constanterq[ue] seruaui: qua uel unare maximè dijs litari solet ipsis. Neque enim tot stipendijs Mineruæ faciendis æra unquam merentem me, nec quæstus ambitusq[ue] blandimentis à signis Philologiæ quisquam uidit emansitantem: sed nec uxor, nec liberi eiusdem sacramenti fortasse futuri tyrunculi, proca[c]cissima duo studiorum duocamenta, dieculam unquam mihi unam exemere temporis literis destinati, duntaxat quâ tum mihi licuit à munere publico seriari. Vtinamq[ue] diuina benignitate commodior antehac nobis ualutudo rebus cæteris competiuisset. Alacrem certè ac sui iuris animum præstiteram, earumq[ue] rerum curis uacantem, quæ identi dem interpellare literarum studia dictitantur. Quin ne sic quidem etiam missionem unquam ab statiuis ijs castris postulare certum est, quorum nunquam emerita stipendia strenuissimo cuique fuisse censeo: tametsi inter causarios profiteri multis ipse nominibus potuissem, et ad rem quoquo modo immigrare faciendam. cuius siue constantiæ siue pertinaciæ exemplum à nullo adhuc nostratium proditum esse noui. Etenim praua hominum nostrorum opinione, temporumq[ue] iniquitate factum est, ut res ijs literaria decoxisse uideatur, qui post adolescentiam, quum causas ipsi possent actitare, aut circa patrimonium augendum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-597.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 589 dum quo quo modo satagitare, literaru studijs uacare ma= luerunt: quod genus ociari uulgus etiam prudentum, & cessare appellat: uidelicet cuiusque operæ nauatæ fructum in numerato positum esse credentes, philosophiæ philo= < Philologiz.> logiæq; (qui est amor literatæ sapientiæ) inania ieiunaq; nomina cauillantes, atque ijs demum decora esse dictitan= tes, quos res atque fides per ignauiam umbratilem socor= diamq; defecerint. Nuper tamen instauratæ utriusq; lin= guæ felicitate studia iuuenum nostrorum magnopere exar serunt. pauci enim literarum admiratione ducti, perti= naci studio multorum æmulationem excitauerunt: simul Italorum industria, qui libros in dies alios atque alios ediderunt, literarum bonarum nomen non pridem nostris inauditum, primùm inuisum, deinde neglectum, postre= mo festiuum ac plausibile esse coepit. Nunc etiam eousq; honori habitum, præsertim literarum Græcarum autori= tate (quæ ab initio ipsæ prodigosæ, ac propemodum di= ræ putabantur) ut ij qui maximè refractarij per inscitiam futuri uidebantur, liberos suos ijs literis instituendos iam percupidè tradant, nominatim etiam quasi ex formula cauentes, ut literis bonis probatisq; eruditi reddantur. Hic iam est animorum habitus: tametsi paucis ad frugem bonam euadere contingit, non ingenioru culpa (ut Fran= comastiges uolunt) sed hominum errore, qui paucoru an= norum cultu acquiescentes, literarum & studij fructum in ima uena inquisitionis reconditum esse nesciunt, sicut omnium artificiorum indicaturam expolitio facit. Sed sic quoq; iuuat multos existere, qui uel præcoci fructu studio rum gaudeant, & ad alia uitæ instituta traseuntes, partim honore literatis habeat, partim etia literatoru ipsi uideri numeru augere uelint. Est enim ea ratio animoru culturæ, ut uel

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-598.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ut uel serotina, uel præmatura, uel inchoata tantum, nunquam frugiperda sit. Qui autem uel quæstuariæ ætatis, uel ambitui iam maturæ & accom[m]odatæ dispendio, disciplinis etiam ciuilibus studere citra compendij spem instituant, rari inueni[n]tur hodie: quando perire id omne tempus putatur multorum opinione, quo nec res plenior sit, nec fastigium hominis crescit gerendis magistratibus. In rebus autem humanis nulla (ut quidem reor) maior est indignitas, quàm quum fortuna undiq[ue] constans, omniumq[ue] rerum aut plurimarum secura, literarum amoenitate[m] floccipendens, inertiam ut blandam amplectitur (quod rarò non euenit) aut quum studium literarum flagrans in claris ingenijs, improbitate fortunæ, res mediocris deficit. Sed ut ad me redeam, et si crimen nondum agnosco, eiurare tamen ueniæ petitionem nolim, si ita forte commodum sit. etenim (ut est humani ingenij male firma natura) uereor necubi lapsus sim imprudens, quum tot loca lubrica pertransierim. Sed & illud subinde recursat, ne piaculare existimetur, aut certe suapte conditione inuidiosum, me hominem nulla autoritate nixum, nullis præceptis magistrorum imbutum, maiestatem sæpe Pliniani nominis attentasse, superioris æui opinione consecrati. Quaquam non meum hoc exemplum, sed tertias iam manus (ut minimum) censorias pertulit, & sic quoq[ue] doctorum sententia longè abest ut ex reis falsi autoribus liber ipse, imposturæq[ue] temerariæ atque animaduertendæ, publicè eximatur. Quotus enim quisq[ue] hodie flagitijs eius adnotandis abstinet (libri dico, nô autoris) ut quisq[ue] commentantiu[m] aliquid potuit com[m]unisci? Nec id mirum uideri debet: omnes enim iamdiu inquirimus ueritate[m], quam per exoletissima utcunq[ue] uestigia confusissimaq[ue] inuestigasse, palmarium semper existimatu[m] est. Hæc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-599.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 591 est. Hac uia maiores nostri lingua utranq[ue] bona ex parte restituêre nobis. Quidni igitur eorum uestigijs insistetes, longissimè etiam abstrusas repetamus reliquias ueritatis? In hac aute[m] indagine maximè nos torserunt fallacia quædam mendosaq[ue] uestigia, quæ primore aspectu certa, in tenebras tandem erraticas ferebant. Ibi deprehensa cura ac uigilantia sæpe hærere coacta est, coeptamq[ue] interdum inquisitionem abrumpere animi destinatione subita. Reuocabat enim me subinde reprehensabatq[ue] absoluendæ rei desperatio, uerebarq[ue] interdum si per consusa perplexaq[ue] uestigia rem indagare pergerem, cuius exitum certum inuenire non esset, ne in ambagiosum quoddam opus insinuarem incautus. Hic si quis à me quærere institerit, quî fieri tande[m] potuit ut idem autor Plinius in diuersis exeplaribus sui prorsus dissimilis factus sit: (hoc enim sæpe affirmauimus) huic ego primùm illud Homericum respondere non dubitem ex libro 1liados undeuicesimo, AMMA TI NEN ζιξαι μι; Θεος σκη Πάντα Τελοντα, Περισολος Θios Θυγάτηρ άτη, ο Πάντας άαται. Sed quid agam, dæmon proles Iouis, omnia uersans Euentu uario, nulli non officit Ate. Quid enim aliud causæ esse dicam, quàm quòd dea quæda[m] potentiaq[ue]; malefica per omnia humana acta bacchatur, <Ata.> Ata nomine, Stygij Iouis filiarum natu maxima, quæ homines infortunio quodam semper afficere gliscit, humanis ipsa rebus exitum nunc dirum, nunc noxium et incommodum inducens. Hanc ego Atam Latinè noxam appellare soleo: Hebræi Satanam appellauerunt. Deinde illud Vergilianum addam ex poëmate Georgico, - Sic omnia fatis In peius ruere, ac retro sublapsa referri: Non

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-600.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Non aliter quàm qui aduerso uix flumine lembum Remigijs subigit, si brachia forte remisit. & reliqua. Nam & Plinius ipse si nunc reuiuiscat, & ab eo quæratur cur multis in locis commodè intelligi nequeat: sic forsan respondeat ex eodem poëta, Ero S[un]t un cùllos c[uius] ui, AMàx hòbis n[on] n[on] n[on] ipso poëus c[om]p[ro]v[er]rús. Haud ego causa fui, Stygius sed Iuppiter, atq[ue] Eumenis in tenebris grassans, ac Parca maligna. id est, Nolite committere ut id mihi uitio uertatis, cuius ego insontem planè me ostendere possem, & cuius culpa debet in Iouem illum Stygium, ac Parcas ipsas reijci, Erinnynq[ue] illam, diram tenebrarum incolam: quæ maleuola numina, rebus humanis insensa, maleficam noxam interturbandis & corrumpendis operibus actisq[ue]; mortalium omni hora summittunt. Profectò admirari sæpe subit tam latè serpsisse errorum contagia, ut omnia exemplaria quibusdam in locis itidem deprauata fuerint. Sed sic natura c[om]paratum esse scimus, ut situ squaloreq[ue]; omnia obducantur, quæ diu condita in lucem non profruntur, ut terras incultas senticeta occupent, segetesq[ue]; neglectæ lolijs & carduis præsocentur. Hac ratione antiqua uolumina seculis imperitis uitiata sunt, exemplaribus alijs alijsq[ue]; transcribèdis. Sed iam à digressu in uiam redeundu[m]. Ex loco igitur Herodoti supradicto argumentum habemus ualidissimum, choenicem frumenti eam esse mensuram, quam unus homo <Choenix.> quotidie absumere possit. Est enim choenix (ut ait Suidas) cibarium diurnu[m], [n]o[n] [Ch]r[ist]us [Ch]r[ist]iv[us] [n]o[n] n[on] [Ch]r[ist]us [Ch]r[ist]iv[us] [n]o[n] [Ch]r[ist]us [Ch]r[ist]iv[us] [n]o[n] [Ch]r[ist]us [Ch]r[ist]iv[us] [n]o[n], Super choenicem ne sedeas. cuius est hæc sententia, <Super choenicè ne sedeas.> quum unius dici uictu paraueris, ne eo statim acquiescas: id quod facere solent, qui in diem uiuere dictitantur, in crastinum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-601.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. crastinum non prospicientes. Quod scitum etsi memorabile, tamen à sensu humano potius quàm diuinitus emana uit. Nam dominus noster sectatoribus suis contrarium do gma tradidit, sed & omnibus Christianis hoc quodam modo genus uitæ præscripsisse uidetur, quum in oratione inquit, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et sic quoque in diem orare nos docuit, ut docet Cyprianus in enarratione eius orationis. Quo sit ut tantu inter quosda[m] homines hiantes auaritia, & inter ueros Christianos con ueniat, quantum inter Aristippum & Diogenem. Hui (inquiet aliquis) huiusmodi ueritatis prisca reputatio, nuc inter prudentes risu excipi solet. Perinde quasi euangelica lege tacito consensu mortalitatis Christiani homines so luti esse possint, nec eo etiam hodie iure genus humanum teneatur, quod moribus in desuetudinem abiit. Homerus Odysseæ decimonono circa principium chœnica pro cibo uel pane potius accepit: apud quem Telemachus Vlyssis filius ad Eurycliam nutricem ita inquit, Ou ἀστρον αυτομα ὑσκην ἰμης κα Χοινινος ἀπινταί, κοι Τηλόθεν ὑπιληθέως. Nam quencunq[ue] mea dignabor chœnice, prorsus Haud cessare sinam, quanquam procul aduena fertur. Hunc hominem quanquam ex longinqua regione hospitem, domi tamen inertem sedere non patiar, & pan[n]e meu[m] co[m]pressis manibus esitare. Athenæus libro tertio autor est Clearchum quendam uerborum aucupem ex ijs quos ipse Onomatotheras uocat, quasi uerborum innouatores, no= minumque aucupio gaudentes, chœnicem hemerotrophi= dem appellare solitum, quod uocabulum diurnum al= mentum significat. Proinde si chœnicem pro duobus sex= tarijs intelligamus, ut certè intelligere debemus, is erit P modus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-602.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET modus diurni cibarij, ut miles quisq[ue] Darianus octonis diebus frumenti modium unum accipere debuerit, id est sesquimense medimnum. Hæc mensura (ut arbitror) Go= <Gomor.> mor ab Hebræis dicitur. Statuta enim à domino hæc men= sura erat colligendæ uiritim mānæ in singulos dies, ut scri ptum est Exodi x v 1.cap. Rabanus tamen tres choenicas cepisse dicit. Sed ijs quæ diximus de choenice, consentaneu[m] esse uidetur id quod à Marco Catone dicitur, quod in uul gatis exemplaribus mutilatum est, Familiæ, inquit, ciba= ria: qui opus facient, per hyemè tritici modios quaternos, per æstatem modios quaternos semis: uillico, uillicæ, epi= statæ, opilioni modios ternos: compeditis per hyemem pæ nis pondo quaterna: ubi uineam fodere coeperint, panis pondo quina, usque adeo dum ficos esse coeperint: deinde ad panes quaternos redito. Hactenus ille. Hoc autem intel ligere debemus, minore modo contentos esse posse, qui pul mentaria cum cibarijs habeant: uel qui opus non faciant, ut uillicus epistates, qui operis magis præfecti quàm <Epistates.> operarij sunt. Epistates enim curatorem operis signifi= cat. docet hoc Columella libro duodecimo de officio uilli= cationis loqués. Cæterùm quòd illa uerba Catonis supra= dicta de menstruis cibarijs intelligentur, conijcere possi= mus ex usu antiquorum, quibus mos fuit (ut autor est Do= natus in Phormionem Terentianum) quaternos frumenti modios quolibet mense singulis seruis admetiri, idq[ue] de= <Demensum.> mensum appellatum esse, uel à mense, uel à metiendo: ex quo more (inquit ille) Terétianum illud emanauit, Quod ille unciatim uix de demenso suo suum defraudans ge= nium comparsit miser, id illa uniuersum abripiet, haud existimans quanto labore sit partum. Frugi enim manci= pia minori mensura sese tolerantia, peculium inde auge= bant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-603.png

Transcription: ATR-1

PARTIB EIVS LIB. V. bant. Id demensum Lucæ duodecimo Sitometrium dici= tur, quod incommodè tritici mensura uersum est ab in= terprete. Hæc ego quum scriberem, pistorem accersiri iussi, ideo mihi notum, quòd pane ab eo utebar, & ipse emercandi frumenti causa interdum ad me uentitabat. Cum hæc igitur ab eo sciscitarer, uix tandem extudi ut fateretur: uerebatur enim, ut sensi, ne quid in panificum nationem imprudens effaretur. Sed quum fidem fecissem nihil me huiuscemodi cogitare quod ille suspicari posset, eò ægrè hominem perduxi, ut diceret ex sextarijs singulis nostris, id est binis medimnis tritici probi, panes primariæ notæ sedecies duodenos minimum factitari. Primario autem pani iam cocto & tepido duodenas uncias lege municipali taxatas esse, id est libræ nostræ dodrantem. Petenti autem quantum in surfures abiret, respon= dit hemimedimnum, id est quadrantem sextarij nostri. Porrò secundarios panes pondo quaternum librarum fieri solere, quantum quini panes primarij penderent, quanquam singuli secundarij pro quaternis tantum primæ notæ cederent uenirent que. Id ideo institutum, quoniam nihil surfurum in eo pane esset, qui è massa conficeretur cribro suereta pollinario, ideoque huius candorem in secundario pane compensari pondere. Cum pondera tunc & panes expediri iussissem, ad libram parem propemodum responderunt. Tametsi uncia sæpe decedit in singulas libras, indulgentia eorum qui legis custodes constituuntur. Est autem primarij nostri panis ea omnino magnitudo, ut qui plurimum panis esitet, non ultra binos etiam recentes in singulos dies absumat, id est singulos in singula conuiuia, etiam destrictis (ut fit) summis crustis. qui autem mediocris in panis esu sit, etiam P 2 dodrante

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-604.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dodrante Romano in singulos conuictus satietur. Hac ra tione fit ut è singulis modijs senideni panes redigantur, qui octonis diebus uiritim sufficiunt, & quarta pars su= persit in fursures secreta. Celsus libro quarto de ijs loqués qui fluore alui laborat, Alia uia est ubi uelis supprimere, cænare, deinde uomere, postero die in lecto conquiesce= re, uespere ungi, deinde panis circa selibram ex uino a= mineo mero sumere, tum assum aliquid, maximeq[ue] auem: postea uinum idem bibere, idq[ue] usq[ue] diem quintum facere. Selibram panis tantum esse dico, quantus est dimidiatus noster primarius. Hac igitur ratione comperimus quaternorum modiùm excretam farinam affatim in mensem sup= petere, ita ut fursures supersint quartam partè implentes. Verùm hoc de ijs intelligendum, qui liberaliora uitæ instituta sequuntur. Est enim alia ratio sellulariorum artificu[m], eorum que qui artes operosas factitant, quiq[ue] ijs opificijs uitam tolerant, quæ multa corporis fatigatione constant. Hos enim uberioribus cibarijs uti ac crassioribus necesse est: præsertim quum cibarij magna parte pulmentarij ui= ce utantur, ac ter ferè aut quater in dies epulentur. his ter nos dodrantes partim secundarij panis, partim postre= mæ notæ statuo. adde etiam besterni panis, id est qui iam consederit, aut etiam ante triduum cocti. Sed & inter eos artificiorum uarietas, & corporum fatigatio refert: plu= sculo enim pane gerulis opus est, & malleo tundentibus, & heleyarijs, & id genus operis, quàm sarcinatori aut su tori, & alijs qui sedentario tantum opificio incumbunt. Artificijs igitur remissioribus, qualia sunt eorum quos Chirobij. Græci appellant, quasi manu uictum quæritan= tes, quos quidam uentrimanos dixerunt, quaterna (ut summum) pondo sufficient panis secundarij, id est qua= terni

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-605.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 397 < Panis tria genera.> terni dodrantes nostri. Verùm pistores panificium in tria genera ferè diuidunt: in primarium panem, qui candidus dicitur: in secundæ notæ panem, qui ciuilis dicitur. hunc Celsus libro secundo Autopyrum uerbo Græco appellat, cui nihil pollinis tenuissimo incerniculo ademptum est, & in secundo genere firmitudinis alimentariæ ponitur. Nam & Apuleius sordidum panem & cibarium pro eodem po suit libro sexto de descensu Psyches ad inferos loquens. Tertium genus cibarium appellat Celsus, quasi plebeium, quem infirmissimum esse tradit in alimenti ratione. Hunc nostri postremæ notæ assignant. Sic igitur statuo, quem= admodum lautiore uictu utētes, binis libris Romanis candidioris panis satiantur, quòd nec corporis labore exerceantur, & pane accessionis uice utantur: sic artificibus remissioris operæ quaterna pondo suffectura dico panis secundarij. Intensioris autem operæ mercenarijs, quales sunt baiuli, phalangarij, & malleatores, & alij improbo labore lassescentes, quos Cicero quodam in loco fecè urbium appellat ex Xenophonte in Oeconomico, qui eos taxauxius uocat, & ex Aristotele: ijs ut paulo plus quaterna pondo Romana tribuerim, sic crassioris panis, præsertim (ut diximus) quòd pane iurulento pro pulmentario bona ex parte uescantur. Hoc conuenit cum dicto Catoniano, qui compeditis per hyemem panis pondo quaterna taxauit: ubi uineam fodere coeperint, panis pòdo quina, usque adeo dum ficos esse coeperint: deinde ad panes quaternos redit. Pulmentarium enim tenue, id est ficos, unius libræ loco cedere uoluit. Nullus est enim in urbibus etiam infimæ sortis mercenarius, qui non pulmentarium aliquod cum pane adhibeat in uictum. Panis noster cibarius quaternum fit libraru[m] huius dodrantè, id est quaterna P 3 pondo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-606.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET pondo Romana, cuiuis sufficere existimo, quòd dodrans quaternos panes librales, id est Catonianos æquat. Nunc si ulterius ratiocinari placeat, comperi percôtando ab illo pistore, ex medimno tritici probi octies duodenos (ut mi= nimum) dodrantales panes confici, ita ut quadrans surfu= rum reliquus sit. Siquidem constat ex senis modijs tritici probi, id est ex medimno, octonos cumulatos, & inter= dum octonos & quadrantem farinæ redire. Si igitur sur= furibus cum polline confusis panes dodrantales fiant, ex medimno denos duodenarios panum & octonos habebimus: ut facilè est colligere si quis in singulos modios, se= nosdenos panes numeret. Fiunt enim pro octo modijs farinæ, octies senideni, id est centum & duodetriginta, id est decies duodecim & octo præterea. Nunc si in dies singulos, ternos panes dodratales numeremus, hebdomada quæ libet paulo minus unum modiu[m] absumet. ita duodetriginta dies, quaternos modios absument, hoc est panes octoginta quatuor: quibus si duas addas hebdomadas, hoc est quatuordecim dies, qui duos & quadraginta panes poscunt, fiunt centum & uigintisex. Restant duo panes ex medimno, ex quo fit ut quaterni modij in undetriginta dies sufficiant. Et hactenus ita loquor, quasi quarta pars tantum in fursures abeat, & octo tantum duodenarij candidi panis ex medimno redeant. Hoc enim à panifice comperi. Nunc si addas id quod ille reticuit, abunde quaterni modij in menses tricenarios sufficient, id quod Cato statuit. Compertum enim habeo ex ijs qui ex iurisdictione hoc inquirere potuerunt, & ex Commentarijs Decurionum, posse ex medimno non modò octies duodenos, sed etiam eo amplius senos octonos'ue redire, quod ille panifex fateri magis grauabatur, quàm inficiari pergebat. Hæc si quis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-607.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 599 quis exactè æstimare uelit, omnino co[n]ueniunt cum Cato= niano dicto, qui uillaticis operis per hyemem quaternos modios statuit, & quaternos semis per æstatem, & com= peditis, id est ergastularijs seruis, qui uincti fodiebant, a= liud'ue opus faciebant, per hyemem panis p[ro]do quatuor. Et ubi iam intenditur labor, hoc est fossuræ tempore, pa= nis pondo quina, usq[ue] dum ficos cderent, quo tempore ad quaterna pondo eos redigit. Terna pondo nostra, quater na Romana uale[n]t, ut sæpe diximus: quaterna nostra, qui= na Romana & quadrantem, qui modus ijs statuitur qui pulmentario non uescerentur, sed panem tantum esitarent. Ex hoc planum fit quem modulum Herodotus & antiqui < Reciproca probatio ponderu[m] & mensuraru[m].> per chænicem intellexerunt, cui sesquipinta nostra haud dubiè respondet. Hæc ideo longius repetenda duxi, quòd mensurarum ponderumq[ue] modus mutua probatione de= preheditur. Age uideamus porrò. Ex ijs quæ diximus, ap= paruit, ex singulis modijs sedecim pondo Romana candi= di panis & semissem fieri, & largè quartam partem in fursures abire. nam multo plus in actis municipalibus in= ueni. Diximus etiam suprà, modium tritici probi uiginti= quatuor libras, & eo aliquid amplius pendere. Quare ne= cesse est, ut quadrans fursuris paulo minus semissem polli= nis pendeat, id est ut tres modij quadrantes farinario cri= bro succreti, sedecim libras: reliquus autem quadrans, id est fursureus, circiter septem libras pendeat. Non idem autem esse pondus panificio & tritico, ex eo con= ijcio, quòd aliquid humoris in pane residet. Id incertum esse & uarium ex Plinio uidetur libro decimooctauo, qui Balearici tritici modios tricena pondo panis reddere tra= dit: sed circa Clusium & Senas fieri lege certa naturæ, ut tertia portio pani ad pondus grani accrescat. Cato= nis P 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-608.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nis autem uerba significare uidentur ex singulis modijs tricena pondo panis redire. quaternos enim sextarios tri cenis diebus assignat, & paulò pòst quaterna pondo pa= nis in dies statuit: qua ratione fit ut quaterni modij cen= tum & uiginti pondo panis reddant. Ex hoc tamen con= stituere nihil possumus, nisi id quod suprà dictum est. Ve= rum illud attexendum ex eodem Plinio libro supradicto duodeuicesimo, quod ad rem mihi magnopere pertinere uisum est. Similago, inquit, ex tritico fit laudatissima. ex < Pollis. Flos.> Africo iustum est è modijs redire semodios, & pollinis sextarios quinque. Ita enim appellant in tritico, quod flo= rem in siligine. Præterea secundarij sextarios quatuor, fur furúq[ue] tantundè. Panes uerò è modio simulaginis CXXII. è floris modio CXXVI. Pretium huic annona media in modios farinæ X L. asses, similagini castratæ octonis assi= bus amplius, siligini castratæ duplum. Paulo autem supe= rius Plinius dixerat, E' siligine lautissimus panis, pistrina rumq[ue] opera laudatissima. Ex Plinij igitur uerbis hoc col ligo, Africum triticum præstantissimum fuisse: ex cuius < Similago simi laue.> farina primùm similago, quæ & simila dicitur, cribro te= nuissimo à polline cernebatur, ita ut ex polline restante se cundariam ueluti similam elicerent, & crassiorem rursus pollinem à surfuribus laxiore incerniculo succernerent. Simulagini autem pretium asses quadragenos in modios fuisse mediocri annona: qua ratione duo medimni Roma ni, qui sextarium Parisinum faciunt, duodequinqua= ginta denarijs ualuerunt, hoc est duodecies quaternis. Quatuor enim denarij, X L. assibus ualuerunt. At ca= stratæ similagini co amplius octoni asses in modios acce= dunt, & siligini castratæ (quæ fruges erat Italica, hoc est triticum delicatissimum, & candidissimum) eius sum= mæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-609.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. mae duplum, hoc est, asses senideni, in modios singulos. Quod ita intelligo, ut modij floris tenuissimi huiusmodi siliginis senis & quinquagenis assibus uenierint. Quare subducta ratione constat duodecim eius modios, id est, se= xtarium nostru[m], sexcenis suptuagenisbinis assibus medio= cri annona fuisse, id est, sexagenis septenis denarijs, quæ minimo minus à nobis undenis Francicis & dodrantibus, id est, quinisdenis solidis æstimantur. < Locus Plin. explicatus.> Porrò duodecim modij simulaginis ratione à Plinio posita ex quatuor & ui= ginti tritici modijs fiebant, quos sæpe iam diximus duos nostros sextarios æquasse, nisi quatenus rasa mensura à fa stigiata distat: quippe cum dicat Plinius ex modijs semo= dios redire, & pollinem primarium & secudarium resta= re: ex siligine autem Campana (ut ipse inquit) quaternos sextarios redire iustum erat, hoc est modij quadrantem: quo fiebat ut duodeni modij castraturæ ex duodequinqua ginta siliginis modijs incernerentur. Et ita ratione[m] tene= mus, & intelligentiam Pliniani dicti, quod haud scio an hactenus non intellectu[m] transmissum sit à legentibus. Sed quod apud Plin. ibidem legitur, Iustum est è grano Capanæ quam uocant castratam, è medio redire sextarios qua= tuor siliginis: fortasse similaginis legi debet. & itide[m] post duos uersus, Duplum etiam precium siliginis castratæ, ita intelligi potest, ut in modios sex & nonaginta assibus co= stiterit, id est, altero tanto amplius quàm simula, propter rationem suprà dictam. Quòd si rectè apud Plinium in lo co superius citato siliginis legitur, siligine[m] intelligimus si= gnificare no[n] modò granu[m] delicatissimi et primarij tritici, sed etia[m] medullam siliginci grani. Id quod fortasse Celsus his uerbis significat lib. 11. ca. XVII. Ex tritico firmissima siligo, deinde simila, deinde cui nihil ademptum est, quod P 5 autopy

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-610.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET autopyrum Græci uocant. Infirmior est ex polline, infirmissimus cibarius panis. Sic enim locus ille legitur in libris emè datis, licet in uulgatis mutilatus sit. Iuuenalis Sat. v. Sed tener & niucus, molliq[ue] siligine factus, Seruatur domino. Huiusmodi delicias frumenti hodie non habemus, ex qui= bus Romani antiqui opera pistoria faciebant, quæ aliqui dulciaria, Suetonius mellita appellauit, cu[m] inquit de luxu Neroniano loquens, Indicebat & familiaribus cænas, quoru[m] uni mellita quadragies sestertiu[m] co[n]stiterunt. Quod ut credamus, efficit Lampridius, qui de Heliogabalo lo= quens, Habuit, inquit, dulciarios tales & lactarios, ut quæcunq[ue] coqui de diuersis edulibus exhibuissent, uel stru ctores, uel pomarij illi, modò de dulciarijs, modò de lacta= rijs exhiberet. Celsus de his loquens, Scire, inquit, oportet mel & caseum inter ualetissima esse, quo minus mirum est opus pistorium ualentissimu[m] esse, quod ex frumeto, adipe, melle, caseo constat. Ego cum Romæ essem annos abhinc dece[m], panem quotidie esitabam quo Pontifex Iulius uesce batur. Erant panes paruuli, quos quis facilè inuolare ma= nu posset, si bene memini, sed candidissimi & suauissimi, quales (ut arbitror) Plinius cxx. ex modijs singulis simi læ factitari solitos scribit. Erat tum annona percara Ro= mæ, & per Italiam. Sed cum interrogare quanti ueniret id triticu[m] ex quo tam lautus panis fieret, tanti esse eum pa nem dicebant, ut cum ratione extemporali supputatione & in digitos deducta inirem, eius farinæ sextarius noster amplius ducatis duodecim Romæ esse uideretur: quod an uerum esset non comperi, nec inquisiui. Neq[ue] etiam tum meo uictu Romæ stabam, ut id inquirere succurreret. Simi lago à Græcis dicitur, siligo , pollin au= tem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-611.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 603 tem rupus. < Panes Græcanici.> Primo loco apudeos ponitur semidalites panis, qui fit ex similagine. Secundo chondrites, qui ex alica. Tertio alcurites, & deinde syncomistus, qui triticea farina fit non succreta. Secundu[m] hoc aleurites idem esse uideatur cum autopyro. Sed illud animaduertendum in uerbis Catonis, quòd uillaticis seruis solutis qui opus faciunt, quaternos modios in menses statuit, uinctis autem seruis in dies singulos quaterna pondo: quod ut in eandem quantitatem redit, sic conditione[m] uariam solutorum mancipiorum & ergastulariorum facit. Illi enim peculium parsimonia augere poterant, ut ex Terentio & Donato diximus: hi in poenam dati, expeculiati quoq[ue] erant. Vt aute[m] hanc rationem colligamus, in medimno seni sunt modij, et in modio octonæ choenices, & choenix cibarium diurnu[m]: ita medimno duodequinquaginta homines quotidie satiantur, & Parisino sextario sex & nonaginta: sic fit ut modius Parisinus mille centum & quinquaginta duobus sufficiat. < Canon frumentarius.> Porrò Spartianus autor est, Seuerum Pertinacem Imperatore Romanum oriente reliquisse canonem frumentarium in septennium suffecturu[m]: ita ut septuagena quina millia modium quotidie absumi possent, id est, sena millia duceni quinquageni sextarij nostri. quo fit ut ratione prædicta sex cena millia plebeioru[m] tesseras frumentarias acciperent in diem choenicarias. Hunc enim numerum efficit modiorum iam dictorum numerus octonario multiplicatus, uel numerus sextarioru[m] nonagies sexies ductus. Hactenus de medimno, modio & choenice, & ijs mensuris quarum mentio superius facta est: transeundum ad reliquas. Quadrantal Latinè dicitur schema mathematicum, quod < Quadrantal.> Græcè Cubus dicitur, ut autor est Gellius. Propter quod docti ferè quadrantal amphoram esse opinantur, propter formam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-612.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET formam tesserariam quam habet, & alioquin autoritate Festi subnixi: id tamen non habeo quo modo constituam. Iam primum Cato de uino Græco loquens, Musti. q. x x. in ahenum, aut plumbeum infundito: ignem subdito. ubi ebulliet uinum, ignem subducito. ubi iam uinu[m] refrixerit, in dolium quadragenarium infundito: seorsum autem in uas aquæ dulcis quadrat al unum infundito, salis modium unum, sinito muriâ fieri. ubi muria facta crit, eode[m] in dolio infundito, post dies x x x. dolium oblinito, ad uer in amphoras diffundito. q. x x. dubiu[m] est utrum quadrantalia an quartarios intelligere debeamus, ut paulò post, Aquæ marinæ quartarium unum ex alto sumito, quò aqua dulcis no[n] accedat, sesquilibram salis frangito. In antiquo tamen libro non quartarium, sed. q. legitur. Alibi, Postea sumito bituminis tertiarium, & sulphuris quartarium, conterito in mortario per se utrunq[ue]. Idem alibi, Vbi hau seris de mari, in dolium fundito, nolito implere, quadrantalibus quinq[ue]; minus sit quàm plenum. Idem, Vinum familiæ quo utantur, musti quartarios x. in dolium indito, aceti acris. q. 1 1. còdem infundito, sapæ quadrantalia duo, aquæ dulcis. q. 1. hæc rude miscto ter in die, dies quinq[ue]; continuos. Hoc in loco quadrantalia pro amphoris quis intelliget, cum de uino odorato loquens, quod non familiæ, sed domino concinnabatur, Post dies, inquit, x L. diffundito in amphoras, & addito in singulas amphoras sæpæ sextarium unum. Rursus de uino Coo loquens, In dolium, inquit, quinquagenarium infundito aquæ marinæ quadrantalia decem, tum acina de uuis miscellis decarpi to de scapo in idem dolium, usquedum impleueris: manu comprimito acina, ut combibant aquam marinam: ubi compleueris dolium, operculo operito. Hoc loco quadrant tal amph

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-613.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 605 tal amphoram significare uidetur, si quinquagenarium dolium à quinquaginta amphoris intelligamus. Iucundus < Iucundus Veronensis.> Veronesis professione architectus, sed antiquariorum di= ligetissimus, nuper Catonem imprimendu[m] curauit, in quo cum multa uerba emendauit restituitq[ue]; tum cap. LVII. locum mutilatum ita restituit, Summa uini in singulos ho mines intra annum quadratalia octo. Quæ uerba si rectè emendateq[ue] restituta sunt, fateri nos cogunt quadrantal & amphoram idem olim fuisse. Cum enim octo mensibus Cato uinum familiæ bibendum statuat, id est, à quarto ad duodecimum in eo numero comprehensum, quarto mense ternos congios taxat, & sequentibus usq[ue]; ad nonum qui= nos: nono, decimo, undecimo, & duodecimo, singulis am= phoram indulget, & eo amplius Saturnalium & Compi talium nomine singulos uel binos congios in capita: fit summa sex & quinquaginta, uel septem & quinquaginta c[on]giorum, qui septem amphoras efficiunt. Quare octa= uam amphoram intelligimus benigno additamento à Ca= tone statutam. Rursus Plinius libro decimoquarto, Publius < Locus Plinij.> Licinius Crassus, & Lucius Cæsar Censores anno Vrbis conditæ D C L X X V. edixerunt nequis uinum Græcum Amineumq[ue]; octonis æris singula quadrantalia uenderet. hæc enim edicti uerba sunt, T ata uino Græco gratia erat, ut singulæ potiones in uno conuictu darentur. Sic apud Plinium omnium exemplarium fide legitur: quæ uerba si non mendosa sunt, hoc significant, singula quadrantalia uini Græci, quod in tanta autoritate erat, ut semel in con= uictu uno misceretur, octonis assibus, id est, paulò plus ternis sestertijs nummis uenisse taxatione edictali. At Co lumella libro quarto ita inquit, Vt que trecentis nummis quadragenæ urnæ ueneant, quod minimum precium est annonæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-614.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET annonæ, consumant tamen septem culei sestertium duo milia, & centum nummos. Quadragenas urnas, uiginti amphoras ualere notum est, præsertim Columellæ æstimatione. Quare Columella maximam uini uilitatem non infra quinosdenos nummos in amphoras descendere affirmauit. Quod dictum omnino Pliniano loco refragatur. Nam & ipse Plinius alibi de Opimiano loquens, centum nummos statuit Opimiano uino, non inueterato, sed recenti, aut etiam musteo. Hic ne octonis millibus æris legendum esse contendamus, facit magnitudo precij, quod octoginta aureis æstimamus, id est, tribus millibus & ducentis sestertijs. Nam & Plinius ipse eodem libro ita inquit de precio uini loquens, Rara quippe adhuc fuere, nec nisi importatis singulis testis millia nummum. Nulla aute[m] testa minor esse potest amphora. Quadrantal, inquit Festus, uocabat antiqui amphoram, quod uas pedes quadrati octo et quadraginta sextarios capit. Plautus, Anus hæc sitit. quantillum sitit? modica est, capit quadrantal. Quid si dicamus quadrantal uas ita dictu à Latinis priscis, ut Cybium à Græcis? idq; ex eode[m] Festo alibi his uerbis, Cybiu[m] dictum est, quia eius medium æquè patet in omnes partes, quod genus à geometris Cybos dicitur. Vnde etiam tessellæ quadratæ Cybi dicuntur. Nihil aliud de quadrantali constituere possumus, quod ad mensuræ quidem modu[m] pertinet (de forma enim costat) nec de loco quidem Plinij supradicto. Hic enim est unus eorum quos comploratos esse puto. Quod sequitur statim apud Plinium in eodem capite, in omnibus exemplaribus corruptum est. Quibus uinis autoritas fuerit sua in mensa, M. Varro his uerbis tradit, L. Lucullus puer apud patrem nunquam læutum conuiuium uidit, in quo plus semel Græcum uinum dare= tur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-615.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 607 tur. Ipse quum redijt ex Asia, millia cadorum congiorum diuisit amplius centum. C. Censius, quem Prætorem uidi= mus, Chium uinum in domum suam illatum dicebat tum primum, quum sibi cardiaco medicus dedisset. Hortensius super decem cados hæredi reliquit. In uetusto exemplari < Locus Plinij emendatus.> no[n] cados, sed cadum legitur: quare no[n] decem cados (quod ridiculum est) sed decem millia cadum lego: cuius emenda= tionis subscriptore[m] habeo Nonium, qui locu[m] huc ita citat in mentione cadi ex V arrone de uita patrum, Hortensius supra decem millia cadum hæredi reliquit. In superiore autem loco non millia cadorum congiorum, sed nullia ca= dum congiarium, ex uetustorum obseruatione lego. Sunt < Congiarius cadus.> autem congiarij cadi, qui congium tantum capiunt, id est, senos sextarios Italicos. Centum millia huiusmodi cado= rum, amphoras ualebant duodecim millia & quingentas, & modios Parisinos mille quingentos & circiter sexa= ginta. Hortensij autem decem millia cadoru[m] æstimare non possum propter uarietatem opinionum de cado: sed tam[m]e < Culeus.> non potest maior esse summa Hortensij quàm Luculli. Cu leus mensura est uicenas amphoras continens, uel urnas quadragenas, qua nulla maior mensura liquoris, ut aiunt illa carmina. Plinius libro decimoquarto de uinea Palemo nis grammatici loquens, Digna opera quæ in cecubis se= tinisq[ue] proficeret, quando & postea sæpenumero septe= nos culeos singula iugera, hoc est, amphoras cetenas qua= dragenas musti dedere. Ac nequis uictam in hoc antiqui= tatè arbitraretur, idem Cato denos culeos redire ex iuge= ribus scripsit. Hæc sunt (ut arbitror) mensurarum uocabu la Græcis Latinisq[ue]; autoribus celebrata, quæ interdum ipsa ad speciem & formam quædam uasis magis quàm ad modum quendam certumq[ue] referuntur. Nam quum Cato in instru

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-616.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Quinquagenaria amphora. in instrumento uillici amphoram quinquagenariam enu= merauit: eam intelligi uoluit, quæ duobus sextarijs maior sit iusta mēsura. Vt n[ost]uc quadragenarios modios dicimus, qui modulis quatuor legitimam mensuram excedunt: sic urnam quinquagenariâ dixit Cato, quæ amplius duabus urnis legitimis capiat. Pro huiusmodi amphora Columella de uino dulci loqu[us]es, Quu[m] deserbuerit, inquit, in sextarios quinquaginta irim bene pinsitâ, nec plus unciæ pondere addito. quinquaginta sextarios pro amphora quinquagenaria dixit. Et rursus, Ex hac compositione quantum in sextarios musti quadragenos octonos adijciendu[m] sit, incertum est, quoniam pro natura uini æstimare oportet quid satis sit. Ego tamen si humida fuerit uindemia, triètem: si sicca, quadrantem medicaminis miscere solitus sum, ita ut quatuor urnarum esset musti modus, urna aute[m] quatuor & uiginti sextariorum. Pro amphora octo & quadraginta sextarios dixit. At quum alibi ita inquit, Omne uinum quum condieris, nolito statim diffundere, sed sinito in dolijs liquescere: postea quum de dolijs, aut de scrijs diffundere uoles, uere florente rosa defecatu[m] quam= liquidissimum in uasa bene picata & pura trâsserto. si in uetustatem seruare uoles, in cado duarum urnarum quàm optimi uini sextariu[m] aut fecis generosæ recentis sextarios tres addito. Hoc in loco amphoram dicere poterat, nisi ad formam uasis respexisset. Sic Plinius cados congiarios dixit, ac si congios in cadum formatos diceret. Amphoræ Cadus. formam tesserariam esse docuimus. Cadi formam turbinatam, id est, coni & strobyli, hoc est, nucis pineæ similem fuisse, ex Plinio intelligimus, qui libro decimoseptimo de aloë loquens, turbines cadorum dixit. Vtebantur autem antiqui etia[m] ad salsam[m]eta códenda. Id e[st] Plin. lib. xxxii. Quin

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-617.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. Quin & testis cadi salsamentarij tuis cum axungia ue= tere ad parotidas utuntur. Amphoram in ceruicem graci= lescere solitam, ex Catone intelligimus, cum inquit, Am= phoram defracto collo puram impleto aquæ puræ. Colu= mella, Dolia quoq[ue] & seriæ cæteraq[ue]; uasa ante quadrage simum uindemiæ diè picanda sunt, atq[ue] aliter ea quæ de= mersa sunt humi, aliter quæ stant supra terrâ. Idem, Tum in serias singulas, quæ sint amphorarum septenûm, addi= to medicaminis pondo unciam, scrupula octo gypsi. Seria < Seria.> formam certam uasis denotat, non certam mensuram. Plin. libro XIII. Magna & collecto iam uino differentia in cella. circa Alpes ligneis uasis condunt, infodiuntq[ue]; terræ tota, aut ad portionem situs, aut cælum præbent: alij im= positis tectis arcent. Dolium autem quadragenarium & < Dolium quadragenarium.> quinquagenarium Cato quum dicit, dubitari potest an quadraginta quinquaginta ue co[n]giorum aut quadrantaliu[m] dixerit, an totidem amphorarum, ut quum de Græco uino loquens ita inquit, Musti. q. x x. in ahenum aut plumbeu[m] infundito, ignem subdito: ubi ebullibit uinu[m], ignem subdu cito: ubi iam uinum refrixerit, in dolium quadragenariu[m] infundito. Et paulò post, Post dies x x x. dolium oblinito, ad uer in amphoras diffundito. Et rursus alibi, In dolium quadragenariu[m] infundito aquæ marinæ qudratalia decem: tum acina de uus miscellis decarpito de scapo in idem do= lium usquedu[m] impleueris. manu co[n]prinito acina, ut combi bant aquam marinam. ubi co[n]pleueris doliu[m], operculo ope= rito, relinquito quà interspiret. ut triduu[m] præterierit, exi= mito de dolio, & in torculario calcato, & id uinum con= dito in dolia lauta & pura & sicca. Hoc in loco quinquæ genarium ab amphoris dictum accipio, quum ex eo dolia pura impleantur. Octonæ amphoræ modium nostrum fa= Q ciunt, id

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-618.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET < Mensuræ Parisinæ.> ciunt, id est Parisinum, cuius iusta mensura sex & triginta cogios nostros capit, quas uulgus sextarios nulla ratione uocat. Sic singulæ amphoræ decem & octo quartarios no stros capiunt, hoc est sextarios Romanos duodequinqua= ginta. Quaternæ amphoræ semodios nostros faciunt. Ca= dus uero noster, quæ lingua uernacula uestigia Latinitatis retines Caccum uocat, & trientem modij facit, amphoras duas & bessem capit, hoc est duodenos cogios Parisinos. <Fidelia.> Nec tamen inuideas quòd multa fidelia putet In locuplete penu. Plautus in Aulul. Sed si reperero ô fides, mulsi congialem plenam faciam tibi fideliam. Eodem modo dixit congialem fideliam, quo Plinius cadum congiarium. Fideliam lingua nostra filietam corrupto uocabulo dicit. Orca. Orca uas erat Hispanicum, ut ex Varrone conijcio libro primo de Re rustica, Sæpe ubi conditum nouum mustum, orca ut in Hispania seruore musti ruptæ: necnon & dolia, ut in Ita= lia. Plin. libro x v. de ficis: At ubi copia abundat, implentur orca: in Asia cadi panisq[ue] simul & obsonij uicem siccatæ implent. Festus orca formam dat his uerbis; Orcæ genus marinæ belluæ maximum, ad cuius similitudinem uasa ficaria orca dicuntur. Sunt enim teretes, atq[ue] uniformi specie: cui congruit dictum Persij, - Angustæ collo non fallier orca. Licet Hermolaus lib. x x x v. amphoræ specie orcam fuisse autore Probo citato dicat. Vas fuit uinariu[m], oleariu[m]q[ue], & salsamentarium, atque salgamarium, cuius ratio non mensura, sed sua forma costat. Orcis adhuc bodie salsamentarij negociatores utuntur. Dolia certam mensura no[n] habe bant, sed quædam olim fieri capacissima ex Collumella in= telligimus, <Dolium.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-619.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. telligimus, qui de picandis dolijs loquens, ita inquit, Sunt autem sesquiculareibus dolijs picis duræ pondo uicena= quina satis. Sesquiculare dolium Columella triginta am= phorarum dolium appellat, quam iustam mensuram & usitatam fuisse ex eius uerbis conijcere aliquis possit. Do= lia (inquit Nonius) uasa sunt grandia, quibus uinum re= conditur. Vitruuius lib. v 1. significare uidetur legitimam dolij olearij magnitudinem culearem fuisse, his uerbis, Cellarum autem magnitudines ad fructuum rationes & numerum dolioru[m] sunt faciendæ, quæ quum sint culearia, per medium occupare debent pedes quaternos. Plaut. in Pseud. Anum illam doliarem, claudam, crassam Chrysid[em]e. Ventricosa autem fuisse dolia, ex supradicto loco Vitru= uij, & ex Colume.lib.xiii.admonemur. Sic enim inquit de uasis salgamaris loquens, Hæc uasa dedita opera fieri oportet patente ore, & usq[ue] ad imum æqualia, nec in mo= dum dolioru[m] formatu, ut exemptis ad usum salgamus, quic= quid superest, æquali pondere usque ad fundum deprima= tur, quum ea res innoxia penora conseruet, ubi non inna= tent, sed semper sint iure submersa: quod in utero dolij uix fieri posset propter inæqualitate[m] figuræ. Rursus Plin. dolij magnitudinem aliam ponit libro nono de Polypo lo quens, qui in Betica captus est. Ostedere (inquit) Lucullo caput eius dolij magnitudine, amphoraru[m] quindecim ca= pax. Sed aliam intelligimus fuisse capacitate[m] dolij, alia[m] ca= pitis polypi, licet eadem moles utriusq[ue] fuerit. Vina aute[m] in dolijs inueterascere no[n] sinebant antiqui, sed in ampho= ras & cados diffundebant. Inde illud sat yrici poëtæ, Ipse capillato diffusum Consule potat. Et Horatij in Epistolis, Vina bibes iterum Tauro diffusa. id est, Q 2 Tauro

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-620.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Tauro iteru[m] Consule inueterari coepta. Plinius lib. XIII. Apothecas fuisse, et diffundi solita uina anno D. XXXIII. urbis apparet indubitato Opimiani uini argumento, iam intelligente suum bonum Italia. Qui hunc morem ignorat, intelligere hic nequit Senecæ dictum in quinto epist. ad Lucil. Ariston diebat malle se adolescentem tristem, quàm hilarem, & amabilem turbæ. uinum enim bonum fieri, quod recens durum & asperum uisum est: non pati ætatem, quod in dolio placuit, id est quod musteu adhuc, <Culeus.> & à lacu recens, maturum iam potui uisum est. Culeus mo dios nostros duos & semis capiebat, id est sexaginta Romanos. Magnum autem uas fuisse ex eo apparet, quòd in culeo scorteo damnati lege Pompeia cum cane & gallo & uipera insuebantur, ut apud Tranquillum & Modestinum iuris consultum legimus. Cæterum Cato cum dixit, Vinum in dolijs hoc modo uenire oportet, Vini in culeos singulos quadragenæ & singulæ urnæ dabuntur: non ad iustam mensuram respexit, sed ad morem negociatorum, qui accessionis nomine in singulos culeos singulas urnas stipulabantur. Culeos nunc sesquimodiales habemus, id est duodenum amphorarum: cuius uocabulum uulgare, ad Latinum alludit, quo genere Ligeris fluuij accolæ utuntur. Est & aliud genus culei maioris captus, quos Tonellos appellant. Columella libro decimotertio, Odores autem uino ferè apti sunt qui cum defruto coquuntur, iris, foenum Græcum, schoenum: harum rerum singulæ libræ in defrutariu[m], quod ceperit musti amphoras nonaginta, quu[m] iam deserbuerit, & expurgatum erit, tum adijci debent. Et rursus idem, Cum amphoras musti nonaginta in defrutario decoxeris, ita ut iam exiguum supersit de coctura (quod significat decoctu[m] ad tertias) tum demu[m] medicami= na adij

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-621.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. na adijcito. Defrutarium appellat ahenum prægrande quo mustum coquitur, ad sapam aut defrutum facienda, quo modo hodie quoq[ue] fit. Nam & Cato in instrum[en]to ullici, ahenum unum x x x. culeorum enumerat, id est sexcentaru[m] amphorarum, & aliud decem culeorum, quod ducentas amphoras capit. Quare apud Catonem dolium quadragenarium, quadragenum amphorarum capax intelligo: idq[ue] ex collatione locorum licet cuiuis intelligere. Cato capite centesimo, Schoenum (inquit) & calamum in pila contundito, quod siet sextariu[m] unum: quadragenario in dolio co[n]fundito, ut odoratum siet. At uerò Columella loco supradicto libram unam dixit satis esse nonaginta amphoris musti, quæ ad tertias decoctæ, triginta fiunt amphoræ defruti. Quare quum Plinius dicit de unis quæ inueteraue= runt, Rara quippe adhuc fuere, nec nisi importatis singulis testis millia nummum: no[n] de dolijs, sed de amphoris & eadis intelligo: quippe etiam alioquin uina diffusa exportabantur, nec in dolijs diu esse sinebâtur, quæ propter magnitudinem exportari facilè non poterant, præsertim quu[m] essent fictilia. Batus & Corus Hebraica sunt uocabula, ut docet Iosepus lib. VIII. Antiquitatum. Batus capit sexta= rios septuagintaduos: Corus autem medimnos Æticos unum & quadraginta, ut ipse lib. III. inquit circa finem. Quare corus maior erat modio nostro triticario, qui centum & quadraginta quatuor modios capit Romanos. Proinde falluntur illi qui quadraginta non medimnos, sed modios capere corum scripserunt. Errorem eorum secuti, qui medimnum, modium Latinè interpretantur. Strabo de Tau= rica Cherroneso loquens, quam frumento abundasse scribit, & ob id georgiam appellatam esse, ἑνικωνα δὲ φασιν in ὑποθεσιας αθηναίοις πεμία μεικάσθες μελιμμων ολαν= Q 3 σίας καί

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-622.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Leuconem (inquit) aiunt ex Theodosia ui= cies semel centena nullia medimnûm frumenti Atheniensi bus misisse. Quo loco interpres ducentas & decem my= riadas modiûm transtulit, quu[m] totidem myriadas medimnû[m] Strabo scripsisset. Hæc amplius octogintaquinq[ue] millibus modiûm nostrorum ualent. Hic licet æstimare quanta fue= rit liberalitas Hieronis Syracusanorum Regis, qui ut au= tor est Valerius lib. 1111. audita clade, qua Romani apud Trasimenum lacum afflicti erant, trecenta millia modio= rum tritici, ducenta hordei, auriq[ue] ducêta & quadraginta pondo Vrbi Romanæ muneri nusit: quod ne Romani nol lent accipere, in habitum id Victoriæ formauit, ut eos re= ligione motos, munificetia sua uti cogeret. In alijs exem= plaribus pondo ducenta quinquaginta legitur: adeò nume ri (quod sæpe testamur) in exemplaribus autorum omniu[m] corrupti sunt. Nam & apud Liuium c c c. uiginti pon= do leguntur, libro secundo de secundo bello Punico, his uerbis, Legati Syracusani in Senatum introducti nunci a= runt cædem C. Flanunij exercitusq[ue] allatam, adeo affecisse Regem Hieronem, ut nulla sui propria regniq[ue] sui clade magis moueri potuerit. Et paulò infrà, Iam omnium pri= mium ominis causa Victoriam auream pondo c c c x x. afferre sese, acciperent eam tenerentq[ue], & haberent pro= priam & perpetuam: aduexisse etiam c c c. mil. modioru[m] tritici, ducenta hordei, ne commeatus deessent, & quan= tum præterea opus esset, quò iussissent subuecturos: quæ ne accipere grauarentur, magnopere se Patres conscriptos orare. Libra auri non minus centu[m] aureis solatis æstimari potest: quare ducenta quinquaginta pondo ut minimu[m] ui= ginti quinque millibus ualuerunt. Quòd si Liuium sequi= mur, eo amplius septem millibus donum illud fuit. Trecêta autem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-623.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 615 autem millia modiorum tritici, duo millia modiûm nostro= rum & paulo minus centum ualent, etiam ut modios Ita= licos non Siculos intelligamus, quorum differentiam an= tea adnotauimus. Hæc, si æstimationem Ciceronianam sequamur, ut minimum decies sestertium ualuerunt, & quinq; & uiginti millibus auri taxabuntur. Ducenta mul= lia hordei quanti ualuerint, ex tritico æstimari potest. Hæc igitur liberalitas non tam magnifica quàm munifica fuit: ex animo donantis æstimabilis magis quàm ab opi= bus. Quatarium apud Catonem sic congij quartam partê <Quartarius.> significare existimo, ut tertiarium tertiam, & sextarium sextam. Amurca (inquit ille) in uas ænecum indito congios duos: postea igne leui coquito, rudicula agitato crebrò, usqueadeo dum fiat tam crassum quàm mel. Postea sumito bituminis tertiarium, & sulphuris quartarium, conterito in mortario per se utrunq;. Columella libro XIII. In se= xtarios duodequinquaginta fermēti libram, fici aridæ pō= do quadrantem, salis sextarium, hæc subterito, & subtrita cum quartario mellis aceto diluito. Quartarium in mensu= ra pro quadrante congij intelligo, ut in pondere pro qua= drante libræ. Nos brochum appellamus sesquisextarium <Brochus.> Parisinu[m], qua mēsura dimidio maior est urna, id est, hemio lia est urna brochi. Nam sedecim urnæ modium nostrum faciunt, id est quatuor & uiginti brochos. Vrna, ut dixi= <Mensuræ Pa- risinæ antiqua uocabula reti- neut.> mus, etia hemiamphoriu[m] seu semiaphora dicitur. Illud ad= mirari subit, quonâ modo modulos antiquos urbs nostra seruare potuerit etiam Græcos: quod ne magnopere mi= rer, facit quod etiam uerba ipsa Græca lingua ipsa uerna cula tot seculis sæpius immutata retinet. Iamprimùm me= <Medimnus, minna apud Gallos.> dimnum uocabulum lingua uernacula incolume penè ser= uat, secunda tantum et tertia litera intertritis minna uo= Q 4 cans,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-624.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cans, quasiq[ue] per syncopen proferes: huius dimidiu[m], id est ternos modios Romanos, diminutiuè idiomate nostro formans. Modius autem Gallicum uocabulu[m] est et aridorum et liquidorum mensuræ: non modum priscum, sed uarium pro locorum uarietate obtinens. In alijs uasis nostris et conditorijs et modularijs etiam et yma Græca agnosco. Prima mensurarum nostraru[m] deorsum auspicando, cheo= pina à nobis dicitur, ex eo (ut arbitror) dicta, quòd in ea tantum funditur uel hauritur uini, quantu[m] homo sit ibudus uno haustu absumere possit. Hæc duplex, pintam efficit, ex eo uocabulo detortam, quod Græci pitynam appellat, uas quoddam uinariu[m] significantes. Ex pityna enim per syn= copen pitna, deinde transpositione pinta dicta. Pino enim Græce bibo significat. Minima mensura hemixestes à no= bis dicitur: quod merè et integrè Græcum est, hoc est di= midiatus xestes. Est enim xestes hemina, ut superius dixi= mus. His quæ demonstraui, hoc corollarium addam, huius urbis homines non modò Romanas Atticasq[ue]; mēsuras usu linguaq[ue]; pertinacibus ad hoc æui conseruasse, sed etia[m] So lonis drachma et mensuris ab eo legislatore emodulatis eos uti hodie: id quod ex oratione Andocidis oratoris At= tici probare facile est, quæ ποδί μυσηγιων inscribitur. De statu enim Atheniensiu[m] loquens post euersam triginta ty= rannorum oligarchiam, propter quam populus in Pyreu[m] secesserat, p[er]sephismaq[ue]; id est plebiscitu[m] quoddâ referes ob componendâ populi discordia[m] promulgatum, ita inquit, Τισάμωνος ἔυπε, ἐδδε ὑλῶ ὑμων ὑπολιτοθεατὴ αθηναίνις ἀγατὴ πα πάπια, νόμοις δὲ χρήσται τοῖς σόλωνος, ἐν[ì] μετροις ἐν[ì] σαθμοῖς: χρή= σται δὲ ἐν[ì] τοῖς αφανλες θεσμοῖς, στῶν ἐκρώμεθα ἐν[ì] ὑμ= προσθεν χρόνω. id est, Tisamenus tulit, populusq[ue]; sciuit, ut Athenienses regerentur institutis patrijs, legibusq[ue]; ute= rentur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-625.png

Transcription: ATR-1 2

ventur Solonis, eiusq[ue] ponderibus & mensuris. Simul ut legibus uterentur Draconis, ut anteactis temporibus fecimus. Ex his uerbis colligimus, mensuras Atticas pòderaq[ue] ad autoré Solone relatas esse: quas cum Romani ab Athenis cum legibus mutuati sint, & nos à Romanis acceperimus, apparet id planè consectum quod adstruendum duximus. < Quartarius.> Quartarium autem dicimus non quartam partem alii cuius maioris mensuræ, ut Latini uocauerût: sed uas quod quatuor mensuras caperet, id est quaternas cheopinas. sic tertiarium, quod tres. < Congius est sextarius noster, Brochus.> Porrò quartarios quaternos sextarium nulla ratione lingua uernacula uocitauit, quæ quidem hodie assignari possit in his mensuris quas habemus: quare Latinè congium potius quàm sextarium appellandum duxerim, ut Græci choa dicût. Brochus à uerbo Græco Epixω dicitur, quod fundo significat. < Oenophorum.> Brochus enim uas est fundendo uino accommodatum, implendis deplendisq[ue] culeis & uasis conditorijs, & uino quocunq[ue] modo transuasando. < Oenophorum.> Hoc Græci ænophorum ex eo appellant, quòd coportando uino aptum sit. inde illud satyricè dictu à Iuuenale, - Tandem illa uenit rubicundula, totum Oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna Admotum pedibus. Lagenæ uas est ea forma qua hydriæ fictiles hodie à Bel= < Lagenæ.> louacis importantur. à tereti enim collo distenta uentris la xitas, iterum sensim ad imum gracilescit. Docet hoc Colu mella lib. x i i i. de seruandis malis loquens, Nihil tamen certius aut melius, inquit, experti sumus, quàm ut cydonea maturissima in lagena noua quæ sit patentissimi oris, detersa lanugine quæ malis inest, componantur leuiter & laxè, ne collidi possint. Deinde quum ad fauces usque fuerint composita, uimineis surculis sic transuersis arctentur, Q s ut mo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-626.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ut modicè mala comprimant, nec patiantur ea quu[m] accepe rint liquoru[m], subleuari: tum quamoptimo melle uas replea[n] tur, et reliqua. < Plinij locus.> Plin. lib. undecimo, Summum gulæ fauces uocantur, postremum stomachus. hoc nomine est sub arte= ria iam carnosa inanitas adnexa spinæ, ad latitudinem ac longitudinem lagenæ modo fusa. Idem lib. XXVIII. Au= rium grauitati prodest urina capri uel tauri, aut fullonia uetus calfacta, uapore per lagenæ collum subeunte. In su= periore tame[n] exemplo, antiqua quæ uidi exemplaria, non lagenæ modo, sed lacunæ habent, uel laciniæ potius, hoc est flexuræ sinuosæ. Nec mihi lagenæ formam stomachus habere uidetur, qui confectionibus faciendis aliquando in tersui, et stomachum cum uentriculo spiritu distentu[m] ui= di: potiusq; cucurbitæ formam leniter inflexæ, et ab sum= mo imoq; tubulatæ habere existimarim: nolim tamen hoc in loco periclitari ut aliquid de hoc statuam. De stomacho < Stomach pro priè dictus.> propriè accepto Aristoteles libro primo de historia ani= malium ita inquit, telos tæ [n]o[n] [mercur]ij [sulphur] [sulphur] [mercur]ij [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulphur] [mercur]ij [sulph

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-627.png

Transcription: ATR-1 2

alium appellat in 11. de Nat. Deorum, & tortuosam esse dicit: quod non conuenit cum lagenæ forma. Lagenam no men fuisse mensuræ testis est Athenæus his uerbis lib. X I. Lagenæ. λαγωνὸς ἐ μετρα λεγαστὴν ἐνὶν ὑνομα περὰ ποίς ἔλληστὴν, ὑς χρός μὴ κατύλης, χωρεῖν ἐ ὑμφο κατύλας αγνικὰς δώλησ. Lagenæ mensuræ nomen esse aiunt apud Græcos ut chum & cotulam, duodecimq; cotulas Atticas capere. Seria uas erat uariæ capacitatis, ad multos usus accommodatum. Columel. lib. XIII. de uino dulci faciendo loquens, Tum in serias singulas, quæ sint amphorarum septenûm, addito medicaminis pondo unciâ scrupula octo gypi. Erant enim seriæ grandia uasa ut dolia, unde uinum ad uetustatem seruandum in uasa minora diffundebatur. Idem, postea quu[m] de dolijs aut de serijs diffundere uoles, uere floreterosa defecatu quàm liquidissimum in uasa bene picata & pura transferto. si in uetustatê seruare uoles, in cado duarum urnaru quàm optimi uini sextarium, aut fecis generosæ recetis sextarios tres addito. Idem de myrtite uino loqués, Post nonu[m] diem quàm id factum est, uinum purgatur, & scrupulis aridæ myrrhæ seria suffriatur, operculumq; superimponitur, ne quid eò decidat. Hoc facto, post decimum diem rursus uinum purgatur, & in amphoras bene picatas & bene olidas diffunditur. Ego tamen non aridæ myrrhæ scrupulis suffriandam seriam puto, sed scopulis aridæ myrti seriam suffricandâ. Seriam oblonga forma fuisse puto, & in summo ceruicatam. Idem Columel. de salsura suillæ carnis loquens, Sed cum ad fauces seriæ peruentum est, sale reliqua pars repletur, & impositis ponderibus in uas coprimitur: eaq; caro semper conseruatur, quæ tanqua[m] salsamemetum in muria sua permanet. Fidelia qua forma fuerint, legissemeno menuni, sed fietiles & uitreas apud Columelam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-628.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET lam legimus. Hæc habuimus de mensuris quæ diceremus. Apocal. locus. Sed obiter uidendum quid sit quod Apocalypseos sexto capite in descriptione tertij sigilli legitur, Bilibris tritici denario uno, & tres bilibres hordei denario uno. hoc quu[m] ego mirarer, Græcè sic reperi scriptum, , id est, Choenix frumenti de= nario, & tres choenices hordei denario. ac si diceret. quan tum quis die uno frumenti absumere potest, denario uno uenditur. Interpres choenicem tritici duas libras pendere existimauit, & ideo bilibrem transtulit. In quo uerbo ex= ponendo Liranus somnia narrare mihi uidetur. Inter scho lia autem quæ in eum librum edita sunt, legimus choenicè duos sextarios Romanos significare: quod quum sit ueru[m], non bilibris tritici, sed trilibris uerti debuit, si sic loqui necesse fuisset. tantum enim pendet sextarius tritici Roma ni, quum modius teste Plinio quatuor & uiginti pondo pendeat. Græcè tamè non tritici, sed frumèti legitur: quod quum sit nomen generis, libralis sextarius esse potuit, si le uissimum genus frumenti appenderetur, ut hordeum. Verumenimuero ut unde exorsa est hæc commentatio, eò tandem cludatur: triens, quadrans, & alia nomina ab asse & uncia deriuata, non modò pondera, sed etia[m] mensu ras infra sextarium, nummorumq[ue] uocabula significarunt. Nummoru[m] si- Quare quum de mensuris dictum sit, restat ut de nummo= gnificatio. rum significatione exempla citentur. Plin. lib. xxxiii. Quadrans & Nota æris fuit ex altera parte Ianus geminus, ex altera ro Triens. strum nauis: in triente uerò & quadrante rates. Hic quæ= drans, teruncius aliter dicitur: de quo satis diximus. Erat Teruncius. enim assis & libellæ quartarius: deni autem quadrates se= Sestertius. stertium ualebant, & quaterni sestertij denariu[m]. Ita fit ut Sportula, id pro sportula deni sestertij daretur: quos denis caroleis & est centu[m] qua- semisse drantes.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-629.png

Transcription: ATR-1

se misse æstimandos esse dico. Caroleos nostri denarios, quasi dextantes aliquando uocitarunt: ita ut assem, nostru[m] solidum esse existimemus, duodenos denariolos ualentem. tanti est illa sportula à Iuuenale Martialeq[ue] decatata, quæ merces salutationu[m] erat olim, & togatis, id est comitibus & asseclis, dabatur rectæ coenæ loco: de qua Iuuenalis, - Nunc sportula primo Limine parua sedet turbæ rapienda togatæ. Sed quum summus honos finito computet anno Sportula quid referat, quantum rationibus addat, Quid faciet comites, quibus hinc toga, calceus hinc est? Martialis identidem centum quadrantes uocat, misellos appellans ob tenuitatem pecuniæ, præsertim Romæ, ubi omnia cara erant, ut ex præcedentibus liquet. Columella hoc strinxit in præfatione rei Rusticæ his uerbis, An honestius dixerim mercenarij salutatoris mendacissimum aucupium, circumuolitantis limina potentiorum, somniumq[ue] regis sui rumoribus augurantis? Ex hoc tamen conijcere opes diuitum Romanoru[m] licet, qui numerosæ turbæ quotidiamam hanc mercedem darent. Tranquillus de initio principatus Neronis loquens, Adhibitus sumptibus modus, publicæ coenæ ad sportulas redactæ. Augusti autem < Coena recta.> instituto diuites coenam rectam dabant, quæ maioris erat & liberalitatis, & impensæ: propter quod Martialis, Promissa est, inquit, nobis sportula, recta data est. Sportulam enim præ recta co[n]temnendam arbitrabantur. Idem Tranquillus in Domitiano, Sportulas publicas sustulit, reuocata coenarum rectarum co[n]suetudine. Hactenus de sportula. Sextans numulus erat quadrante minor, duas < Sextans.> uncias ualens. Plinius libro supradicto, Populus Rom. stipem spargere coepit L. Posthumio, Qu. Martio Consuli= bus:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-630.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bus: tanta pecunia erat, ut eam conferret L. Scipioni, ex qua is ludos fecit. Nam quòd Agrippæ Menenio sextantes æris in junus contulit, honoris id necessitatisq[ue] propter paupertatem Agrippæ, non largitionis esse dixerim. Vniciaria stips apud eundem lib. xxxiii. cap. v. dimidio < Ratio rei num mariæ apud Græcos. Obolus.> minor est sextantaria, par ferme obolo nostro. Apud Græcos hæc ratio n[ost]r[um]ulariæ rei fuit, ut obulus Atticus octonos chalcos ualeret, licet Plinius denos dicat libro x x 1. Bini autem chalci, id est æreoli, quadrantem efficerent, quod ab eis tetartemorium dicitur, et per syncopen tetartemorum: ob id alio nomine dichalchum uocitatu[m]. Chalci autem quaterni hemiobolium, id est semiobolus dicebatur: < Dichalchum. Chalcus.> seni chalci triens, immutata ratione sermonis. non enim triens dicebatur tertia pars oboli, ut tetartemorium quarta, sed quòd tres essent partes oboli, id est dodrans. ita fit ut triens maior senusse, id est semiobolo fuerit. Semissem nunc non assis nostri, sed oboli intelligi uolo. Polybius suo tempore ita rem nummulariam constitutam fuisse dicit in 1 1. histor. ut x 1 1. asses Romani drachmam efficerent, cum binos asses obolo tribuat. Sic enim scribit, [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-631.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. Triobolum. Dichus igitur, inquit, trecentis & sexagintaquinque fini= tus nobis erit annus secundu[m] solis ambitum, duntaxat addi ta huic numero parte quadu[m] dici, quæ minuscula sit quàm quadrans. Triobolum alio nomine hemidrachmium dici= tur. senos enim obolos drachma efficit, ut autores sunt Pli nius & Pollux, & alij. Trioboli nota ab altera parte effi= giem Louis; ab altera noctuam habebat, quam illi glauce appellant: ex quo factum arbitror prouerbium, Noctuam Athenas, Παῦνα ἀς ἀδύνας, contra eos negociatores usurpa tum qui eas merces in emporia important, quæ ibide[m] uer= naculæ sunt, & multæ: quanqua[m] ad auem noctuam refer= ri uulgò soleat, quæ in Attica frequens uidetur. Tetrobo= Tetrobolum. lum quatuor obolos dicebat, hoc est bessem drachmæ. nu= misma erat habens effigiem Louis, ut triobolu[m], & postica[m] parte binas noctuas. Diobolum duos obolos ualebat, qui triens erat drachmæ. Obolus primam habet breue[m], sed in compositione productam: ut in diobolo, triobolo, tetrobo lo, πιώβολον, τεπώβολον, Πιώβολον. Cum ergo drachma At= tica quaternis sestertijs Romanis ualeret, id est denario u= no, sestertius Romanus sesquiobolum Atticum ualuit, ut obolus omnino semissem nostrum & denariolu[m] ualuerit, ac si septuncialem nummulu[m] haberemus. Hac ratione dio= bolon septenos sestantes nostros ualebat. quare Plautus in Poenulo quu[m] dixit, No ego homo trioboli sum, nisi ego Homo trio- boli. illi mastigiæ exturbo oculos atq[ue] dètes. sic intellexit, ἀξίΟ πιώβολα, ut Græci loquuntur, id est non æstimandus trio= bolo Attico, seu duobus sestertijs. Sic alibi, Aruspex non homo trioboli. genitiui sunt schemate Græco enuiciati. & trioboli igitur hominem uocat uocabulo monoptoto, ut nauci homine[m] antiqui dixerunt, & frugi. Id e[m] in eode[m] Poe= nulo,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-632.png

Transcription: ATR-1

nulo, Seruoru[m] sordiduloru[m] scorta diobolaria. Festus mere= trices diobolares appellatas ex eo dicit, quòd duobus obo lis ducerentur. Diobolaria ergo scorta dixit tanti prostan tia, quanti solidus noster est & sextans. Solidus noster (ut sæpe dixi) notus etiam est Transalpinis, & externis fini= timis. Quum autem hæc scriberè, ducatus unus probi cha= racteris quadraginta solidis nostris permutabatur. Cæte= rum nos oboli uocabulum à Græcis mutuati sumus. Ro= mani enim eo non utebantur. Quòd autem rectè hos num= mulos æstimarim, his exemplis cognoscitur. Prostibula e= nim scorta, & in lupanari prostantia, sermone uulgari so lidum unum merere dictitantur, quod conuenit cum dio= bolo. Bos etiam olim numisma erat Atticum, bouis nota percussum, didrachmum alio nomine dictum. Quare heca= tomboeum dictum quicquid duabus minis Atticis æstima= bile esset, id est ducentis drachmis. Inde hecatomboea ar= ma apud Homerum Iliados sexto, ut quidam uolunt, ubi Homerus permutationem armorum Diomedis & Glauci scripsit, cuius meminit Iustinianus in præfatione Pædecta rum, & nos explicuimus in Annotationibus nostris. Ab eo nomismate notum est apud Græcos adagium, ἡσ ἰκι ἐλωτις ἔθηκεν, Bos super linguam situs est uel firmatus: contra eos usurpatum, qui aut pecuniæ autoramento lo= quendi libertatem perdiderunt, aut mulctæ arrogandæ metu quæ dicenda sunt reticent. Huiusmodi multi in Francia, ut alibi, sæpe fuerunt: quod genus hominum cum semper noxium rebus bene gerendis fuit, tum uerò illi deterrimi atque exitiabiles, qui non bouem modò in ore, sed ouem in fronte, uulpem in corde gerunt. Sed ad hunc locum pertinere uideretur id quod ab Aulo Gel= lio dicitur libro undecimo Noctium Attic. Coniectare autem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-633.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 625 autè, inquit, ob eandè causam possumus quòd Italia olim esset armentosissima, mulctamq[ue]; quæ appellatur suprema, institutum in singulos dies duarum ouium, triginta boum, pro copia scilicet boum, pro'que ouium penuria. Sed quî eiusmodi mulcta pecoris armentiq[ue]; à magistratibus dicta erat, adigebâtur oves bouesq[ue]; alias precij parui, aliàs ma ioris: eâ que res faciebat inæqualem mulctæ punitionem. Idcirco postea lege Aterina constituti sunt in oves singulas æris deni, in boues æris centeni. Minima autem mulcta est ovis unius. Suprema mulcta est eius numeri quem diximus: ultra quam mulctam dicere in dies singulos ius non est, & propterea suprema appellatur, id est summa & maxima. Quando igitur nunc quoque à magistratibus populi Romani more maiorum mulcta dicitur uel minima, uel suprema, obseruari solet ut oves genere uirili appellêtur: atque ita M. Varro uerba hæc legitima, quibus minima mulcta diceretur, concepit, M. Terentio, quando citatus neque respondit, neque excusatus est, ego ei unum ouem mulctam dico. Ac nisi co genere diceretur, negauerunt iustam uideri mulctam. Festus, Peculatus, id est furtum publicum, dici coepit à pecore, tunc quum Romani præter pecudes nihil haberent. Plinius libro tricesimotertio, Vtinam posset è uita in totum abdicari aurum, sacra fames, ut celeberrimi autores dixere, proscissum conuitijs ab optimis quibus'que, & ad perniciem uitæ reperitum. quantum feliciore æuo, quum res ipsæ permutabantur inter se, sicut & Troianis temporibus factitatum Homero credi conuenit: quanquam & ipse miratus aurum, existimationes rerum ita fecit, ut centum boum arma aurea permutasse Glaucum diceret cum Diomedis armis nouem boum, ex qua consuetudine mulcta legum anti- De modo mul clarum, R quar

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-634.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quarum pecore constat etiam Romæ. Plinij uerba, Gellij autoritate, qui sub Adriano Imperatore scripsit, ita inter= pretanda sunt, ut mulcta Romæ pecore costaret uerbo te= nus. nam minima mulcta in singulos dies erat ouis unius æstimatio prisca, id est denarius unus, seu asses deni: summæ autem mulcta, triginta boum & duarum ouium æstima= tio, id est tria nulla & uiginti æris, id est trecetæ & duæ drachmæ. Hoc consentaneum esse uidetur cum eo quod di citur in lege ultima de modo mulctarum in Codice Iusti= niani. Illa enim lege omnes iudices infra proconsularem potestatem ultra quadrantem auri mulctare quæquam uc= tantur. Libram auri obryzi diximus centum & duodecim solatis aureis æstimandam esse. Huius quadrans paulo mi= nus triginta aureis coronatis ualet, id est argenti drachmis trecentis. Proconsulare autem imperium summam mul= etam non ultra auri semissem dicere poterat, id est aureos sexaginta, ubi mulcta à lege non erat æstimata. Hactenus coërcita erat omnis potestas pro contumacia quidem pu= nienda, aut leui admusso, cuius poena erat arbitraria. Nam delicta priuata, ut concussio, & furtum, ulterius mulctari poterant, cum etiam publicatione partis bonorum & ul= trà quædam leges sanctæ sint. Hodie apparitores & uia= tores, qui uel interdicto uel iussu iudicum aliquid uel iu= bent fieri, uel uetant, ferè centum librarum argenti mul= etam interminari solent, si quid contra iussum edictum ue factum aut admissum fuerit. Quod temere, ut opinor, in usum receptum est. Eodem titulo permissa erat potestas præfecto prætorio usq; ad quinquagenas libras auri pro summo maleficio mulctandi: quod non tam ad dignitatem præfecturæ, quàm ad flagitij atrocitatem refero: si tamen quinquaginta libras auri pòderalis intelligere debeamus, quum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-635.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. quum Proconsul qui intra semissem arctatur, omne imperium habuerit, ut ex titulo de officio Proconsulis intelligimus, & præterea ex principu[m] Romanorum consuetudine. Moris enim fuit principibus Romanis & Cæsaribus, ut accepta statim purpura, Tribunitiam potestate et Proconsulare imperium extra urbem assumerent inter alia < Tribunitia potestas et proco[n]sulare imperium.> Cæsareæ dignitatis uel principatus insignia. Tacitus libro duodecimo, Virilis toga Neroni maturata, quò capes sendæ Reipublicæ habilis haberetur: & Cæsar adulationibus Senatus liberius cessit, ut uicesimo ætatis anno Consulatum Nero iniret, atque interim designatus Proconsulare imperium extra urbem haberet, ac princeps iuuentutis appellaretur. Apud eundem libro decimotertio, Agrippina contra Neronem filium excandescens, & exprobras quòd matris beneficio, id est suo, Nero ad imperiu[m] assu[n]ptus esset, Baiaru[m], inquit, suarum piscinas extollebat, quu[m] meis consilijs adoptio, & Proconsulare ius, & designatio Consulatus, & cætera adipiscendo imperio præpararentur. Lampridius, Interfecto, inquit, Vario Heliogabalo Alexander urbe Arcena genitus, Varij filius, consobrinus ipsius Heliogabali accepit imperium, quum antè Cæsar à Senatu esset appellatus, interfecto scilicet Macrino: augustumq[ue] nomen idem recepit, addito etiam ut & patris patriæ nomen, & ius Proconsulare, & Tribunitiam potestate[m], & ius quintæ relationis, deferente Senatu, uno die assumeret. Capitolinus de Maximo & Balbino, Decretis ergo omnibus imperatorijs honoribus atque insignibus, percepta Tribunitia potestate, iure Proconsulari, pontificatu maximo, patris & patriæ nomine meruerunt imperium. Et in M. Philosopho, Suscepta filia, Tribunitia potestate donatus est, atque imperio extra urbem Procon- sula R 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-636.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Ius prætoriu[m], et potestas præ toria. sulari. Præsides autem prouinciarum, ius tantum prætoriu[m] habebant, quod inferioris erat imperij quàm Proconsulare. Vopiscus in Probo, Accepto igitur hoc Senatus consul to, secundum orationem permisit patribus, ut ex magno= rum iudicum appellationibus ipsi cognoscerent, Procon= sules crearent, Legatos Consulibus, ius prætorium Præ= sidibus darent: quas leges Probus ederet, Senatus consultis proprijs consecrarent. Ex quibus uerbis intelligere possu mus Præsidibus prouinciarum dari solitam à principibus Prætoriam potestatem, et quibusdam rectoribus Procon sularem, quod ius Probus Imperator ad Senatum detulit: cuius hodie instar est, quòd curia suprema præsides pro= uinciarum et præfectos ad iusiurandum adigit, et prin= cipum constitutiones prius animaduersas et consideratas promulgandi ius habet. Mirum uerò mihi uisum est in no nusmatibus antiquis inter titulos imperatorios hoc non le gi. Contrà id quod diximus de mulcta maxima apud pri= scos exemplum apud eundem Gellium libro nono, ubi de Appij Cæci filia loquitur, quæ ob unum improbum uerbu[m] ab Aedilibus mulctata est. Ob hæc mulieris, inquit, uerba tam improba, ac tam inciuilia, Aediles plebeij mulctam di= xerunt ei æris grauis x x v. millia. id factum bello Punico De modo mul ctarum. primo. Vigintiquinque millia æris, ducentorum et quin= quaginta boum mulctam æquarunt, id est totidem aureo= rum nostrorum. Quare (ut dixi) superius dicta, non de mulcta maleficiorum et criminu[m], sed de mulcta contumac[i]æ intelligenda sunt. Nam apud Athenienses, qui iure eo regebantur à quo iura Romana originem primam ducu[n]t, magnas fuisse maleficiorum mulctas ex Demosthene appa ret, qui in oratione ἀποκλησιλικα, qua[m] cõtra Midia[m] habuit hominem prædiuitem, quodam loco ita inquit ἐμιμύς ἐν ἀν= φες

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-637.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 629 δεις αθλωαῖοι σμήρωνι δικα παλάντων ἐπιμήσατε, καὶ σκίτωνι ποσοῦτων ἐτέρων, σεξαντ παράνομα ἑαρφηνι ὑπὲ τὴν πισισια, ὑπὲ τε φίλας, ὑπὲ συγγενδ[υ]ς, ὑπὲ ὑππινθελεύετε τῶν παρόντων ἐκτύνσις. Vos autem iudices Smucroni mulctam talentorum decem irrogastis, & totidem aliorum Scitoni, ob id quòd rogationem quandam iniquam & legibus aduersam promulgasset: quam poenam nec eius liberi, nec amici, nec cognitionis aduocationisq[ue] eius intercessio supplex et misericordiam implorans deprecari potuerunt. Quin et ipse Demosthenes acceptorum uiginti talentorum conuictus ob silentium Harpalo uenditum, quinquaginta talentis mulctatus est: quam summam cum nec co[n]ficere posset, nec uinculorum tædium ferre uellet, clàm in exiliu[m] abiit. Hæc mulcta non minor est triginta nullibus aureum coronatorum. Hic operæ precium est æstimare leges sumptuarias, non illas priscas quæ denos æris in dies singulos statuebat impensæ escariæ, sed recentiores, & post uictam Asiam latas, de quibus Gellius libro secundo sic inquit, Postea L. Sylla Dictator cum legibus priscis situ atque senio obliterate ratis, plerique in patrimonijs amplis helluarentur, & familiam pecuniamq[ue] suam prandiorum gurgitibus proluisent, legem ad populum tulit, qua cautum est, ut Calendis, Idibus, Nonis, diebus ludorum, et scrijs quibusdam solennibus festertios tricenos in coenâ insumere ius potestasq[ue] esset: cæteris autem diebus omnibus non amplius ternos. Postremò lex Iulia ad populum peruenit Cæsare Augusto imperante, qua profestis quidem diebus ducenti finiuntur: Calendis, Idibus, Nonis, & alijs quibusdam festiuis trecenti: Nuptijs autem & repotijs festertij mille. Esse etiam dicit Capito Atteius edictum, diuine Augusti, an Tyberij, non satis commemini, quo edicto per dierum R 3 uarias

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-638.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET uarias solennitates à trecenis sestertijs usque ad duo nulliæ sumptus coenarum propagatus est, ut his saltem finibus lu xuriæ efferuescentis æstus coërceretur. In libris impressis sestertij nullies, pro sestertij nulle legitur, qui æstimatione nostra quinque & uiginti aureis æstimantur coronatis. quòd si Gellius sestertia nulle scripsisset, quinque & uiginti nullia intelligerem, si sestertiu[m] nullies centuplicato summa cresceret. Sed animaduertendum mihi uidetur, à denis assibus leges ad septenos & semussem uenisse, hoc est ad ternos sestertios etiam Sylla Dictatore, cuius priuignus Scaurus theatrum luxu fidem excedente extruxit. Ridicula igitur lex Syllana mihi fuisse uidetur, quæ id sanciret, quod nemo sequeretur. Notanda igitur illa Augusti, quæ ducentos sestertios in singulas coenas taxauit, hoc est aureos quinque nostros, & diebus fistis trecetos, nuptijs autem, & repotijs, id est postridie nuptiarum, sestertios nulle. quæ summa longè abest à sumptu quem in nuptijs factitamus. <Centuissis.> Ex supradictis patet quid centussis apud Lucillium fuerit, id est quadraginta sestertij, qui legè sumptuariam centussem uocitauit ob centum assium taxationem, ut autor est Macrobius in tertio Saturn. Vnde coenæ cætenariæ à Tertulliano dictæ. <Priscorum Romanorum pau pertas.> Priscæ autem Romanorum paupertatis indicia sunt quæ à Valerio libro quarto scribuntur de paupertate, ex quo uerba hæc transcribenda duximus. Itaque cum secundo Punico bello Cneus Scipio ex Hispania Senatui scripsisset petens ut sibi successor mitteretur, quia filiam uirginem adultæ iam ætatis haberet, neque ei sine se dos expediri posset: Senatus, ne Respublica bono duce careret, patris sibi partes desumpsit, consilio que uxoris ac propinquorum Scipionis constituta dote, summam eius ex ærario erogauit, ac puel= lam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-639.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. iam nuptui dedit. Dotis modus x L. nullia æris fuit: quæ no[n] solùm humanitas Patrum conscriptorum, sed etiam habi= tus ueterum patrimoniorum cognosci potest. na[m]que adeò fuerunt arcta, ut Tatia Cæsonis filia maximam dotem ad uirum x. nullia æris attulisse uisa sit: & Megalia quia cu[m] < Dotata Megalia.> quingentis nullibus æris mariti domum intrauit, dotatæ cognomen meruit. Quadraginta nullia æris nostro nomu= smate quadringetos coronatos ualet, quing[ita]ta nullia æris quinq[ue] nullia aurcorum: propter quam summam per An= tonomasiam Megalia dotata uocitata est. Dotes aute[m] post= ea creuisse ex Iuuenale didicimus, apud quem decies cente na nullia, & bis quingenta legimus, Bis quingenta dedit: tanti uocat ille pudicam. Alibi, - Et ritu decies centena dabuntur Antiquo, ueniet cum signatoribus auspex. < Decies festertium.> Decies festertium (ut sæpe diximus) quinque & uiginti nullibus aureorum nostrorum æstimari possunt. Hoc ad= dendum, Seneca de Consolatione ad matrem, Scipionis fi= liæ ex ærario dotem receperunt, quia nihil eis reliquerat pater. Aequum mehercules erat populum Rom. tributum Scipioni semel conferre, cum à Carthagine semper exige= ret. O felices uiros puellarum, quibus populus Rom. lo= co soceri fuit. Beatiores ne istos putas, quorum pantomi= mæ decies festertio nubunt, quàm Scipionem, cuius liberi à Senatu tutore suo in dotem æs graue acceperunt? His uerbis liquet decies festertium & decies centena idem es= se. Strabo libro quarto de Massiliensibus loquens, [etc] Ἷλι= τόποις ἐμποιν χρυσοῦνη τῶν μασιλιωτῶν ἐκ ιλάχισον ἀντὸς πεθεὶν τῶν τεκμημεῖν. ὑμι χαρ μετίση προδή ἰσὶν ἐμποις ἐμποιν χρυσοῦν, ἔς ἐκδήτα πέντε, ἐκι πέντε ἔς χρυσῶν ἀν= σμον. πλήν ον ἐκ ἐγερι. Frugalitatis aute[m] uitæ et cōtinentiæ R 4 Mas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-640.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Dotes Massilienses, Massiliēsium maximu[m] hoc indiciu[m] existimari potest, quòd dos apud eos maxima centum sunt aurei, & co amplius in uestem quinq[ue], & in mundum muliebrem aureum quinque. amplius autem doti dicere non licet. Centum aureos Romanos Strabone[m] intellexisse puto. tunc enim quu[m] scripsit Strabo, omnia Romanus parebant in Gallia. Ex prædictis etiam apparet quanti æstimari debeant sportulæ solennes in prouincia Pliniana, quarum fit mentio in Epistolis ad Traianu[m], his uerbis, Qui uirilem toga[m] sum[m]ut, uel nuptias faciunt, uel ineunt magistratum, uel opus publicum dedicant, solent totam Bulen, atque etiam è plebe non exiguum numerum uocare, binosq[ue] denarios uel singulos dare. Mille enim denarij centum aureos ualent, duo nullia denarium ducentos aureos. Quare illæ sportulæ tant ti aut pluris co[n]stabant, cum ipse dicat, Ita uereor ne ij qui nulle homines, interdum etiam plures uocant, modum excedere, & in speciem dianomes incidere uideantur, id est diuisionis & largitionis. Crimunosum enim uerbum diuisionis erat propter ambitus suspicionem. sed in omnibus Plinij exemplaribus hoc uerbum uariè corruptum est. Dianome, diuisio. Nunc ut fausta ac felici clausula disputationem hanc peragamus, percurramus ea quæ in Euangelio leguntur. Iam primum Matthæi decimo, Non'ne duo passeres asse ueneunt? As & Assis. Non'ne duo passeres asse ueneunt? Non'ne duo passeres ueneu[n]t assibus duobus, id est dipondio? Quare Dipondius. Cicero pro Quintio dupòdium pro pecuniola posuit, Si dupondius, inquit, tuus ageretur Sexte Neui, si in paruula re captionis aliquid uererere, non statim ad C. Aquilium, aut ad eorum aliquem qui consuluntur, cucurrisses? Et

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-641.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. Et Matthæi uicesimo denarius diurnus tres solidos & se= mussem ualet, quanii unitores ferè conduci solent. ου μικον= ηνον μιτι τῶν ἰερατῶν ἐκ Σωαρία πιν ἐμιγαν, Pactus cum operarijs denario in diem. Quòd autem denarius fue rit Romanus, ex eo apparet quod cap. X X 1 1. dicitur, Ostendite mihi nomusma census. At illi obtulerunt ei dena= rium, in quo effigiem Cæsaris fuisse dicit. οι ἐποσύνεν καν κατῶ Σωναρον. Ex quo apparet in denario fuisse effigiem Cæsaris Augusti, uel Tyberij: & tales hodie denarij circu[m] feruntur, nequis de eo dubitare possit. Plinius libro sexto, Anni[us] Plocamij qui maris Rubri uectigal à fisco redeme= rat, libertus, circa Arabiam nauigans, aquilonibus raptus præter Carmaniam, quintodecimo die Hippuros portum Taprobanes inuectus, hospitali Regis clementia sex men= sium tempore imbutus alloquio, percontanti postea narræ uit Romanos & Cæsarem. Mirum in modum in auditis iustitiam ille suspexit, quòd pares pondere denarij essent in captiua pecunia, quum diuersæ imagines indicarent à pluribus factos. Hæc Plinij uerba improbant eorum opi= nionem, qui rei nummariæ æstimationem hodie constitui non posse putarût ea maximè ratione, quòd & Consulum & principum tempore uariata pondera nomusmatum fue= runt, ita ut pro cuiusque percutientis arbitrio nomusmatis pondus & indicatio euariauerit: id quod Blondus Flauius lib. v. Romæ triumphantis affirmauit, antiquitatis diligentissimus inquisitor. Cum enim ad eam partem uenisset, & eam sibi transmuttendam uideret, Hæc omnia, inquit, quæ= lia per singulas ætates fuerint, examussim ostendere, non magis difficile quàm impossibile fuerit, nô solùm quia ob= scurs & nostra ætate ignotis uerbis sunt à maioribus træ dita, sed quia omnis ferè ætas suâ habuit cudendi uarietate[m] R 5 & for Blondi opinio de re n[ost]umaria.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-642.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET et formam. Videmus enim multos ex Consulibus priscis sui uultus cusisse nummos semper mesura et pondere uariatos: quod maiore postea studio principes factitarut. Et paulo inferius de talenti uarietate loqués, idem penè pronunciat, et ad extremum ingenuè fatetur se rem difficilimam et situ uetustatis obductam, nec ingenio nec diligentia superare potuisse, cum nulla extarent priscorum uolumina, in quibus aperta dictorum uerborum mentio fieret. Ipse tamen lib. I I I. eiusdem operis cum hanc rem tentare uellet, Hanc nos difficilimam, inquit, numeroru[m] et ponderum uetustissimam consuetudinem ad nostri te[m]poris collationem inuiti hoc loco tractamus, quam infrà suo loco tractare constituimus. Et paulum infrà, cum in denarijs, quos aureos fuisse uolebat, æstimandis magnopere hallucinatus esset, centum nullia æris, id est primæ classis césum sub Seruo Rege, decem nullibus ducatorum taxauit, quê nos mille tantum aureis coronatis æstimamus. Nunc redeamus ad rem. Ioannis sexto, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat, Deinde subdit, Discubuerunt ergo uiri numero quinque millia. Ineamus nunc ratione, Ducenti denarij, uiginti aureos nostros ualent, id est quinque et triginta Francicos. Comoda apud nos annona esse dicitur, quum terni primarij panes quincunce ueneunt, qui nummus uulgo albulus appellatur. Si igitur commodâ annonam sequamur, et qualis eo anno fuit quum hæc scribe rem, in singulos Fræcicos duodequinquaginta quincunces numerabimus: quem numerum si triciesquinquies ducas propter x x x v. Francicos, nulle sexcenti et octoginta quincunces fient: qui singuli, quum ternos panes faciant, fiunt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-643.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 365 fiut in summa panes quinq[ue] nullia et quadraginta. qua ratione unusquisq[ue] panem unum habere potuit, & sic pane satiari. quod couenire cum dicto Euangelistæ no[n] uidetur. sed scilicet carior erat annona Hierosolymus, id quod faci le crediderim ex Strabone, qui agrum Hierosolymutanum sterilem esse dicit. Na & hic sæpe panis primarius sextantibus uenit: qua ratione quatuor nullia & ducenti panes essent. Marci etiam sexto ita legitur, ἀπελθῶντες ἀχράσων δλωριων δλωριων ἀργνε, καὶ ὑποῖς φαγεῖν. Eamus emptum panes ducentis denarijs, & demus illis ut edat. quasi scilicet ducenti denarij sallare turbam tantam possent, quod apud 10 annem hyperbolicè refertur. in quo agnoscimus stuporem discipulorum, qui nuraretur dominum tantam turbam pascere uelle, quum id non posse fieri arbitrarētur. Marci X I I. καὶ ἐλθῶντα μὴ αχραπῶν ἀχιδαλε λεπτὰ δυο, ὑπο ἔγνησθῶντης. Et accedens una uidua paupercula iecit minuta duo, quod est quadràs. Quadrantes autem æreos fuisse patet ibide ubi dicitur iecisseas in gazophylacium, pro quo Græcè ἀχανός dicitur. In Actibus Apostolorum, siue acta appellare malimus, capite undeuicesimo ita legitur de exorcistis Iudæis, Multi autem ex eis qui fue rant curiosa sectati, cōtulerunt libros, & combusserūt eos coràm omnibus, & computatis precijs illorum, inuenerūt pecuniam denarioru[m] quinquaginta nullium, καὶ ἐυρον ὑφορι μυριάδας πύντε. (sic enim ad uerbum legitur) & inuenerūt argēti myridas quinq[ue]; quod interpres rectè trastulit quinquaginta nullia denarium, non ut Plutarchi interpretes in Antonio & Γορεio, nullia nummum pro denarioru[m] nullibus uertētes, qua ratione quadruplo munor fit summa, ut suprà adnotatum est. Hæc summa quinq[ue] nullia aureorum nostrorum ualet, ne temere putemus librorum sum Libroru[m] perniciosorum exustio.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-644.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 637 uocitauerunt. Postea quoniam aduerterunt utrosq[ue] nume= ros esse perfectos & sex & decem, utrosque in unum con iecerunt, & fecerût perfectissimum decussis exis. Huius au tem rei autorem inuenerunt pedem. E' cubito enim quum dempti sunt palmi duo, relinquitur pes quatuor palmoru[m]. Palmus autem habet quatuor digitos. Ita efficitur uti ha= beat pes sedecim digitos, & totidem asses æreus denarius, uel ut in alijs exemplaribus, æratius. neutrum tamen rectè: denarius enim nunquam æreus fuit apud Romanos, nec drachma apud Græcos: sed ante argentum signatum de= cussis, ut centussis, æreus fuit. Quare non æreus sed æreos legendum est, ut ad asses referatur. Sed ex hoc Vitruuiano loco id habemus quod supra ex autoribus Græcis col= legi, drachmam in sex obolos diuidi, & obolos singulos in quaternos quadrates, quos dichalcos, id est binos chal cos ualentes appellant. uel trichalcos, id est ternos chal= cos ualentes. sic fit ut numerus quatuor & uiginti ex se= nario quater ducto impleatur. Quare uerum esse non po= test quod apud Plinium legitur in fine libri uicesimuprimi, quòd obolus decem chalcos habeat. aut enim obolus o= cto chalcos habuit, id quod nos diximus, & sic in quaterna dichalca diuiditur. aut duodenos, si quadrantes trichalci, id est ternarij fuerunt, quod non Athenis, sed alibi fuisse puto, sicubi fuit. Quod autem sequitur, uideamus an uerum sit. Vult enim Vitruuius Romanos sic denarium & eius partem ad pedis rationem retulisse aliquando post ar gentum signatu[m], ut Græci drachma[m] & eius partes. ad cubiti retulerut. quo fit, ut sic denarius sedecim asses ualuerit, ut pes sedecim digitos habet. Citetur nunc Plinius de hoc sentetiam dicturus. sic enim inquit lib. x x x I I I. Argentum signatum est anno Vrbis quingetesimo octogesimoq

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-645.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET moquinto, Q. Fabio Consule, quinq[ue] annis ante Punicum bellum: & placuit denarius pro decem libris æris, quinarius pro quinq[ue], sestertius pro dipondio ac semisse. Libræ autem pondus æris imminutum bello Punico primo, cu[m] impensis Resp[ublicæ] non sufficeret, constitutumq[ue]; ut asses sextantario pondere ferirentur: ita quinq[ue]; partes factæ lucri, dissolutumq[ue]; æs alienum. Postea Annibale urgente Q. Fabio Maximo Dictatore asses unciales facti, placuitq[ue]; denarium sedecim assibus permutari, quinarium octonis, sestertium quaternis. ita Resp. dimidiu[m] lucrata est. In militari tamen stipendio semper denarius pro decem assibus datus. Nota argenti fuere bigæ atque quadrigæ, & inde bigati quadrigatiq[ue]; dicti, mox lege Papyriana semunciales asses facti. His Plinij uerbis significatur propter pecuniæ penu riam factu[m] esse ut denarius sedecim assibus permutaretur: & tamen Vitruuius ratione id dicit no[n] necessitate factum, & suo etiam tempore, id est sub Augusto, denarium sedecim asses ualuisse. Sed rursus in dubiu[m] uenit quod à Plinio dicitur. Si enim Fabio Dictatore asses unciales facti sunt, quonam modo id fieri potest ut Resp[ublicæ] dimidium tantùm lucrata sit, præsertim quu[m] superius dixerit Plinius in sexta[n]tarijs assibus quinq[ue]; partes lucrifactas? quum enim asses librales facti fuissent ab initio, si uncia pro libra oblecari potuit, undecim partes lucri factas oportuit. Deinde si denarius qui decem assibus ualebat, sedecim permutari coeptus est, & sestertius qui duos & semis, pro quaternis, dimidium lucri factum non est. Hoc melius ex Festo intelligitur, qui de hoc loquens, ita inquit, Sextantarij asses in usu esse coe pere ex eo tempore, quo propter Punicum bellum secundum quod cum Annibale gestum est, decreuerunt Patres, ut ex assibus qui tum erant librarij, fierent sextantarij, < Locus Plinij corruptus. > < Asses sextantarij. >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-646.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. tarij, ut populus ære alieno liberaretur, & priuati quibus debitum publicè solui oportebat, non magno detrimento afficeretur. septennioq[ue] usus eis fuit ut priore nummo, sed id non permansit in usu. Ex his uerbis dico, initio statim belli sextantes pro assibus locari coeptos, uel asses sextan= tis pondere, quod idem est. postea uerò Annibale arctius urgente, quu[m] Italia passim bello flagraret, ærariumq[ue]; iam exhaustum esset, asses ex sexta[n]tarijs unciales esse decretos, & sic dimidium lucratam Rempub. quæ unciâ pro sextan te soluendo defungebatur. Id enim dimidium refertur ad proximum assem sextantarium, no[n] ad pristinum libralem. Id ne in dubium reuocetur, efficit geminatum eiusdem Fe sti testimonium, alibi, his uerbis, Graue æs dictum à ponde re:quia deni asses singuli pondo libræ, efficiebant dena= rium ab hoc ipso numero dictum: sed bello Punico popu= lus Ro. pressus ære alieno, ex singulis assibus librarijs se= nos fecit, qui tanti ualerent. Fuerunt igitur asses. illi sextan tarij, non dextantarij, ut in impressis legimus contra fidem antiquorum. Fabium & Consulem & Dictatorem fuisse certum est in bello Punico secundo: ut apud Liuium legi= tur lib. I I. & lib. I I I I. de bello Punico secundo. Hoc au= tem quod dictum est à Plinio, factu esse credo anno tertio belli Punici post Cannese[m] cladem: quo tempore propter penuriam argenti Triumviri mensarij rogatione Minu= tij Tribunipl. facti sunt (ut autor est Liuius lib. I I I. eius= dem belli) apud quos Triuuiros omne aurum, argentum, æsq[ue] signatum certatim ab omnibus delatum est collatio= ne uoluntaria, autore eodem lib. v I. quanquam eo anno Liuius Fabiu[m] Buteonem Dictatore fuisse prodiderit. Pro= inde denarium illum qui sedecim assibus permutabatur, non eum fuisse dico qui prius denis assibus ualebat, hoc est cente

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-647.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET centenis uicenis' que unciijs: sed alium multo deteriorem, qui senos denos asses sui generis ualebat, ut quinarius o= ctonos, & sestertius quaternos. Hoc & apud maiores no= stros aliquando factitatum legimus inuento regum in nu= mariæ difficultate, ita ut argenti libra in immensum æstima= retur, & inde nummu eadem ratione cuderentur. quippe nisi & argentum infectum & nomusma parili ratione con= gruerent, commercia honunum expediri no[n] possent. Qua= re (ut dixi) quonam modo illud dictum Vitruuij intelligi debeat, affirmare non ausim, nisi Vitruuium, qui numeri utriusque perfectionem, homunum quoque iudicio proba= re uolebat, proposito suo adstruendo inseruiuisse creda= mus, ut id quod aliquando difficili reipub. tempore factum erat, pro legitimo atque arbitrario apprehederit. Sed rur <Varronis loc> rem controuer sam facit. sus Varro rem in controuersiam reuocat, qui libro primo de lingua Latina sic inquit, Denarij dicebantur quòd de= nos æris ualebat, quinarij quòd quinos, sestertius quòd se= mis tertius. Dupondium enim & semis antiquus sestertius est. Hæc uerba Varronis cum uerbis Plinij lib. 1 1 1. ubi se= stertiorum meminit, indicare uidentur sestertium qui erat ab initio, non eundem fuisse cum eo qui tempore Varronis & Plinij ætate fuit. Eôdem pertinent uerba Festi in uerbo sestertius. Hoc igitur ut constituere non ausim, sic affirma re non dubitem, me in ijs quæ dixi, non esse hallucina= tum, propterea quòd Plutarchum & Appianum autores secutus, & Suetonium Tranquillum & alios, centenas drachmas uel centenos denarios, nullenos æris, & qua= dringenos sestertios post tempora belli Punici secundi uæ luisse semper dixi. Quòd si belli Punici tempore ratio nummaria argenti æris' que immutata est opibus Roma= norum accisis, finito statim bello in pristinum statum re= dijt,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-648.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 641 dijt, ut Festus de assibus sextantarijs dixit. Pondus etia[m] de= narij quu[m] primum signatus est, drachmale fuisse propter= ea existimo, quod nullam autoritate[m] idoneam memini quæ id falsum esse doceat. na[m] et præter nomismata à nobis enu merata, habuimus denarium unum uetustate exesum eo= dem cum alijs pondere, in quo ab una parte caput galea= tum erat, sub cuius mento X litera uidebatur, denarij (ut conijsiebam) nota[m]: in auersa parte lupa erat stans sub ar= bore, capite in uentrem denusso ubera infantibus præbés. quantum autem ex charactere fugiente percipere potui, infantes ingeniculantes manum uberi cum ore admoue= bant, quibus lupa diuaricans corpore exporrecto ubera submittebat. In insimo margine, Roma uerbum erat. in la tere, duo hæc uerba, Sex. Pop. quod nomen Consulis fuisse puto eius seculi quo primum argentum signatum est. Ar= bor autem sicus erat ruminalis, cuius memunit Festus. Ita= que in nummo aureo argenteoq[ue]; æstimando scrupulus nul lus esse debet: et ut esse uerum ponamus quod à Vitruuio dictum est, in assis tantum et quadrantis sextantisq[ue]; æsti= matione deceptus sum: id quod nihil ad magnarum rerum æstimationem deprehendendam obstitit. Cæterùm quod Plinius dixit, argentum signatum esse anno Vrbis quin= gentesimo octogesimoquinto, quinque annis ante primu[m] bellum Punicum, haud scio an perperam legatur, etiam si exemplarium omnium in eo una fides sit. Iam primum Eutropius historicus primum Punicum bellum contra Pæ nos susceptum autor est anno Vrbis quadringesimo se= ptuagesimoseptimo. Postea anno undequadragesimo su= pra quingesimum Quintus Fabius Maximus Dictator aduersus Annibalem mussus in secundo bello Punico. Por= ro defunctos Annibalis bello Romanos, Macedonicum S bellum Plinij locus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-649.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bellum excepit, anno quinquagesimo supra quingentessimum, eodem Eutropio autere. Quare oportuit signatum fuisse nummum argenteum ante annum quingentessimu[m], < Quando argetu[m] Romæ primu[m] signatum.> si quidem ante bellum Punicum primu[m] signatus est. Deinde Eusebius in Chronicis autor est argentum primum Romæ signatum anno quinto post Tarentum à Romanis captum, qui fuit annus mundi quater millesimus non gentesimus uicesimus. Augustus autem triumphu[m] Aetiacu[m] egit, à quo statim solus dominari coepit, anno mundi centesimo septuagesimo supra quinquies millesimum, qui fuit annus Vrbis circiter septingentesimus. atqui ab Augusti triumpho si annorum numerum retro colligas, ducentos ac quinquaginta ad bellum Tarentinum conseculum reperies. tot enim intersunt anni ab anno quater millesimo no[n]gentesimo uicesimo, ad quinquies mullesimum centesimu[m] et septuagesimum. Licet Eusebius à condita Vrbe usque ad Cæsaris Dictaturam annos septingentos et quatuor effluxisse dicat. Sed id parum refert ad id quod agimus, inuestigandum. Denique L. Florus in prima Epitome, secundam Vrbis Romæ ætatem, à Bruto et Collatino Consulibus primis ad Appium Claudium Quintum Fuluium Consules, ducentorum circiter annorum intercapedine termunat, ut primam ætatem quæ sub regibus acta est, ducentorum quinquaginta. Appio autem Claudio Consule Romanus populus mare primùm transgressus est belli gerendi causa. Ex libro autem Liuij quintodecimo nouimus paulo ante primum bellum Punicum, populum Romanum primùm argento uti coepisse. Quapropter planum fit numeros corruptos esse apud Plinium in loco supradicto, et ante annum quadringentesimum quinquagesimum secudum Lucium Florum, qui sub Hadriano principe

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-650.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 643 cipe scripsit, secundum Eutropium qui sub Iuliano, ante annum quadringentesimum octogesimum argenteu[m] num num extitisse. Nunc si Plinium emendare uelimus, id fa= cere poterimus eius scriptoris autoritate quæ Plinius ipse sequi solitus est, id est Titi Liuij, qui in præfatione libri tricesimi annos quadringentos LXXVIII. ab Vrbe condita usq[ue] ad Appium Consulem, qui primus bellu[m] Car= thaginiësibus intulit, fluxisse scripsit. Quare apud Pliniu[m] < Plinius Liuiu sequitur.> anno quadringentesimo septuagesimo octauo legendum est, si Plinius Liuium secutus est. Eutropius Liuium secutus esse uidetur: sed in eo discrepat, si ueri sunt apud cum numero, quòd anno quingetesimo quinquagesimo coeptu[m] esse bellum Macedonicum ait, cum apud Liuium libro tricesimo legatur, Anno quingentesimo quadragesimo ab Vrbe condita, P. Sulpitio Galba, Cn. Aurelio Consulibus bellum cum Rege Philippo initum, paucis mensibus post pacem Carthaginiensibus datam. Hic rursus alius subori= < Numeri apud autores deprauati, multu[m] negocij legentibus exhibet.> tur scrupulus, usqueadeo apud autores numeri extantes negocium lectitantibus exhibent. Si enim à primo Punico bello coepto ad secundum finitum tres tantum et quadraginta anni intersunt (id enim tradit Liuius in supradicta præfatione) quonam modo si statim Macedonicum Pu= nicum bellum secundum except, ab anno quingentesimo et quadragesimo factum esse credetur, cum inter utrunq[ue] numeru[m] duo et sexaginta anni intersint? Sinule est quod in Epitome Liuij libri quadragesinunoni legitur, Anno sexcentesimo et altero ab Vrbe condita ludos Diti Patri ad Tarentum ex præcepto Sibyllæ factos, qui anno pri= mo belli Punici, quingentesimo et altero Vrbis conditæ facti erant. Et rursus in Epitome libri tricesimiprimi, Bel- lum Macedonicum coeptum esse anno quingentesimo = S 2 quinto

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-651.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quinto. quæ duo dicta planè refragantur ijs quæ apud Li uium leguntur: nunc autem transmittenda, cum nihil ad rem præsentem pertineant, admonitione tam[m]e digna. Sed ne de hoc loco Plinij emendando aliquis posthac dubitet, Plinium ipsum testem in sese citabimus, qui eodem libro a= lio loco ita inquit, Lucius Scipio trâstulit in triumpho ar genti cælati pondo M. quadringenta quinquaginta, & uæ sorum aureorum pondo centum millia anno conditæ Vr= bis quingentesimo sexagesimoquinto. Hoc quod Plinius dicit anno quingentesimo sexagesimo contigisse, contigit post Antiochum uictum, quæ Romani post Philippum Re gem Macedoniæ aggressi sunt, cum tamen bellu[m] illud Ma cedonicum finito demum secundo bello Punico coeperit. Verùm ex supradictis apparet uehementer illos falli, qui nomismata argentea ostentant quasi à Bruto exactore re= gum percussa, atque etiam ab ipsis regibus signata. Non omittendum uidetur in hac adnotandarum rerum sylua (quæ ut in memoriâ ipsæ subeunt, sic in ordinem redigu= tur) id quod à Thucydide lib. 111. belli Peloponesiaci di= citur, nulites singulos pedestres & classarios binas dra= chmas in dies accipere solitos. de classe enim Atheniensiu[m] loquens, quâ & instructissimam & numero & pulchritu dine nauiu[m] fuisse affirmat, ita inquit: Itaq[ue] æstate una uni= uersæ naues ducentæ & quinquaginta fuerût, quæ res ma ximè pecunias eoru[m] exhaust, cu[m] sumptu Potidææ. Na[m] qui Potidææ erat[n]t nulites præsidiarij binas drachmas merebat, ita ut miles altera[m] drachma[m] ministri nomine acciperet, ὑπει αἰ πασαί ἀμαί ἐγγνοιειν ἐνιθέρδιακοστα μὴ πεντήματα νῦς. και πι Χήματα τοῦ μάλισα ἔπικαλωσε μετὰ ὑποδιαίας. ἀλῶ δὲ γὰρ ὑποδιαμαν δὲ ἀχμιοι ὑπίται ἐφρομην. αυτῶν γὰρ και ὑπερίτη ἀχμιλῶ ἔλάμβανε τ[ame]ν υμερας. Et paulò post, νῦ[n]is

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-652.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 643 Stipendiu[m] militare. ν[er]nes te αι πα[n]sou γον αυτον μιαδον ἐρθον. Nauesq[ue] omnes idem stipendium accipiebant. Si nules Atheniensis binas drachmas suo famuliq[ue] nomine accipiebat, id stip[er]dium erat in mēsem sexagenæ drachmæ, quæ ære nostro senos aureos coronatos ualent, id est denos Francicos & semis sem. Apud nos aute[m] qui nunimo merent pedites, in mēsem centenos solidos accipere solent, id est quinos Francicos: qui plurimo, septenos Francicos: quam mercede menstrua[m] Germani apud nos acceperunt. Ex quo apparet drachmæ æstimationem à nobis factam, à ueritate non abhorrere. Hoc argumentu[m] adiuuat id quod supra in fine libri quar ti diximus de mercede philosophoru[m] molas trusatiles cir= cunagentium, & quod hoc codem lib. de denario diurno adnotauimus. Xenophon in primo Hellenicon, ὑπι ταῦτο πιπηνον, καὶ ἐκελευνον αυτον τα[n]δαι ναῦth απαχυλιον απ[er]ικην. Hi collaudato Cyri dicto, hortabantur eum ut drachmam Atticam nautis in dies singulos pro stipendio statueret. Ipse tamen paulò pòst dicit non drachmam eum statuisse, sed tetrobolum, hoc est bessem drachmæ, cum antè semus= sem tantum acciperent, id est triobolum: de stipendio lo= quens auxiliario, quod Lacedæmonijs ad tuendam rem nauticam & classiariam à Rege Persarum conferebatur. Quantulæ autem fuerint illæ naues præ ijs quæ nunc fi= unt, ex eo licet intelligere, quod idem libro secundo ita in= quit, Cum autem ij in terra Attica essent, Athenienses ce[n]tum naues quas instruxerant, & nulle in ijs armatos quæ dringentosq[ue] sagittarios circum Peloponnesum miseru[n]t. ν[er]sων δ[em] αυτων ἰν πιντι, οι αδωνα[n]τι απεινιαν τὰς ἔκασμ[en] ναυς ποδί πελωπόννησον αυτον παρεσκοβα[n]τον, καὶ χιλίας δηπλασεπει αυτων, καὶ πολυσας τερανοσίας. Cicero lib. X 11. Epist. ad Lentulu[m] scribes, Interceptis literis cognoramus, S 3 Dolabellam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-653.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Dolabellam, si desperasset de Syria Aegyptoq[ue]; quod ne= cesse erat fieri, in naues cum omnibus suis latronibus atq[ue] omni pecunia co[n]sc[e]dere esse paratu[m], Italiamq[ue]; petere. Id= circo etia[m] naues onerarias, quaru[m] minor nulla erat duum nulliu[m] amphoraru[m], co[n]tractas in Lycia à classe eius obside= ri. Duo nullia amphoraru[m], ducenta & quinquaginta mo= dia Parisina ualet. Quod ideo adnotandu[m] duxi, ut ex no stri temporis nauibus co[n]ijci antiquaru[m] nauiu[m] magnitudo posset. In l. iubemus de sacrosanct. eccle. in Codice Impe ratorio, duabus partibus minor magnitudo, id est subtri= pla huius Ciceronianæ taxatur. Herodotus aute[m] lib. VII. de copijs nauilibus Xerxis loques, ita inquit, Ad Sepiadu[m] usq[ue]; ad Thermopylas exors maloru[m] Xerxis exercitus fuit: multitudo aute[m] adhuc erat, ut ego co[n]iectura assequor, ex nauibus quide[m] ab Asia profectis numero nulle ducentis ac septe, eorum duntaxat qui iam inde ab initio co[n]uenerant, nullia ducenta & quadraginta unu[m] & quadringenti uiri, ducenos scilicet uiros in singulas naues numeratibus. Por ro inter classiarios indigenas triceni Persæ, Medi, & Sa= cæ i naues easde[m] ascederat, quæ multitudo sex & triginta nullia & ducentos decu[m] uiros prioribus copijs aggregat. χημπληδος ἐνη πλωικαυτα ἐπως ἐγω συνβαλλεωμενος ἐνρισκω, τῶνν, τῶν μὲν ἐκ τῶν νδῶν τῶν ἐκ τὰσίν, ἐνσεων ἐπία καὶ δηκνεων καὶ χιλιεων, τῶν μὲν αρχαὶων ἐκάσων τῶν ἐνεων ἐντια ὑμιλεν, τεαρας μὴ ἐμεστι μυειάστας, μὴ πρὸς χιλιάστι τε μὴ τετρακοσίν, μὴ ἀνα δηκνεων ἀνδρας λευρομενοιοι ἐντι ἐκάση νη[μ]ι ἐπεβάτον άειπι τετεων τῶν νεῦν χωρίς ἐκά= σων τῶνεπι χωρίων, πορθεωτε μὴ μὴνων μὴ σκεων πιή= κουντια ἀνδρες. ἐπος ἀλλος ὑμιλεν γινεται πισωμειοι μὴ ἐκκιχί= λιοι μὴ πρὸς δηκκοσμόιτε μὴ δεκα. His verbis apparet eâ fuisse magnitudinem olim mediocru[m] nauium, ut ducentos clas= siarios

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-654.png

Transcription: ATR-1

siarios nulites caperet, & eo amplius tricenos capere possent. id quod uerba ipsa autoris conijcientis significare uidentur. Eas autem naues triremes fuisse autor ipse Herodotus prodidit his uerbis alio in loco, Ἷν ἐπιδεων αυτος μὴ επενετο ἐπία καὶ Σακόστα καὶ χίλια. < Triremes & quinqueremes & ulteriora vocabula.> Tirennum autem numerus fuit nulle ducentæ & septem. Sicui igitur uacet ad calculum exigere id quod ab Herodoto dictum est, is inueniet in singulis triremubus ducenos & tricenos epibatas fuisse. Inter munora autem nauigia Herodotus numerat lembos quinquagenum & tricennum remorum, quos ipse πεντηκντόρις & πενκντόρις appellat. Legimus & apud antiquos fuisse non modò trium ordinum naues, quas triremes nostri, Græciti reires appellat (in quibus per singula tràsra terni remiges sedent, suum quisq[ue] remum ducentes, ita ut qui naui intimus est, is maximum remum tractet) sed etiam quadriremes & quinqueremes, & sex ordinum naues. < Triremes & quinqueremes & ulteriora vocabula.> quin & à Græcis hepteres & henneres & deceres uocabula inuenta sunt, quæ naues septenùm nouenùm denumq[ue] ordinum significant. Plinius lib. VII. Biremem Damasthenes primum Erythræos fecisse autor est, Tiremè Thucydides Aminoclè Corinthiu[m], Quadriremem Aristoteles Carthaginienses. Quinqueremem instituit Nesichthon Salamunius. Sex ordinum Xenagoras Syracusius. ab eo ad decemremè Mnesigeton. Alexandru[m] Magnum serunt instituisse ad duodecim ordines: Philo=stephanus Ptolemæum Soterè ad quindecim, Demetrium Antigoni ad triginta, Ptolemæum Philadelphum ad quadraginta, Ptolemæu[m] Philopatorè, qui Tryphon cognominatus est, ad quinquaginta. Plutarchus de Demetrio Anti-goni in uitæ eius ita inquit: Vnde illud est non nunus uerè quàm elegater dictum, Demetrij opera magnitudine sua etiam S 4 Demetrius Po-liorceses.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-655.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET etiam amicis stuporem, pulchritudine uerò etiam hostibus delectatione[m] solita esse afferre. At qui inter alia memoratu digna & naues duas confectas ab eo aiunt, quarum alte= ra sedecim remorum ordines, altera quindecim habebat: & machinas nonnullas miro ingenio expugnandis urbi= bus fabricatas, quæ quidem spectantibus hostibus incredibilem admirationem præbebant: id quod Lysimacho euenisse tradunt: qui tametsi supra alios reges inimicus esset Deme= trio, tamen quum ab eo Solos in Cilicia obsidete petijsset ut sibi liceret machinas eius nauesque inspicere, atque is be= nignè id concedente Demetrio omnia opera inspexisset, adeò stupefactum aiunt & magnitudine & pulchritudine, ut ei uisæ sint non humano, sed diuino ingenio conditæ. Idem alibi, Itaq[ue] Demetrius ad regnum paternum recupe randum (quod arduum & difficile factu uidebatur) toto ani= mo conuersus, breui tempore paulominus quam centum mul libus peditum, decem equitum coactis, classem deinde quin gentarum nauium uarijs ex locis studio incredibili atque industria comparauit. Et paulò post, Omnes autem admi rabantur non solum multitudinem, sed etiam magnitudi= nem eorum operum quæ inusitata mole longè aliorum eô suetum modum excedebat. Nemo enim reperiebatur qui nauem sedecim ordinum aut quindecim uidisset. Verum postea Ptolemæus qui Philopator dictus est, unam quadræ ginta ordinum faciendam curauit, quæ proculdubio o= mnes alias naues quæ antea uisæ fuerant, magnitudine ac mole sua magnopere superabat, ut quæ in longitudinem ducentos ac octoginta, ab imo usque ad transtra duode= quinquaginta cubitos pateret. Remiges in ea ad qua= tuor nullia, nautæ ad quadringetos erant, & præter hos paulominus tria nullia armatorum, qui furos eius obtinetes eadem Memorabile nauigium.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-656.png

Transcription: ATR-1 2

eadem uehebantur. Sed hæc, inquit, nô tam ad usum quàm ostentationem fabricata uidebatur, earum simulis machinarum, quæ penè immobiles sunt. Demetrij autem naues non modò magnitudine & arte mirabiles, sed etiam ad certamen bellicum, usumque homunum aptæ atque habiles erant. Athenæus libro quinto de opulentia Aegyptiorum loquens, & præcipue Philadelphi Ptolemæi, Multis autem, inquit, regibus Philadelphus cum diuitiarum magnitudine præstitit, tum etiam studio ingenti incubuit ad apparatum omne genus, instrumentumque regium magnificè ambitiosèq[ue] comparandum. Quare nauium multitudine reges omnes longè supergressus est. < Nauces Philadelphi.> Maximas naues habuit triacôteres, id est tricenum ordinum duas, ico seren unam quæ uicenum erat, quatuor quæ ternu[n]denum, duas quæ duodenum, quatuordecim quæ undenum, triginta quæ nouenum, trigintaseptè quæ septenum, quinq[ue]; quæ senum erant. Quinum autem ordinu[m] habuit decem & septem: altero tanto plures partim quaternum ordinu[m], partim ternum & semis, quas Trieremiolias appellant. Reliqua multitudo nauigiorum quæ per uarias imperij partes distributa erant, quatuor millium numeru[m] excedebat. τὰ γὰν μινσαῖν τῶν πλοιων παῦσιντῶν, πινκνητήρεις δύο, ἐκσεῖ μια, τεαρες δὲ πισκαυδητήρεις, δωδεντρὸς δύο, ἐνδεκήρεις διατεαρες, ἐννήρεις πιάκντα, ἐπ[ι]ςύρδ[ι]ς πιάκντα ἐπ[ι]δὲ, ἐξήρεις πῦντε, πεντήρεις ἐπ[ι]σκαίδικα. τὰ δὲ ἀπὸ τύρας μιχι πινημιολιας, ἀπλἀσια τὸντων. De magnitudine autem naues Philopatoris eadê omnia quæ Plutarchus dixit, & eo amplius addidit, logissimos in ea remos duodequadraginta cubitoru[m] fuisse, ab ea parte plumbatos, quæ manu remigum cōtinetur, ut eo libramento nixus tollentiu[m] brachioru[m] adiuuaretur, cu[m] pars remu scalmo alligata quasi æqui- librium S 3 < Remorum 18. gitudo immanis in naui Phili opatoris.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-657.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET librium faceret, & usum grauioris renu facilioré redderet. < Reliquus apparatus.> Tum partes eius omnes exequitur, apparatumq[ue] tætæ moli numero & magnitudine respondente: ut proras duas & totidè puppes habuisse, & septè rostra, & gubernacula quatuor. Idè autor eode[m] libro tradit Hieronè Syracusanorum Regem, Romanoru[m] amicitia pertinaci nobilem, cum circa sacrorum certaminu[m] gymnasiorumq[ue] apparatum studiosus esset, tum etia[m] ad naues fabricandas ambitiosius animu[m] intendisse, duntaxat quæ frumentationibus uiderentur esse comodissimæ. < Nauis frumentaria.> Huius igitur generis multas Hiero cum fabricandas mandasset, unam in primis memorabile perfecit: ad quam ædificandam materiam in Aetna[m] monte cædendâ indeq[ue]; deuehêdam curauit, quæ sex agintæ triremubus conficiendus satis esse potuisset: quo dicto naui gij magnitudine[m] conijciendam nobis reliquit. Ad nauticu[m] autem instrumentu[m] cum æs, ferrum, cannabim, reliquaq[ue]; quibus opus erat, partim ex Italia, partim ex Iberia, partim Rhodano flumine comparasset, trecentos operi facie[n]do fabros artificesq[ue] adhibuit, ac materiæ dedoladæ, præter administros fabricæ subseruientes opificijs, præfecto summæ operis architecto Archia Cerinthio. < Nauis Hieronis memorabilis.> Quos ipse cu[m] magnopere hortatus esset ad opus aggrediendum, insuper etiam dies toto operis se curatoré exactoremq[ue]; præbuit. Hac diligentia, his artificibus, hoc architecto rex ille Siculus dimidiu[m] tantum nauis intra sex menses perfecit. Quo facto, inchoata[m] eo modo nauem in mare deducendâ mandauit, ut illic extremæ manus opificiu[m] adipisceretur. Verùm cum de ea in mare deducenda, excitata quæstio multis co[n]tentionibus esset, ad extremu[m] Archimedes ille mechanicus famigeratus solus deducendâ suscepit, paucis adhibitis operis: compactaq[ue] clauicula machinali quod suscepit per- fecit: Clausula Archimedis.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-658.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 655 fecit: tanta mole nauigij confestim in mare deuoluta eius ma chinæ momento, cuius idem ipse princeps inuentor fuit. [Omni]s [præ]cipi [mercur]i [aurum] [aurum] [aurum] [mercur]i [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [aurum] [

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-659.png

Transcription: ATR-1 2

ipsas simul ambientes horti omni genere stirpium comple ctebantur, fictilibus in uasis & plu[m]beis consitorum, simul hederæ uitesq[ue] opacabant pampinis ac cor ymbis inumbrantes, quarum radices alebant dolia terræ plena, pariter quidem illæ cum hortis machinamento irriguæ. Ab his <Aphrodisium.> erat Aphrodisium, id est conclauve Veneri deæ dicatum, instrumentum etiam ipsum triclinar lectisternio, paui- mentoq[ue] stratum, Achate lapide alijs que uarijs & nitentibus distincto, cuiusmodi lapidum copia in Sicilia reperitur. Ac parietes quidem habebat cupressinis tabulis assibusq[ue] contextos, laqueatum que tectum eadem materia. Fores etiam ex ebore & odorata materia compactas, atq[ue] eo amplius pictura sigillis que exornatas. Deinceps erat exhedra quinque lectorum capax, quorum parietes postes que buxo compacti erant, inibiq[ue] bibliotheca, & in lacunari sphæra, ad imitatione eius solarij effecta quod in Acradina situm erat, quæ insula est Syracusarum. Huic loco balneum iunctum erat: in quo tres lecti cum solio metretarum quinque capaci, quod ex lapide uario scalptu[m] erat, & tribus aeneis caldarijs. Mitto nunc habitationes mulitibus destinatas, ijsq[ue] qui super sentinam erant. Mitto equorum præsepia ab utroque latere nauigij numero dena sita, cum frenis & stratis, & omni equitum instrumento, eorumq[ue] ministerij atque equorum pabulo. Præterea lignarium & cibanos, focos & pistrina, aliaq[ue] ministeria in proiecturis nauis prominentia. Quid dicâ Atlantes no uenûm pedu[m] altitudinis certis interstitijs firmatos, ut scal pturas prominentes summæ co[n]tignationis mutuloru[m] uice fulcirent? Quid turres octo? binas in prora & puppi, & per utru[m]q[ue] latus extructas, in murisq[ue] propugnacula? Præter hæc machina erat i medio catastromate super tripodes excitata

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-660.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 653 excitata, Archimedis etia[m] inuentu[m], saxa tritaletaria, telaq[ue]; missilia duodeuiqinti pedum facilè ciaculans ad quadrin= gentos cubitos, quod spatiu[m] est stadij. Hæc & alia machi= nameta propugnatoria, ut coruos, lupos, & in summo ma lo carchesia ænea lapidu[m] conceptacula ad lapidatione[m] fa= ciendam in hostium nauigia, longu[m] esset enarrare. Stabant enim in uno terni, in alijs bini aut singuli homines lapides ciaculantes, quos serui in foris nauis stantes utilibus qual lis tepore pugnæ suggerebant trochleis subuehentes. Id e[st] Archimedes cochleam cõmentus erat tantæ nauis sentinæ ab uno homine exhauriendæ. Verùm ut nauigij magnitu= do ac uastitas animo concipi possit, nonnulla adijciam ex ijs quæ Athenæus scripsit ad hoc maximè pertinentia, [etc] e[st] καὶ νοσθήκη πατι[ς] τω πεώραν κλεισή, οἰχιλίας με= πητῶς δεχομένη, εκ σανίδων καὶ πίτης καὶ ὑδονίων πατε= σκοβασμένη. Παρὰ δὲ ταυτω, κατεσκοσωσο δεῖ μολιβδωμαλος καὶ σανίδων κλεδων ἰχευτοφεύον. τῶτο δὲ ἐν πλήρες θαλάτ ης, ἐν ὑπολλοι ἰχεύς εῦ ἐδηφοντο. Erat, inquit, in eodem nauigio secundum proram aquæ conceptaculum conclu= sum, capax duoru[m] millium metretarum, assamentis & pice & linteorum farctura compactile: iuxta quod rursus pi= scina coaxatione & implumbatura constans, plena aquæ marinæ, ita ut in ea commodè magna copia piscium facilè aleretur. Idem alibi, στον τε ἐνεβάλλον ἔις τω ταυν μυ= εικάστος ἐξ, ταρὶ χων δὲ σκελικῶν κεράμια μύεια, ἐρεών τὰ= λαττὰ συσμύεια, καὶ ἐτρὰρα δὲ φορτία συσμύεια. Frumentum autem negociatoriu[m] in ea naui exportabat ad millia sexa= ginta, salsamenta sicula ad cadûm decê nullia, lanarum ta lenta uiginti millia, & alterius mercis altera uiginti nul= lia, prætereaq[ue]; commeatus uectoru[m] nautarumq[ue]; sexaginta millia. Frumenti dixit non addito modûm uel medimnûm: ego

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-661.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ego tamen medimnûm cum intellexisse puto, ex more loquendi Græcorum coniecturam faciens, & præcipuè Si culorum, ut ex superioribus apparet. Hæc, duo nullia & < Modius Parisinus.> quingentos modios Parisinos faciunt. Modius autem Parisinus quatuor & uiginti medimnos Atticos capit. Decé nullia cadorum uel amphorarum, nulle ducentos & quinquaginta modios itidem Parisinos. Lanarum & reliquarum mercium talenta quadraginta nullia. Talenta Parisina triginta nullia efficiunt, ut n[ost]uc crassiore calculo libras Atticas uel munas, sed & nonaginta drachmarum intelligamus, id est duodenûni unciarum. Sic fiunt pondo nostra duodeuicies centena nullia. Libra enim nostra epitritam proportionem ad Romanam libra habet, id est tertia parte maiorem. Hanc summam si ad culeos duplares redigere uelimus, qui trimodia nostra efficiunt, hoc est quatuor & uiginti amphoras, & in culeos singulos bina nullia pondo statuamus, id quod hodie nauicularij faciunt qui anniuersarios commeatus meritorijs nauigijs suscipi[n]t, ut statim uidebimus, fient nongenti culei trimodiales: quibus si nulle ducentos & quinquaginta modios illos addideris, erunt in summa nulle trecenti sedecim culei. Nunc si exquisitius persequi uelis, & semuncias in singulas libras addere, summa libraru[m] quinq[ue] & septuaginta nullibus excrescet, quæ additam[m]etum septe & triginta culeorum & semissis efficiunt. Et hæc omnia præter aquam dulce, præter piscinam, præter tot diætarum intestinum instrumentum, præter annonam uectorum, & pabulam equorum. Hanc tamen nauem longè magnificentia & splendore apparatus antecessit nauis fluuialis Thalamegos nomine, qua Philopator supradictus in delicijs habuit Nilo pernauigando, longitudine sexcentorum pedum, latitudine quinq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-662.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 565 quinq[ue] & quadraginta: ab infima parte ad editissimum diætarum fastigiu[m] altitudine pedum paulo minus sex aginta: in qua diætas & cubicula & alia ædificia uoluptuariæ uitæ accommodata, ambulationum porticus duplices ambibant, proram & utrunc[us] nauis latus co[m]plectentes quin gentorum pedum ambitu. A puppi autem nauis patens, è regione proræ uestibulum habebat ex ebore & alia primæ notæ materia constans, per quod ingredientes porta quadrisoris excipiebat, & ex atrio in oecu[m], id est in prægrande co[m]claue ferebat, uiginti lectorum capax: e[ss]e utrinque per uestibulum ingredientibus patentes crebræ fenestræ auras perslantes commodè admitterent. Reliqua sunt eiusmodi, ut si quis omnia ad uerbu[m] prosequi uelit & possit, fidem sint excessura. Illud autem quod de C. Cæsare memoriæ traditum est, ut reliqua eius acta, non magnificentiæ esse puto, qui fabricatus esse cedrinas liburnicas dicitur, gemmatis puppibus, & uersicoloribus uelis, magna thermarum & porticum & tricluniorum laxitate, magnaq[ue] etiam uiliu[m] & pomustrarum arborum uarietate, in quibus discumbens de die inter choros ac symphonias littora Campaniæ peragrabat. Nostrorum autem temporum opera, quæ maximè magnifica esse creduntur, si cum illis contendantur, propè est ut perinde esse uideatur ac si formicam elephanto compares. Sed principes & opulenti ho[m]i[n]e die priscarum rerum ignari, sese in rebus mediocribus & paruis admirantur, sola ignorantia beati, si argumentari uelimus. Quo magis despicari & floccipendere eorum sortem licet, ijs quidem qui felicitatem nec po[n]dere nec numero metiuntur. Hæc ideo retuli, quòd multi opinantur ideo apud historicos magnu[m] numerum nauiu[m] lecticari, quòd antiqui nauigiolis uterentur præ ijs nauigijs quæ memoriæ nostra

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-663.png

Transcription: ATR-1

culariorum uerbis utar. Minimæ enim magnitudinis one= rarias quadragenarias esse aiunt: mediæ notæ septuagenæ rias & octogenarias: maximas autè quæ in mari occiduo uideantur, ferè centenarias, rarò maiores esse. Tonellum < Culeus trimo- dius.> ego trimodium culeum appellauerim. Tres enim modij no stri tonellum unum efficiuit, id est culeum geminatum. Ita fit ut maximæ onerariæ nostri temporis plerunq[ue]; nô ma= iores sint illis quas Cicero in Lycia fuisse dixit. De nostris loquor. nam Germanorum naues duplices & triplices no strarum esse dicunt. Octogenariæ enim naues ducenta & quadraginta modia nostra capiunt: at duo mulia ampho= rarum, ducêta & quinquaginta modia nostra æquasse do cuimus. Est autem ea formula nauiculariam factitantium, ut in singulos culeos duplares bina millia pondo nume= rent. Tanti enim pendere uini tria modia nostra dictitan tur. sic fit ut salis aut alterius grauissimæ mercis uectura ad bina nullia pondo hac appellatione nuncupetur: ut si nauis centum & octoginta nullia pondo ferre commodè possit cum instrumento machinario, ea octogenaria uo= citetur. Ex his igitur patet quantæ fuerint antiquorum naues, etiam si pauciores olim nulites pro portione in na ues imponebant, quàm pro nostri temporis more, quantu[m] coniectura assequi ex historicis possumus. Etenim si quis omnia quæ commemorauimus, diligenter animaduerterit, iudicabit (ut spero) non fallaci me coniectura ductum esse in mensuris indagandis. Non me latet apud Aeginetam legi, minam Atticam sedecim uncias habere, & Romanam uiginti: sed nec Pauli autoris adnotata illa esse puto, nec si Pauli sint, ad rem quam agimus, pertinere. Sumptum est enim illud dictum ex medicorum usu, ut supra ex Cel= so adnotauimus, non ex antiquitate. Nunc ad id redeun= T dum,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-664.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 659 priuatorum opes tributis exhauserunt. Quanquam Ro= manæ uires sese ipsæ consecerût, cum Augusti plures eo= dem tempore ab exercitibus facti, ciuilia bella & intestina pro externis gererent. sic mundus ad inopiam re= dactus, tenuiore pecunia uti coepit: id quod necesse fuit, cum multum pretijs rerum decessisset. < Prisca Fræciæ nomismata.> Hoc idem Francia experta est. si quis enim huius temporis nomisma cum an= tiquo examinet exploretq[ue], dimidio uberiùs illud hoc inue niet & pondere & indicatione, atque eo etiam amplius. Nos enim Philippeos habuimus geniatos plus sesquisola= to pendentes. In his genius est alatus, quales diuini sta= tores pingi solent, liliata insignia tenens. extant & alij Philippei, sceptrati nonnulli, alij etiam soliati, Rege intus trabeato iura pro potestate reddente. Ibi maiestate[m] regiam planè expressam agnosceres, qualem hodie nemo meminit, Rege utroque uestigio leonibus innitente. Hi tri plici forma percussi sunt: sed qui minima signati sunt, bi= nos solatos trahunt: qui maxima & grauissima, ij pon= dus habent secundum Eduardeos Angliæ maximum, eisque proximum. hoc genus omnium quæ uidi (tametsi nullius generis non habui, quod quidem hodie extet) scitè formatum erat. Hos & Rosatos Eduardeosq[ue]; pon= dere superant Carolei Aquitaniæ, qui Fortes appellan= tur: in quibus dux armatus genu nitens leonem mani= bus Herculis more clidit: sed superiorum indicatura Pecuatorum bonitate par est, quos Ioannes Rex si= gnauit, triplici & ipsos forma & magnitudine, omnes primam auri notam obtinentes. Quanto autem hodie iciunior sit & exanguior (ut ita loquar) res nummariæ, ex eo certè constare potest, quòd qui Francici extant aurei equites pedites que, olim uiginti solidis ualentes T 2 unde

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-665.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET (unde Francicos hodie quoque appellamus) nunc solidis quadraginta edicto etiam principis æstimâtur, pluris etia[m] in foro permutabiles. Quòd si inquirere in finitimas no= bis prouincias institeris, eandem apud eos, ut apud nos olim & hodie rationem reperies, prorsus quasi confinibus prouincijs Francia constituendæ rei nummulariæ ratione[m] præscripserit. id quod optima ratione iudicare quis po= test. Neque enim consistere commercia potuissent, quæ nobiscum semper finitini niscuerunt, nisi eandem auri no tam afferrent quam acciperent. Itaque quandiu auru[m] pri= marium signatum est in Francia, tandiu ipsi quoque fini= timi populi eodem genere usi sunt. Nunc aute[m] & nostra= tis & externi nulla uncia nisi concreti uisitur & ærosi. Verumenimuero qui hodie extant imperatorij & augu= stales aurei, post priscos illos didrachmos signati, ponderi prædicto non respondent à sanctione imperatoria taxa= to. Vidimus enim & Constantini Magni & Iuliani & Magnentij, & aliorum recentiorum, sed in omnibus quos expendimus, ita minutum pondus erat, ut seni & semis non planè unciam æquarent, septeni excederent. Vnum etiam Iustiniani principis uidimus, quem nobis ostendit Longolius. Christophorus Longolius, uir egregiè doctus, & rerum antiquarum studiosus: sed ne is quidem iam dictis grauior erat. Quare supradicta legem de duobus & septuaginta solidis ideo latâ puto, quòd imminuto pondere nummi, li= bræ quoq[ue] aureæ æstimatio & pòdus sensim imminueba= tur. quapropter ne tandè imminutio inualescens, rem num mariâ conturbaret, Imperator certum modu[m] imponere uo luit. quanquam si quis legem illam diligenter consideret, non tam in uniuersum statuere de auro signato uidetur, quàm de auro tributario: ut fortasse indulgentia principis aliquid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-666.png

Transcription: ATR-1

PARTIB EIVS LIB. V. 661 aliquid antiquis pensitationibus remittere lege illa uoluerit. Id enim sæpe fit, ut maneant antiqua uectigalia, aut pensitationum uocabula, & tam[m]e minore summa aut æstimatione stipendiarij defungantur. Cur autem aurei solidi quoq[ue] dicantur, his uerbis Lampridij declaratur in Alexandri uita: Vectigalia publica in id contraxit, ut qui decem aureos sub Helio gabalo præstiterat, tertiam partem aurei præstarent, hoc est tricesimam partem: tum que primùm semisses aureorum formati sunt. Atque etiam cum ad tertiam partem aurei uectigal decidisset, tremisses, dicente Alexandro etiam quartarios futuros, quando minus non posset: quos quidem iam formatos in moneta detinuit, expectans ut si uectigal contrahere potuisset, & eosdem ederet: sed cum non potuisset per publicas necessitates, co[n]stari eos iussit, & tremisses tantum solidos q[ui] formari. Hactenus Lampridius. Intelligimus igitur aureos integros appellatos esse solidos eo tempore quo semisses & tremisses fieri coeperunt, uel trientes potius. In iure autem ciuili quod < Aurei æstimationi in iure.> nunc habemus, non una aurei æstimatio est, ut multi existimant, nec semper septuagenos binos in libras accipiendo censeo, sed pro tempore aliquid statuentium principu[m] æstimationem faciendam: ut uerbi gratia in capite primo < Honorarium aduocatorum.> de uarijs & extraordinarijs cognitionibus, Vlpianus de honorario aduocatorum loquens ita inquit, Licitæ autem quantitas intelligitur pro singulis causis usq[ue]; ad centum aureos. Cetu[m] aureos hoc in loco pro duobus auri p[otes]do intelligo. Na[m] Vlpianus Alexandri te[m]pore scripsit, nondu[m] im minuta prisci nomismatis forma, nisi si pauca scrupula auaritia temporu[m] legitimo p[otes]deri detraxit, ut supra docui mus. Visuntur enim hodie Mæmææ matris eius nomismata, & ego omniu[m] Imperatoru[m] uidi eadem forma ab Augusto T 3 ad

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-667.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ad Commodum Cæsarem. Sed & hoc quod diximus, non solum argumentis, sed etiam Taciti autoritate comprobare possumus, qui lib. x 1. de tempore Claudij principis loquens, Continuus inde, inquit, & sæuus accusandis reis Suillius, multiq[ue] audaciæ eius æmuli. nam cuncta legum & magistratuum munia in se trahens princeps, materia[m] prædandi patefecerat. non quicquam publicæ mercis tam uenale fuit, quàm aduocatorum perfidia: adeò ut Samius insignis Eques Romanus quadringentis nummorum millibus Suillio datis, & cognita præuaricatione, ferro in do= mo eius incubuerit. Igitur incipiente Caio Silio Consule < Lex Cintia.> designato, consurgunt patres, legemq[ue] Cintiam flagitant, qua cauetur antiquitus, nequis ob causam orandam pecuniam donum ue accipiat. Deinde obstreptibus ijs quibus ea contumelia parabatur, discors Suillio Silius acriter in= cubuit, ueterum oratorum exempla referens, qui famam in posteros præmia eloquetiæ cogitauissent pulcherrima: alioquin & bonarum artium principem sordidis ministe= rijs foedari: ne fidem quidem integram manere ubi magni= tudo quæstuum spectetur. Quòd si in nullius mercede ne= gocia ineantur, pauciora fore: nuc inimicitias, accusatio= nes, odia & iniurias foueri, ut quomodo uis morborum pretia medentibus, sic fori tabes pecuniam aduocatis ferat. Et paulò infrà de Suillio & alijs aduocatis loquens, qui causam diuersam tuebantur, Cæsarem, inquit, circun= sistunt anteacta deprecantes, & postquam annuit tacens, incipiunt, Quem ullum tanta superbia esse, ut æternitatem famæ, spe præsumat? usui & rebus subsidium præparari, ne quis inopia aduocatorum potentioribus obnoxius sit. Neque tamen eloquentiam gratuitò contingere: omitti cu ras familiares, ut quis se alienis negotijs intendat: multos militiæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-668.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 663 militia, quosdam exercendo agros tolerare uitam. Nihil à quoquam expeti, nisi cuius fructus antè præuidetur: prompta sibi exempla, quantis mercedibus P. Clodius & C. Curio concionari soliti sint: se modicos Senatores, qui à Republica nulla nisi pacis emolumenta peterent. cogitare plebem, quâ toga enitesceret. sublatis studiorum pretijs, etiam studia peritura, ut minus decora. Hæc ita haud frustra dicta princeps ratus, capiendis pecunijs statuit mo dum usque ad dena sestertia, quæ egressi, repetundarum tenerentur. Qui locus tribus uerbis corruptus est in exemplaribus quæ circunscruntur. His uerbis Taciti apparet Vlpianum licitam quantitatem appellasse eam quæ Claudiano Senatus cõsulto præfinita erat, eo tempore quo aduocati inuidia maxima flagrabant ob delationes & perfidiam præuaricantium. Dena autem sestertia, dena millia nummum sestertium ualent, ut satis ostendimus, hoc est centies centenos sestertios. Atqui nos alibi docuimus & ratione & autoritate singulos aureos centenos ualuisse nummos, hoc est uicenas quinas drachmas, ita ut auri ad argentum proportio maior esset duodenaria. Quare planum fit dena sestertia & centenos aureos eandem fuisse summam, sed Vlpianus aureos dicendo, temporis sui consuetudini seruiuit, iam obsoleto more loquendi per sestertia. In cap. Nonnulli, de accusationibus, Digestis, pauper dicitur, qui minus quàm quinquaginta aureos possidet. Quinquaginta aureos auri librâ intelligo, propter Hermogenem eius dicti autorem, qui æqualis Alexandri Imperatoris fuit. In lege Si duobus, communia de legatis, Iustinianus uariè pretia mancipiorum taxauit: minimum autem pretium non infra x x. solidos, maximum non supra octoginta intendit. Solidos no[n] dubiè aureos eius tem- poris T 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-669.png

Transcription: ATR-1

poris intelligere debemus, qui sub sesquipli erant priscoru[m] aureorum, ita ut triceni solidi uicenos aureos ualerent. Qua ratione fit ut minimum pretium serui, triginta no= stri aurei fuerint, summum autem centum & uiginti: quæ æstimatio longè minor est illis quas in præcedentibus ex Plinio & alijs collegi, pretijs scilicet iam rerum omnium deminutis. Sed nec illi aurei recentiores auro obryxo si= gnati sunt, ut antiqui: ex quo apparet recentiores princi= pes nonisma bifariam minuisse, pondere scilicet, & auri indicatura: quomodo & nostri fecerunt, & totus deniq[ue]; Occidentis orbis. id quod institutum aiunt, ne aurum mol lissimum, & argentum purum, quod duodenarium appel= lant, usu ac collybo detereretur. Plinius autor est Liuium Drusum in Tribunatu plebis octauam partem æris argen to miscuisse. Et rursus alibi, Miscuit, inquit, denario Triumvir Antonius ferrum. miscentur æra falsæ monetæ. alij è pondere subtrahunt. Inde est, ut opinor, quòd hodie multi denarij antiqui huiusmodi extant è materia miscel= lanea. Denarium nunc appellamus Caroleum nummum argenteum, qui antiquum sestertium nummu[m] ualet. Assem autem appellare possumus, quem duodenarium uocamus, & ita in partes diuidere, ut antiqui suum assem diuide= bant in sui generis partes, quadrantes sextantesq[ue]; dicen= tes. Sic unciæ loco erit denariolus, quem Græci chalcum dicunt. sic quinarius & senarius, uel quincunx & semis, qui quinos & senos denariolos ualent. Sestertios dudum signauimus, qui duos solidos & semissem ualeret, sed iam rari uisuntur. facti enim no[n] placueru[n]t. Extat & trepo[n]dij pride[n] signati, grossi Curij uocitati ab autore prædiuite a= uorum memoria. Cetussem dicere possumus pro ea summa qua[m] alternis propè uerbis negotiatores centu[m] solidos ap= pellant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-670.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 663 pellant, ut decussem pro decem, ut qui hodie Cæsariati uo cantur. Licet enim uerba antiqua in usum nostrum interpolare, quæ quidem æui situ nô putida facta sint. Vidimus < Nomismata antiqua pessimo instituto, nostro tempore aliquandiu abrogata.> post quadriennium edictum præconio promulgatu, quo omnibus nomismatis priscis usus abrogabatur, tâ nostratibus quàm externis: perinde quasi nullus nummus locabilis esset, qui non æqualis nostræ memoriæ suisset. quod edictum unius hominis impotetia principi extuderat, qui omnia penè omnium magistratuum munia sui iuris ac potestatis fecerat, quum muneris sui uices proprias uix tertio quoque actu obiret. Sed quamuis minax ac tumultuosum præconium, consensus hominum iure optimo neglexit, præsertim autore sublato de medio. Quod enim tande[m] edictum iniquius excogitari potuit, & in maiores nostros magis iniurium, quàm monumenta memoriamq[ue]; Regum perpetuò delere? Eo enim mandato id agebatur, ut optimum quodq[ue] nomisma conflaretur, & inde pecunia notæ omnino deterioris quassaq[ue]; signaretur. O improbum inuentum, & si fieri posset, memoriæ hominum eximendum. Olim magistratus Romani, & post eos Repub. sublata principes, iconicôs se fingi in nomismate uolebant, quasi nomen suum latissimè longissimeq[ue]; prodituri: quo nomine ad nostram usque ætatem permansit eorum memoria, uelut statuis per totum orbem erectis. Quod cum nostri principes olim imitati essent, similem eis gloriam ætas nostra inuidisse olim dictitabitur, unius hominis uel paucoru[m] crimine: tametsi utinam ipse seculum suum nostrumq[ue]; hac una nota inussisset. Huiusmodi hominum uel temeritatem uel rusticitatem arguit lex prima de ueteris nomismatis potestate, undecimo libro Iustiniani Codicis, his uerbis, Solidos ueterum principum ueneratione formatos. T S ita

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-671.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET ita tradi ac suscipi ab ementibus & distrahentibus iube= mus, ut nihil omnino refragationis oriatur, modò ut debi= ti ponderis sint, & speciei probæ: scituris ijs qui aliter fe cerint, haud leuiter in se uindicandum. Verum ea quæ di= ximus de amphora & mensuris cæteris, rursus in dubium uocabuntur, cum locus ille Plinij succurrerit ubi de uirso < Locus Plinij de uino Opi-miano.> Opimiano loquitur lib. XIII. Quare etsi procul à me abesse suspicionem illam uolo, quasi more hominis obtre= ctare gestientis, & delatoria (ut dicitur) curiositate in co[m]mentarios inquisiuerim scriptorum nostro seculo clarissi= morum, atque existimatissimorum, facere tamen nequeo, quin in operis eius coronide Hermolaum Barbaru[m] uirum summa laude dignum, iterum ad disquisitione[m] doctorum hominum reuocem: non quòd manibus uirorum doctoru[m] diem dicere gaudea[m], qui uadimonium obire apud super= stites nequeunt: sed quòd ueritatem asserere in lucem uo= lens, locupletes eius rei uades, quos nobis uiuens reliquit, citandos omnino ad hoc iudicium duxi. Præuaricationis enim insimulari aut certè obliuionis possem, si locu[m] illum Plinij silentio præterirem, qui ut ab Hermolao intellectus est, id quod nos diximus de uncia, euertit: ob quod omni= no fuit res in iudiciu[m] deducenda. Plinius igitur lib. XIII. de uini generibus loquens quæ in autoritate fuerunt, Ali= cui anno, inquit, fuit omnium generum bonitas. L. Opimio Consule, cum C. Gracchus Tribunus pl[us] seditionibus agi < Coctura.> tatis interemptus, ea coeli temperies fulsit (cocturam uo= cant) solis opere, natali urbis sexcentesimo trigesimo quar to, durantq[ue] adhuc uina ducentis ferè annis, in speciem redacta mellis asperi. Etenim hæc natura uinis in uetusta= te est: nec potari per se queunt, nisi peruincat aqua, usq[ue] in amaritudinem carie indomita. sed cæteris uinis com= mendan

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-672.png

Transcription: ATR-1

mendandis minima aliqua mixtura medicam[m]eta sunt: quo fit ut eius temporis æstimatione in singulas amphoras cen teni nummi statuantur. ex ijs tamen usura multiplicata se= missibus, quæ ciuilis ac modica est, in C. Cæsaris Germa= nici filij principatu, annis centum sexaginta singulis un= cias uini constitisse nobili exemplo docuimus, referentes uitem Pomponij Secundi uatis, coenamq[ue]; quam principi illi dedit. tantum pecuniarum detinent uini apothecæ. Hunc locum ita legit Hermolaus, & ita se emendasse te= statur, quem in altera editione enarrans, post explicatam de usuris retractionem, Vt redeamus, inquit, ad proposi tum, si amphora, id est (ut Festo placet) octoginta uini li bræ, sub Opimio centum nummis ualuit, faciunt autem octoginta libræ nongentas sexaginta uncias: efficitur ut semisses usuræ, hoc est nummi seni annorum centum sexa ginta, nongentos sexaginta nummos inferant, atq[ue] ita sin gulæ uini unciae singulis nummis usuræ nomine constite= rint. Hactenus ille cum dixisset, quasi penso suo absoluto ad alia transit, cum magna (ut uidetur) securitate comper tæ rei defunctus. Primum, siue hoc dixerit Festus, siue no[n]: id quod datur, accipio, id est, uini amphoram octoginta librarum esse. hac enim ratione efficitur, ut sextarius sit unciarum uiginti. Nam quum duodequinquaginta sexta= rijs amphora impleatur, si libris duodequinquaginta toti dem besses addas, ut sint duodequinquagies uicenæ unciae, fiunt octoginta libræ. Quin & ipse Hermolaus in priore editione, Amphora, inquit, uini quadrantal Latinè dicta Festo Pompeio, congios octo continebat, id est, sextarios XLVIII. sextarius uncias uiginti Festo, sed Africano li= bras duas aut tres, nunqua tamen plures duabus heminis. ita fit ut singulæ amphoræ LXXX. Festo, uel XCVI Afri= cano

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-673.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cano, aut certe CXLIII. uini pondo capiant, quibus in XII. uncias resolutis, efficiuntur aut nongentæ sexaginta unciæ, si octoginta pondo sunt: aut mille centu[m] quinquagintaduæ, si nonagintasex: aut mille septingentæ uiginti= octo, si centum quadraginta quatuor. Ex quibus uerbis tametsi ambigere magis quàm rationem colligere doceamur, tamen (ut dixi) quod à me stat, id cupide accipio, & in rem meam uerto. hac enim autoritate probo sextarium uel dipondium fuisse id quod astruere conor, uel certè unciaru[m] uiginti, cum apud Plin. legatur quindecim unciaru[m] esse, id est libræ et quadrantis, quod nullo alio testimonio subsistere potest. Verum illud non concedo, ut uncia uini, duodecima libræ pars sit: nec in sextario uncias uini uiginti esse dico, sed duodecim, & in amphora quingentas septuagintasex, quas Hermolaus nōgentas sexaginta esse putauit: id quod ante ex Martiale abunde probatum est: alioquin sextarius qui citra cōtrouersià in duodenos cyathos diuiditur, non unciaru[m] uicenum, sed duodenum tantu[m] esset, si uncia uini apud Plinium ad pondus, no[n] ad mensuram referretur, quod nec Pliniano sextario, nec Pompeiano cōgruit, quodq[ue] Hermolaum non animaduertisse miru[m] est, præsertim cum Plinium in manus accepisset. quota est enim uncia pars libræ, tota est cyathus sextarij: & uncia tam ad quotâ parte, quàm ad pondus refertur apud autores, & (quod maius est) interdu[m] ad longitudine[m] uel crassi tudine[m], ut in primo lib. ostensum est à nobis. Plinius libro XVIII. de medica loques, Si sit humidu[m] solu[m] herbosum'ue uincitur, & desciscit in pratum, ideo protinus altitudine unciali herbis omnibus liberanda manu potius quàm sarculo. Vncialem altitudinem pollicarem intelligo, id est digiti & trientis, ut Frontinus autor est. Nimirum Hermolaus Vncialis altitudo.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-674.png

Transcription: ATR-1

laus bladiente calculo deceptus est. siquidem cum centies sexagies senos nummos cum octogies duodenis uncijs ad unum quadrare subducenda ratione inuenisset, ilicet non excussum quod arridebat admisit. ultrà enim addubitare eum nô sinebat deprehensæ usurarum rationis fiducia gestiens: quod tamen affirmare uereor, ne plenu[m] sit audaciæ. Ipse enim Hermolaus de altera sua editione ad Antoniu[m] Caluum scribens Venetum Patricium, ita inquit, Peruenit quidem res ad umbilicum, sed nullus tame[n] dies est quo non fiat aliqua accessio: nunc cum impressoribus agitare coepi lentè, de industriarem differes, ut diutius in fermen to sit, nihil time, diligentiam adhibituri sumus, qualem in altera editione prætermissem sæpe mecum questus es. Et paulò inferius. Multo autem, inquit, plus operis & laboris adij quàm putabam, quòd omnium rerum quæ in coelo & sub coelo sunt, gnarum esse oportet qui Pliniu[m] profitetur intelligere, tanto magis qui castigare. Hæc uerba significant Hermolaum magnam animaduersione[m] adhibuisse secundæ castigationum editioni. In hoc igitur loco < Locus Plinij emendatus.> ego numerum nummoru[m] deesse dico, sicut & in alijs quibusdam locis apud Plinium, qualis est ille libri decimiseptimi in principio de L. Crassi domo, & lib. xxxiii. de argento Carthagini imperato, ut in superioribus adnotauimus. Quare sic legendu[m] puto, Quòd ut eius temporis æstimatione in singulas amphoras centeni nummi statuantur, ex ijs tamen usura multiplicata semissibus, quæ ciuilis ac modica est, in C. Cæsaris Germanici filij principatu, anno centesimo sexagesimo singulas uncias uini constitisse nobili exemplo docuimus. ut sensus sit apertus hoc modo, & omnino extricatus, sicq[ue] Plinium locutum intelligamus, Quare si eius te[m]poris: uel sic, Verum si te[m]poris Opimiani æstima

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-675.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET æstimatione in singulas amphoras centenos nummos statuas, ex his tamen usura multiplicata semissibus in C. Cæsaris principatu, anno centesimo sexagesimo, & reliqua. Verba sunt enim Plinij coniectura assequentis id quod dicit. Si, inquit, Consulatu Opimij unum illud cētenis num mis ualuit (id quod uerisimile est) & interusurij semissu[m] ratio habeatur, necesse fuit anno centesimo sexagesimo, quo tempore Pomponius coenam Caligulæ dedit, uncias uini singulas tot nùmis constitisse. Hermolaus hunc locu[m] castigans, duo uerba mutauit, illud quo fit, pro quod ut, & singulis pro singulas legens. Anno autem centesimo sexagesimo lego, sensu ita exposcente, & alioquin ab antiquo uno exemplari admonitus. Hic etiam periclitari libet, & aliquid comminisci, ut ineundæ huius rationis formam aperiamus, utq[ue] si nobis collimare non contigerit, post nos existat aliquis qui à scopo non aberret. sic enim artes consummatæ sunt, alijs super alios cõmentantibus: animorumq[ue] contetio ad eam tandè peruenit, quam Græci eustochiam, id est, animoru[m] uel oculorum intentione[m] no[n] aberrante appellant, nostri collimationem dixeru[n]t, quasi tragulam quædam perspicaciæ ad inuentionis scopulum li mis oculis intedentium. Quanqua[m] sunt qui collineatione[m] appellare eam malint, à lineis uisualibus in unum locum contentis. Hoc ueluti iure gentium utentes, post doctissimorum hominum sententias, & nostram in medium sæpe in hoc opere attulimus. Nec qui post nos sententiam dicturi sunt, assentiendi magis quàm censendi exemplum amplectentur, si operam prolixè literis impederint: alioquin chartarum inani dispendio tot libri noui sub præla quotidie mitterentur: id modò ne referat, Gallus an Italus sit qui ad scribendum animum appulerit. Quod non ideo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-676.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. ideo dico, quasi hoc nobis instituto Italia literarum bonarum magistra interdixerit, quæ nulli non laudem suam benignitate summa, ut bona quoque sua impartit: sed nostratum hominum improbitas memoriæ semper obuersatur, cui nunquam satis uidebor respondisse: qui utinam ipsi tam Italos quàm Italiam amauissent: melius enim (ut arbitror) & nobis & honor suo cõsuluissent. Semusses igitur usuræ centum & L X. annorum, id est, centies sexagies seni nummi (ut Hermolaus dixit) nongentos sexaginta nummos efficiunt: quibus si sors addatur (quam ipse onusit) fiunt mille & sexaginta. Ita Hermolai ratio procedere non potest, cum sortis & usurarum ratio habenda sit. In amphora autem octo & quadraginta sextarios esse constat, & duodecim cyathos in sextario. quos numeros si inter se ducas, fiunt cyathi, quas uncias Plin. dixit, quin gēti septuagintasex. Si ergo apud Plin. sic legas, singulas uncias binis constitisse, & subintelligas nummis: quod fieri ex præcedentibus potest: duobus & nonaginta nummis maior erit numerus, quàm ut summa duplicata mille & sexaginta nummis ad unu[m] congruat. Summa enim cyathorum duplicata, mille centum & quinquagintaduo erit. Ita Plin. duobus & nonaginta nummis usuras auxerit. Quòd si usuras usuraru[m] reputemus, octauo quoq[ue] anno et quinto mese anatomismus renascitur, id est cētesimo & uno mese. quæ ratione centum annis usura subnascens, duodecies senos nummos peperit, id est duos & septuaginta, & sexaginta annis paulo minus duos & quadraginta, qui fiunt simul pro fænore iterato centum & quatuordecim. Ita Plinius exactè uidetur rationem supputasse. Anatocismu[m] autem usitatum fuisse antiquis notius est quàm ut ostendere necesse sit: quapropter fortasse non uini apud Pli- nium Anatocismus antiquis usitatus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-677.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET nium, sed binis legendum est. Nam uini uerbum omnino in eo loco non congruit, ut superuacaneu[m] sic fiet ut sex- tarius quatuor & uiginti nummis constiterit, id est, so- lidis nostris uiginti, quod omnino magnum fuit precium, cum ea ratione amphora, quæ octaua pars est modij no- stratis, duodequinquaginta francicis cöstiterit, qui hodie quatuor & uinginti ducatis ualent: cum nemo nostra me moria apud nos binos modios uini pluris uediderit quan- tumuis cara annona. ita uini precium centum & sexagin- ta annis duodecies penè multiplicatum erat, cum singulæ amphoræ millenis cētenis quinquagenisbinis nummis uen- derentur, & tanti cyathus post tot annos uenditus est, quanti sub Opinio sextarius uendebatur. Hæc ratio etsi speciosa uidetur, tamen admittendam affirmare no[n] ausim. Adhuc enim ita ratio inita est, quasi non modò incolume uinum, sed etiam non imminutum fuerit. Nihil igitur ex amphora centenum nummum Plin. deperijssse centu[m] sexa- ginta annis existimauit, præsertim cum ad crassitudinem mellis asperi redactum esse dicat? Ego uerò ex uino no- stro coniectura[m] faciens, id uinum ad septimas minimu[m] par tes exuctum fuisse censeo: cui dispendio si nunc addas id quod intercidit, in alia atq[ue] alia uasa, semper etiam ipsa aliquid sorbëtia, trans fundendo, id quod tot annis necesse fuit, totiesq[ue] mutatis dominis & apothecis, uix decimam quanq[ue] anphoram post temporis tantam intercapedinem residuam fuisse credo, ut fortasse non binis nummis, sed uicenis legendum sit. id uerba ipsa Plinij mihi significa- re uidentur, cum inquit, Tantum pecuniarum detinent uini apothecæ: nec alia res maius incrementum sentit ad uicesimu[m] annum, maius ue ab eo dispendiu[m] non proficiete precio. Vina enim significat ad uicesimu[m] annum ita co[m]mo[n] dè uete

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-678.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. dè ueterascere, ut usuras etiam semisses pensitare possint: sed si ultrà asseruentur, ut nullo precij augmento mirum in modum deminuantur. Sic igitur colligo, quasi ipsa per se caries congios octonos quos amphora capit, ad totidè sextarios cõtraxerit æuo ipso absorbente, deinde ut diffusionis & transuas asionis dispēdiu sextarios ad besses aut dodrantes redegerit, testis ipsis semper combibentibus. His duobus intertrimentis si specimina gustantibus data, iacturamq[ue] cauponationis heminariæ quadrantariæq[ue]; ad dideris, & quòd aliàs intercidit, quis iam addubitet ad ui cenos nummos precium in uncias extendere, quod semisses usuræ ad binos nummos & ultrà intenderat? Id quod si admittamus, sextarij singuli nummis ducenis quadragenis constiterunt: id est sexagenis denarijs. Qua ratione precium paulominus centum & uiginti partibus auctum est centu[m] & sexaginta annis. quod fortasse no[n] incredibile erit, si quis reputet quod minima aliqua mixtura (ut Plinius dixit) medicam[m]eta erant cæteris uinis com[m]endandis, ut portione per hoc magna exorptum uinum esse intelligamus: in quo exucto liquore uini uis remansisset incolumis & uiuida. Hoc quum admiratione dignum esset, ideo Plinius retulit, ita ut nobile exemplu[m] uenditi plurimo uini appellet. Id tam[m]e minus mirum facit piscis Mullus Romæ <Mulli piscis ingens preciu[m].> ab homine priuato octo millibus nummum emptus, id est, ducentis aureis nostris. Hoc enim creditu difficilius est, quàm amphoram uini præstantissimi & medicamentarij ducentis & octoginta octo aureis nostris uenisse. Tanti enim amphora supradicta ratione constitit. Hanc etiam opinionem adiuuare potest id quod Plinius libro X 11. inquit de Opobalsamo loquens his uerbis, Nec manifestior alibi fraus, quippe millibus denarium sextarij empti <Opobalsami precium.> V uendente

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-679.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uendente fisco, trecentis denarijs ueneunt. Si enim Plini[us] tempore, cum largior iam foetura succi eius erat, singuli sextaris synceri liquoris centenis aureis uendebantur (de nostris semper loquor) non magnopere mirum est inusitatae atque omni æuo inauditæ uetustatis uinum, quod medicamenti loco cederet, senis aureis uenum ijsse. Verùm illud ipse miror, quòd anno Opimiano, id est natali ipso uini Opimiani, Plinius singulis amphoris centenos nummos taxandos existimauit, qua ratione culeus nostrâs, id est sesquimodius Parisinus, tribus argenti libris ualuit, hoc est triginta aureis nostris. Quòd si eo anno omnium generum bonitas fuit in Italia, cuius tot uini nobilitates Plinius libro supradicto enumerauit: quonam modo fieri potest ut tanti amphora uenierit, præsertim cum feraces uites habuerit, ut idem autor tradit? Quippe in Gallia ut gelicidium, uredo, & sideratio sequens, & has coeli iniurias procella excipiens, summam caritatem inferant, id quod memoria mea non semel contigit: nemo tame[n] meminit hac in urbe modium uini, qui amphoras octo capit, pluris duo decim aureis uenire, duntaxat uernaculi. Tametsi hic habeamus omnium propè generu[m], id est albi, helui, & intensè rubentis, nigriq[ue], quæ nulli importatorum cedunt duntaxat quotidianæ usu mensæ, licet precio aliquantulum cedant nonnullis importatis, quæ strenuiora esse creduntur titillandis palatis. Vinosiorum hoc hominu[m] iudicio factu[m], qui uina nostratia, id est agri Parisini, mucrone obtusiore esse dictitant, nec satis lancinare linguas gustu seruido & acuto. < Parisini agri uina præstantissima sunt.> Alioquin sanorum iudiciorum consensu constat uina Fræcica, id est uineti Parisini, omnibus numeris bonitatis præcellere, tametsi halitu, ut illa externa, uertigne non cicant. Sed ne illa quidem aduentitia & caput tentantia quauis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-680.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 675 quæuis inopia uini supradictum precium exceduht: quod de ijs intelligi nolo, quorum singulæ potiones uno conui= ctu dantur, qualia sunt Lusitanica, pseudocretica, & o= mnino quæ sapæ uice sumuntur, & pro Liberi bellarijs ce dunt. Verùm de precio uini audiamus Columellam sic di= centem libro 1 1 1. < Vini precium apud antiquos> Quippe ut deterrimi generis sint ui= neæ, tamen si cultæ sint, singulos utiq; culeos uini singula eorum iugera peræquabunt: utq; trecentis nummis quæ= dragenæ urnæ ueneant (quod minimu[m] precium est anno= næ) consument tam[m]e septem culei sestertium duo nullia & centum nummos. Ea porrò summa excedit usuram semis= sium. Atque hic calculus quem posuimus, Græcini conti= net ratione. Sed nos extirpanda uineta censemus, quorum singula iugera minus quàm ternos culeos præbent. Mini= mum precium annonæ Columella esse dicit cum trecenis nummis quadragenæ urnæ ueneunt, id est uiginti ampho= ræ. quod perinde est ac si dixisset, quum singulæ ampho= ræ quinisdenis nummis ueneunt. Si igitur uilissima anno= na uinum in amphoras quindecim nummis erat: existimo mediocri annonæ amphoram tricenis nummis uendi soli= tam, ut summa fuerit annonæ quadrageni quini uel quin= quageni nummi, dira & prodigiosa etiam sexageni, aut summum septuageni. Sed caritatis annonæ ac uilitatis ra= tio duplex. alteram copia & penuria moderatur: al= teram prima ultimaq; nota mercis facit. Huius igitur lo= ci explicatio sit in medio posita, ut pro captu cuiq; com= minisci quicquam liceat: ne in immensum excrescat hic liber, si lites litibus resoluere pergeremus. Esse enim hu= ius incepti eam rationem uidebam, ut si indulgere stylo uoluissem, connexa rerum series in altum sæpe relatura nos esset: ac nihilo secius tamen libens seci ut locum quen= V 2 dam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-681.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dam ex eo libro Columellæ transcribere, propter insitam < De cultu vitiu.> ac peruulgatam opinionem inter nostros de uitium cultu, & eius agricolationis alea.1s igitur autor docere uolens uberrimum esse uinearum reditum, Atq[ue] ut omittam, inquit, ueterem illam felicitatem aruorum, quibus & antè iam M. Cato, & mox Varro Terentius prodidit singula iugera uinearum sexcenas urnas præbuisse: his certè temporibus & Nomentana regio celeberrima fama est illustris, & præcipuè quam possidet Seneca uir excelletis ingenij atq[ue] doctrinæ, cuius in prædijs uinearum iugera singula culeos octonos reddidisse plerunque compertum est. Nam illa uidentur prodigialiter in nostris Ceretanis accidisse, ut aliqua uitis apud te excederet uuarum numerum duum millium: ut apud me octingentæ stirpes insitæ intra biennium septenos culeos peræquaret: ut primæ uineæ centenas amphoras iugeratim præberent: cum præta & pascua & syluæ si centenos sestertios singula iugera efficiant, optimè domino consulere uideantur. Nam frumenta maiore quidem parte Italiæ quâdo cum quarto responderint, uix meminisse possumus. sic enim legitur. His uerbis Columella clarissimus autor rei rusticæ testatur nul lum genus agriculturæ aut prædij fructuosius esse uinea. < Arepennum.> Ostendimus suprà iugerum minus esse besse arepenni Parisini, quanquam Columel. libro v 1. dicat semijugerum à Gallis arepennam uocitari. Et idem autor censet extirpan dum uinetum esse quod minus tribus culeis præbeat in iugera, id est sexagenis amphoris. Varro lib. primo, In qua terra, inquit, iugerum unum denos & quinos culeos fert uini, quod quædam in Italia regiones? Sed ut has Varronis uineas raræ felicitatis omittamus, Senecæ uineas Columella octonos culeos ferre solitas tradidit, id est centenas & sexa

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-682.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. & sexagenas amphoras in iugera. Quod quia raru[m] fuit, rursus ijs omisus alias uideamus quæ mediocres habebantur, id est quæ centenariæ erant, quinq[ue] culeos reddentes iugeratim. Vt igitur centenas amphoras, id est duodenos modios nostros & semodium, uinea mediæ notæ præbuerit, & singulis amphoris minimum annonæ precium statuamus, id est quinosdenos nummos: nulle ac quingentos nummos anniuersario uectigali reddidit. Quòd si medicerem annonam æstimare uelimus, hæc summa duplicabitur, ut sint ære nostro quinq[ue]; & septuaginta aurei coronati. Hodie ex iugero & triente Romano, id est iugero Parisino, si quis centenas amphoras annuatim ferret, id est duodecim modios nostros & semissem duntaxat uini non minimæ notæ, quam nostri familiarem appellant, hic Baccho litasse dictitaretur: rariq[ue] sunt in hoc agro qui tantum percipiant etiam infimæ notæ, & tamen apud Co lumellam hic reditus iugeri Romani mediocris inuenitur. quare planum fit, uinearum cultum apud nos non suopte uitio, sed cultoru[m], damnosum existimari. Quum enim hic serè rei rusticæ tractationem ignoremus, & qui nobis sodiunt & putant, omnia ex comodo suo faciant, fit plerunque ut nec exactè nec tempestiùè cultus uitium absoluatur, quum in urbe existentibus dominis, opus in agro fiat. Propterea Plinius libro decimooctauo, Profectò, inquit, opera, non impensa, cultura constat: & ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. Atque ita loquor, quasi uinitores peritos habeamus, cum uix decimus quisq[ue] artem suam nouerit. Inde fit ut sumptus uineæ, fructum sæpe deuoret. quod tamen ne deterrimo quidem cultu ijs contingit, qui uitiferum solum eligere nouerunt: sed cum iam omnis collus campusq[ue] uitibus conuestiatur, V 3 necesse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-683.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET necesse est inscijs cultoribus plurima uineta non respo[n]dere, præsertim in hoc tractu in quo carbunculatio à gelicidio alternis propè annis sentitur. Quare cum à prima ger minatione usq[ue]; ad quintu[m] Nonas Maias (qui dies plerun= que ultimus est decretorius uitibus) gelicidium timeatur, et huic periculo exemptis iterum uis maior impendeat, quæ nullo non anno alicubi stragem infert, simul uredine ab æstu caniculæ, aut aquæ coelestis inopia uuæ sæpe re= torrescant: id quod cum hæc proderem, egregium prouen tum uinearum bona ex parte perdidit: nisi aut diligentia aut felicitas adiuet, est ferè quod expensum uitibus que= ribundi feramus. Quanta autem priscorum frugalitas, et quàm strenua fuerit diligetia in agricolatione, ex lectione Varronis et Columellæ in uniuersum patet, cuius ue= lut unum specimen illud annotasse satis erit, quod Varro libro primo de uinearum cultu loquens, ita inquit, Saser= na scribit satis esse ad iugera octo hominem unum. Et Co= lumel.lib. xiii. Nam ut amplissimas impensas uineæ po= scant, non tamen excedunt septem iugera unius operâ ui= nitoris. Hodie autem quotus quisq[ue]; uinitor tribus iugcri= bus sufficit? Ita fit, ut uineas non uinitoribus colendas lo= cemus, sed cultorum mancipibus. Propterea in agro Pari= sino uineta magno excoluntur, cum multis in locis Galliæ paruum sumptum quamuis feraces uites poscant. Quod et incuria dominorum, et ignauia uinitorum ita inuete= ratum est, ut constitui apud nos res rustica nequeat, rusti= cis unanimi conspiratione tuentibus quod à maioribus ac= ceperunt. Verum (ut ad Plinium redeam) si centenos num mos in amphoram statuamus anno Opimiano, et cætenas amphoras in iugerum, qui mediocris est prouentus Colu= mellæ, uideamus quonam tandem reditus euasurus sit: Cen= ties Rursus de uini Opimiani precio,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-684.png

Transcription: ATR-1

ties centeni nummu, decem nullia nummûm fiunt, quæ nos ducentis quinquaginta aureis æstimare solemus: quo fit ut non immeritò (ut opinor) Pliniana exemplaria eo in loco suspecti postularim, quomodo & in alijs nonnullis locis feci, officio (ut nubi quidem uideor) studiosi hominis fun= ctus, qui in medium consulit. Nam illud Columellæ in loco à nobis antea citato, Nam frumenta maiore quidem parte Italiæ quando cum quarto respo[n]derint, uix meminisse pos sumus: cum quarto decimo legendum esse notius est, quàm dici debuerit, ex V arrone libro primo, cuius hæc uerba sunt, Quare obseruabis quantum in ea regione consuetu= do erit serendi, ut tantum facias, quantum ualet regio, ac genus terræ, ut ex eodem semune aliubi cum decem respon deat, aliubi cum quindecim, ut in Hetruria locis aliquot. In Sybaritano dicunt etiam cum centesimo redire solitu[m]. Nec murum id Italiæ tribui, cum Plinius tradiderit agru[m] Babylonium cum quinquagesimo foenore messes reddere, diligentioribus agricolis etiam cum cætesnio: de quo He= rodotus in primo ita inquit, ἐν ἐν ἔνημητη οἰκοπον ὑμικα ἀγα= ραθη ἐκφροειρη ἐσί ἐν βαθυληνίν χώρη, ὑπειπι ὑπικοσία ὑμικα ὑπα= ρατην ἀγαθολογη, ἐνδαρν ἐν ἀεισα ὑπτη ἰατητης, ἐκεινη ἐπι πικκοσία ἐκφροει. Id est, ad cerealem autem frugem usque= adeo bona est regio Babylonia, ut plerunque ducena red= dat: ubi autem bonitate sese ipsa uincit, ibi etiam ad trece na. Plinius lib. v. Libyphoenices appellantur qui Byzan= tium incolunt. ita appellatur regio ccl. millibus passuum per circuitu[m] fertilitatis eximiæ, cum centesima fruge agri= colis foenus reddente terra. Et lib. xviii. Tritico nihil est Tritici fertili- tas in Africa. fertilius. hoc enim natura ei tribuit, quonia[m] eo maximè a= lat homine[m]: utpote cum è modio, si sit aptu[m] solu[m], quale in Byzantio Africæ cæpo, cæteni quinquageni modj reddan V 4 tur:

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-685.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tur: cum centesimo quidè & Leontini Siciliæ campi fundunt, alijq[ue], & tota Betica, & in primis Aegyptus. Hoc dictum Plinij non conuenit cum uerbis Ciceronis superius à nobis citatis de agro Siculo, cum decimo reddente. Non hyperbolicè igitur dominus & deus noster in Euangelio Matthæi cap. XIII. fructum summum ad centesimâ frugem auxit. Verba Plinij lib. XVIII. hæc sunt à Theophrasto ad uerbum traducta, Babylone tamen segetem bis secant, tertiò depascunt, alioquin folia tantum fierent. Sic quoq[ue]; cum quinquagesimo foenore messes reddit exilitas soli, uerùm diligentioribus cum centesimo. Sic enim Hermolaus rectè emendauit. Theophrastus lib. VIII. de stirpi bus, & ἐν ἐπιμελων, ἐπιμελων. ἐν ἐπιμελων ὑποπονταχοα, ποίς ἐπιμελων, ἐπιμελων. Et tamen in antiquis exemplaribus & in impressis ante Hermolaum sic legitur, Sic quoq[ue]; cum quintodecimo foenore messes reddit exilitas soli, uerùm diligentioribus cum centesimo quinquagesimo. quod mirum est, cum ad uerbum Plinius locum Theophrasti uerterit, nisi quòd duo illa uerba, exilitas soli, apud Theophrastum non sunt, nec uidentur conuenire, cum Theophrastus pieram terram illam appellet, id est pinguem, & Plinius ipse præpinguem & densam, ut potius felicitas uel hilaritas uel quid simile, quàm exilitas legi de beat: & mirum sit Hermolaui hæc uerba ex Theophrasto agnouisse, cum exile solum contrariu[m] sit læto & afflueti. Quod aute[m] sequitur, Neq[ue] est cura difficilis, quàm diutissimè aquari gaudet, ut præpinguis & densa hubertas diluæ <Plinius locus.> tur, sic emedandu[m] censeo ex antiquo uno libro, quàm diutissimè aqua rigada. Theophrastus, ἐν ἐπιμελων ὑποπονταχοα, ποις ἐπιμελων ἐπιμελων, ἐπιμελων ἐπιμελων. πιεραρν ἀριθ ἐπαθ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-686.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. id est, Cultus autem est, ut quamplurimo tempore resideat aqua, & multam herbæ materiâ faciat. pingue enim solum & den sum oportet rarum fieri. Idem Plinius capite sequenti, Si= milis ratio, sed felicitas maior Babyloniæ Seleuciæ, Eu= phrate atq[ue] Tigri restagnantibus, quoniam ibi rigandi modus manu temperatur. Alioquin etiam aquari uerbum hoc loco non conuenit. Cum de agro nostro, qui pinguis= simus esse uulgo dictitatur, agricolas multos interroga= rim, nunquam exculpere potui ut cum decima fruge red= dere semen faterentur, nisi siquando summa anni uberta= te id contigit, uel in nouali recens proscisso. Quo magis mira illa felicitas agrorum uideri debet: sed & in eo cul= pam aratorum nostrorum esse crediderim. nam Varro cum quintodecimo in Hetruria respondisse dicit, quum Columella uix cum quartodecimo respondisse memincrit: quod non effæto solo, sed negligentia agricolarum fa= ctum puto, qui à pristina diligentia iam Claudij Impe= ratoris uel Neronis tempore desciuerant, sub quo Colu= mella scripsit. Nostri aut tertio aut quarto sulco serunt: antiqui autem etiam quinto serebant. Plin. libro xviii. Quarto seri sulco Vergilius existimatur uoluisse. Spissius solum, sicut plerunq[ue] in Italia, quinto sulco seri melius est. At uerò Plinius Iunior de Tuscis suis loqués in quinto epi stolar. Tantis glebis tenacissimum solum cum prosecatur assurgit, ut demu[m] nono sulco perdometur. Verùm animad= uertenda Columellæ uerba supradicta. Cum prata (inquit) & pascua & syluæ, si centenos sestertios singula iugera efficiant, optimè domino consulere uideantur. Ex quibus uerbis conijci potest quantu[m] sestertius ualeret: quippe ho= die prata scimus & uidimus quæ annuos quinos Fræcicos atque Animaduertio dus locus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-687.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET atque eo amplius domino pensitare solita sint fæniseci in lustrum oblocata, ita ut commodè secum eo pacto putet actum. Atqui centum nummi æstimatione nostra duobus aureis & semusse ualuerunt. Sed quoniam diximus qualis fuerit reditus uinearum, restat ut uideamus quantum fue= < Precium uinea rum.> rit precium. Columella libro quarto, Vinitor licet sit em= ptus sex uel potius sestertijs octo millibus, cum ipsum so= lum septem iugerum totidem millibus nummorum par= tum, uineasq[ue] cum sua dote, id est cum pedamentis & ui= minibus, binis millibus in singula iugera positas duco. His uerbis Columella uineam conseri in singula iugera tribus millibus nummum significat: quibus si operam uinitoris addas, quatuor iam erunt nullia, sine usuris biennij semis= sibus quo uineæ nouella cessat. Hæ ducentos quadraginta nummos ualent. ita singula iugera amplius centenis aureis nostris conserebantur. Plinius uerò in eo loco ubi Opi= miani uini meminit, de arte colendæ uineæ loquens, In nostra (inquit) ætate pauca exempla consummatæ huius artis fuere: uerùm eo mirus onuttenda, ut noscantur e= tiam præmia, quæ in omni rem maximè spectantur. Sum= mam ergo adeptus est gloriam Acilius Stelenus è plebe Libertina, L x. iugerum non amplius uineis excultis in Nomentano agro, atque æquè quadringentis nummis uenundatis. Magna fama & Vetuleno Egilao, uel po= tius Aegialo perinde Libertino fuit in Campaniæ rure Linternino, maiorq[ue] etiam fauore hominum, quoniam ipsum Africani colebat exilium. sed maxima eiusdem Ste= leni opera Rhemmium Palæmonem aliàs Grammaticæ arte celebrem in hisce x x. annis mercatum D C. millibus nummum in eodem Nomentano, decimi lapidis ab Vrbe diuerticulo. Est autem usquequaque nobilitas uinetis per omnia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-688.png

Transcription: ATR-1 2

omnia suburbana, ibi tamen maxima, quoniam & ne= glecta per indiligentiam prædia perhauriat. Ac ne in pes= simis quidem elegantioris soli hæc aggressus excolere, non uirtute animi, sed uanitate. Quæ primo notata mira in illo fuit. Passinatas enim de integro uineas cura Stele= num imutatus, ad uix credibile miraculum perduxit, intra octauum annum c c c c. m. nummum emptori addicta pendente uindemia. cucurritq[ue] non nemo ad spectandas uuarum in ijs uineis strues, literis eius altiores, contra id pigra ciuitate sibi patrocinante. nouissimè Annæo Se= neca principatu traditionis ac potentiæ, quæ postremò nimia fuit super ipsum, Minimè utique muraturi Annæum tanto prædij eius amore captum, ut non puderet inuiso aliàs & ostento futuro tradere palmam eam emptis qua= druplicato uineis intra decimum ferè curæ annum. digna opera quæ in Cecubis Setinis que proficeret, quando & postea sæpenumero septenos culeos singula iugera, hoc est amphoras centenas quadragenas musti dedere. Ac ne= quis uictam in hoc antiquitatem arbitraretur, idem Cato denos culeos redire ex iugeribus scripsit. Hunc locum (ut arbitror) ita legebat Hermolaus, in quo ex pridem im= pressis tria aut quatuor uerba mutauit, ut uidere est in e= ius castigationibus: & cum prius c c c c. nummum lege= retur, ipse millibus rectè addendum censuit. Ego uerò hunc locum mendis adhuc scatere puto, & duobus in lo= cis ab Hermolao corruptum: quem quia emendari à me non posse uidebam, transmittendum diu censui: sed quoniam aliud exemplum non succurrebat, unde osten= dere id quod nunc agitur possem, consilium mutaui: ita tamen, ut obseruatis anxie antiquis exemplaribus, & addito quod comminisci potui, locum aliquanto magis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-689.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET magis perspicuum minusq[ue]; mendosum referrem. Hermolaus in altera editione hunc locum declarare cupiens, Videtur (inquit) Steleni uinetum primo c c c c. nullibus uenisse, tum D C. nullibus mercante Palæmone, non à Ste leno, sed ab emptore primo: demum quadruplicato pre= cio comparatum à Seneca. Ego aliter censeo, quare sic legendum existimo, Sed maxima eiusdem Steleni opera Rhemmio Palæmoni aliàs Grāmatica arte celebri in hi= sce x x. annis mercato rus sexcentis millibus nummûm in eodem Nomentano: ex uetustissimo libro, in quo hæc per datiuum leguntur, Palæmoni & celebri, nec mercatu[m], sed mercatorijs, ex quo mercato rus legedum duco. Alioquin frustra Plinius dixisset in eodem Nomentano, si de uineto superiore ipse intellexisset. Maxima igitur fama fuit Pa= læmoni opera Steleni. Est enim opera septimus casus, non accusandi. nec Palæmon opera, id est agricolationes Ste= leni mercatus est: sed ad rus emendum opera Steleni usus est, qui iam documentum industriæ suæ ac solertiæ dede= rat uenudato uineto c c c. millibus nummûm. Sequitur, Est autem nobilitas uinetis (uel mercis, ut in omnibus an= tiquis legitur) per omnia suburbana, ibi tamen maxima, quoniam neglecta per indiligentiam prædia perhauriat. malim, ut in antiquis & pridem impressis legitur, paraue= rat, hoc sensu, quum aliàs uineta magno ibi uenirent pro= pter uicinitatem, tum illa maximè Palæmonis in precio e= rant, quia illa comparauerat negligentia dominorum coli desita, ex quo noualium uice censebantur, quod Plinius significat dicens eum uineas pastinasse, quod renouasse si= gnificat. uix tamen hoc congruit cum Columella libro quarto, quum in ponenda uite restibilis uineti ultimam conditionem esse censeat. Quare fortasse Plinius uanita= tem in Plintj locus. Pastinare quid sit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-690.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 685 tem in eo arguit, sed uanitatem in eo intelligo potius quòd uineas de integro pastinauit quasi restibile uinetum & cariosum, quum uineæ tantum neglectæ indiligentia cul= torum fuissent, nec repastinatione indigerent. Et inferius, Cura Stelenum agricolam imitatus. < Plinij loc.> lego, cura Steleni dum agricolam imitatur. sic enim antiqua habent exem= plaria. Et rursus inferius, Cucurritq[ue] non nemo ad spe= ctandas uuarum in ijs uineis strues, literis eius altiores pi= gra ciuitate sibi patrocinante. In pridem impressis, altio= ribus pigra in ciuitate, legebatur: sed Hermolaus illud in, expungendum censuit, & altiores legendum, hoc sensu, habuisse causam Palæmonem Grammaticum quamobrem agrorum curam literis anteponeret, cum ad id desidiam ciuitatis sibi patrocinantem uideret. Ego autem altiori= bus reponendum hoc modo censeo, Literis eius altioribus pigra uicinitate sibi patrocinante. hoc sensu, ut uicini quibus confines uineæ Palæmoni multo minus reddebant diligentia pari non excultæ, referrent causam tanti pro= uentus in doctrinam Palæmonis, qui Græmatica arte ce= lebris suit, Satyrici testimonio, qui inquit, -Cede Palæmon. Et rursus, -Odi Hanc ego, quæ repetit uoluitq[ue] Palæmonis artem. Meminit & Quintilianus. Huc pertinet illud eiusdem Plinij libro decimooctauo, Caius Furius Cresinus è ser= uitute liberatus, cum in paruo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quàm ex amplissimis uicinitas, in inuidia magna erat, ceu fruges alienas pelliceret uene= ficijs: quamobrem à Sp. Alpino curuli die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, in= strumentum rusticum omne in forum attulit, & adduxit filiam ualidam, atque (ut ait Piso) bene curatam ac uesti= tam, ser

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-691.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET magis perspicuum minusq[ue]; mendosum referrem. Hermolaus in altera editione hunc locum declarare cupiens, Vi= detur (inquit) Steleni uinetum primo c c c c. millibus uenisse, tum D C. millibus mercante Palæmone, non à Ste leno, sed ab emptore primo: demum quadruplicato pre= cio comparatum à Seneca. Ego aliter censeo, quare sic legendum existimo, Sed maxima eiusdem Steleni opera Rhemnio Palæmoni aliàs Gramatica arte celebri in hi= scce x x. annis mercato rus sexcentis millibus nummûm in eodem Nomentano: ex uetustissimo libro, in quo hæc per datiuum leguntur, Palæmoni & celebri, nec mercatu[m], sed mercatorijs, ex quo mercato rus legedum duco. Alioquin frustra Plinius dixisset in eodem Nomentano, si de uineto superiore ipse intellexisset. Maxima igitur fama fuit Pa= læmoni opera Steleni. Est enim opera septimus casus, non accusandi. nec Palæmon opera, id est agricolationes Ste= leni mercatus est: sed ad rus emendum opera Steleni usus est, qui iam documentum industriæ suæ ac solertiæ dede= rat uenudato uineto c c c. millibus nummûm. Sequitur, Est autem nobilitas uinetis (uel mercis, ut in omnibus an= tiquis legitur) per omnia suburbana, ibi tamen maxima, quoniam neglecta per indiligentiam prædia perhauriat. malim, ut in antiquis & pridem impressis legitur, paraue= rat, hoc sensu, quum aliàs uineta magno ibi uenirent pro= pter uicinitatem, tum illa maximè Palæmonis in precio e= rant, quia illa comparauerat negligentia dominorum coli desita, ex quo noualium uice censebantur, quod Plinius significat dicens eum uineas pastinasse, quod renouasse si= gnificat. uix tamen hoc congruit cum Columella libro quarto, quum in ponenda uite restibilis uineti ultimam conditionem esse censeat. Quare fortasse Plinius uanita= tem in Plinij locus. Pastinare quid sit.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-692.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 685 tem in eo arguit, sed uanitatem in eo intelligo potius quòd uineas de integro pastinauit quasi restibile uinetum & cariosum, quum uineæ tantum neglectæ indiligentia cul= torum fuissent, nec repastinatione indigerent. Et inferius, Cura Stelenum agricolam imitatus. < Pliniij loc.> lego, cura Steleni dum agricolam imitatur. sic enim antiqua habent exem= plaria. Et rursus inferius, Cucurritq[ue] non nemo ad spe= ctandas uuarum in ijs uineis strues, literis eius altiores pi= gra ciuitate sibi patrocinante. In pridem impressis, altio= ribus pigra in ciuitate, legebatur: sed Hermolaus illud in, expungendum censuit, & altiores legendum, hoc sensu, habuisse causam Palæmonem Grammaticum quamobrem agrorum curam literis anteponeret, cum ad id desidiam ciuitatis sibi patrocinantem uideret. Ego autem altiori= bus reponendum hoc modo censeo, Literis eius altioribus pigra uicinitate sibi patrocinante. hoc sensu, ut uicini quibus confines uineæ Palæmoni multo minus reddebant diligentia pari non excultæ, referrent causam tanti pro= uentus in doctrinam Palæmonis, qui Græmatica arte ce= lebris fuit, Satyrici testimonio, qui inquit, -Cede Palæmon. Et rursus, -Odi Hanc ego, quæ repetit uoluitq[ue]; Palæmonis artem. Meminit & Quintilianus. Huc pertinet illud eiusdem Plinij libro decimooctauo, Caius Furius Cresinus è ser= uitute liberatus, cum in paruo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quàm ex amplissimis uicinitas, in inuidia magna erat, ceu fruges alienas pelliceret uene= ficijs: quamobrem à Sp. Alpino curuli die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, in= strumentum rusticum omne in forum attulit, & adduxit filiam ualidam, atque (ut ait Piso) bene curatam ac uesti= tam, fer

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-693.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tam, ferramêta egregiè facta, graues ligones, uomeres ponderosos, boues saturos: postea dixit, Veneficia mea Qui- rites hæc sunt, nec possum uobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes, uigiliasq[ue] & sudores. omnium sententijs itaque absolutus est. Sic igitur uicinitas non na- uatæ in cultu operæ, sed doctrinæ cuidam reconditæ tri- buendam censebat uberiorem fructuum perceptione. Se- quitur, Vt non puderet inuiso aliàs & ostento futuro tradere palmam eam emptis quadruplicato uineis. Vbi in uetusto, alias regiones, & ostentaturo legimus: in alio, < Plinij locus.> ostentatur. quare legendum censeo, inuisuro alias regio- nes, & ostentaturo. ut intelligamus Palæmonè tanto pre- cio ea regione exactum, alium locum quæsiturum in quo ostentare precium industriæ suæ posset. Reliqua ita cor- rupta censeo, ut sensus commodè elici nequeat. Veniamus nunc ad id quod quærebatur, Si sexaginta iugera qua- dringentis nullibus uenierunt, quæ decem millibus aureo- rum à nobis æstimâtur: sex iugera mille aureis constiterût, ut in singula iugera cætenos sexagenossenos & semissem statuere debeamus. Si hoc precium ex Columellæ ratione æstimetur, non uideo cur summam laudem propter hoc a- deptus sit Acilius, quod Plinius inquit. Propterea suspe- ctum numerum habeo. nam & in quodam antiquo legi, L x. iugerûm non amplius uineis excultis in Nomentano agro, atque æquè numero uenundatis. ut fortasse sic Pli- nius scripserit, atque æquè numero festertium uenundatis. Quaratione summa laus fuit in singula iugera centenis millibus nummûm uineam uendidisse, alioquin non ma- gnopere creuisset precium, quod non conuenit cum cultu ruris alterius, quod quadruplicato intra decimu[m] uenditu[m] est, cuius etiam uindemia pendens quadringentis nullibus nummûm

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-694.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 687 nummûm addicta est. Rus autem illud cuius Plinius mo= dum non posuit, centuriam intelligo: de qua Columella loquens ita inquit, Centuriam nunc dicimus (ut Varro < Centuria.> ait) ducentorum iugerum modum, olim autem ab centum iugeribus uocabatur centuria: sed mox duplicata nomen retinuit. Cato centuriam uitariam posuisse uidetur cen= tum iugerum, cum inquit habere oportere quindecim ma= cipia uinearum iugeribus centum. In oliueto modica cen= turia (inquit Varro) erat ducentorum iugerum. Ergo hic si centenariam uiueam intelligamus sexcentis sester= tijs emptam, singula iugera in suburbano senis millibus nummûn constiterunt, id est centenis quinquagenis aureis coronatis, & precio quadruplicato intra decimum an= num, sexcenis: in quibus diligenti cultu eousq; profectum est à Rhemnio, ut octauo anno uindemiam pendentem in iugera centenis aureis uendiderit: quod Plinius miracu= lum uix credibile dixit. ut enim octonos culeos in singula iugera statuamus, hoc est uicenos modios Parisinos, qui= nis aureis uindemia cuiusque modij constitit. Hæc tamen summa multo minor est superiore, si sexagies sestertium legamus, & rus centuriam fuisse intelligamus. De his ui= neis loquens Columella libro quarto, & Senecæ blandi= ens tunc potentia & autoritate apud Neronem præua= lenti, ita inquit, His certè temporibus & Nomentana re= gio celeberrima fama est illustris, & præcipuè quam pos= sidet Seneca uir excellentis ingenij atque doctrinæ, cuius in prædijs uinearum iugera singula culcos octonos red= didisse plerunque compertum est. Ego autem compertum habeo, in præfectura Parisiensi uineta esse quæ etiam hunc numerum excesserint in singula iugera nostra, quæ illic sunt maxima. Igitur quadruplicatu precium, quater & uicies

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-695.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET & uicies festertiu[m] fuit, quod nummo nostro sexaginta mil lia aureorum ualet. ex quo apparet Senecam non frustra prædiuitem appellatum esse à Iuuenale. Nam & ipse a= pud Tacitum lib. XIII ad Neronem inquit, Quartus= decimus annus est ex quo spei tuæ admotus sum, octauus ut imperium obtines: medio temporis tantum honoru[m] at= que opum cumulasti, ut nihil felicitati meæ desit, nisi mo= deratio eius. Et paulum infrà, Ego'ne equestri & prouin ciali loco ortus, proceribus ciuitatis annumeror? Inter no biles & longa decora præstrentes nouitas mea enituit? Vbi est animus ille modicis contentus? Tales hortos in= struit, & per hæc suburbana incedit, & tantis agrorum spatijs tam lato foenore exuberat? Vna defensio occurrit, quòd muneribus tuis obniti non debui: sed uterque men= suram impleuimus: & tu quantum princeps tribuere amico posset, & ego quantum amicus à principe accipere. Mihi subueniendum est, cum opes meas ultrà sustinere non possim. In hoc uitæ itinere senex, & leuissimis quoq; cu= ris impar, præsidium peto. Iube opes meas per procura= tores tuos administrari, & in tuam formam recipi. quod temporis hortorum aut uillarum curæ seponitur, in ani= mum reuocabo. Verba sunt Senecæ ab amicis admoniti, quòd ab inimicis apud Neronem insimularetur, quasi in= gentes & priuatu[m] supra modu[m] euectas opes quotidie au= geret, ut Taciti uerbis utar. Instante igitur perniciè proui dens, ad principe[m] ultro adijt, immensi census cessione[m] factu rus, ut uitæ co[n]suleret: quod obtinere ei non licuit. Nunc si reputare uelimus quantæ fuerint illæ opes, audiamus Suil= lium Senecæ inimicum, & inter alia quoque exprobran= tem apud eundem autorem libro decimotertio his uerbis, Qua sapietia, quibus philosophoru[m] præceptis intra qua= driennium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-696.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. driennium regiæ amicitiæ ter millies sestertiu[m] parauisset? Romæ testamenta & orbos uelut indagine eius capi. Ita= liam & prouincias immenso foenore hauriri. His uerbis cum superioribus intelligimus Senecam magnos reditus ex agris & foenore pecuniæ habuisse. quòd si sestertium ter nullies quarto iam anno imperij Neronis quæsiuerat, ut Suillius dixit: quid existimemus eum habuisse octauo eiusdem imperij anno, quando orationem illam ad Nero= nem habuit? Ter nullies (ut alibi diximus) census fuit ma= ior Crassiano, hoc est septuagies quinquies centena nullia aureum huius temporis. Olim autem à censu notæ erant opes hominum, no[n] ut nunc occultæ. professio enim necessi tatis erat. Cæterum ex antedictis feracitas uinearum anti quarum declaratur, cum Plinius dicat, Ac ne quis uictam in hoc antiquitatem arbitraetur, idem Cato denos culeos redire ex iugeribus scripsit. & ut reditus opimus intelli= geretur, subdidit Plinius, Efficacibus exemplis non maria plus temerata conserre mercatori, non in Rubrum littus Indicum'ue merces petitas, quàm sedulum ruris larem. Sed tanta copia in Cecubis & Setinis Falernisq[ue]; no[n] fuit, quæ primæ autoritatis erant, ut ex Plinio & Columella nouimus. Nomentanus enim ager feracitate no[n] autoritate præstantiæ illustris erat. Propterea addidit ea uerba Pli= nius, digna opera quæ in Cecubis Setinisq[ue]; agris profice ret. Prodigio autem simile est, uitem unam, id est unam stir pem, excessisse uuarum numerum duorum millium, quod Columella dixit: & id dictu[m] de uite pergulari puto. Vnde idem alibi, In Albano generis Aminei uitis notas habui= mus, numero quidem perpaucas, uerum ita fertiles, ut in iugo singulæ ternas urnas præberent, in pergulis autem singulæ denas amphoras peræquarent. Nunc citetur lo= X cus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-697.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET cus Plinij libro decimooctauo ubi de summa fertilitate loquitur. Ciuitas, inquit, Africæ in medijs sita arenis Syrtis petentibus Leptim, quæ magna uocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo, ternis ferè passuum millibus in omnem partem, sons abundat, largus quidè, sed certis horarum spatijs dispensatus inter incolas. Palmæ ibi prægrandi subditur olea, huic ficus, fico punica, illi uitis. sub uite seritur frumentum, mox legumen, demum holus, omnia eodem anno, omniaq[ue] aliena umbra aluntur. Quaterna cubita eius soli in quadratu[m], nec ut à porrectis metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denarijs ucundantur. Super omnia est, bifera[m] uitem bis anno uindemiare. Et nisi multiplici partu exinaniatur ubertas, pereant luxuria singuli fructus. nunc uerò toto anno metitur aliquid, constatq[ue] fertilitati non occurrere homines. Hactenus Plinius. Age ineamus rationem. quaterna cubita[m] plena & iusta in quadratum, hexapoda nostram faciunt, id est tricenossenos pedes: quæ mensura octingeties multiplicata[m], duodetriginta millia & octingentos pedes explet. Nos enim superius docuimus iugerum Romanum octingentas hexapodas habuisse. Sic fit ut iugerum Romæ num eius soli Africi duodecim millibus & octingentis sestertijs nummis constiterit: quæ ære nostro trecentis & uiginti aureis coronatis ualent. & tamen ita ratione[m] subduximus, quasi plena cubita fuerint. Magna est hodie opinio agri nostri suburbani, qui uliginem contrahit à colluui urbis. holeribus & acetarijs & raphanis & legumini bus seritur, & interim pergulis circunuestitur, ne hyeme quidem nisi sæuissima cessans: sed pretiu[m] eius, ut arbitror, ad tertiam partem illius Africani non accedit. Vnum aute[m] restat dicendum, quod consultò in finem operis dilatum est

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-698.png

Transcription: ATR-1

PARTIB EIVS LIB. V. 691 est, ut in mentione domini nostri fastigium operi imponatur. Matthæi decimo legitur, [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-699.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET annis inferre in Capitolium iussit, ita ut antea Hierosolymorum templo pendebant. Intelligimus ergo id quod in Exodo dicitur, typum fuisse tributi quod Iudæis à Roma nis iniunctum est. non enim primùm à Vespasiano id factum est, sed ab Augusto, qui censum imperauit Iudæis Cyrino præside. Vespasianus autem no[n] in Iudæa tantum hoc tributum indixit, sed Iudæis ubi terrarum cumq[ue] age rent. Didrachmum igitur denos obolos Hebraicos ualebat, sed duodeuos Atticos: nec didrachmum in singulos patres familiarum, ut Liranus censuit, hoc est in capita familiarum, sed in singulos homines statutu[m], quomodo olim semisclus in numerum homium, id est uiritim, non domesticatim constitutus, in eos quidem qui maiores uiginti annis essent. quod perinde est, ac si binas operas in sacra publica conferre iuberentur. na[m] drachma merces est diurna, ut suprà docuimus de denario diurno loquentes, cuius fit Stater. mentio Matthæi uicesimo. Stater igitur tetradrachmus erat, ut & antea dictum est. Nunc igitur in hac mentione stateris, æstimentur, si fieri potest, diuitiæ hominis unius priuati, quantum meminerim, maximæ. Pythius is est Bithynius, quem Herodotus in v 1 1. prodidit Dario Persarum regi uitem auream & platanum donauisse: posteaq[ue] Xerxi Darij filio, quum in Græciam infesto exercitu tendens Cænis urbe Phrygiæ iter faceret, obuiam profectu[m], Regem ipsum atque omnem eius exercitu[m] hospitio suscepisse, xeuijsq[ue] magnificis donauisse, pecuniam etiam in id bellum præbiturum se pollicitum. quam pollicitationem admiratus Xerxes, astantes percunctatus est quis nam hominum esset Pythius, quamq[ue] pecunijs abundas, qui hoc ultro spopondisset. Cui quum resposum esset, illum esse Pythium, qui patrem eius Darium uisendo illo munere uitis ac Tributum Iudaicum. Diuitiæ Pythij memorabiles.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-700.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 693 ac platani aureæ donauisset, ac tum quoque nihilominus hominum ditissimus secundum regem esset: rursus admiratus Xerxes, & ad Pythiu[m] co[n]uersus, sciscitari coepit quàm ingentis pecuniæ fiducia ad pollicitatione illa[m] uenisset. Ad ea Pythius, Cum ad mare, inquit, Græciæ descendere te au-dissem, statim opum mearu[m] rationem inire aggressus sum. < Pythius Bithynius.> I am tum enim in animum induxeram pecuniâ tibi dono dare in bellum id gerendum. Subducta igitur ratione, argenti quidem talenta duo millia, auri uerò myriadas quadringentas, staterum Daricorum septem millibus minus habere me comperi: quæ tibi dono dare statui. Mihi aute[m] uictus ex mancipijs & agricultura suppetet. His uerbis Xerxes delectatus, Vt tecu[m], inquit, paria faciam, pro hac liberalitate hospitem te meu[m] facio: quadringetas uerò myriadas nummum de meo explebo datis tibi chiliadibus septem, ut quadragies centenis millibus Daricorum stateru[m] nihil desit. Proinde quæ hactenus possedisti, possideto, me mentoq[ue] talem te semper præstare. hæc enim te facientem, nec in præsens, nec in futurum poenitebit. Hæc sunt enim uerba Xerxis apud Herodotum, [quod] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-701.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET conuiuas totidè potorijs uasis, mutantè uasa cu[m] ferculis, saginasse? quota uerò illæ ipsæ (neq[ue] enim de regibus loquor) portio fuerit Pythij Bythinij, qui platanum aurea[m], uitemq[ue] nobilem illâ Dario Regi donauit: Xerxis copias, hoc est septies L X X X V I I I. millia excepit epulo, stipendium quinque mensium frumentu[m]q[ue] pollicitus, ut è quinq[ue] liberis senectuti suæ in delectu unus saltem concederetur? In antiquis exemplaribus legitur, Mille millia hominum excepit. V terque autem numerus mendosus esse uidetur ex Herodoto, qui peditatum Xerxis ex Asia contractum, ter et uicies centena millia hominu[m] fuisse dicit præter seruitia et frumentatores, præter classem, cuius magnu[m] numerum facit. Hunc igitur numerum hominu[m] Pythium hospitio suscepisse uerisimile est, quoniâ tætas copias terrestres habuit Xerxes quum in Phrygia[m] uenit. Na[m] posteaquam Hellespontum transijt, numerus exercitus seruitijs et comitatu supra quinquagies auctus est, ut in superioribus dictum est quum de choenice loqueremur. Sed Plinius fortasse Herodotu[m] autorem non secutus est, sed Trogum, qui Xerxem ex regno suo septingenta hominum millia coegisse dicit, et trecenta ex auxiliaribus. Quare Plinius scripsisse existimari potest septies octoginta millia, ut subintelligatur centena uerbum, ut supra docuimus, ut sit septies centena octoginta octo millia. Quod si ex Herodoto restituere placet, sic legendu[m], Decies septies octoginta millia. Nam Herodotus præter peditatum etia[m] octoginta millia equitum fuisse auctor est. Cum aute[m] Plinius dicat Pythium quinq[ue] mensium stipendium et frumentu[m] exercitui Xerxis pollicitum esse quinq[ue] filiorum suoru[m] nomine, ut tantum uni uacationem militiæ impetraret, existimo quadragies centena millia stateru[m] Daricoru[m] tanto exercitui

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-702.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. citui in stipendium & frumentum coëmendu[m] sufficere in quinq[ue]; menses potuisse. Vt igitur minimum numerum se= quamur, id est septingenta nullia, fac ut singuli in mensem ternos aureos coronatos acceperint: hac ratione in singulos menses stipendium uicies semel cætenis millibus stetit, quæ summa quinquies ducta ob quinque menses, centies quinquies centena nullia efficit. His equitatus stipendium addendum, quibus trecenta millia auxiliarium addere nuc nolui, quia nondum contracta erant auxilia, quæ post transitum Hellesponti sese Persis adiunxerunt ex Macedonia, Thessalia, Epiro & Græcia. Nunc igitur de stateribus Daricis uideamus. Stateres quidam Alexandrei, quidam Darici, quidam erant Philippei. Sed stater aureus minam argenti ualebat. Pollux, [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [ n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n]o[n] [n

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-703.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET πιχιλια πιακοσπια εξηκνητα. ὑδὲ πῶνες ὑδὲ γγδος ὑδὲ ἐφεκδος τῶν πιάκνητα μνῶν ἐγιων καὶ εξηκνητα, πεντακοσπια απαχμαι καὶ εξηκνητα. Atqui centu[m] & uiginti stateres fiunt tria millia trecetæ sexaginta. Fænus autem terrestre sesquisextu[m], tri gintatriu[m] minaru[m] & sexaginta, quingetæ fiunt drachmæ et sexaginta. < Stater Cyzicenus Atticus & Persicus.> His uerbis apparet staterè Cyzicenu[m] paulo= minus tribus aureis coronatis ualuisse: sed Atticos stateres & Persicos Cyzicenis uberiores multo fuisse & pòdere & indicatura conijciendu[m] est, & præsertim Persicos, cum Babylonium talentum ephectam proportionem ad Atti= cum habuerit. Stateres autem aureos hic intelligimus ex ijs quæ sequuntur, etia[m] si Pollux stateris appellatione non magis aureum quàm argenteum intelligendum censuerit. Sed notanda uerba Demosthenis, Tria nullia trecetæ sex= aginta. Et rursus, Trigintatrium minarum & sexaginta. Vbi drachmas subintelligi uoluit, communi more loquen= di apud Græcos, ut apud Romanos nummi intelliguntur, ut alibi sæpe diximus. Quomodo autem apud Romanos argentea nomismata drachmalia signabantur Athenien= sium imitatione, & aurea didrachma erant, sic apud Athe nienses & Persas & Macedonas stateres aurei geminato pondere signabantur, hoc est octonis drachmis. certè no= misma unum hoc triennio argenteu[m] uidi, cuius index erat λυσιμά χασπλέως, Lysimachi Regis. uerum pondus tunc non examinaui, nec alioquin nummum magnopere co[n]si= derandum duxi, quòd nihil tum harum rerum cogitarem, quas in hoc opere tractaui: quare nec mihi oblatu[m] merca tus sum, taetsi nomismatu[m] huiusmodi studiosus propter an tiquitate[m]. Hoc aute[m] anno quu[m] anxiè perquirere et ter qua[m] terq[ue]; argento repedere paratus essem, in tertias quartasq[ue]; manus peruenisse co[n]peri, et tade[m] hinc exportatu[m] sed quu[m] ab

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-704.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 697 ab ijs percunctarer, qui maximè meminisse uidebantur, quantum ponderis traheret, aiebat unus se existimare se= mutiale nomisma fuisse. Id ille nuhi facilè persuasit, quòd alter maius etiam pondus meminisse se dicebat: & ea nuhi magnitudo nomismatis oculis obuersabatur, quæ (ut mini mum) æquaret denariu[m] Mediolanese[m]. Rescuii etia[m] à ter tio, in cuius tunc manu esset, id est, cui ipse id dono dedisset (in quartam enim manum uenerat) sed uidere nuhi postea non contigit. Siue autem stater is fuerit, siue non, Daricus tamen stater no[n] minus denis aureis nostris ualuit, id est, ar genti muna, qua ratione fit, ut quadragies centena nullia Daricorum, quadringenties centena nullia coronatorum ualuerint. Nunc igitur apparet Pythium Bithynium no[n] modò septingentis & octoginta millibus, sed planè decies centenus nullibus atq[ue] adeo decies septies cætenis, et equi= tatui præterea & classi stipendium & frumentum suppe ditare in quinque menses potuisse. Hic obiter nonnihil di cendum de militari stipendio: cuius modus cum parum an= tehac statui potuisset, historia Corneli[us] Taciti Romæ nu= per edita restitutis aliquot libris, nobis occasionem dedit & ansam aliquid de eo explicandi. < De stipendio militari.> Stipendium militare quo tempore institutu[m] fuerit, Liuius libro quarto ab Vr= be condita docet de Anxuris expugnatione loquens, his uerbis, Oppidum uetere fortuna opulentum tres exerci= tus diripuere, eaq[ue] primum benignitas imperatorum ple= bem Patribus conciliauit. Additum deinde omnium maxi mè tempestiuo principum in multitudinem munere, ut ante mentionem ullam plebis Tribunorum'ue decerneret Senatus ut stipendium miles de publico acciperet, cum an te id tempus de suo quisque functus eo munere esset. Ni= hil unqua[m] acceptum à plebe tanto gaudio traditur. Idem X 5 paulum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-705.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET paulum infrà, Postremo indicto iam tributo, edixerunt etia[m] Tribuni auxilio se futuros, si quis in militare stipendium tributum non contulisset. Patres bene coeptam rem persecueranter tueri. conferre ipsi primi. & quia nondum < Aeris grauis tempus. > argentum signatum erat, æs graue plaustris quidam ad ærarium conuehentes, speciosam etiam collationem faciebant. His Liuij uerbis apparet cur æra merere mulites dicantur, curq[ue] ærarium dictum sit, ab ære scilicet graui, nondum arg[umen]teo nummo percusso. Inde illa locutio apud Liuium in sexto ab Vrbe condita, Inde rem creditori palam populo soluit, libraq[ue]; & ære liberatum emittit, de < Libra, & ære liberare. > Manlio loqu[enti]es. Tacitus uerò libro primo ab excessu Augusti, de seditione Pannonica loquens, quæ circa initium principatus Tyberij contigit, ita inquit, uerba seditione[m] agitantium referens: Qua[n]do ausuros exposcere remedia, nisi nouum ac nutantem adhuc principem precibus uel ar mis adirent? Satis per tot annos ignauia peccatum, quòd tricena aut quadragena stipendia senes, & pleriq[ue] truncato ex uulneribus corpore tolerant. Ne dimissis quidem finem esse mulitiæ, sed apud uexillum retentos, alio uocabulo eosdem labores perferre, ac si quis tot casus uitæ superauerit, trahi adhuc diuersas in terras, ubi per nomine agrorum, uligines paludum, uel inculta montium accipiant. Enimuero militiam ipsam grauem, infructuosam, denis in diem assibus animam & corpus æstimari. Hinc uestem, arma, tentoria, hinc sæuitiam Centurionu[m], & uacationes munerum redimi. at hercule uerbera & uulnera, duram hyemem, exercitas æstates, bellum atrox aut sterilem pacem sempiternæ: nec aliud leuamentum, quàm si certis sub legibus militia iniretur, ut singulos denarios mererent, sextusdecimus stipendij annus finem afferret, ne ultra sub uxillis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-706.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 699 uexillistenerentur, sed ijsdem in castris præmium pecunia solueretur. An Prætorias cohortes, quæ binos denarios acciperent, quæ post sedecim annos penatibus suis redda= tur, plus periculoru[m] suscipere? Et paulò post, Responsum est à coccione, mandata esse Clementi centurioni quæ per= ferret. Is oritur de missione à sedecim annis, de præmijs si nitæ militiæ, ut denarius diurnu[m] stipendiu[m] foret, ne ueterani sub uexillo haberetur. Et rursus de instaurata seditione lo quens, 1gitur uolutatis inter se rationibus placitu[m], ut epi= stolæ nomine principis scriberentur, missione[m] dari uicena stipendia meritis, ex autorari qui senadena fecissent, ac re= tineri sub uexillo cæteroru[m] immunes, nisi propulsandi ho stis. His uerbis apparet ueteranos milites aliquado tricena stipedia implere solitos, aliquado quadragena, aliquado uicena: nec ullu[m] tepus perpetuò statutu[m] fuisse. Simul uete ranos militia exautoratos no[n] statim missione[m] adipisci soli tos, sed indulgentiore militia sub uexillis retineri quo ad præmia et colonias acciperet. ex quo planius intelligitur id quod Tranquil. in T yberio scribit, Atq[ue] etia[m] missiones ueteranoru[m] rarissimas fecit, ex senio morte[m], ex morte co[m]pe[n] dium captans. Veru[m] ut supradictis T aciti uerbis intelligi= mus denos asses diurnu[m] stipendium militare fuisse, ita eade[m] uerba hoc significare uidentur, denarium maius stipendiu[m] assibus Denis fuisse: ut fortasse hoc adiuvare id possit quod superius hoc eode[m] libro diximus de denario quem Vitru= uius sedecim assibus ualuisse tradidit Augusti tempore: quanquam olim signato statim argento denarius decem assibus ualuisset. Quam rursus opinionem euertere uide= tur Plinij dictum libro x x x i i i. his uerbis, Postea An nibale urgente, Quinto Fabio, Maximo Dictatore asses unciales facti: placuitq[ue] denarium sedecim assibus permu= tari

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-707.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET tari quinarium octonis, sextertium quaternis. Ita Respub. dimidium lucrata est. In militari tamen stipendio semper denarius pro decem assibus datus. Hoc igitur lectores ui= derint, ac statuerint pro suo quisc[ui] captu, aut arbitratu, quando id summam rei à nobis compertæ & explicatæ labefactare non potest, ut alibi diximus. Milites aute[m] Ro= <Stipeudium> manos diurno stipendio denarium meruisse, congruit cum < militare. > eo quod ex Thucydide scripsimus de classiario nulite, qui suo ministriq[ue]; nomine binas drachmas merebat apud A= thenienses. Tricenæ drachmæ, id est stipendium menstruu[m], tribus aureis coronatis ualebant. Centuriones uerò du= plex stipendium, & equites triplex merebant. Quare Li uius lib. VII. ab Vrbe condita, Aequè, inquit, impotês po= stulatum fuit, ut de stipendio equitum (merebant autem triplex ea tempestate) æra demerentur, quòd aduersati co[m] iurationi fuissent. Hac ratione Liuij equites nouenos no= stros coronatos merebant in mensem: nunc nostri octonos & semissem merent. Prætoriani autem nulites duplex sti= pendium merebant, qui castra circa urbem habebant, quasi stipantes principem. Erant enim & Prætoriani mi lites, & cohortes urbanæ, quod Tranquillus his uerbis si gnificat de Augusto loquens, Legauit Prætorianis mili= tibus singula nullia nummum, cohortibus urbanis quin= genos, legionarijs trecenos nummos. Licet igitur hinc æstimare opulentiam imperij Romani sub Augusto, qui quatuor et quadraginta legiones sub signis prouinciatim dispositas habuit, cu[m] unaquæq[ue]; legio munima æstimatione in annuo stipedio ducena millia aureum coronatorum fer ret, etiam sine equitum stipendio. Denæ enim cohortes quingentariæ in legionibus erant, & centuriones duplex stipendium habebant. Au[n]ctum autem postea nulitum sti= pendium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-708.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 701 pendium fuisse ex eo apparet, quod Tranquillus ait in Domitiano, Addidit & quartum stipendium muliti au= reos ternos. Hæc uerba significare uidentur, sub Domi= tiano quartum incrementum mulites accepisse. Sed Tran= quillus dubium id nobis reliquit, utrum menstruos aureos, an potius annuos intelligamus. Ego tamen men= struos intelligo. Milites etiam præter pecuniam anno= nas & sagula & frumentum interdum accepisse legi= mus apud historicos, & præsertim apud Lampridium in Alexandro. Non me præterit Flauium Blondum libro sexto Romæ triumphantis hæc aliter tradidisse, sed ei no[n] assensus sum. Hæc ut libro nostro tumultuariè adderem, me compulit Franciscus Deloinus, iudicum unus centena= riæ famigeratæq[ue] curiæ: qui, ut est inter iuris peritissimos antiquarum rerum studiosissimus, huius loci Taciti Cor= nelij tempestiuè me admonuit, quum altera fortè editione liber noster ad hunc locum impressus esset: ut si postridie admonitus essem, locum nullum hæc additiuncula inuen= tura capacem sui fuerit. Librum apud nos attulerat uir literarum sacrarum professor facundissimus, omnium que bonorum autoru[m] conquisitor & indagator sagacissimus, Guilielmus Paruus, ages in comitatu principes, sacerq[ue] (ut ita loquar) oricularius eius. Eum libru[m] Deloinus cu[m] ab eo utendu[m] rogasset, aut iure potius amicitiæ præcupidè sum= psisset (unus enim tatu[m] apud nos erat) me quoq[ue] ipsi ambo legere eum uoluerunt, ut in aliqua libri hiulca parte id quod de stipedio militari Tacitus scripserat, adsuerem. HAEC ferè sunt quæ de re numaria mensurisq[ue]; dici potuerut: cuius rei semina se libasse Hermolaus Barbarus longè ingenio nobis doctrinaq[ue] multiplici præstans, in glossematis illis gloriatus est quæ in Pliniu[m] edidit gloriæ suæ Epilogus hui[us] operis. Hermolaus Barbarus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-709.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET suæ segetem ac materiam: quem tamen autorem sic quoq[ue] ad nos peruenisse dico, ut seminarium laudum studiosis omnibus in eo quotidie renascatur, etia[m] si ille primitias decerpsit. Sed quum ipse multa de talento, sestertio et libra, colligentis quidem more, no[n] deligentis, comemorasset, Poterà, inquit, plura, sed quæ carptim cursimq[ue] uelut semina materiæ difficilimæ libauimus, dilato in aliud tempus ple niore commentario, sufficiant. Mihi uerò ille farraginem autoritatum diuersissima tradentiu[m], imò (ut plane dicam) segetum antipathiam miscuisse uidetur, et in unum semina dissidentia confudisse, ex quibus frugem aliquam bonam quonam modo sperare potuerit et promittere, non intelligo, aliorum autem erit iudicium. Nos commentationis ab eo promissæ, sed erronea (ni fallor) indagine incho atæ, cæcas et perplexas ambages, à capite rem exorsi, ita explorasse uidemur, et à limine statim introrsus perspex Etas luculentis uestigijs remeabiles fecisse, ut in meadros potius digressionu[m] insinuasse (sic enim res ferebat) quàm in Labyrinthum quendam disputationis, iudicari debeamus. Deprehensi aliquibus in locis hæsimus, uel uerius substitimus, nusquam tamen aut flexu præuaricationis, aut saltu reticentiæ uel obliuionis, aut deniq[ue] præcipitio temeritatis elapsi, ponderum et mensurarum tractatione[m] ita explicauimus, ut res natura inter se cognatæ, nominum etiam communionem et ueluti gentilitatem agnoscerent. Quid tum (dicat aliquis) doctioribus igitur te præse rendum censes? Siquidem uni tibi hanc operam uindicas in commune nauatam. In hoc uno ego uerò: cæteris in rebus ijs libens cedo, quibus omnia propemodum debeo. Sic sua hactenus cuiusq[ue] fuit in reparatione Latinæ linguæ palma. Hoc ius non modo æqualium nostrorum, sed etiam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-710.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. etiam posteritatis erit: neque uerò prærepta unius aut al= terius rei gloria, commentandi quoque in posterum ma= teria consumpta, quæ adhuc larga superest. Hoc tantum resert, quòd clariorum quidem illi aut plurium palma= rum decora tulerunt: ego fortasse inter exigua ingenia qualibet acquiescere palma & debeam & possim. sed a= lios ita uelim animatos esse, nostros præcipue, quoru[m] ma= ximè gratia hoc opus suscipiendum duxi, ut maximum quodque decus sic in medio positum esse putent, ut inge= nium tantum & diligentiam referre, non genus & coe= lum putet sic fiet ut in huius laudis curriculo Italia omniu[m] gentium magistra, lampadem (quod aiunt) Galliæ no[n] tra dat, sed commodet: aut tradat quidem, sed fiduciariam uel precariam, uel potius det utendam usu nobis & illis promiscuo. Quid ni enim speremus quod alijs non nega= tum est qui longius remoti sunt? Rumpantur licet Misopatrides. patrides, id est, patriam ciuesq; suos exosi: natura Gallos hac dote non fraudauit, tametsi huius ætatis moribus, uel paucorum hominum uitio qui rerum arbitrium tenent, fa ctum est ut literaru[m] bonarum studium nihil ad reipublicæ moderamen pertinere uideatur. Remp. semper appellare institui, abusiuè fortasse, in qua plurima ad priuatam uti litatem referri existima[n]tur. Propter quod uidemus eò iam maiestatem publicam decidisse, ut censu ciues opibus que multo magis, quàm sensu & probatismoribus ceseantur. Hinc illa stulta ac ridenda quorundâ reputatio, qui nulla prosus arte memorabili imbuti, ob uulgares quidem ut a= pud Romanos facultates, ut apud nos propemodum prin cipales, non se modò copiosos, sed etiam (si dijs placet) beatos arbitrantur: quum si ad Romanos modulos diuitis appellatione[m] metiamur, perpaucos hodie norimus præter primores <Coparatio diuitiaru[m] nostri temporis cum antiqua opulentia.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-711.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET primores procerum, quorum census centies & quinquagies sestertium æstimetur. At tantam summam Pallas homo libertinus accepit, idq[ue] decreto Romani senatus, ob id quod referendum ad curiam censuisset de foeminis quæ se seruis co[n]cubitu miscuissent: eaq[ue] relatione statutu[m], ut quæ ignaro domino ad id prolapsa probaretur, in seruitute sui consensisse uideretur: cuius rei autor[um] Tacit[um], Pliniumq[ue] oratorem habemus. Idq[ue] Senatus consultum postea à lustiniano principe sublatum est septimo libro sui Codicis sub titulo de senatus consulto Claudiano. Quis autem hodie eorum qui aurum metiri, non numerare dicuntur, uel etiam qui pala uersare aureos grummulos dictitantur, du centies sestertium habere creditur? At Aesopus tragædus post coenas illas luxu stupendo memorabiles, tantundè hæ redi filio reliquit, unde margaritas ipse sorbendas co[n]uiuis apposuit non mediocris precij. Age Curio Tribunus Ple. non ne sexcenties sestertium æris alieni habuisse memoratur? quod perinde est ac si nunc dicas, quindecies centena millia aureorum. tanti tamen & pluris Cæsar ciuis adhuc Romanus, nondum Dictator, in Gallia res gerens, conciones eius ad populum licitatus est, & redemit. Paulus Consul Romanus mille & quingentis talentis eidem Cæsari eodem tempore autoritatem sui Consulatus addixit, ea demum lege, ut Rempublicam exagitanti patientiam accommodaret. Iam Senatores Romanos qui defecti facultatibus dicerentur, quingena quotannis sestertia solitos accipere à principibus co[n]stat, queis honestam (sic enim aiebant) paupertatem tolerare possent innocenter. Nunc uerò quotus quisq[ue] tantum habet pensitationis annuæ, si paucos gentiliu[m] regis excipias? Contrà Nero perditis iam rebus, Senatum Rom. co[n]git centies sestertium sibi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-712.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 705 sibi quotannis pensitare: quam summam sine stupore me= minisse iam nemo potest. Mitto quòd Ciceroni oratori, qui semper à Romanis tenuis existimatus est, superficies ædium Senatus consulto non minoris quinquaginta nulli= bus aureum nostrorum æstimata est, & uillaticum ædifi= cium pluris quàm duodecim. Seneca etia[m] uir philosophus, ut ex eius monumentis apparet, sed rerum actui summo præpositus à Nerone, quadriennio ter millies sestertium quæsuiit, quod certè necesse est ut fidem scriptis eius & autoritatem deroget. Si enim scripta eius æstimetur: nemo unquam animosius calcasse diuitias, & pauperiem securam adstrictius eo amplexus fuisse uidebitur. Tarius Rufus (quod penè omisi) infima natalium humilitate Consulatum militari industria meritus, circiter mille sestertium liberalitate Augusti congestum agris coëmundis exhaustit, ut autor est Plin. libro XVIII. Quo in loco millies legendum est. Seneca autor est Lentulum Augurem eodem Augusto principe quater millies suum uidisse, quanti hodie decem primoru[m] Galliæ patrimonia esse uix possunt, etiam quanti plurimo uenire possunt æstimata. Ab hoc numero principem tantum & generu[m] eius eximo, cui alio qui regnum debetur, si regi superstes fuerit. Quo[n]nam modo igitur beatos existimare possumus, qui omneis cogitationes suas, omneis animi sensus, omnes uitæ actiones, omnia publica priuataq[ue] officia, et uiuendi deniq[ue] moriendiq[ue] rationem ad cumulandas opes referunt, quæ in priuatis hodie fortunis esse non nisi despicabiles possunt? Vnum tantum genus hominum excipi necesse est, quod omnium ipsum generum minimè esse exceptum oportebat. Hi sunt sacerdotes, quos nunc ferme solos secundum reges & principes opuleutos esse cernimus, & plurimum opibus tribuere: X quod

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-713.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET Exclamatio in ambitione, ac dinundinationem quæ in cre andis Pontificibus & coenobiarchis grasfatur. quod genus unum reges inter amicos habet, in quo se suamq[ue] admirentur potentiam fortunatricem. Nulla enim æquè parte uitæ beatores ipsis mortaliu[m] esse licet. Hic mihi quæ menuni uidiq[ue] reputanti, exclamare subit, Miseram te simul et fortunatam Franciam? tu ut maiorum placita Senatus consultis sacrosanctis confirmata, tot annoru[m] usu comprobata, ambitione nunc scelerata antiquare contendas? et singularem prærogatiuam Pontificatui summo non eblanditam, non expressam, non emendicatam, sed maiorum nostrorum merito postulatam, exoratam, repensam, ut tibi uni iure prisco, à maiorum gentium potificibus prodito, in rerum sacrarum constitutione utiliceret, nunc indultæ legis abusu festines ire perditum? Vnde igitur tibi frontem peculiarem illam sanctionem citandi, quæ tu tantopere gloriare uelut decore quodam religionis? Vnde autem libertatem aut fiduciam Christianissimam te uocandi, si non quæ religione eximium nomem, legemq[ue] pietatis tuæ testem comparasti, eadem religione tu ipsa retinere uis? O plaudendum erratum hostibus tuis illis, qui hoc tibi felicitatis, regniq[ue] fortasse palladiu[m], uelut coelo delapsum munus inuident, quo uel ablato uel intercidente tu perinde utiq[ue] fortunata esse non potes. Vide quæso ne te nimiu[m] terrigenus illis credas, quos ob id gigates appellauit antiquitas, qui titulosas amplitudines architectantes, Aloidarum exemplo theomachiam meditari uidentur. Nam ut illi immanium spirituum homines Pelion Ossæ aduoluentes, ut Homerus prodidit, et ijs rursus Pindum et Othrin Lapitharum sedem subuehentes, in coelum tandem scandere, et superis uim affirre cogitabant: sic isti pontificatus et antistitia alijs alia adaggerantes, ipsa struc incodita rerum malè cohærentium, uim inferre superis sacrisq[ue] canonibus quos Palladium regni Franciæ, Sæctio pragmatica. Gigantes terrigenæ.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-714.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. quos patres innocentia præditi suaserunt, meritò dictitan tur. Horum quosdam nec prudentia nec doctrina comendabiles uir quidam acer apud nos quum uideret, dicere haud infacetè solebat, absurdos oportere esse choragos illos, aut certè dissolutos, qui Herculis Titanumq[ue] personas uenustulis Cupidinibus temere & sæpe accommodarent. Harum enim rerum culpam à capite & uertice Christiani nominis publicus consensus arcessit, qui nisi rectè constitutus sit, inferiora ab eo membra morborum causas trahunt. Quare in uotis esse hominu[m] piorum idetidem uidemus statim atq[ue] illa indignitas oculis obuersatur, ut aut columen ecclesiæ componat Prouidentia, aut certè aliud commodius & congruentius fastigium reponat. Idq[ue] meritò in uotis est. Columine enim uitioso uel infirmo, teclu[m] ædis sacræ aut corruat necesse est, aut foedè collabefactetur: tum subinde turbinibus & procellis omnia intus pateant, errorum nebulae subeant, decumbentibusq[ue] pruinus interiora frigeant, ut ne ignis quidè ille charitatis æternus ultrà manere possit. Neq[ue] uerò me latet ipsa domus fundamenta in petram firmissimam artifici manu iacta, nulla ui posse conuelli uel subrui, non æria, non terrena. Nam ne operis quidem compages diuina illa quidem manu coagmentata, ullo disturbari machinamento potest: sed decor operis in aspectu & expolitio emendata non manent, ex quibus autoritas ut ædibus, sic ædi comparatur. Nunc autem pietas & religio huius ædis ædituæ magno uocifera tu queruntur eam proportionem asseruatam non esse, quâ architectonicæ manus primùm modulatæ sunt: id quod ea put esse constat dedecoris luculenti. Huius inconcinnitatis causam homines ad Mercuriu[m] referuit institore, qui ia[m] inde ex quo lum[m]e mundi regere, et auriga summi currus esse 1 2 coepit, Alludit ad ignem Vestæ.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-715.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET coe[ss]it, non ut olim Phaëthon, quum se in currum lumino= sum sustulisset, conflagrationem orbi intulisse, sed tene= bras potius teterrimas offudisse dictitatur: at inde factum < Vulgus sacerdorum fraudatur ære dominico ab ijs qui pollent autoritate & potêtia.> esse constat, ut in castris sacrosanctis plerunque nihil re= ctè atque ordine constitutum esse uideatur. Primum uix decimus quisque ordines ducentium decumana porta in= gredi existimatur: deinde laxissimè quidam tendentes, uix gregario militi locum uesligialem relinquunt. Adde quòd nec manipulos recensere, nec cohortes ipsi concenturiare nouerunt. Quid quòd plures stationes obtinent, qui uni satis esse nequeunt? Quid si etiam omnes eas deserentes, longissimè per urbes expatiari uidentur, hostilis ipsi in= cursus & populationum securi? nec minus stipendia illis procedunt, quàm si ab statiuis pedem trâsuerum non di= scederent. Iam illud cuiusmodi esse dicemus, quòd qui plu= rium uicem gerunt, ij immunes plerunq[ue]; solent esse, ut ne < Vitem tenètes Centuriones, milites in opere faciundo & castris munie dis cōtinebât.> uitem quidem saltem centurialem in speciem teneant, cu= ius metu munifices in opere milites contineant? Quid, qui perpetuam immunitatem habent, regum & principum latera indecorè stipates, æterna animi destinatione à sta= tiuis castris domini emansitantes? qui, si disciplina castro= rum ualeret, pro castris ipsis uigiles excubare deberent. Hæc fierent, si in augustali ordines & uacationes no[n] uæ= nirente? si non atra inauspicataq[ue]; Celæno contactu suo soe= dissimo res purissimas atq[ue]; sanctissimas quotidie cōtamina ret? Etenim per Christu[m] ipsum sacerdotij conditore[m], utru[m] qui scelerata porta in ecclesiâ castrensem irrupisse se sciuit (de quibusdam loquor, non de plurimis) in ecclesiam o= uantem & coelestem admissum iri se putant? num commer= cium aliquod superis esse sperant cum ijs qui cothurnatis flagitijs se sacraq[ue]; Christiana conscelerare non timent? Proinde

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-716.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. Proinde uideamus quidnam habet simile hodiernus anti= stitum status, & sacræ ciuitatis procerum, cum Christo ciuitatis eius conditore, & comitatu ipsius. Non ne tu si= mul ut in uniuersum cleri nostri faciem cultumq[ue] consi= deraris, dicere cogeris sp[eci]osam (ut ita dicam) p[ro]p[ter]onso nun= cium remisisse, suasq[ue] ipsum sibi res eam habere iussisse? Ille paupertatis assertor, & ærumnosorum signifer, co= horte etiam pullata semper stipatus erat: hi opibus cir= cunfluentes, & delicijs ccioq[ue] torpidi, conspicui in aula uolunt esse sericato lautoq[ue] comitatu atq[ue] inter hos (si su= peris placet) hieroduli quidam uidentur, homines sacræ seruituti mancipati, quos ne in publicum quidem prodire moribus deuotorum conuenit, nisi operam interim reli= gioni & pietati nauare uideantur. Ille cum nihil posside= re uius est, tum suos omnes asseclas omnium fortunarum possessione deiecit: hi unde illi deiecti sponte decesserant, quum eorum sint successores, uelut interdicto recupera= torio opulentam etiam bonorum possessionem reposcunt. Auspice igitur Mercurio contracta sponsalia, non pro= nuba pietate, nec charitatem nec reverentiam coniugij sa= crosancti retinent, nec ad frugem aliquam bonam saluta= remq[ue] perueniunt. Age quænam tandem ipsi causa se sa= crosanctos esse uolunt? nempe quòd homines insignibus Christi amecti, inter arma orthodoxa inuiolabiles ferè semper fuerunt: non aliter atq[ue] caduceatores hodie palu= dati inter acies sancti commeant. Si igitur gestamina & exuuiæ Christi sacrosanctos cos ac reveredos faci[n]t, no[n] ne cultus & habitus Christicolas absonus profanos cos facit, quod quidem in ipsis est? O stulta hominu[m] opinionem. At qui si ueneranda cruce quasi claua Herculis alexicaci, si lituo summoueri se turba ab eis æquis animis patitur, pullata X 3 iuxta

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-717.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET iuxtà & purpurata, si magistratibus & honoribus fungê= tes, fæces eis ciuiles & prætextas summittût, & quidem cum summa animi æquitate, ampliora utique ea insignia existimare debebant, quæ Teletarches ipse Christus ceri= monijs suis consecrauit, & quibus etia[m] sceptræ regu[m] sum= mitti nonnunqua[m] constituit, quàm fastum luxu conspicu[m], qui proceres tantum & potentatus decet, & quo uno su= spici se maximè diuites à plebecula uolût. Quòd si cæteri hominum ordines exemplo ab eis prodito exuere dei reue rentiam & pontificale obsequium in animum induceret, consecratæq[ue] à maioribus patrimonia, sacrosancta non haberent, nec piaculum esse putarent eos uiros uiolare quos Christus dominus noster delicias suas appellauit: quid istis tandem fieret, queis citra culturam & semetem (ut aiunt) omnia nasci uidemus? Erubescant igitur aliquando, eru= bescant inqua[m], & caueant ne animos saltem militareis & feroces exoluant religione: & quando quidem ipsi sacra profanis permiscuerût, uideant etia[m] etiamq[ue], ne eoru[m] licê= tiam uulgus hominum, albam (ut dicitur) amussim esse in= terpretetur, quæ discrimen sacri profaniq[ue] sustulisse iam uidetur. Sed quandò in opulentia regia & reditibus opi= mis summa eorum felicitas sita est: quæro quo tande[m] titulo ea se possidere credant? neq[ue] enim quolibet titulo fructus suos faciunt. Atqui ut omnia genera rerum legitimè quæ= rendarum recenseant, nullum (ut opinor) aliud inueni[n]t quo iustè atq[ue] innocenter hæc possidere possint, quàm pro donato. At hoc titulo possidenti, non satis est rem sibi esse donatam opinari, sed reuera donatâ esse oportet: alioquin eam usu facere suam ipse non potest, quum titulo careat. Mitto quòd, siquid mei iudicij est (ut utar antiquo uerbo sententiam dicentium) hæc non eis donata dici debent, sed fideicem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-718.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. Fideicommissum, uerbu[m] est iuris. fideicommissa: quod uerbum non modò fidem bonam, sed etiam necessitatem rerum restituêdarum agnoscit. id quod si non in omnia, certè in ea sacerdotia ualet, quæ fiducia contracta aut deferuntur aut conseruntur. Sed quoniam prisca iam seueritas uetustatem non posse perferre credi= tur, ut id quod dictum est prætereâ, certè peculiari se ti= tulo seu fideicônussum seu donatum tenere non negabu[n]t. Quod si fateantur, num etiam tum fructus ita suos faciet, ut & helluari, & obliguire, & per luxum profusissimu[m] absumere ex animi sui uel libidine uel sententia possint? Nisi uerò no[n] peculiare esse potest, quod à domino seruus, & clericus seruus accipit, in coloniam ipse dominicâ sua sponte ascriptus. Accipit autem in Francia, aut à domino protinus, paracleto suffragatore, quod rarum est, aut à summo domuni atriensi, quod frequenter euenit. Quod au= tem secus quæritur, id est sacrilega indicatione, id à præ= done possessum, in ius transire non potest. sic fit ut nihil peculij habeat quod non sit profectitium, & ut calenda= rium facilitare debeat, & diurnum. nisi si fortasse antistitu[m] actus lege Euangelica tabularum conficiendarum necessi= tate solutus potest esse, quum antistes aut coenobiarcha nunquam officio persunctus esse uideatur antequâ omnia p[er]esa familiæ exegit accurate. Neq[ue] enim antistites promi coni penus domunicæ consentur esse, & summæ rei fami= liaris dispesandæ præesse, & non uniuersi actus cui præ= sunt, ratio ad nummu[m] eis constare debet. Na[m] quòd placita maiorum, inferiores & minutulos actus pontificalis libe= ralitatis & muneris esse uoluerunt, id ideo factum esse cla rum est, quòd ut uicariorum olim errata atrienses præ= stabant, sic ob illorum isti tenentur uel perperam uel ne= gligêter transacta, usque adeo ut eorum reliquam[m]eta, eoru[m] X 4 fide sed/

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-719.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET fide stare credatur grauissimis ab autoribus. Quoni[n]a uerò hæc meminisse nequeunt qui bonâ partem ætatis inter auli cos agunt omni lege solutos (etiam si legitimam ipsi per= sonam ad standum in eo conuentu maioru[m] instituto habe= re nô putantur) de summo sanè iure decedamus, & de suo ac domestico & contubernali tantu[m] actu, tabulas eos pro= ferre postulemus. Fac igitur (quoniam id mediocre est) in paginam acceptorum decem esse millia aureorum relata: quantulam igitur eius summæ partem expensam domino ferre possunt, qui nihil aut parum in usus pios uertunt? Age recitentur expensorum nominâ, prob superi immor= tales, in cupedias, in delicias popinales, & in luxum men= sarium, in equitium numerosum & elegans, in instrumen= tum lautum episcopij, in supellectilem, in uasa argentea, in uestem stragulam & peripetasmata, in stipendium co= hortis honorariæ sericatorum & calamistratorum, in a= uiarium uenaticum & accipitrarios, in ucnationis ministe rium instrum[en]tumq[ue], in serculorum structores, in scurras, in ludios, in acroamata, in thymelicos, in eos quos à cauillis habent & à uoluptatibus, in deliciarum mille nomina. Adde etiam, si placet, in aleam, & in ea denique quæ non nisi subdititio nomine in rationes referuntur, & quæ ijs contribu[n]tur quæ seriatos oblectant, & animi causa uel morigeris uel aliter obsequiosis expensantur. In his nomi= nibus ita consumptâ acceptorum summam inuenies, ut uix decima pars in erogationes pias & in rem dominicâ su= persit. Et hactenus ita loquor homo obliuiosus, quasi in li= bros coëmundos nihil attribuatur, & in eos quos anti= stites nostri (credo) à studijs habere solent. Certè multi sunt eiusmodi, multi inqua[m] sunt, queis omnino decebat bo nis interdictu[m] esse, & curatores ut furiosis dari, aut aliàs mente

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-720.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. mente captis. id quod nullo iure pontificio satis cautum esse mirum est. Ecquæ enim esse maior dementia potest, quàm si seruus per nequitiam peculium dilapidet à domi= no profectum seuerissimo, qui uitæ & necis horrendæ li= beram potestatem habeat? Quomodo igitur belluones sa= cri patrimonij, paria cum rationibus domini facient ad extremum, qui nihil nunc pensi habere uidentur quo mi= nus amplissimorum sacerdotiorum reditus in delicias & nugas & fastum ab eo ordine abhorrentem prodigant? atque ita prodigant, ut non sibi tantum damnosi & exitia biles esse, sed etiam conspicua luxurie periculum & er= rorem contuentibus creare uideantur? Nam qui eos nec dei nec legum uident esse metuentes, sensim & ipsi ple= runq[ue]; sacræ legis exuunt reuerentiam. Nisi uerò putamus prægrades à maioribus nostris uberesq[ue] possessiones, non modò gentilitijs hæreditatibus detractas, sed etia[m] iuri hu= mano & commercio exemptas, ut libidini & uolu[n]tati sacerdotali seruirent: opimaq[ue]; prædia optimo eos iure ac nulli uestigalia tenere uoluisse, eorum ut asseclis cincinna tulis prælautoq[ue]; cultu nititibus stipendia pensitarent: aut prædia & prætoria coëmpta magno, atq[ue] ædificata, pro= pinquis relinquueret? Dominus noster è prouincia iamiam decessurus palàm uociferatus est se uiam esse & ueritate[m]. num igitur aut ipse aut eius è uestigio sequaces, hæc ex= pla prodiderunt? nuncubi in ea uia quam inierunt, harum rerum uestigia reliquerunt? Ecquando autem hæc uesti= gia in montem ferre sacru[m] uisa sunt? postremò ecquis hanc uiam secuit, eorum quidem quos decreta pontificia inter diuos referendos esse censuerunt? Verum (ô superi boni) quonam modo Christi imitatores esse possunt, qui & pa= rens ipse charitatis, & assertor summittentium se animo= rum X S

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-721.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET rum fuit, si familiæ domini benignè non faciunt, aut si animo sublinueta eminere super cæteros et suppici omni modo gestiunt? O religionem neglectam, ò mores cuersos & præposteros. Hi fæctores & cupedinarios, & luxus uolu ptatisq[ue] institores adiuvant, quos frugalitatis & continentiæ autores esse decebat, ut domestica parsimonia quæsitis, egentium & destitutorum multitudini opitulari possent. Quòd si ij qui profana patrimonia uel hæreditate uel iusto mancipio acceperunt, conficiendarum rationum lege non sunt soluti (id enim responsis eorum cauetur qui diuini iuris prudentes fuisse perhibentur. nec ratione caret. Nam quis nostrum non precariò possidet quicquid habet, & uectigale possidet? Sed nos exitiabili errore ducti, aduentitia nobis omnia esse credimus, & omni præstatione libera, quæ ticulo quocunq[ue] ciuili parauimus.) Si igitur profanæ faculatæ, & omni religione puræ, ita tamen affectæ sunt primigenio iure, & ita in fide summa positæ reru[m] omnium conditoris, qui quiduis quocunq[ue] tempore pignerari pro potestate potest (ut unicuiq[ue] mortaliu[m] accepti de beat & expensi ratio apud deum constare, nisi nexum ad extremum uult inire) quid ijs fiet seruis nequam, qui nihil non habent peculiare, & nulla non in parte peculij conturbare noscuntur? utrú uerba pro rebus creditori eidem & domino sperant se reddituros? At is nomina se exacturum foeneratoria acerbitate prædixit. Nunc autem homines centesimo comute seroces, opibusq[ue]; æmulis regiæ opulentiæ, maxima tum pecunia miseri appellabuntur. Num igitur debita tunc transcribere licebit, aut expromissores dare? quos? Nullus enim præstò erit qui expensum sibi aliq[ui]d ferri uelit, eoru[m] quidem quibus dominus fide sua dari iussu: nec dominus acceptu[m] feret, quicquid non in pias aut honestas

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-722.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 713 stas erogationes expensum est, atq[ue] in rem suam uersum, et in pauperum. Age quonam tandem modo rationes suas domino approbabu[n]t, qui omnia uel pleraq[ue]; non Christo, non paracleto, non sanctis innocentibusq[ue] suffragijs, sed Mercurio, sed commercio, sed sacrilegæ ambitioni acce= pta retulerunt? Restat ut uel alogistiâ meditentur, si obtineri in eo iudicio potest, aut addicti ut protinus non ducâ tur, sed trahantur. O' Cimmerias huius uitæ tenebras, quæ plerunq[ue]; trans nebulâ præsentis sensus non cernit. Fit au= tem nescio quomodo ut mens humana uel aulicis deleni= mètis uel uoluptarijs titillata, ultra id no[n] prospiciat quod adest, uel quod instat. Intestinos enim oculos præstringu[n]t fulgetræ quædam micantes imaginariæ felicitatis, quæ per assentationu[m] (ut ita dicam) nubila, salutationumq[ue] illibera liu[m], eliduntur, in illa rapida tempestate tollentis eos fortu= næ. Accedunt ambitio et cupiditas oculoru[m] meræ suffusiones, quæ ueras reru[m] species eos uidere non sinu[n]t, imagines ludibundas oculis obtendentes, uisus ludificatriculas. Qui si ad secessum studioru[m] annos saltem uitæ iam uergentis ac decluius co[m]pararent, atq[ue] oraculoru[m] conspicilijs sacroru[m]q[ue]; speculaminu[m] uterètur: futura sanè ut præsentia certissime contuerentur. Supradicti uerò erroris germana est præte= ritoru[m] obliuio surrepens. Etenim qui futurâ animoru[m] con ditione non prouidentes, in delicijs uitæ præsentis libèter acquiescunt (si tam[m]e in hac uitæ deliciæ esse possunt) ij me= munisse nequeunt arbitrum eundè et creditorem deum ex edicto suo perpetuo ius dicturu[m] esse interminatum, ut Cas sianam quidem sententiam horrere debeamus, nisi planè stupidi et capti mète simus. Nam quum edictu[m] tot præco nijs tam minacibus proditu[m], tot actuarijs exceptu[m], tot scri bis ta[m] grauibus perscriptu[m], tot testibus classicis obsignatu[m] habea

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-723.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET habeamus & probatum (quorum etiam partim non dubi tarunt capite cauere quæ repromisit dominus, aut intermi natus est, partim omnibus fortunis oppositis fide sua esse iusserunt) quid causæ est quin scientes prudentes q[ui] impingamus in offensionem eius à quo prouocatio non est, sicut nec apud eum deprecatio, simul ac in iudicium uentu est? imò uerò quid aliud quàm uiui uidentes q[ui] (ut dicitur) ab hoste teterrimo obtorta gula trahimur? Cur igitur nos hæc ueritatis inuolucra, maiestatem etia[m] sapietiæ, si ad ma[n] num aspicias, præferentia, quasi uisa quædam per nebula[m], ut aiunt, primi somni concepta, despicari pergimus? nisi uerò hæc despicari non uidemur, qui iustitiæ diuinæ seueritatem non timemus, tum illis tot oraculis intetatam quotidie lectitandis, tum rerum euentibus prodigiosis & minacibus districtam, ad quæ non animaduertimus, nimirum tanquam ad inculcatas sanctiones antiquatæ iam legis aut obsoletæ auribus occallescentes. sed scilicet hoc illud est, omnis rationes nostras in benignitate & misericordia herili repositas habemus. Hac spe determina mancipia hilariter uitam ac nequiter agimus. Quin igitur accingimur ad eam benignitatem quoquo modo prouocandam? V idea[m] mus per superos immortales, ne contemptus hic sit potius diuinitatis, quàm meditatio quædam ueniæ consequendæ. Commenta certè sunt ista ueteratoris spiritus, qui primæ noxæ suasor & impulsor, in hanc errorum Odysseam genus humanum deduxit. quanquam impudens est aiq[ue] improba nostra hæc deprecatio, non causam perorandam meditantium, sed dissolutam misericordiam oscitanter implorantium: qui quidem ex uinculis scelerum & delictoru[m] unicuique nostrum causam esse dicendam sciamus, iudiciumq[ue] semel subeundu[m] prouocatione abscissa. Nunc quan= dò

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-724.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 717 dò unumquenq[ue] blandiri ignauiæ ac iniquitati suæ iuuat, uideamus quo iure, qua actione, qua formula cernere eam hæreditatem possimus, quam Christus dominus noster te= stamento illo suo in procinctu nuncupato, sequacibus sui reliquit. Si quis, inquit, uult post me uenire, tollat crucem suam. Hæredes suos futuros tollere crucem quemq[ue] suam, & se sequi è uestigio iussit: alioquin indignos hæreditate sua pronunciauit. Quibus uerbis quid aliud agit, nisi eis qui in album æternæ prouidentiæ referendi sunt, præscri= bit, ut per ea uestigia quæ ipse inter mortales agens im= pressit, æternam beatitudinem inuestigandam habeant, ut per huius seculi ærumnas atq[ue] inculpatæ uitæ salebras ad summam tranquillitatem & securitatem transeant? quæ legitima pars est hæreditatis quam Christus ipse famuliæ suæ sponondit, & adeundam reliquit. Hanc hæreditatem si summo & legitimo iure (quod ius quatuor tabularum < Quatuor Euâ- gelia significat> appellare possumus) adire iam nequimus (quandoquidem diuorum & beatorum reliquias quasi ossa gigantum he= roumq[ue] miramur, quorum similes nullos edunt ætates iam effætæ) at certè libentes faciamus ut formula quadam in= dulgentiore æternam bonorum possessionem aut petamus, aut postulemus. Id enim sanè esto perinde ac si legitimo & antiquo iure inter hæredes censeremur, siue summum ius dominus, id est euangelicu[m], seculis infirmioribus re= misit, siue potius ita nuc credi ex usu uitæ delicatioris est. Sed uideamus quæso ut secundum tabulas bonorum posses sionem petamus, quadoquidem nec iniustas eas tabulas nec inductas aut irritas esse nouimus. Neque uerò bonorum possessores crimus aut hæredes, & non commoda incom= modaq[ue] hæreditaria iure in nos transibunt, siquidem bo= norum appellatio in utranque partem ualet, etiam indul= gentiore

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-725.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET gentiore iure, quod prætorium uocant. Ita fit ut nec hæredes esse Christi, nec bonorum possessores queamus, si præsentis uitæ delicijs perfrui laboramus. < Alludit ad ea testamēta quæ rumpunt agnatione postnumoru[m] hæredu[m].> At nos uelut agnatione quidam infirmioris naturæ, & posthumæ licentiæ, nec iam eam legem ferentis quam deus immortalis san guine Christi sui charissimu[m] sanxit, testamentum diuinum & æternum ruptum iri, nobis diro errore persuademus, aut irritum tandem quo quo modo factum iri. < Rumpitur testamentu[m], si liberi prætereatur in eo: hoc est nisi nominatim hæredes aut exhæredes fiant.> Quasi uerò dominus idem & pater ad hæreditate[m] impios liberos seruosq[ue] contumaces admissurus sit, nec alios olim obsequentiores & bonæ frugi quæ siturus, in quos caducas partes transcribere hæreditatis suæ possit. tametsi id testamētum quonam modo rumpi potest, quum in eo nullus præteritus sit? etiam si primis certis pauperes instituti sunt, & ab eodem gradu exhæredes facti diuites sarcinis præpediti. Quare qui supplicia impiorum cuitare, & superum præmia mereri concupiunt: hoc uidere debent, & præcipuè antislites, quibuscum nunc nobis res est, ne per redundanteis opes uitam delicatam traducant: sed ut seruatoris nostri exemplo, qui ærumnosam suis uitam præscripsit & indigam, sarcinas & ipsi suas mulis (ut dicitur) Mariannis conuchant: quod nihil aliud esse puto, quàm inter cruciatos & surciferos dominu[m] signiferum è uestigio sequi. Huc adde charitatem comitem fidelissimam, digitum transuersum à uiro bono non discedentem. adde animi æquitatem in spem semper intentam, quasiq[ue] uiatici largam benignamq[ue] suppeditatricem: iam intelliges nullum esse hoc mollius uchiculum, etiam si per prærupta & confragosa, uiu[m] nobis ineunda sit. Quis autem hæc reputans, compotes eos mentis existimare possit, qui quum uni potificatui uix queant satis esse, alterum etia[m] addere uel plureis non dubi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-726.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 719 dubitant? Quis non mente captos sacerdotes iudicare, qui modum utriusq; paginæ nullum esse arbitrantur, quu[m] ipsi maximè inita atque subducta ratione actum suum domino probare teneantur? At nunc pontificatui coenobiarchiam quasi coniugem adiungere, tam solenne apud nos coepit esse, ut mancus pontificatus aut cælebs alioquin esse uideatur, perinde atq; si semiuirum coniugem esse co[n]tendas, qui uxori pellicem non admouerit. Ego enim hæc in plerisque sacerdotibus tam inter se dissidere censeo, quàm coniugem et pellicem in hominibus profanis, etia[m] si de hac re iurisprudentium antiquorum responsa annos ferre, ut dicitur, hæc ætate non uidètur, mundo iam præcipiti. Quanquam quid aut confidentius admitti aut amentius potest, quàm eum diem non extimescere, quo dominus noster sententiâ laturus est de cuiusq; meritis, ijsde[m] ipsis conscriptis et assidentibus, et uitæ dissimilitudinem istis exprobrantibus, quos potestatis in nos suæ autores nobis laudant? In quo admirari subit hominum uæcordiam, uel dirum quendam furorem, qui successorio iure putant ad se à Christi pedissequis potestatem, non etiam sanctitatis et co[n]tinentiæ et submissorum spirituum necessitatem, transmissam et dela tam. Enimuero palmariu[m] illud, credo, apud deum inuentu[m], fiducia co[n]tracta antistitia retinendi, quæ inter se aliàs col liduntur titulis dissidentibus: uidelicet quasi perpetuæ fiduciæ non instar plenum habeant tituli legitimi, quod ad frue[n]da quide[m] sacerdotia pertinet, aut quasi impostura fieri possit diuinitati. Quid enim refert, mādati, an negocio rum gestoru[m], an quasi ex contractu teneantur, cum utraq; actio, bonâ fide agnoscere debeat? Proh dei hominu[m]q; fide[m], gratu[m] id esse prouidet[i]æ creda[m], ut qui uirile[m] operâ implere non uidètur, ter aut quater, et ultrà antistites appelletur? et qui < De iure successorio tractatus est in Pædectis, sub titulo de successor, edie. > < Alludit ad actiones bonæ fidei. >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-727.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET & qui tres ciere sacros canones nequeunt, ternis sæpe li= tuis turbam doctorum summoueat? Illi ne ut fiduciaria le= gitimis antistitia coniungant, quasi in hominum penuria singuli multorum prouincias obire nunc cogantur, quum tot graues uiros, doctrina & moribus comendabiles, pri= morum (ut ita dicam) digitorum suetu ursino more uitam tolerare uideamus? Præclarum uerò exemplum, et in uni= uersum ad religionis orthodoxæ decus atq[ue] incrementum pertinens, homunculos bonarum artium ignaros, titulo= sis & multorum uersuum appellationibus insignes habe= ri & augustos: quum interim docti uiri, ac uitæ sanctoris ornamentis præditi, puris nominibus nuncupati, ac capite tantum censi, cum sugillatione cultus diuini, egêtes uitam transigant? Profectò si uerè res humanas æstimare posse= mus, nos magis mōstrificos istos esse quàm Geryones illos in fabulis decantatos iudicaremus. Concionator quidam perlepidus & facetus cauillari non pridè ita eos solebat, ut diceret huiusmodi istos sibi uidere, quales sunt quæ in ædibus sacris mutulares statuæ pilis aut columnis impo= nuntur. ut enim illic simulachra quæda uelut oneri ceden= tia uidemus, quæ uel mutulorum uicem sustinent, uel ex= tra abacos mutulorum proiecta sunt, eamq[ue] specie intuen ti præbent, ut magnopere niti operi ferendo atq[ue] insuda= re uideantur, quù re uera sensu sint carentia, ac nihil ipsa facie nitentiùs saxeam adiuvent firmitate: ita Atlantes istos sanctos summis scapis columnaru[m] in fano domini superpo sitos, titulosa quidè illa amplitudine, appellationumq[ue] ma iestate, uenerandoru[m] senum instar sanctitatemq[ue] præferre moris est, speciemq[ue] luculentam præbere grauissimoru[m] pa= trum, sanctuariu[m] domini fulcientiu[m], & uerò coelum (ut ita dicam) sustinentiu[m]. Stupidam autem eoru[m] ignorantiâ, aut incuriam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-728.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 721 incuriam dissolutam intuetibus, patere nihilo eos utiliores statuis lapideis esse, quod admunia quidem sacrosancta piè ac religiosè obeunda pertinet, simul ac maiestatem legis diuinæ inter homines religiosè & accuratè conseruandam, quod firmamentum est ipsum maximum ædium diuinarum. Proinde ut monstra hominum immania antiquitatis sensus nunquam coelo delapsa esse censuit, sed terrigenas eos & poëtæ & sacri uates appellauerunt, ut gigantum nomen < Gigantes.> indicat, & ad perniciem mortalium editos esse perhibuerunt, eorum internecionem aut diuinæ ipsi potentiæ, aut heroicis ærumnis ideo dedicantes: ita nos precari sperareq[ue]; debemus summum quendam pontificem cum Senatu purpurato quamprimum extiturum, qui diuino numine instinctus, cum ob alia in re ecclesiastica constituenda promerita, tum uerò ob hunc ipsum laborem, Herculis Alexicaci appellatione nobilitari uelit. Quin & ipsum iam esse credere fortasse debemus. etenim qui nunc summæ rei Christianæ præest, lætis auibus renunciatus, tantam etiam alioquin expectationem sui excitauit, ut insignem omnino ac nobilem facturus pontificatum suum clarissimis institutis putetur. At uerò istos esse gigates elogio grauissimo illius sapientis apparet, qui in Parabolis symbolicis inquit, Vir qui aberrauerit à uia iustitiæ, in conuentu gigantum requiescet. At nos uiam iustitiæ eam demum esse diximus, quâ Christus nobis præiuit inter mortaleis ages. Ipse enim præmonstrator fuit uia serentis in coelum. Ipse eorum fuit Hercules portetorum, quæ ne uirtus quidem heroica conficere aut superare potuit. Porrò gigatum pedes in draco num uolumina desijsse fabulæ tradiderunt: quo figmento prisci significare uoluerunt, nihil rectum istos homines, nihil arduum cogitare, sed omneis eorum actus, omneis ani- Z mi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-729.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET mi sensus humili serpere, uel uerius deorsum uergere ad inferos. Hæc dedecora, hæc mo[n]stra, ex religione recta & clarissima, & in coelum semper intenta, tolli, cum optimus quisq[ue] hodie & grauissimus primi, secundi, & ultimi sacer dotum ordinis poscit, & hoc unum in uotis habet, tum uerò interest exempli in uniuersum, rectè atq[ue] ordine constitui rem clericam & ecclesiasticâ, ne reliqui ordines in posterum tam grauiter opin[n]etur de ordine sanctissimo sacer dotu[m], cuius omnia facta, dicta, significata, magnopere pertinent ad exemplum. Atqui necesse est ut nostræ memoriæ antistitum licetia luxu diffluens & conspicua, stultitiâ pri scis exprobret, qui disciplinæ tenaces euangelicæ, uoluptæ tem ac diuitias procul summouerunt à contubernio suo: aut ut eorum sanctimonia impietatis istos insimulet ac ma[n] nifestos reddat, qui fortunæ magis quàm ueritati litare cu[m] pientes, religionem orthodoxam (quantum in eis fuit) in insulas relegarunt deliciaru[m] nescias. Quis enim est hodie quin sciat & prædicet eò seueritatem ecclesiasticâ, sanctitatem, maiestatem decidisse, ut quos disciplinæ exactores esse seuerissimos oportebat, omniumq[ue] officioru[m] arbitros & præitores ad pietatem religionemq[ue] pertinentiu[m], ij remissiorem uitam & licentiæ atq[ue] incuriæ plenam non modò amplecti, sed etiam souere tueriq[ue] uideantur? Hosce autem homines quis credat, quum hoc faciant, fidem bonam rectamq[ue] agnoscere? Quin & eò iam uenisse nos puto (dicam enim quod sentio) ut sine culpa fortasse is cessare nequeat, qui neglecta constituturus, conuulsa restituturus, incondita digesturus ab omnibus existimatur. Fit enim mirè interdum, ut publica expectatione, bonorumq[ue] & grauiorum opinione futuri, maior multo grauiorq[ue] persona summos honores gerentibus imponatur, quàm ut munere suo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-730.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. suo translatitia industria obeundo persuncti esse uideantur. Quis aute[m] nescit haud ita pridem selectos lapides sanctuarij, ita uel dispersos uel disiectos fuisse, ut collapsa ecclesiæ maiestate, ipsa iam dei sposa ueluti fidei coniugalis oblita, no[n] modò à sponso diuertisse, sed etiam nullo pudos ris respectu, per triuia, per plateas euagari licenter uideretur, merereq[ue] prouinciatim? Quis pastores ipsos ueluti fugitiuos, non dico gregis desertores, sed etiam factos abactores non meminit? Quid? ipsos præsulum coryphæos non'ne ita præposterè se atq[ue] impurè gessisse uidimus, ut quos ad compositi decoriq[ue] status habitum & specie[m] formare chorum decebat, & eam saltatione[m] docere quæ emmelia dicta est ab emendati motus & pacati compositiq[ue] co[n]cinnitate, pyrricham illi ipsi (o summam indignitatem) præire, id est armatam, non dubitarent, à sanctitate prorsus ordinus abhorrentem? Ita ne uerò qui ad sacra & spiritalia certamina prodeuntium summu unctores erant, & qui tum pij fortasse belli autores esse debebant pro aris et finibus sacris in profanos & impios populos decernedi: ijsdem ipsi Ianistæ Christianarum uirium uideri malueru[n]t, ut ad internecionem nominis sacrosancti inter se conflige rent? Quum hæc igitur ita euenisse constet, atq[ue] eas res ab illis fuisse gestas, ut alter uir ingeniosior quam religiosior, de calice iræ domini, alter uir uehemens & acer, etiam de furoris bibisse hausisse que uisus sit, uterque autem dum animo suo nimium obsequitur, fas nefas que miscuisse, hic eo amplius pollutorum sacrorum religione au gustum & sacrosanctum uerticem obstrinxisse compertus sit: consentaneum est utique, ut Leo, qui diuino (ut cre dimus) numine, illis de medio sublatis, & fortasse de coelo tactis, subinde in locum eorum suffectus est: is nunc orbe propemodum tranquillo, & composito, archi- tectonica Z a Leo, decimus. Cöpellat duos pontifices, qui bus successit Leo decimus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-731.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tectonica iam ratione dominici diuersorij maiestatem instaurare laboret priscis etiam modulis aut certè pristinis adhibitis. nam & ipse suffectus statim nutantem sanctuarij co[m]pagem celeri manu stabiliuit. sic enim res nata ferebat, ut structoru[m] manibus adhibitis, præsentissimi consilij tibicine fulciret, atq[ue] ordinis interim amplissimi co[n]cordia ueluti confibularet. Proh superi immortales, qui status ille fuit, qui decor rei clericæ, quæ religionis reueretia, quum omnia propè in hoc orbe, quà sacra, quà profana, uæ cordiæ frenis regerentur, fatali inclinatione mundi? quu[m] primigeniæ noxæ suas, or; à Christo quondam deiectus animoru[m] possessione, imò uerò scissa gaudens discordia palla, ultro citro commeans, furoris faces utrobiq[ue]; suggereret, & Romæ quasi in arce religionis incendiu[m] miseret? & hinc senatus stultitiæ & temeritatis (ut ingenuè fatear) illinc peruicaciæ inusitatæ ac fanaticæ frontem fronte co[n]terentes, ut ille prophetes inquit, decreta futilia impiaq[ue]; perscriberent in æde Bellonæ coacti? quu[m] cleri magister sanguinarius, effractis timoris diuini repagulis, feras (ut ita dicam) in populum, contumacem illum quidem (neque enim inficias eo) sed tamen populum domini, immutteret, & Gallorum partes earumq[ue] fautores diris execrationibus deuouens, scelere plusquam tragico orbem penè totu[m] religione solutum, in deuotos co[n]citaret? Id quod cum in religionem à populo (ut assolet) & pia nobilitate traheretur: mirum est quòd ij qui decretis utrinq[ue] interfuerat, uel eorum autores fuerant, religione alligari sese no[n] intelligebant: qui uti nam iam planè exoluti sint, tanto pietatis uulneri cicatrice nuc obducta Leonis prudetia. Enimuero si (quod omi[n]ari nolim) religionis ipsi uertici aliquid acciderit, uel sacri senatus pius ille impetus ita rela[n]guerit, ut extemporali semiru[m]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-732.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 723 semiruti fani reconcinnatione acquiescere in animum in= duxerit, nec sartum ac tectum cōtubernium domini præ= stare ad prisci perpetuiq[ue] edicti formulâ contenderit (dun taxat quantum ferre ratio huius ætatis potest, neque enim ad uiuum ulcera in corpore tam delicato resecanda ceseo) quid aliud quàm inani expolitione, aut tectorio quodam speciosi cōcilij, perlucentem ruinam interlitam esse teme= rarius rumor cauillabitur? Cuiusmodi culpam reprehesam esse ab Ezechiele scotino uate puto, capite decimotertio oraculorum suorum. Quid uinea domini? non ne ita dege= nerauit in labruscas, ut primo quoq[ue] tempore repassinan= da uideatur, & ex situ & carie negligentiæ, pastino quo= dam restituenda césuræ? Certè manum poscit ipsa & fla= gitat solertis & industrij uinitoris, qui palmutes fructua= rios & munifices à pampinarijs & inanibus interno= scat. Nam quum uel inscitia uel incuria pampinatorum, maxima adhuc quæque uitis ita in materiem inanem fron= desq[ue] eluxuriauerit, ut agricolæ non fructui, sed stirpi= bus consuluisse uideantur: factum est ut immunes pampi= ni plurimis singuli statuminibus non modò impedati, sed etiam impediti, omnia latè occuparent, uitibus que rectè exputatis & frugiferis locus in uinea non esset, aut ita certè locus præumbratis esset, ut statumine eas uel nullo uel infirmo uinitores adminicularentur, nec fructus eorum in solem prodire, & exemplo esse posset. Atque in hac deformitate culturæ, & penuria fructuarioru[m] palmi= tum, subsidiarij nuc rari submuttutur, qui quidem spem cer= ta[m] proximi foetus polliceri existimetur. Hæc igitur animad uertere etia[m] etiamq[ue] summum domini uillicum necesse est, et fale canonicæ césuræ ad eum modu[m] circu[m]cidere quæ una= quæq[ue] stirps ferre posse uideatur, ut in restibili uineto eam faciem Z 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-733.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET facie agnoscamus, quæ no[n] abhorre dicatur ab ea forma quam dominum eiusq[ue] operarios uineæ colendæ prudetes olim instituisse notum est. Neque non eadem deformitas in agricolatione cernitur, et cæteris in partibus famuliæ domini. Iam primum latifundia ijs uillicis commuttutur, quorum delicatæ manus et ociosæ, callo nunquam obduruerunt stiua in sulco tenenda præsularis disciplinæ. Deinde operarum decurias in agrum inductas uidemus partim liberè licenterq[ue] spatiantes, partim opus arbitrarium nullo sub monitore facienteis. Horrida uerò culturæ facies, quu[m] in centuriali foecundoq[ue] aruo uides grandiores glebas obiacentes, ac scamna quædam cruda nullo uomere iterata doctrinæ probabilis, quæ agricola remissus et præuæricator trahmusit insubacta. Eiusmodi esse scimus sacerdotes quosdam primarios omnium artium imperitos et rudes, nullo animi ornamento excultos, nulla crate reru[m] aduersaru[m] aut molestaru[m] aut laboris occatos et subactos, ut ad frugè aliquam bonam uitæ sanctoris perueniret, qualesq[ue] Homerico uerbo inertia terræ pondera nos appellare possumus. Hic est enim ferme habitus, hæc simulitudo quorudam sacerdotum, de quibus nuc loquimur, qui in circunflueti opulentia saginati, ocoiq[ue] ac securitate marcentes, et uelut in coeno uoluptariæ uitæ luxusq[ue] redundantis obruti, ut inertes in aruo sulci qui limo obducti sunt, ne semen quide[m] sibi creditum reddu[n]t, nedum fructum afferunt cum foenore multiplici. Deus immortalls, cuiusmodi antistites eos esse, aut sacerdotes dicemus? quid animu[m] habere, quid pensi et cogitationis credemus? qua[m] æternoru[m] bonorum segetè ipsi ex hac sui aliorumq[ue] cultura demessum ire sperant? Laudet ipsi unum tantum harum reru[m] autorem, eorum quidem qui publica religione consecrati leguntur, et ego

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-734.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 727 & ego dabo manus. Inserorum ne igitur supplicia plebe= culæ terricula esse credût, & ea quæ de æterna beatitudi= ne scripta sunt, argum[en]ta theatrica? Quam spem aute[m] tan= dem salutis habere possunt, qui e[ss]u sint principes sacerdo= tes, & in puppe gubernacula tenetes, meridie in scopulos impietatis impingunt? & quum splendore uitæ prælucere familiæ domunicæ debeant, errors illi nobis & hallucina= tionis caliginem tetram ob oculos offundût? At qui in hac ætate quidqua[m] à uia ueritatis deflectere, nihil aliud esse pu= to, quàm impingere in scopulum meridie, id quod inquit Esaias sacrorum uatum Homerus. Etenim per deu[m] perq[ue] ueritatem ipsam, possunt ne aliquo tempore mortales co= gnitam magis ueritatem, amplius compertam atque co[m]pre= bensam tenere, manibus etiam palpare, & ad manum con tueri, quam nobis habere diuinitus contigit post omnium erroru[m] præstigias explosas, post redditam religioni ortho doxæ plena[m] tranquillitatem? Heu pietas, heu prisca fides. maiores illos nostros senatus & equitu[m] populiq[ue]; consensu co[n]secratos, & inter diuos relatos, certa & explorata ueri tatis persuasione dimouere nemo ne admotis quidè et exer citis cruciatibus potuit, quum tam[m]e adhuc omnia errorum caligine permuxta uiderentur, nec ea fide abducere, in qua[m] semel sacramento dicto uenerant, cum omnia adhuc pas= sim bellis intestinis arderent. Nos in ueritatis contuber= nio nati, uberibus sapientiæ lactati, in gremio (ut ita di= cam) doctrinæ supernæ educati, sed delicijs secularibus coaliti & deprauati, ad solem co[n]niuemus, oculos caligan= teis ad nebulas detorquentes, quas è terra inferneq[ue] exor= tas ipsi non ignoramus. Qui si ueritatem satis animaduer= teremus, non ipsam modò mortalium contubernalem dum sacris operantur, sed quæ se totam nobis indulget hau= riend Z 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-735.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET riendam, in cordisq[ue] recessus penitus admittendam sanctifico illo crustulo quo animos humanos ueritas ipsa Christus quotidie pigneratur et uedicat: superi boni quàm ex alta contemplationis specula fastum et opulentiam non ia secularem, sed uix etiam lustralem cõtemnemus? Quàm ridiculos esse istos, quàm nuseros iudicaremus, qui immaneis titulos suspicientes, optimos propemodum maximos appellari sese gestiunt? Sed quis iam sacris operantium satis hoc agere, satis inquam uidetur? ut antiquo uerbo sacrificali loquar. Equidem magnopere ipse admirari soleo, cum me in penetralia animaduersionum abstrusi, tantam humani animi acrimoniam tam uchementer hebescere ad ueritatem comprehendedam, et memoria tenedam. Quum enim humanarum legum sanctiones uel minantes supplicia, uel spondentes præmia, ita uel hortando uel uetando imperij sui maiestatem retinere uideamus, ut strenuissimus quisq[ue], uel æterni nominis cupidissimus, præ cupiditate rescrendi præmij uel palmaris uel compendiarij, rationem propemodum nullam temporariæ lucis habere existimetur: prudentissimus autem quisq[ue], ac sui amatissimus, ita minacibus edi etis obtéperet, ut non nisi uæcordes homines, aut lucis tædio capti, in fraudem quoquo modo capitale incidant: quî fieri posse dicemus ut tot Christianæ legis capita homines sanæ mentis pro nihilo penè ducant? Quippe cum humanæ leges quæ quidem aliquid uetent, nunaces tantummodo esse soleat, siquid secus dolo malo admissum sit: lex charitatis et innocentiæ, qua nemo no[n] æquali sorte tenetur, no[n] minis modò horrendis, et inauditis antea, sed etia[m] præmij et operæprecij centuplicata pollicitatione, atque adeò sexcentuplicata sancta est: et nihilo secius mens humana spiritualibus auribus capta, pollicitationes iuxta atque inter

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-736.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 729 interminationes diro stupore publicè priuatim que transmutit. Videlicet sic natura comparatu est ob capitale prin cipum parentum admissum, ut cordatissimi ad sensu perce pta mortales, ad intelligibilia, atq[ue] in spe aut expectatio ne posita, ex cordibus similes sint. Quod futurum prouidens uates deo plenus, in funebri carmine, quas threnodias < Threnodix.> uocant, quum funere elatam ecclesiæ maiestatem in uniuersum queribunda uoce cecinit, tum sigillatim animæ cuius que Christiano sacramento initiatæ, huiuscemodi multam lamentatus est. Ait enim ecclesiam, uel animam huma nam, quæ quondam diuinæ disciplinæ tenax, templum domini dicebatur, et scamnu pedum eius (quippe cuius mores et instituta è uestigio sequebatur) obrepente sensim rerum caducarum desiderio, de coelo ita esse detractam, ut quæ prius in rerum æternarum contemplatione coelesti uitæ præsumpta, inter superos agere uidebatur, et in imaginaria diuinitatis intelligentia acquiescere, nunc coelo delapsam, in caligine multiplici erraticorum affectuum esse mersam, propemodum ut dominus in obliuionem sui sanctuarij uenisse uideatur: ac ne id quidem modò, sed etia[m] regnum hierarchicum, et principatus eius atque ordines muri sicè distinctos descriptos que cuertisse, aut certè ipsa contaminasse: eorum etiam castella ac propugnacula disturbasse, cornu principatus confregisse, et brachium suu[m] quod prius ei porrigebat ad hostem propulsandu[m], retrorsus reduxisse, postremò in eo regno omnia uasta igni flam nis que reddidisse. Quibus uerbis mysticè exauditis, quid aliud quàm Christum intelligimus, ut ecclesiæ, ita animæ sacris suis initiatæ sponsum, insensum eidem sponsæ, ex contubernio ipsam suo depulisse, id est ex innocentiæ et sanctitatis statu, atque adeò ex editissimo theoriæ gradu igno Z 5

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-737.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ignominiosè deiecisse, quasi stupri compertam? atque eam ob rem illico factum esse, ut hostiles copiæ peruigiles excubias agentes, ecclesiæ uel animæ præsidia satellitio diui no uacua nactæ, pro arbitrio suo irrumperent, & præsidaria manu in potestatem redacta, arce etiam religionis potirentur, uel animi principatu? Ita quum principes ordines hierarchiæ, & mentis atque intellectus humani principatum, aduersarij humanæ naturæ potentatus uelut in deditionem acceperint, à quibus nûc res summa uel ecclesiæ uel animæ magna ex parte regitur, quu[m] subeunte rerum fluxarum amore, pietas et ratio depulsa, rerum perdiderint habenas: quid superest, nisi ut ambitione & cupi ditate et libidine omnia utrobiq[ue] ardere uideantur? Quas ob res Threnodus ille uates lamentabili cærmine dolorem suum testatur, multiplici tropo orationis inculcatum. Do let enim atque mæret ipse salutem comploratam generis humani sibi uideri, ob fractam ab clero huius ætatis tesseram (ut ita dicam) hospitij atque amicitiæ, inter diuinam pridem humanamq[ue] naturam in aræ cruciatæ Christi sanguine confarreatæ, unde adorem æternam sperare morta libus, & in coelestium collegium cooptari licebat, si iure gentium stetissent quod Christus promulgarat. Ecquis est autem obsecro, qui si statum ecclesiæ, motum, flexum, habitum, affectiones denique corporis & animi, & sessiones ipsas æstimet, quales non pridem uidimus, ullam rationem haberi oraculorum, aut omnino sacrorum monumetorum iudicet? quasi uerò non monodias ueras in funus animarum entheus ille uates, sed planè nænias effatus sit. No[n] pontificiam iurisdictionem ita degenerasse cernimus ex charitate prisca, ut ubi æqui boniq[ue] & benignitatis sinus solebat esse, ibi litiu[m] officina capturarumq[ue] improbioru[m] nunc esse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-738.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 731 esse uideatur? Inde illa formularum aucupia, & rituu pontificiorum cautiones ad circûscribendam famuliam domini co[n]cinnatæ. Inde mulctarum compêdia præsulibus enata, acceptorum paginas luculenter augêtia. Indidem sacrile gæ nudinæ earum rerum quæ in commercio humano sine piaculo esse non possunt. Mitto nunc tesseras no[n] modò ue niales, sed etiam uenales, impunitatem scelerum, & solu= tionem sacrarum legum sordida benignitate largientes. Itaq[ue] sacrosanctos canones melioribus annis factos, ut ijs uelut regulis uitæ clericorum dirigeretur, et uelut patrum præscriptis posteri formarentur, iam in amusseis plumbeas euasisse quis non uidet? quales olim fuisse canones Lesbiæ structuræ tradit Aristoteles. Nam ut canones plumbei & molles non structuram operum tenore æquabili dirigunt, sed ex structorum commodo & libidine flexiles, structuræ accommoda[n]tur: sic canones pontificij ex usu ecclesiæ anti stitum flexibiles plumbei & cerei facti sunt, ut iamdiu in= stituta maiorum & sanctiones pontificiæ no[n] moribus re= gendis usui esse, sed (propemodum dixerim) argentariæ fa ctitâdæ autoritatem accom[m]odare uideantur. Quotus enim quisq[ue] qui gratias factas annalium legu[m], & collidentium inter se sacerdotiorum æstimarit, uacationes istas legum, & no[n] solutiones uocarit: nec istos no[n] una aut altera lege aut munere, digna aliqua de causa, sed planè sacram[en]to solutos esse co[n]tenderit? Hæc cum finiu[m] Christianorum lucu= lentis dispedijs expiata sæpe sciamus fuisse historaru[m] testi= monio, numune no[n] obscurè iram suam in suos disting[itu]te: nurum est sanè, atque utinam non dirum, quòd sacrosan= cti potentatus solutos se esse omni lege confidunt, pro= ptereæ q[ui] institutis potificijs principes sacris inaugurati, è coelo iura petu[n]t, ne de maioribus quidem sceleribus capitis cau

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-739.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET causam dicentes. Miseri ipsi quidem, si apud supremu[m] di= scaptatorem nutiore transigi conditione censent: scelesti & deplorati, si illic omnino no[n] disceptari sperant. Qui si aliquando recordari possent diuino tribunali apparere toruum illud satellitium Minois & Rhadamanthi, poenas, furies, crinnyas & alastoras, eas ipsas animas captantes, quas in reatum impulerunt: certè quamvis animo excæcati & uæcordes, tam[m]e toto corpore cohorsceret. Solenne tamen regibus Fraciæ ferè fuit, rerum suarum summam ijs hominibus credere, quorum secus uel consulta uel admissa ipsi uindicare nequeant. Nostra ætas uidit unum in rerum actu summo liberóq[ue]; præfectum, qui à uinea domini procul agens, rationes imperij nostri ex sentetia ani mi sui perputabat, inscitè aut incommodè circuncidens: in quo actu aulicum omne ministerium ei subseruiebat. Hic uir quidem haud improbus fuit, animiq[ue]; haud degeneris, sed regendis fatis intentus, anginarium pyrum uorauit: unde Franci propemodum stragulati, ne queri quidem aut expostulare sunt ausi, quoad inter aulicos simul & uiuos agere ille desijt: qui etiam ipse cum in opulento fastu sese ingurgitauisset, haustum inde calicem erroris patriæ exitiabilis, nonnullis suorum amicorum successorumq[ue] propinauit: cuius utinam manibus omniumq[ue] supradictorum summus ille iudex secus admissorum gratiam ad extremu[m] fecerit. Sedenim (quod dicere coeperamus) status ciuitatis orthodoxæ è sede seueritatis & disciplinæ conuulsus, manum quædam Pæoniam poscit, ut aptè & placidè in eam reponatur, luxataq[ue] ecclesiæ mebra in artus suos aliquando redeant: sic fiet ut principes ecclesiæ no[n] auro obrÿzo, non argentea supellectili, non opimis obuentionibus, non numerosis titulis opum suarum magnitudinem metiatur, quæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-740.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 733 quæ gazas regum prouocare, nô diuitias priscorum anti= stitum æmulari uidentur, sed bonis interioris hominis, sed copia doctrinæ, sed ijs animæ Christo desponsæ dotibus, quæ in cordis scriniolis tanquam in gazophylacijs mysti= ci sani conduntur. Etenim qui ad superos uiam non modò affectare, sed etiam alijs sternere munireq[ue]; uolunt existima ri, quiq[ue]; id omni titulo omniq[ue]; functione munerum suoru[m] profitentur: ij Christum diuinitatis emissarium, ac salutis humanæ sponsonisq[ue]; magnificæ sequestrem, necesse est ut sequantur, qui eam uiam primus secuit & aperuit: & se= quantur, si non euestigio, ut maiorum illi gétium pontifi= ces olim fecerunt, at certè prospectu quàm longissimo, mo dò ne obliquo, aut etiam diuersissimo: Hæc uia cum unicæ sit (una est enim tantum ueritas) eâ quoquo modo ingre= diendu[m] nobis est. nam & ipse præmonstrator supernè de= lapsus, non modò illac ire, sed etiam uenire eos iussit, quos in numeros æternos delectus sui retulit. Nuc uerò cum ab hac uia principes nostri orbis ordines profani iuxtà atq[ue]; initiati diuersissimè expatientur, quid inde sequatur, ne= mo præter eos non uidet: qui & oculis & auribus capti sunt, nec oraculorum prædicta, nec concionatorum moni ta exaudientes. Quæ (malum) autem insania est hanc er= rori publico indulgere patientiam? < In prauos Christi asseclas epi- scopos.> Ego ne ut credam fi= dem eos bonam agnoscere, qui sub exuuijs domini nostri, aram & sacra tenètes, & ipsum denique dominu[m] ex oscu= lantes, eiusdem ipsius placita & instituta floccipendant, eisq[ue] è diametro opposita pugnantiaq[ue]; amplectantur? As= seclæ & comites Christi dum inter homines agebat, qui= bus ille decedens è prouincia, uelut compertæ fidei mini= stris prouincias detulit, quoad in illis fuerunt, nauicula= riam solicitam factitantes, & procellis agitati, nihil sui habuisse,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-741.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET habuisse, nihil unquam sibi possedisse traduntur. Istos autem qui illorum prouincijs successerunt, eade cum illis potestate præditos (id quod ipsi gloriabudè prædicat) prob superi, non pudet argentariam facere, opulentiamq; redundantem omni ope uendicare & cumulare. At ab huiuscemodi bonoru[m] possessione illi inter diuos relati eoru[m] ipsoru[m] autores cupide se abdicabant, disciplinam ipsi parentis sapientiæ & ueritatis consertis (ut aiunt) digitis retinetes. Ecquid autem esse abhorrentius, & magis dissentiens ab innocentia & simplicitate discipulorum Christi potest, quàm sacerdotem ad altare sacra facere, & interim comutatum eius sericatum, comptulum, calamustratum, uersicoloribus insignem, machæra succinctum, altera manu capulo ferri subnixum, altera accipitrem gestantem, sanctuarium domunicu[m] stipare, & oberrare mensæ sacræ summoto clerico ministerio, gesticulatione gaudentem proteruæ & profana? At huiuscemodi spectaculi indignitatem oculis sæpe detortis exorbere obmurmurantes cogimur. Itaque eò iam indignitatis atque insolentiæ uetum esse populus < Hieronomi.> uociferatur, ut quos hieronomos esse decebat, hoc est sacræ disciplinæ & institutionis magistros & exactores, autores ipsi fuerint dissoluendæ atque explodendæ continentiæ. Vnum eius rei remedium præsentissimum esse certum est, si in constituenda aliquando re clerica & ecclesiastica, opimorum redituu[m] circu[m]fluentia ad certum quendam modum decentemq; circuncidatur, pro captu & dignatione cuiusque, isonomia quadam decenti & commoda longo interuallo relata, ad rationem geometricam, quæ ius optimatum regitur. Hæc enim sentina de grauans exhaurienda est omnino primo quoq; tempore, ne sacrosancta nauis pessum eat tandem, coorta quada[m] tempestate ma iore.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-742.png

Transcription: ATR-1

iore. Hoc autem Leonem decimum pontificum uerticè, & symphoniacorum domini chorostatem, præstare, cum moribus eius & doctrinæ, tum uerò auspicijs initi ab eo pontificatus conuenit: ut & ipse & amplissimus purpuratorum patrum Senatus, taquam in naui Apostolica iam expeditiore sedentes, canere turbæ nauticæ celeusma uideantur. Absit enim, absit inqua[m], ut quod de Iulio siue iure, siue iniuria creditum est, superis eum & mortalibus sucum factitare cogitasse, & concilij obtetu frustrari bonoru[m] & sapientium expectationem piam, id de eo quoque suspicemur pontifice maximo, qui difficilimo tempore, & rebus propemodum perditis & profligatis, omnium senioru[m] suffragijs renunciatus esse dicitur, prærogatiua tribu doctrinæ suffragantium, & indoli magnæ spei atq[ue] pontificiæ, idq[ue] ijs comitijs in quibus nec uitium ullum obuenisse fama est, nec obnuciationem ullam extitisse, aut intercessionem cuiusquam, quæ conspiranti patrum uoluntati posset quoquo pacto incommodare. O præsentissimam uim numinis, quam suffragia ineutes patres (ut upeantur) reuerendissimu[m], hausisse repentè credutur. Verùm id præcipuè homines tum stupebat, morem tato interuallo relatum seruamdi de coelo: atq[ue] id eo tempore, quu[m] id minimè futuru[m] quius existimaret. Adde quòd eius est, si cuiusqua[m], pontificij iuris constitutio, qui literarum studium quod iamdiu à publica quidem beneficentia per pontificum inscitiam incuriamq[ue]; frigebat, memorabili in omne æuum exemplo excitatum ire dictitatur. Atqui ego hunc decimum, claris olim rebus actis decumanum fore spero: quandoquidem ueteres omnia decumana, magna esse censuerunt. Is igitur cum deo beneuolente labantè sacrosancti ordinis maiestatem confirmabit, & priscum decus ac dignitatem clero popu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-743.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET populoq[ue] restituet. Verumenimuero ut redeam ad id quod dicere institueram, quu[m] translatitij & penè vulgares pri= scæ ætatis census, ingetes hodie & penè inusitati existimè tur, mundo iam uergente ad pauperiem, ego demissi animi & angustæ mentis esse arbitror, toto (ut dicitur) pectore incumbere ad comparâdas opes, quum ea in re gloriâ aut famam in posterum nemo possit assequi, ac ne uoluptatem quidem nisi per transennam sentire. Nam ut hians auari= tia ingentia lucra cum summa deuorat uoluptate, sic ra= ptim deuoratorum saliua n[ost]uquam in os recursat: ut cibus etiam suauissimus in ingluuiem tràsmissus inexplebilè, nul lo delectat edètem regustatu: quo fit ut auaritiam ferè in= tendi uideamus pro portione quæstus. Quare in literatæ innocetia, ut olim, ita hodie, & uerioris uoluptatis et soli= dioris gloriæ maius & copiosius argumetum esse censeo. Siquidem homines ingenio medioci præditi, in sapientiæ inquirêda omnibus uestigijs monumentorum quæ maiores reliquerunt, quum in dies maiora ea inueniant, atque im= pressiora, uoluptate quoq[ue] sensim fruuntur acriore, etiam si inuëtis illis haudquaquam acquiescant: quum rerum hu manarum captus implere auidam mentem intelligendi ne= queat. eademq[ue] est ratio unicuique in memoria ingenij sui atq[ue] industriæ prodenda, qua nulla hodie nec eminentior nec diuturnior potest esse gloria. Auæris aute[m] & quæstua rijs quid aliud immodici quæstus faciunt, nisi curaru[m] acer= uum anxietatumq[ue] exaggerant: adeò qui magnarum opu[m] congeries struunt, malorum quoque sibi & perturbatio= num (ut diunt) liadas pariunt. Erant igitur philopluti diuitiarum amore perditi, quos Christus ut Crassianos no[n] Christianos limine suo repulit: uitæ suæ institutum admi= rentur si lubet ut beatum. Studium etiam literarum irri= deant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-744.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 737 deant ut inane & iciunum, duntaxat no[n] quæstuosum, quæ Philologia nuncupatur. Nos enim nobis persuasimus, ijs incrementorum gradibus quibus multi hodie ad summas opes uel honores summos ungulis (ut dicitur) omnibus arrepentes euadunt, ascensum in coelum non arduum esse, ut uulgò dictitatur, sed præcipitem potius, ac uergentem deorsum. Mitto quòd Christus pauperum se uindicem & assertorem, diuitum reiectorem frequenti concione professus est. No[n] dico quòd interpoli humanitate per Christi sa cramentum, post eiuratum mundi fastum in purifica per= fusione lustralis eius aquæ, qua natura humana sibi nata= libusq[ue] restituitur, alia prorsus studia hominum esse co[n]ue= nit, quàm ut ad temporarium aliquod bonum spectare ui deantur. Ista non ad normam ueritatis, non ad exemplum Christi, non ad canonem uitæ per innocentiam agendæ nunc exigimus: scimus hanc rationem licentia temporum ita explosam esse, ut aures iam non habeamus ferendæ ue= ritati. Vt omnia hæc transmittam: non'ne etiam sensus hu= mani iudicio longè uidentur aberrare, qui titulosis nomi= nibus aucti, & nomenclatura uel honorum uel sacerdo= tiorum uel prædiorum feroces, quasi his cothurnis fortu= næ in uiros prægrandes euaserint, pusilli tamen esse quæ= siq[ue] ridiculi grallatores uulgò intelliguntur, utpote qui nullis aut paucis bonis suis atque animi locupletes esse no scantur? Atqui hoc ferè huius ætatis fert co[n]ditio in Fr[ati]ciæ præcipuè, ut homines singulari ignorantia præditi, sæpe etiam ingenti luxu perditi, summis ac multis honoribus præditi sint. Nam & illi ipsi si aut oculis aut mente quo= quo modo cernere germanam huius uitæ beatitudine[m] pos sent, uerasq[ue] diuitias, baud dubiè suam sortem defleret ut inopem & egentem. Cuius rei inter prudenteis compertæ. A a & confesse

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-745.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET & confessæ, autorè tamen laudabo tum scriptoru[m] omniu[m] opiniosissimum, tum rerum humanaru[m] æstimatorem callentissimum. Nam ut Tiresias olim Thebanus, qui utru[m]q[ue] humanitatis sexum uicissim habuisse traditur, idoneus iu= dex esse uisus est apud quem Iupiter & Iuno disceptaret Solomon. utrius sexus maior esset uoluptas: sic Solomon, qui ditissi= mus ide[m] sapientissimusq[ue] fuisse eologij sacri autoritate cre= ditur, unus est (ut opinor) omnium qui hoc possit rectissi= mè iudicare, & in cuius sentetiam pedibus omnes ire de= beamus. At is in eo libro qui autore incerto (ut multi opi= nantur) inscribitur Sapientis sapientia Solomonis, ita de sapientia loquens cap. (ut opinor) septimo inducitur, An= tiquiorem eam sceptris habui, ac solio regio: & diuitias nihil esse duxi cum ea comparatas. Et rursus, Venêre au= tem mihi bona omnia unà cum illa, & innumarabilis opu lentia in manibus eius. sic enim uerti debuit ille locus: etia[m] si honestas pro opulentia eo in loco & alibi in eodem li= bro sæpenumero legatur. magis mirum est totum cum li= brum admirabili ac recondita doctrina plenum, ab igna= ro interprete uersum esse. quo apparet quantam ignomi= niam irrogarint diuo Hieronymo ij qui eam traductione[m] eius esse asserunt. Ignorantiæ autem interpretis omnino hoc tempore, hac literarum claritate, hoc pontifice non ferendæ, unum aut alterum dare specimen satis erit. Pri= mùm in eodem capite ita legitur, προπῶν άλλαρὰς, καὶ μετα= τολὰς κατῶν, ἐνιαστῶν καυλᾶς καὶ ασέρων θεῶς. Dedit, in= quit, mihi deus ut scirem solstitioru[m] uicissitudines, & mu= tationes temporu[m], annoru[m] orbes, & stellarum situs. In ea autem editione, quam ignari literaru[m] Græcaru[m] sacrosan= ctam esse cõtendunt, ut iure recepto comprobatam, ita le= gitur, Vicissitudinum permutationes, & cõsummationes temporu[m]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-746.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. temporum, & morum mutationes, diuisiones temporum & anni cursus, & stellarum dispositiones. Ex quibus uer bis nullus sensus cohæres elici potest. quid enim moru[m] mu tationi cum temporu[m] co[n]summatione? Quis autem no[n] per= cipit interprete[m] præter absurda[m] interpretatione[m], & cæsu= rarum confusionem, etia[m] æquiuocatione deceptu[m] in uerbo tropon, quod sola accentus distinctione solstitioru[m] & mo rum significat? Apud Originem v 1 1. homilia in Leuiticu[m], quæ ab Hieronymo uersa esse dicitur, ita legitur, Permu= tationu[m] uicissitudines, & co[n]uersiones temporu[m], anni cir= culos, & stellarum dispositiones. Sequitur in eade[m] editio= ne: Vim uentoru[m], & cogitationes hominu[m], Παληνομις ου= θηπων: quod ego sermocinationes uertissem, hoc est dispu tandi rationes. Quid? illud quale est capite secundo, ubi Epicureoru[m] sententia reprehenditur, qui interitu[m] animæ cu[m] corpore asserebant: in qua sententia Plinius Secudus fuit. οπι αυτοχεδιως εκενηθων, και μετὰ ταυτα ἔσομεθα μ[.]ς ουχ υπαρχαντες. οπι καπνος μι πνοῦ ἐν ἐισην μὴν, και θλίχος αυτη= της ἐν κινησει καρδιας μὴν, ου αυτοθεαδιτος τήρα κατα= σταί ου μα. id est, Quia temere geniti sumus, & posihac erimus uelut non existentes: quoniam fumus est spiritus in naribus nostris, & modica scintilla in motu cordis nostri, qua extincta corpus euadet in cinerem. Interpres noster uel ignorantia, uel supina emendandi exemplaris inertia lapsus, ita translulit, & cum securi sacri interpretes ita le gunt: Quoniâ fumus afflatus est in naribus nostris, & ser mo scintillæ ad commouendu[m] cor nostrum, quia extinctus cinis erit corpus. uidelicet quasi non δλίχος αυτης, sed δι λόγος, autor libri scripsisset. Illud non minus ridiculum capite duodecimo, Deuoratores sanguinis, & autores pa rentes animarum in auxiliatarum perdere uoluisti. Vbi A a 2 autores

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-747.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET autores pro obtruncatores uersum est ignoratia linguæ. nî idem significat quod , licet aliqua[n]do autorem significet. Eodem capite, Tu aute[m] dominator uirtutis cum tranquillitate iudicas, & cu[m] magna reueretia disponis nos. . Sic uerti uere potuit, Tu potentiæ imperitans, ex bono & æquo iudicas, & cu[m] multa indulgentia regis nos. Quis enim unquam epijciâ tranquillitate[m] uertit? Hæc obiter adnotata sufficiu[n]t ad id quod nunc agimus. Sed Solomon rursus de sapientia loquès capite VIII. eiusdem libri, , id est, Initiatrix est enim scientiæ Dei, & inuentrix operum eius. qui locus itidè oscita[n]ter ab interprete trasactus est. Froinde si Solomon omniu[m] rerum humanarum diuinarumq[ue] intelligentissimus, sapientiam initiatricem scientiæ dei operumq[ue] eius inuestigatricem appellauit, & regia[m] opulentiam præ sapientiæ possessione aspernabilem esse dixit, atq[ue] etiam cum sapientia omnia bona sibi obuenisse quasi comitatum eius affirmat: quanto magis compendij studium posthabere debemus studio literaru[m]? siquidem hoc studiu[m] perducere nos ad intelligentiâ sapientiæ potest. Intelligentia autem admiratione[m] ciere solet, & admiratio desiderium eius inuestigandæ. at inuestigatio adptionem parit, & adeptio (ut quidam uocant) fruitionem. ita fructus adptionis beatos facit, in suprema sorte humani fastigij co[n]stitutos, quam Democritus Euthymiam uocauit, quasi dicas felicè & rectam animi constitutione[m]. cuius hanc summâ maximè esse dico, ut res omneis sensiles & caducas altissimamente calcemus, intel ligibiles

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-748.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 741 ligibiles & æternas semper animo uolutemus. Id enim de mum est humani sacram[en]ti intelligentia[m] tenere, quum ani mum celsum & sublimem in reru[m] humanarum æstimatio= ne, demussum & supplicè in æterni boni postulatione ser= uamus. Hæc illa est humilitas, apud priscos posita ignomi= niæ loco, à Christo autem autore manans: cuius propria est illa functio in animo, ut quisq[ue] optimè sese noscat: quod dictum antiquitas ueritatis imprudens, < Nosse se-ipsum.> autori tamen deo consecrandum putauit. De hoc animi habitu cum innocetia coniuncto dici illud uerissimè potest, Ingrediturq[ue] solo, & caput inter nubila condit. Sperati porrò summi boni atq[ue] etiam promissi pignus hic nullum maius habere possumus, quàm illam euthymiam, donum haud dubiè diuinum, quo uitam illa[m] coeleste[m] quo= dammodo præsumunt quibus id diuinitus datum est: qui orbis est ex omnibus numeris humanæ felicitatis aptus, in sese semper uergens, id est in bona & sua & animi, non in externa pronus: aliud nec principium nec finem alium quærens in hoc seculo quidem, quàm in sese diuinitus positum. Hæc est in uitæ humana summi boni medulla, quam ueluti thesaurum in sacrario sapientiæ conditum, tot philosophorum classes omnem lapidem molientes (ut. est in prouerbio) inuenire nequiverunt. Existimabant enim non ex deo, sed ex sese ita aptum sapietem esse, ut in eo planè situm esset an ipse talis esset. Nos aute[m] ex sacris monumentis accepimus arbitrium tantum nostri iuris esse, < Liberum arbitrium.> rectam autem firmamq[ue] animi constitutionem muneris esse diuini, sed ita promiscui, ut nulli rectè atq[ue] ordine id pe tenti negetur. Huius summi boni formam habitumq[ue]; de= < Summu[m] bonu[m].> scribens ille sapientum (ut ita dicam) Plato, in parabolis ita inquit, Beatus homo qui inuenit sapientiam. Longitu= do A a 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-749.png

Transcription: ATR-1

do dierum in dextera eius, & in sinistra illius diuitiæ & gloria. Ex quibus uerbis patet beatitudinem huius seculi in inuentione sapientiæ à prudentibus positâ esse. nec immerito. Longitudo enim uitæ atque anni uiuendi in dextera eius, & in sinistra eiusdem opulentia & gloria. Qui= bus uerbis Solomon significauit sapientiam & bonorum æternorum conciliatricem esse, quam ipse uitam appellat: & eorum bonorum quibus hæc uitæ censetur, quæ in si= nistra sapientiæ eiusdemq[ue] dei esse dicuntur, ut autor est <Anthypophora illis respondens qui literarum secularium studium dânant, ut nihil pertinens ad ueram philosophiâ.> Aretha in Apocalypsim hunc locum enarrans. Atenim hæc de sapientia in confesso sunt apud omneis qui se pro= batæ & ueræ persuasionis tenaces uideri uoluit. quis enim negare audeat quæ oraculoru[m] instar habent? Sed quæ nos hodie studia literarum uocamus, nihil eò pertinent. Quid enim literis priscis cu[m] studio sapientiæ, quæ à Christo genus ducit? Quare sapietiæ oracula in re nostra[m] uertere no[n] possumus: quibus per Mæandros multiplices secularium scriptorum discendi curriculum auspicantibus, ad nullam unquam metam labor euasurus est, ac ne ad legitimâ qui= dem aliquam aut frugiferam scientiam peruenturus: quip pe qui numerosæ aut disertæ orationis aucupio sensus o= mneis accommodantes, in luto semper hæremus lectionis illecebrosæ & blandientis, ex eorum (ut arbitror) nu= mero, quos grandiloquus ille uates Ezechiel cap. XXIII. Chaldæorum pigmentis & Babyloniorum lenocinijs ni= mium captos esse testatur, earum rerum usu animum pol= luisse uociferans, rebus que diuinis commentandis atque animaduertendis ineptum reddidisse. Quo loco ego ascé= sores equorum appellatos ab eo esse suspicor, qui eloquentiam uel metricam uel onerosam atque oratoriam, figu= ris que distinctam, nimuopere concupiscu[n]t, oratione pro= sa &

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-750.png

Transcription: ATR-1

sa et pedetri non contenti sensamentis et coceptus sim pliciter indicare. Huic inertis segnitiæ patrocinio atque anthyphoræ nunc ut obiter respondeam, symbolicum illu[m] concionatorem excitabo, qui cap. v 11. concionis suæ ita inquit: Lustraui uniuersa animo meo, ut scirem, et co= siderarem, et quærerem sapientiam et rationem, et ut cognoscerem impietatem stulti, et errorem imprudetium. uel ut Græcè legitur, Circuiui ego et cor meu ut cogno= scerem et considerarem et quærerem sapientiam et cal culum, et ut cognoscerem impij amentiam et molestiam, et erraticum circuitum. < Quonu[m] modo philosophi ratione studioru[m] instituere debeant.> Dico igitur eos qui ad philos= phiam hodie studium suum collaturi sunt, sapientius esse facturos, si non à rudimentis literaru[m] statim ad eam tran= sierint, sed uelut gnaui ac strenui indagatores, per omnia omnis que disciplinæ monumenta sapientiam uestigaue= rint: no[n] ut ij solet hodie, qui sapientia[m] quæstui habere in= stituentes, temporis compendia sequuntur doctrinæ dispere[n] dio, quæ numerosissima pars est studentium in omni gene re disciplinæ. Vt enim aues in locum arduum subuolatu= ræ, non à solo protinus eum locum rectis lineis petunt, sed uolatu uerticoso eò commodius euadunt et facilius: sic animus humanus ad contemplationem sapientiæ melius per cochleam iustæ disciplinæ scandere et intelligentius potest, quàm si protinus ab infimo genere doctrinæ ad summum genus discendi compendio euaderet, scansilem disciplinaru[m] seriem transiliens. < Solomon Encyclopædiâ no[n] uit.> Hoc modo Solomon ency= clopædiæ gyro lustrasse se omnia ingeniorum monumen ta significat, ut ego quidem interpretor: nos'que hortari uidetur, ut per omnia philosophiæ secularis et priscæ do= gmata, uestigia sapientiæ siqua sunt (ut certè mulia sunt) colligere non grauemur, ac lucum saltumq[ue] opacum et A a 4 abstru

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-751.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET abstrusum in quo ipsa stabulatur magistra, iusta & perpeti indagine accurataq[ue] cingamus. sic fiet ut quum ad studia sanctiora & monum[en]ta sacrosancta peruenerimus, & uelut ad cubile ueritatis & sapientiæ propius accesserimus, iacentem quidem illam, sed inuolutam, certius agno scamus. Hac uia & ratione cum & commodior est & certior sapientiæ indagatio, tum uerò quum ad speculandam ipsam ex edito euaseris, uberior est multo constantior que contemplatio: nec tam facilè de gradu intelligentiæ & persuasionis certæ deijcietur, qui molli ascensu & anfractuoso euascrit, quàm is qui rectà per arduum assilijt uel arrepsit. Etenim per deum immortalem, quid aut præstantius esse ad doctrinæ maiestatem putamus, aut ad compertæ ueritatis fiduciam firmius & stabilius, quàm quum per infima mediaq[ue] studia ad culmen speculaminu[m] < Sectæ philoso phorum.> subuectus sis, nosse uel angustas porticus, in quibus Stoici sessitando & soritas aceruando ærumnosas contriuerunt ætates: uel excipulas amoenas ab illo uersuto animarum aucupe in hortis concinnatas, in quibus Epicureorum animi omni abstersa religione, uoluptate ad extremum uitæ deleniti sunt: uel erraticas & expatianteis ambulationes Peripateticorum, qui tantam uim disserendi in nugis consumpserunt: uel denique copiam ubertatem que dicendi in Academia illa à Platone nobilitata, odoranda tantum, non etiam tractanda aut propius aspicienda ueritate profusam? ut nunc eos omittam qui nihil constituendo, & de omnibus addubitando, annos bonos perdirerunt, quasi in Labyrintho philosophiæ commentandum esse constituissent. Sed quando harum rerum omnis que priscæ doctrinæ cognitio, uel oratione prosa uel metrica traditæ, sine Latinæ linguæ peritia comparari non potest,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-752.png

Transcription: ATR-1

potest, quæ etiam ipsa Græcæ linguæ adiunctione fit lon= gè admuniculatior: hic discendi cursus certis mansionibus distinctus sit necesse est, quarum modum & rationem uel homunum propositum, uel ingenium, uel fortuna tempe= rat. Quare qui hunc orbem doctrinæ quodam rectæ ra= < Encyclop[ædia]dia.> tionis circino ita circunscripserit, ut uel augere uel con= trahere pro re nata, aut ingenij captu, aut uitæ denique instituendæ necessitate nouerit: is si intra eum orbem ita includat eloquentiam, ut per omneis eius partes æquali= ter fusam teneat, quasi in corpore sanguinem: is demum mihi uidebitur ad sapientiam inuestigandam uberrimum quoddam uiaticum atq[ue] etiam amplissimum attulisse. Ne= < Eloquentia.> que nunc de eloquentia illa mirifica loquor rerum omniu[m] tractandarum arbitra, quam fusiorem esse amplioremq[ue] uolunt quàm ut ulla circuncurrente linea præstitui aut definiri possit. Hoc ego instrumentum philosophiæ ex opibus (ut ita dicam) Chaldæorum atque Aegyptiorum coactum, præstantius esse arbitror ad uitam hanc etiam per uoluptatem (honestam quidem & probabilem) tran= sigendam, quàm diuitiarum cumulos quamlibet opulen= tos, no[n] Stoicis ipsos consectarijs, sed aulicis (ut nouimus) auctarijs aceruatos: adde etiam (si placet) & ad futu= ram uitam per gloriam illam adipiscendam: quæ mortuo= rum apud posteros memoriam in perpetuum renouat, cu[m] in manibus hominum libri eorum semper uersentur ui= uantq[ue], id est ingeniorum morumq[ue] simulachra tempore non peritura. Contrà autem diuitiæ etiam Persicarum aut Lydiarum æmulæ, quum in uita uel auæris anxiam so licitudinem, uel profusis ignomuniam, liberalibus etiam interdum stultitiam ab assentatoribus pariant: quid post mortem conferunt, nisi si (quod rarum est) in pias largi= tiones A a s

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-753.png

Transcription: ATR-1 2

abstrusum in quo ipsa stabulatur magistra, iusta & per- peti indagine accurataq[ue] cingamus. sic fiet ut quum ad studia sanctiora & monum[en]ta sacrosancta peruenerimus, & uelut ad cubile ueritatis & sapientiæ propius accessse- rimus, iacentem quidem illam, sed inuolutam, certius agno scamus. Hac uia & ratione cum & commodior est & cer tior sapientiæ indagatio, tum uerò quum ad speculan- dam ipsam ex edito euaseris, uberior est multo constan- tior que contemplatio: nec tam facilè de gradu intelligen- tiæ & persuasionis certæ deijcietur, qui molli ascensu & anfractuoso euaserit, quàm is qui rectà per arduum assi- lijt uel arrepsit. Etenim per deum immortalem, quid aut præstantius esse ad doctrinæ maiestatem putamus, aut ad compertæ ueritatis fiduciam firmius & stabilius, quàm quum per infima mediaq[ue] studia ad culmen speculaminu[m] subuectus sis, nosse uel angustas porticus, in quibus Stoic si sessitando & soritas aceruando ærumnosas contriue- runt ætates: uel excipulas amoenas ab illo uersuto anima- rum aucupe in hortis concinnatas, in quibus Epicureo- rum animi omni abstersa religione, uoluptate ad extre- mum uitæ deleniti sunt: uel erraticas & expatianteis am- bulationes Peripateticorum, qui tantam uim disserendi in nugis consumpserunt: uel denique copiam ubertatem que dicendi in Academia illa à Platone nobilitata, odoranda tantum, non etiam tractanda aut propius aspicienda ue- ritate profusam? ut nunc eos omittam qui nihil constituen- do, & de omnibus addubitando, annos bonos perdide- runt, quasi in Labyrintho philosophiæ commentandum esse constituissent. Sed quando harum rerum omnis que priscæ doctrinæ cognitio, uel oratione prosa uel metri- ca traditæ, sine Latinæ linguæ peritia comparari non potest,

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-754.png

Transcription: ATR-1 2

potest, quæ etiam ipsa Græcæ linguæ adiunctione fit lon= gè adiuniculatior: hic discendi cursus certis mansionibus distinctus sit necesse est, quarum modum & rationem uel homunum propositum, uel ingenium, uel fortuna tempe= rat. Quare qui hunc orbem doctrinæ quodam rectæ ra= tionis circino ita circunscripserit, ut uel augere uel con= trahere pro re nata, aut ingenij captu, aut uitæ denique instituendæ necessitate nouerit: is si intra eum orbem ita includat eloquentiam, ut per omneis eius partes æquali= ter fusam teneat, quasi in corpore sanguinem: is demum mihi uidebitur ad sapientiam inuestigandam uberrimum quoddam uiaticum atq[ue] etiam amplissimum attulisse. Ne= que nunc de eloquentia illa mirifica loquor rerum omniu[m] < Eloquentia.> tractandarum arbitra, quam fusiorem esse amplioremq[ue]; uolunt quàm ut ulla circuncurrente linea præstitui aut definiri possit. Hoc ego instrumentum philosophiæ ex opibus (ut ita dicam) Chaldæorum atque Aegyptiorum coactum, præstantius esse arbitror ad uitam hanc etiam per uoluptatem (honestam quidem & probabilem) tran= sigendam, quàm diuitiarum cumulos quamlibet opulen= tos, no[n] Stoicis ipsos confectarijs, sed aulicis (ut nouimus) auctarijs aceruatos: adde etiam (si placet) & ad futu= ram uitam per gloriam illam adipiscendam: quæ mortuo= rum apud posteros memoriam in perpetuum renouat, cu[m] in manibus hominum libri eorum semper uersentur ui= uantq[ue]; id est ingeniorum morumq[ue]; simulachra tempore non peritura. Contrà autem diuitiæ etiam Persicarum aut Lydiarum æmulæ, quum in uita uel auæris anxiam so licitudinem, uel profusis ignomuniam, liberalibus etiam interdum stultitiam ab assentatoribus pariant: quid post mortem conferunt, nisi si (quod rarum est) in pias largi= tiones Ad 5

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-755.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET tiones erogationesq[ue] nusericordiæ exhauriantur? Omn[u]m (ut opinor) diuitum, Croesi & Midæ nomina multo de= cantatissima fuerunt: at ille calamitate & summo atque ignominioso uitæ discrimine magis quàm diuitijs incla= ruit: hic auribus asininis non aureis insignibus innotuit. < Croesus & Midas otacustæ.> Ex eo enim in prouerbium uenit, quòd multos otacustas, id est auricularios & emussarios haberet, rumorum capta tores, & sermonu[m] delatores, cuiusmodi habere solet prin= cipes mali, qui stimulante conscientia securi esse nequeu[n]t. < Pythius Bithynius. Diuitias eleuat.> Pythius Bithynius longè ditissimus hominum priuatoru[m] suisse memoratur, de quo superius diximus: is tamen muni ficentia inusitata magis quàm opibus celebratus est, qui platanum aurea[m] uitemq[ue]; illam insigne Dario Regi dona= uit: Xerxis copias, id est supra decies centena nullia ho= minum epulo suscepit, & insuper frumentum & stipen= dium exercitui quinque mensium pollicitus est, ut maxi= mo ex quinque filijs uacationem mulitiæ impetraret. Ob quam postulationem à Xerxe indignante hac poena bar= barica mulctatus est, filium ut suum occisum in duas par= tes dissectum asspiceret, cum inter ambas corporis partes ab utraque uiæ parte disiectas exercitus pertransiret: quæ calamitate maximè, Pythius fortasse nobilitatus est. Qui igitur fieri potest ut diuitiæ felices in hac uitæ possessores sui faciant, aut nobiles in postremum? Mihi quidem diui= tiæ nihil aliud quàm tragicum choragium uidentur esse, ad usum temporariæ scenæ à fortuna accommodatum. Quid enim esse dicas aliud uitam administratiuam, & in publico rerum actu positam, quàm scenam quandam ho= minum personatorum, operam suam & industriam po= pulo ostentantium, ludos (ut ita dicam) edente diuina pro= uidentiæ: Hoc igitur choragio, si rectè atq[ue] ordine actum quisq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-756.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 747 quisque suum peragant. sin secus eueniat, futurum esse dico ut malè ac damnosè cum eis fortuna egisse uideatur, quæ ut choragus temerarius & præposterus, eam ipsis personam imposuit, uel impegit potius, cui ferendæ non erant. Eorum igitur qui honestiores personas gerunt, cum plurimos in actu suo conturbare uideamus (ut apposito uerbo utar) eorum tædem errata nedum reliquamenta præstent necesse est ij uelut fortunæ ac temeritatis ministri, qui nulla publicæ charitatis ratione ducti, quum eos promouerent, fide sua etiam ipsos esse iusserunt. Sic enim fert ratio supremi ac posthumi ratiocinij, etiam si iu re moribus constituto fide eorum esse non solent apud homines. Tandem autem appello non seculum unum & alterum, sed lustrum unum fortasse aut summùm tria. Vita enim in potentatu diuturna esse non solet. Tandem igitur ratio cuiusque functionis & actus à Christo summo diuinicatis (ut ita dicam) institore, & generis humani creditore atque etiam foeneratore centesimario reposcetur. Etiam si Galliæ moribus (proh misera populi conditio) omnia atriensium errata, conturbamenta, reliqua, atque secus admissa, & quæcunque promi condi præmordent, suffurantur, compilant & interuertût, mediastini luunt. Na[m] quum sint ipsi ad omnia mandata non modò expositi, sed etiam dicto audientes, quicquid actores uel uicarij, promi uel suppromu non modò delirarint uel conturbarint, sed etiam quicquid acciderint, circunciderint, suppilaueerint, tametsi respublica ab ipsis actoribus idoneis & locupletibus suum seruare possit, tamen præstare solent. Et si peculium non habent (ô morem iniquissimum) nexum statim ineunt. sic magnis reis apud nos licet ob noxam plebem dedere, & alijs super alias pecunijs imperatis succidaneâ De magistratibus, & ijs qui indignos promouent.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-757.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET succidaneam culpæ suæ subdere. Expeditius enim id esse uisum est, quàm aut reos istos cothurnatos, aut eoru[m] fortunas pignerari: qui si crimen fateri aut culpam agnoscerere cogerentur, sacra utique opertanea in uulgus efferrentur, quibus nemo non initiatus esse solet eorum qui nutu[m] oculi summa quæque circuagunt, quiq[ue] linguis sauere no= runt in articulo, aut diris obstreper ejs quibus collibuit. Quæ causa fuit ut nonnulli aliquando inter reos recepti, patronos potentes inuenerint, à quibus impendenti supplicio et penè præsenti erepti, quæsitores etia[m] ipsos subinde fortunis euerterunt. O magnam, ô beatam, ô memorabilem gloria[m] illius Briarei, qui non modò legibus reos, et populi uotis, sed etiam loui et summæ curiæ raptim potuit excutere. Ob id (credo) facinus rectè manes eius co[n] ditos existimare debemus. Is ille fuit cui nullum unquam fortuna præter summum et ultimum obsequiu[m] negauit, quem Quæstorum ærarij natio ut deum Aesculanu[m] summa ueneratione coluit. Eius enim præsentissimo numine seruati sunt non pridem mancipes argentariam factitantium, quum ob repentinas quorundam diuitias opulentissima factio inuidia summa flagraret. Vt autem luculætius potentiæ suæ specimen ederet, reis primùm ampliatis, mox codicillos ueniales nouo exemplo inuito ac frem[m]eti principi extudisse dicitur, atque ita formulâ temperasse, ut nec deprehensi rei crimen agnoscere cogerentur, et iudices rei co[n]pertæ et co[n]uictæ, summi illius Curionis amicos, inter reos in posterum recipere uetarentur. Quo uelut euer riculo omnium delationum atq[ue] animaduersionum, tantâ impunitatis fiduciam feroci hominu[m] generi instaurauit, ut legibus hodie non teneri ea factio existimetur, cui princeps omnia co[n]credidit, ut pro qua sponsor semel et pro= bitatis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-758.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 649 bitatis ex promissor interuenit petasatus ille Curio. Iure igitur moribus nostris constituto, non modò magnis reis, sed etiam sceleratissimis licet sordes suas in caput populi & in oculos ordinum excutere, atque eo amplius feras in plebem immittere, si earum frenutum in cauea sustinere nequeant: quo nullum unquam atrocius scelus Nero dici= tur excogitasse, nec tamen peregisse. Quid enim est aliud feras in plebem immittere, quàm Volones profligatissi= mos, nullo stipendio, sed fide tantum autoratos, per rura palâteis, bacchanteis, grassanteis, plebeculam tributis ex= haustam obterenteis, circumagere: nisi uerò eos circum= agere non uidentur, qui stipendio fraudatis (ô scelus ter capitale) liberum permittunt diripiendi arbitrium. At ue= rò iure perpetui edicti, quo edicto ad summum tribunal propediem ius dicetur, noxa caput sequetur. certè ordinu[m] ductores qui causas rerum male gestarum haud ita pride[m] dederunt, non modò addicti fortasse, sed etiam uincti da= buntur stygijs lictoribus, Gordijq[ue] nodo constricti, id est eo scelere quod ante diem extremum soluendum non cu= rauerint. Hi sunt enim ipsi qui noxam luculentam nocuis= se noscuntur, quos nunc plebis suspirantis miserescere non subit. qui, si leges ualerent in aulicos, actus utique eorum quos potentiæ suæ ampliandæ præficiunt institores, aut quos trâsueri ipsi acti propinquitatis amore promouent, noxis omnibus solutos liberosq[ue] præstare co geretur. Nuc quu[m] impune id faciunt, potentiæ suæ blandi[n]tur, nec qua[m] tumuis in rebus secularibus co[n]siderati, uidere hoc mentis oculis hebetibus & noctuinis que[n]t, uersura[m] se facere in= genti dispendio. Deus enim fortunatis hilaritate[m] sæpe, co[n] sceleratis & impijs impunitate[m] sæpissime foeneratur. Hoc est cur gaudeant, cur felicitate & potentia sua fruantur maximi

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-759.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET maximè curiones Franciæ, quamobrè sese sortemq[ue] suam illam splédidam admirentur, & nos ciuili iure uiuenteis, atque in ordinem redactos, ex edito ipsi loco & legibus inaccesso despiciat. Quidni enim sibi placeant, quibus di= uinitus datum est ut boni iuxta ac mali meriti homines quos uisum sit, in illas Macaron insulas euocet quasi in coloniam suam, quas ipsi beatorum putat sedem esse per= petuam? Insulas istas ego actus primarum & secudarum partium in rerum publicarum administratione esse ceseo, in salo & iactatione ambitionis & cupiditatis sitas. Hac enim ratione tatum hominum beatores esse possunt, ut Fa uonio incosulti fauoris quos uelint uel homines uel famu= lias ex obscuris natalibus in locum illustrem sinuatis uelis prouehant: contraq[ue] quos oderint, aut qui eorum placitis & institutis incommodi esse uideatur; Aquilone quodam trasuerso procul ab emporio honorum disijciat, aut omni aura efferentis sese famæ suppressa, in uadis destitutos co= senescere sinant: & uerò si maior aliqua eos transuersos egerit offensio, insigni aliquo naufragio fortunis omnibus ut euertat. Dictata sunt ista aulicæ iurisprudentiæ, quam curia illa profitetur, non summo iure, non ex æquo & bo no iudicans, sed iure moribus illis constituto, atque ciuili aduerso ex diametro: cuius tame interpretes sunt maximè curiones & coryphæi, ad quorum mores & placita auli= ci quidam recocti iuris illius consultissimi responsa sua tem perant. Huius curiae illud esse institutum dicitur, ut de re= bus omnibus sacris, profanis, bellicis ac pacatis restringatur, de paucis ex consilij sententia statuatur: ut in maximo= rum curionum nô modò sententiam, sed etiam nutum ac uolutatem eatur: nec pedibus tatum traseatur, ut olim fie ri solebat in Romano Senatu, sed & manibus & uultu assension

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-760.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 751 assensioni atq[ue] etiam assentationi scitè asseruiatur. Illud sanè memorabile post aliquot hosce annos contigisse di= cunt, ut quum ferè omnia decreta per discessionem facta sint de rebus quidem arduis, nullum tamè per dissensionem aut diuisionem sentetiarum factum sit. usqueadeo uel pe= darij in sentetiam principum translire didicerût, uel ipsi potius sententiaru[m] principes c[on]cendi ansam co[n]sultis præ= ciderût. Quo minus miremur tam claros exitus rerum no= strarum extitisse, quas in superos & mortales mirificè su= scepimus. Superi boni, quàm erit illustre, quàm splendidu[m], quàm memorabile ad posteritatis opinionem, rebus bene co[n]sultis à quibusdam qui sese utriusq[ue]; uertices iuris existi mari uolebat, factum esse, ut liberi parentem, in officiosum quidem, sed parètem tamen, & g[ene]s pictatis amantissima, summa[m] arcem sedemq[ue]; religionis inuaderet? ob idq[ue]; pia= culum maiestatem clarissimæ prouinciæ, pristinos que spi ritus, subitò dei numine decidisse, ut Galli abstersa præsen tis animi crista, lepores esse sibi galeati uideretur, plusq[ue]; in calcaribus spei quàm in ensibus poneret? E quidè haud libens summum in rerum administratione locu[m] mereri ue lim, si tantu[m] ipse munus quoquo modo obire possim, ut si= mile aliquod dedecus aut portetum auspicijs meis accidis se aliquado proderetur. Præstare enim arbitror nome[m] uiri probi & honesti memoriæ prorsus eximi, quàm malè & incômodè posteris innotescere. En propter quod ciuilis ui tæ tranquillitatem, studiorum amoenitatem, & denique ui tæ æternæ contemplationem posthabere debeas, ut in oculis uel auribus unius prouinciæ, per theatrum aulicum, eum strepitu comitum clientumq[ue]; transuehare, aduersis sæpissime cuneis, gradibus, & orchestra. tametsi ut maxi= mè secundo populo te ostentes, tamen si trascuntis gloriæ spectes De conditione in aula præpo tentium. Per cuncos po pulus, per gra= dus equites, p[er] orchestrâ sena tus intelligen= dus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-761.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET spectes celeritatem, hoc quidna[m] est aliud, quàm ueluti plau sum inanem per transennam mereri? Nam ut illud nutta[m], quòd grandi plerunq[ue] ætate, quòd uersatili scena, quòd lus brico ac præcipiti ferè proscenio prodeunt, certè quu[m] alij actores recenti gratia flagrates subierunt, necesse est exa cti ueteres ut facessant in cuneos aut in ordines, aut inter theatricum ministerium turpiter ut subseruiant. At istis de cælo sic deturbatis, confestim tartarus ipse Bis patet in præceps tantum, tenditq[ue] sub umbras, Quantus ad æthereum cæli suspectus Olympum. Etenim quum Latinè loquentium consuetudo eos olim in cælo esse diceret, qui omnium ore celebrarentur præpotentia, uel rerum egregiè gestarum gloria: ego quidè tragicos istos reges & temporarios, quum ex flagrâtissimæ gratiæ præcipitio decidirunt, in tantum frigus delabi ui= deo, ut penè exemptos ex memoria credas, è numeris que expunctos hominum nominatoru[m]. Ita fit ut in tartarum ri < Frigere in au- la.> gentissimum ruisse uideantur, cum ij qui nullo iam famæ plausu excipiutnr, Latinè frigere dicâtur. Quanta est autem eorum sublimitas, quanta eorum admiratio, quâtusq[ue] omnium suspectus, quum uelut fortuna succollante tolluntur: altero tanto maior est deorsum altitudo, quum ab eadem ipsa destituti, insultatium oculorum co[n]iectu (sic enim euenire ijs assolet) uelut quodam fascino exarescere uidentur. Tot enim niseros homines oculorum radijs lancinari necesse est, quot in hominum ipsi aspectus obuiam incurrerint, dum quisq[ue] ob præteritam obseruantiam non liberam, sed obnoxiam, poenas sibi deberi insolentiæ putat. Sed fateamur sanè, ut sunt humana, eos esse felices: tantummodo hoc exigamus, ut actus ipsi suos rectè ac decorè peragant, & quisque eorum uideat quid sui sit muneris, quam personam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-762.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 753 personam sustineat, quantum ab ea oneretur. Nunc autem cum ita mores inclinatos esse uideamus, partim ut ambitio & cupiditas, partim dissoluta disciplina grauitatem & ho nestatem è medio sustulerint, quis eos felices existimare possit? Nam quomodo non miser esse potest, qui in cothur no uel prætexta uel comitis personam uel supparasitantis induit, ut latus cingere maximi Curionis, & officiosus esse potetibus uideatur? At hoc factitari ab ornatissimo quoq[ue] uidemus, ut qui id no faciat, is aut absurdè uerecudus esse, aut refractarius, aut aduersis placitis prouidentiæ natus existimetur. Quid qui in pontificio cultu, & sacrosanctæ dignationis habitu scurrileis actus imitantur, & uelut in tragico amictu mimos & planipedes actitant? (nam id ita usitatum est, ut qui paulo modestiores sunt, & decori retinentes, ij & alijs inuisi sint, & magnam laudem à nobis hac una uirtute mereantur) num etiam illos felices esse di= cemus? Neq[ue] uerò alienam ipsi personam, ab illoq[ue] suo fastigio abhorrentem libetes & cupidi induunt, & eos sortis suæ aut pœnitet aut pudet, & non sunt planè miseri. Et hi sunt, quos hodie propemodum solos diuites esse diximus. Ita patet quid sequatur, si paulo argutiores esse pergamus. Linguis enim fauere necesse est, cum ad sacrosanctos uetum est. Quare, multo mihi fortunatius esse corum institutum uidetur, qui literis se toto, quàm qui opibus dederunt comparandis, duntaxat quibus Solomonis uotiliceat esse compotes, ut nec malesuada egestate eousq[ue] urgeantur, quò secus de uirtute atque honestate iudicent: nec rursus diuitijs redundantibus in cogitationes uanescant erraticas aut impias. Nam quum literarum peritia ad oblectationem frui, & uitæ per uirtutem ac decus agendæ tanquam instrumento B b uti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-763.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uti solent: tum eo amplius post huius uitæ cursum memoriam sui in æuum prorogare hac eadem facultate possunt. Quanquam hæc fortasse nauci facienda ducerem, nisi etia[m] præstantis doctrinæ adminiculis uti bonos & graueis uiros ita existimarem, ut contra temerarios casus celsi semper & recti esse pergerent, & aduersus fortunæ infestioris impetus animo præsentiore co[n]firmarentur, sicut ad humanas iniquitates eosdem ita se co[n]positos collectos q[ui] tenere par est, ut quicquid obuenerit, uelut decretum prouidentiæ æqui boni faciant. < Quis tenor studiorum tenendus sit.> Est autem is tenor studioru[m] mea[m] sententia tenendus, ut à carceribus discendi per spatiosum illud stadium disciplinarum quæ liberales dicu[n]tur, ad metam secularium literarum perueniant, & in flexu ne committant, ut aut acquiescendum esse, aut diutius hærendum putent, sed quò curriculum totum peragant, rursus à meta[m] ad carceres & ad emissarium, denuo aliud spatium no[n] currant, sed ingredi[n]tur & incedant: quod pronu[m] iam ipsum est, & spei bonæ plenu[m], salubrisq[ue] uoluptatis. etenim cu[m] in eo est spatio exhausti ia[m] laboris orbicularis fructus præsentarius, quu[m] uelut indagine cinctam ueritatem teneb[u]t, tum etiam multo maius præmium futurum æternumq[ue] speratur. < Basilius & Nazianzenus & alij Christianarum partium antesignani.> Est enim ea demum uera ratio philosophandi, non fallacem studiorum amoenitatem, non inane nomen beatitudinis persequens, sed recta & honesta uia ueram & solidam gloriam haud inauspicatò petessens. Hanc uia[m] quæ rendæ doctrinæ summu[m] illud par amicitiæ Gregorius & Basilius Græci, & eorum ætati suppares Hieronymus & Augustinus cu[m] tenuissent, & ante eos omnes Cyprianus & Lactantius, & deinde Hilarius, alijq[ue] multi antesignani partium Christianarum, maiorumq[ue] g[ene]tium theologi, quorum hodie responsis ad interpretationem diuini iuris utimur

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-764.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. utimur, ad extremum iudicio iam solido ad sacrosanctum ipsi studium sapientiæ, quasi ad buleæ Themidis oracula uenerunt, quam consiliatricè Latinè appellare possumus. Scire enim auebāt homines ingeniosi quo modo uiâ inire possent ad propositum finem, quasi in patriam ferentem, quam ciuitatem amplissimam esse constat nomine Vrano- polin, superis homunibusq[ue] communem, dūtaxat qui nihil in se impiè aut perfidè admiserint. In ea porrò regia[m] esse sapientiæ, quam prouidentiam antiqui Latini, ut Græci pronæcam uocitare uoluerunt: in qua numeris omnibus scientiæ atq[ue] intelligentiæ beatissimæ animi humani simul cum omni ministerio & stipatu diuinitatis fruuntur, cum ordinibus illis scilicet cælestibus inenarrabili ratione de- scriptis. Hos Esaias prophetiæ decus, argentum & auru[m] suum ad Christi obsequium cultumq[ue] testatur attulisse: quo uerbo tum rerum intelligentiam nullo errore concre- tam, sed ad puritatem excoctam, tum eloquentiæ nitorem splendoremq[ue] significat. Has enim illi prisci opulentas fa- cultates in scribendis eloquendis que rerum diuinarum enarrationibus consumperunt. Verùm hoc ijs probare non possumus, qui ignorantiæ patrocinantes, eloquen- tiam ut curiosam, à sacrisq[ue] studijs alienam, recusant, ob id semper inuisam inertiæ, quòd forulis omnibus antiquæ bibliothecæ excutiendis, ac diu multumq[ue] discendo, nul- lum ad quæstum ab ingenuis comparatur. At nos philo- sophiam argentea supellectili sacris operantem, augu- stius & amplius sapientiæ litare contendimus, quàm si sa- mijs aut plumbeis sacra libamina auspicetur & perege- rit. Quis enim in sacris, fictilibus uasis aut stanneis usus est, quum idem ipse argēteo instrumēto nō careret? Illud uerò rursus summopere uide[n]dum, ne quod sanctuario do- mini Bb 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-765.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET mini usui esse potest, id in simulachra impietatis co[n]sletur, aut in usus uoluptatis, aut alioqui ne inquietur. Quocirca ego miserabilem eorum esse sortem contenderim, qui quum magnam iam partem laboris exantlauerint, uel in flexu acquiescunt, ut diximus, quasi pensum encyclopædiæ confecerint: uel diutius adhærescunt in humanioribus literis, animo iam senescente, nimio utiq[ue] uenustatis eloquentiæ, ac leporis amore capti & irretiti, eorum planè similes, qui apud Homerum in diuerticulo uiæ ad patriam <Ad Lotophagos hærere.> ferentis, aut Lotophagorum sodalitate, aut Sirenum catu deleniti, patriæ meminisse no[n] possunt. Nam quid est aliud < Vlyxes.> socios nauim in patriam tendentem egressos, Vlyxis in patriam festinantis, & uiæ peragendæ semper instantis, reminisci noluisse, quàm in uitæ huius seculi uoluptatem illectricem saluti prætulisse? Vlyxes autem nobis quidam fuerunt, ij quos antè diximus, orthodoxæ persuasionis, id est collimantis philosophiæ uindices, non palliati illi quidem Vlyxes, sed pastophori, qui multa & uaria eruditione, ut temporibus quisq[ue] suis, imbuti, quu[m] omnia penè genera philosophandi partim pererrassent, partim præterijssent, salutem suam tandem anxiè sociorumq[ue] perquirebant: quæ nihil est aliud quàm aditus in patriam. Talis enim statim Vlyxes ille decantatus describitur à poëta. < Polytropus.> Atq[ue] ut ille uir heroici spiritus, & polytropus ab eodem Homero dictus, id est multifaria ingenij dote, multiplici morum cognitione, uersatiliq[ue] solertia præditus, inferos adijsse dicitur: sic qui in coelum mente scandere, ad plenamq[ue] contemplationem diuinarum rerum cuadere cogitat, commodius mihi facturus esse uidetur, si uenienteis annos in rerum humanarum intelligentia bona ex parte co[n]triuerit, & maturo iam sacris disciplinis ingenio, ad uerâ philosop

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-766.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 757 philosophia se cu[m] omni comm[m]etandi apparatu co[n]tulerit. Quod mihi perinde esse uidetur, atq[ue] si quis ex Floralium spectaculo ad Eleusinia mysteria transeat, & ueluti immi gret. Quicquid enim à uetustate sacrorum nostroru[m] ex= orte discimus, id ego prægredientem ac præcurrentem di= sciplinam esse iudico, ad ueram & theologicam philoso= phiam nos deducentem. Et eam ob rem à Græcis propæ= deumata dicta, id est ea documenta quæ præsciscere nos o= portet priusquam accedamus ad rerum grandiorum arca narumq[ue] cognitionem. Hoc porrò labore exhausto, uelut confecto sex dierum labore, tum demum sabbatismum do mino dicare moribus Christianis conuenit, & sanctuariu[m] sapientiæ iam seriatos adire. Ibi uidere est historiam mi= rificam, euentus uarios, carmina plusquam heroica & co= thurnata, conciones panegyricas, orationem figuratam ac uersicolorem, tropis distinctam, & formis sententiaru[m], o= mninoq[ue] locutionem humano captu augustioru[m] atq[ue] sub= limiorem. Adde symbola Pythagoricis multo argutiora, dicteria sentetiosa scotinis inuolucris sensuum implicata, ut profanas aures fugiant, ambagesq[ue] omne genus multi= pliciter inuolutas. Quid dicam omnem rerum naturam no[n] humano, sed diuino ingenio indicata[m] & apertam? omneis hominum mores, omneis sensus humanos brutosq[ue] expli= citos? res omnino capaces præstantissimarum mentiu[m], di= gnasq[ue] quibus non modò toto (ut dicitur) pectore incum= bere, sed etiam quibus illiuescere toto corpore atq[ue] inta= bescere debeamus. Huius ultimæ & summæ commentatio= nis maiestati, poëtica & oratoria oratio, copiáq[ue] omnis disserendi, eloquendiq[ue] ratio, concedat necesse est, ut huma ni captus altitudo ingenij fasces diuinis summittat monu= mentis & oraculis. Et quidem ita se fecisse uir summæ do= Bb 3 etrinæ Memorabilis locus. Minores ma= gistratus Ro= mæ maiorib[us] obuiam proce dentes, fasces suos summitte bant.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-767.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET Gregorius Nazianzenus. Ærinæ Gregorius Nazianzenus clara uoce testatur: cu= ius autoris exemplum imitari percupidè debemus, ne lite= raru[m] cognitione secularium quasi bacillo arundineo nixi, in ueritatis cognitione & uiæ philosophicæ progressu grauiter concidamus. Sed citetur testimonium locupletis= simi autoris ueritatis, et in literis secularibus in primis eru diti: qui uelut in literis diu multumq[ue] negotiatus & feli= citer, inueto tande[m] unione, & summu[m] boni tessera, per agrâ di fine[m] facere co[n]stituit, eumq[ue] liceri fluxarum rerum con= teptu, atq[ue] in eo uno postea acquiescere. Sic aute[m] ille ait, Munor [e]n[im] filior[um] [n]o[n]ne loqvor[um] pl[us], [n]o[n]us Autolim [n]o[n]n[us] te [n]o[n]u[m] illa[m] [n]o[n]n[us] e[ss]e[m] Autolim [n]o[n]n[us] te [n]o[n]u[m] illa[m] [n]o[n]n[us] e[ss]e[m] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [Chri]stianos [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] [n]o[n]n[us] Sola fuit cordi nobis facundia, quantam Orbis eo a manus simul, occiduusq[ue] co[n]e[n]git Tractus, & illustres Græcorum gloriæ Athenæ: Sed simul ac tandem multo peperisse labore Contigit, ante pedes Christi afflictam ipse reliqui. Cedit enim summi sermoni numinis omne Humanæ mentis uarium ac uersatile uerbum. Quibus uerbis intelligimus uirum illum summo ingenio præditum, summè studio literaru[m] deditu[m], multam ac diu= turnam operam eloquentiæ & poëticæ dedisse: ad quaru[m] rerum amorem tota mente ferebatur: sed quum tandem ue= nisset ad studium sacræ philosophiæ, & sacramentum sa= lutis humanæ intelligere coepisset, cuius fuit unus Chri= stus interpres & antistes, illico ipsum illa omnia litera= rum ornamenta in conspectum domini abiecisse, uidelicet agnosc

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-768.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 759 agnoscentem & animaduertentem, quicquid in literis Græ cæ philosophiæ ac philologiæ uidisset, longè id abesse à diuinis oraculis, atque à sermone ipsius diuinæ sapientiæ. Sacra enim scripta omnem haud dubiè elocutione mentis < De sacrosanctis scriptis.> humanæ uincere intellexit, quâlibetq[ue] figuris distinctam orationem, ac multiplici eloquio elaboratam, tamen præ diuini sermonis ui ac fulgore obscurari atque elanguescere. Ego quidem certè in ea sum opinione, ut existimè tropos oratorios multo sublimiores efficacioresq[ue] in sacra lectione inueniri, quàm in priscorum Græcorum Latino= rum'ue monumentis: posseq[ue] oratoria[m] phrasim fieri ea le= ctione multo locupletiorem. Sed id persuaderi ijs uix po= test, qui humanorum scriptoru[m] lepôre ac suauitate capti, horridi statim & refractarij styli lectione deterrentur. Neque uerò concinnitatem eloquentiæ in sacrosanctis li= bris requirere, sed uim sublimitatemq[ue] sententiarum con= sectari debemus: etiamsi haustos inde sensus, in scripta ue= nustiora transferre, & pigmentis externis reddere floridiore, nec ius nec fas prohibet. Præstantissimæ enim gem mæ, argento potius crassiusculo quàm auro includuntur obryzo, ne thecæ nitentis aspectus, quoquo modo perti= nere aut accedere ad æstimationem tam pretiosæ rei uidea tur. Et alioqui deus arcere profanos uoluit ab oraculis suis, qui orationis pigmeta, & elegatiæ lenocinia, no[n] sen= sus arcani & mystici nucleum eliciendu[m] putant. Hic autem existit illa Theophrasti querela de breuitate uitæ, quæ ue= lut in tyrocinio philosophiæ sanctioris flagrates animos destituit. I aprimu[m] Talthybius ille coelestis Esaias præco nio urbano & elegati, ac figuris illuminato, aduëtantis sa pientiæ & ueritatis sacramentu[m] uociferas, sacrisq[ue] (ut ita dicam) leporibus diuinisq[ue] salibus códitus & iucudus, à quo tandem Bb 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-769.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET tandem satis explicari per totam uitam potest? Hunc sequi Hieremias. tur (ut ita appellé) Idæus, Troiæ captiuitate fatidico præ conio atque lamentabili municipibus suis pronuncians: cuius explicatio mirificam quandam enarrationem com[m]entationemq[ue] poscit. Hos duos sequitur numerosa turba uatu (quos salutigeros propriè appellare possumus) res coelestes entheis rapsodijs effata humano captu omnino maioribus. Horum enim uocibus altiloquis quidem & canoris, sed parum in hoc mundi strepitu exauditis, humanæ conditionis sacramentum prouidentia in omne æuum deprædicauit. In uniuersum autem sacros illos uates camænas quasdam altiores esse dixerim, arcana coelestia per sa tyram cantitantes, eorumq[ue] uaticinia eôdem pertinentia, citharam quandam augustam esse & coelestem, paracleti plectro uarios in modos numerosq[ue] pulsatam, cuius psalmata percipere eorum est demum, qui aures à cantu profano feriatas, quod rarum est, sacrisq[ue] carminibus initiatas habent atq[ue] dicatas. Iam uerò ipse trismegistus (sic Solomonem uoco) antistes sapientiæ, germanæq[ue] philosophiæ pærens, non ne tribus libris cum eo qui sapientia Solomonis inscribitur, omnia philosophiæ placita figuratè complexus est? Ita philosophum ab incunabulis instituens, ut affectibus ad obsequium redactis, mentem tandem in arce Mineruæ, & in ipsius (ut ita dicam) contubernio sapientiæ iam sese indulgentis benignius collocet. Id est autem summum bonum, quod annos plus mille humana philosophia omnibus indagans naturæ uestigijs, non antè, quàm sese indicante sapientia & prodente, inuenire potuit. Sed parentem eius penè omisi lyricum illu uatè omni quamlibet heroico uate longè sublimiore: cuius poëmata humanaru[m] diuinarumq[ue] reru[m] descriptione argumetosa, ipsum (ut ita dicam)

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-770.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. dicam) Mercurium interpretè postulant: quem ego Christum interuentorem diuinæ atq[ue] humanæ naturæ propriè esse ceseo, coelitus ipsum ad genus hoc mortale delapsum, mandataq[ue] coelestia deferentè humanitatis habitu. Hic est enim sermo, hoc uerbu[m], hæc ratio, quibus diuinitatis principium summu[m], arcana sacramenta mortalibus enarrauit: quo etiam ipso antè usus erat idem pater uniuersi architecto, naturæq[ue] conditore: ob idq[ue] à summo Euangelista Logos Græco uerbo uocatus est. Ecce tibi in sermone (ut aiunt) ipsa sapientia, quæ genus humanum næuo illo primæuo inustum, purifico rore uelut aquula smectica, id est emaculatoria, lauit, atq[ue] è còditiôe obnoxia, Orciq[ue] adeo longo nexu & mancipio exemptum, natalibus restituit. Hæc libris quatuor didascalicis (quæ Euagelia uocantur) bona ex parte figuratis, philosophia[m] quam olim Socrates è cælo in terrâ deuocarat, è terra rursus in cœlu[m] supraq[ue] cælos omneis erigit. Etenim quæ ille symbolicus concionator ambagiose & allegorice de sapientia dixerat, ipsa de sese sapientia proloquitur apertè & luculêter, tametsi gryphos illa quidem interim ex cœlesti symposio allatos mortalibus proposuit, cæterum nectar ambrosiamq[ue] magnoperedolentes. Atq[ue] ut olim Prometheus igne æthereum è cælo Mineruæ usus còsilio rapuisse dicitur, hominibusq[ue] dedisse: sic dei sapietia ignem æternum charitatis humano generi com[m]unicauit, cuius scintillas quasda[m] pseu dophilosophia in disputationum suarum somutibus asseruabat, è Iudæa utiq[ue] quasi è ciuitate cœlesti quoquo modo petitas. Hunc ignem æternum nostra ætas extinctum atque etiam oppressum penè uidit, ædituorum sanctuarij non tantum negligentia, sed etiam uecordia. Christus autem, id est ueritas & sapientia, uelut Ianus qui= dam Bb 5 Christus Ianus geminus.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-771.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dam geminus, utriusq[ue] naturæ particeps, utrunque testa= mentum diuinitatis, instrumentumq[ue] utrunque indagandi summi boni coniunxit, finem æui prisci cum principio re nouati mundi connectens, dierumq[ue] ipse antiquorum in= staurator, innocentiæ ferme priscæ mortales restituit. I am uerò sapientiam sequitur è uestigio suus ille hypophetes Paulus, uir ad unguem diuinæ manus factus, atq[ue] inter o= mnes ueritatis emissarios lectissimus, eius fani sapientiæ < Templu à Solomone conditum typus fuit ecclesiæ constituendæ.> architectus, cuius forma symbolica graphide antistes ille sapientiæ Solomon quondam deliniarat. I demq[ue] sacra sæ pientiæ ijs gentibus impertiuit, quæ antiquissimo decre= to mysterijs arcebantur ut indignæ ac profanæ. Hic est qui classico prædicandæ ueritatis edictum alterius natalis in Asia & Græcia tam strenuè & sublimiter, quàm clarè atq[ue] exaudibiliter promulgauit, ut qui mundi aut dæmo= nis mancipio hæreditario tenebantur, uelut altero matris enixu ingenui nasceretur, priscaq[ue] noxa soluti. Quid ille liber unus Euangelij Ioannis? non ne sacrarium penè to= tum ueritatis continet? Hic est ille seruus domini recepti= tius, qui sapientiæ ipsi super coenam incumbens, haustam diuino numine sapientiam, inenarrabili libello posterita= ti tradidit. Eiusdem Apocalypsin, id est annales reru[m] no= dum gestaru[m], quid aliud q[uæ] Parcaru[m] cōmentaria esse cen= seas? Illic enim effusa uaticinia omne[m] serie[m] fatoru[m], omnia prouidet[i]æ calendaria in posteru[m] continet, etia[m] si Oedipo (ut aiunt) cōiectore indiget. I ob aute[m] alumnus ille sapien tiæ, institutione[m] sacroru[m] cōtinet athletaru[m]: qui liber unus dramaticus ueluti spectaculum quoddam uisendum est, phi losophus consummatus & absolutus edens specimen sui. In eo fortuna plagis multiplicibus sæuiens, æquanimitas nusquam instanti urgenti que aduersariæ manus dans ac succumb

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-772.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 763 succumbens, uelut in campo tolerantiæ & aduersitatis, infestissime committuntur. Quo ex agone tandem æquus animus uelut hieronices, certamunis uictor uerè sacri, ago= nothetæ dei iudicio meruisse præmium pronunciatur. Iam libri quinq[ue]; Mosis (ut rem à capite, quod dicitur arcessamus) cum sapientiæ architecturâ, atq[ue] opificis naturæ primordia, temporis incunabula, uitæ tyrocinium continet, rursus lustrationem orbis, sacroru[m] cerimoniarumq[ue] ritus, religionisq[ue]; natales & pietatis mirificè descriptos: iuris etiam gentium clementa, legumq[ue] fundamenta co[m]plectuntur, quibus humani mores diuinitus conformati sunt: tum uerò in illis prouidentia[m] planè est agnoscere, ex altissimo sinu diuinitatis se proferente[m], summi etia[m] boni adipiscendi ratione humano generi indulgentissimè exordiente[m]. Certè quidem Geneseos liber historiam quædam admirabilem refert, & ænigmaticam pollicitatione[m] prouidentiæ, augustioris cuiusdam fastigij natalem hominibus, immortalitatemq[ue]; beatissimam mortalibus parturientis. In his autem libris res arcanæ, à profanisq[ue]; mentibus abhorrentes, ita proditæ sunt diuina solertia, ut ad prosopopæiarum ueritatem, figurarum nouitate[m], affectuum mirifica[m] expressionem, accederet sublimitas sententiarum atq[ue] sensuum gemina tergeminaq[ue]; diuinis ingenijs interpretum enucleanda. Super omnia uerò est beatæ iamiam futuræ uitæ, si sapimus, securitatisq[ue] sempiternæ, & summo bono acquieturæ æstimatio, mirificè illa quidè in ijsde[m] multifariamq[ue]; sed è medio sumpto sermone adumbrata. Tanta spe interim animos tamq[ue]; certa perfundes ac pignerans, duntaxat fide bona lectitantium, res omneis ut temporarias cal care tantisper despicereq[ue]; cogat. His alijsq[ue] sacrosanctæ disciplinæ monumetis (nonnulla enim prætereo prudes) uidere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-773.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uidere est per nebula[m] captushumani ingenij, quæ præmia eos maneat, qui calcatis fortunis teporarijs & caducis, in expectationem summi boni spes omneis rationes q[ui] contulerunt. Sed quum tot ansas certissimæ doctrinæ nobis dederit prouidetia, mirum est quòd sapientiam tenere quasi lubricam, fluxam, euanidam, non possumus. Quid igitur in causa esse dicamus? utru[m] quòd spes præseruida in diem longiore sibi stipulari nequit, at sapientia labores & molestias repræsentans, præmia & lætitiam in futurum pollicetur? an potius quòd acreis sensus ad sensu percepta & concreta, hebetes ad intelligibilia & abstracta nobis natura dedit? Primum hoc dico, studij sapientiæ fructum etiam non aspernandum in hac uitæ repræsentari. Deinde summi boni expectationi non magis annos quàm annum, nec dies quàm diem, nec horas quàm horam cedere, ut ui= ceuersa (ô præcipitem & abruptu[m] uitæ situm) summi mali timori atq[ue] horrori. Semper etiam nos excubare ipsa sapientia iussit, & ad omne momentu[m] dici & noctis, accersentis nos fati præstolari uadimonium. Vt autem his copijs doctrinæ sacræ in corde hominis instructis, & tanquam in procinctu stantibus no[n] regna, non potestates, no[n] diuitiæ comparantur aut administrantur: sic omnes animi sensus suapte natura petulantes & contumaces, ita ad ob sequium rationis rediguntur, ut homo pacem & constantiam secum seruare possit: quod summum ipsum esse bonu[m] quum philosophia priscæ in uniuersum censuit, tum uerò Christus sapientiæ autor, parens & co[n]stitutor, extremu[m] elogium condens, legati loco quam amplissimi comitatui suo reliquit. Quâta igitur animi alacritate, quàm strenuè, quàm constanter incumbere ad supradictorum librorum lectionem debemus, & eo amplius ad eorum philospho= rum < Tranquillitas animi.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-774.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 765 rum, qui amplis suis disertisq[ue] commentationibus, res figu rarum inuolucris conditas, in lucem eruere pijs enarratio nibus scriptionibusq[ue] contenderunt? Nam quicquid labo ris in literis & studijs secularibus consumpserimus, eius laboris largissimum fructum in illa lectione demetemus, si quidem desecato (ut dicitur) ingenio, si perpurgata m[anu]ete, si lotis denique pedibus ad id studium accessserimus. Illud enim literarum studium, ut rudimentu[m] discendi existima= re debemus, hoc ut progressum & fastigium. & quide[m] ex hoc scientiæ fonte perenni atq[ue] inexhausto, quamuis ma= gnifica, quamuis copiosa, quamlibet sublimis manare po= test oratio, si modo nobis stipendia quidem implere in u= troq[ue] eorum studio c[on]tigerit, in hoc uerò demum præmia sperare operæ nauatæ & emeritæ. Quid autem [con]tilitia scripta ad intelligentiam sacrosanctæ doctrinæ conferat, malo quum alijs, tum diuo Hieronymo credi ad magnum tunc oratorem Romanum scribenti, quàm mihi hoc arro= gare, ut demonstrare nitar. Tum primum aute[m] peruenisse nos ad illam euthymiam, philosophiæ antiquæ ut decanta tam, sic incognitam sentiemus, animos (ut ipsi aiebant) hu manos beata undiq[ue] securitate imbuentem, quum fiduciæ compertæ ueritatis, laborum omnium rationem constare nobis intelligimus. Hanc euthymiam Esaias uates elegan ti metaphora fiduciæ contuberniu[m] appellauit, in quo ani= mus humanus à rerum humanarum lectione & commen= tatione emeritus, reru[m] coelestium & æternarum contepla tione pascitur, delectatur, fruitur. Sed scilicet tot tætasq[ue] res no[n] capiunt angustiæ cordis humani, nisi curis turbu= lentis uacui, nec alias res agentis. Quantu[m] est autem in ea meditatione intelligere, philosophiam ante Christi aduen tum uelut planum quendam fuisse, uel præstigatorem in= genijs Euthymia. Vide Esaiam cap. 33.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-775.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET genijs humanis uariè illudentem, cuius Dædalea commen ta atheos & uoluptarios, aliaq[ue] portenta sectarum excita uerunt? id quod Paulus ille uranognomon assertorq[ue] or= thodoxiæ, testatus est ad Colossenses scribens. Nos igi= tur germanam philosophiam religiose adire uenerabun= diq[ue] debemus, ut quum à lectione gētilitiorum scriptoru[m] quasi à uoluptarijs fabularum argumentis ad sapientiæ & ueritatis fanum semel accessserimus, ueluti studio iam serioso uernantes, senectutem priscæ ignoratiæ paulatim exuamus, ac nouum quendam & instauratitium homi= nem libentes induamus. Hæc enim una est disciplina huma næ naturæ magistra, quæ hominis gubernacula exculpe= re stolidis sensibus potest, & intellectui ac menti tenenda porrigere & moderanda, etiam si naturæ ui atque impe= rio appetitus est proreta. Quare homines qui non bonis tantum externis, sed etiam æternis student, hoc uidere e= tiam atq[ue] etiam oportet, ut quod nautæ prudentiores fa= cere dicitur, ut sacram quandam ancoram ad extremum salutis subsidium habeant: hoc ipsi inutari contendant, contraq[ue] turbidiorum affectuum æstus, & iactationes for tunæ, lectione sacra uelut ancora passim ac semper utan= tur. Hoc enim retinaculo, ac rationis subsidio, sæuiente tempestate ita nos firmare conuenit, ne transuersi in sco= pulos noxiæ alicuius offensæ, aut in uada curarum exter= narum uento quodam cupiditatis repentè rapiamur. Proh deus immortalis, est ne aliquis tam aduersis placitis pro= uidentiæ natus, duntaxat eorum qui Palladis sacramen= to bona fide dixere, qui quum hæc animo accuratè repu= tauerit, desultoriamq[ue] fortunæ uicissitudinem perpende= rit, ac uitæ humanæ breuitatem: non Croesi & Midæ di= uitias, Tantali que (ut aiunt) talenta pro nihilo ducenda præ De contemnendis diuitijs præstudio sapientiæ.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-776.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. præ solida philosophantium felicitate iudicet: & eos qui opum externaru[m] possessione in medio posita, quasiq[ue] in= ter homines cupiditate & auaritia præditos cōtrouersa, ad ultimum uitæ diem fortuna disceptante contendunt, non dico de precaria possessione rerum, atque in fortu= næ mancipio ditioneq[ue] posita, sed de asini (quod Græci dicunt) umbra uel litigare, uel laborare, uel sese misere afflictare? Ego uerò etiam (id quod ijdem Græci in pro= uerbio dicunt) omnes istos thesauros non in cellulis cor= dis, sed in promptuarijs Fortis fortunæ & temeritatis con ditos, carbones tandem rectè existimanti uisum iri con= tenderim. In quibus enim bonis maximè mens humana nimia sui diffidentia imbuta, iure gentium & ciuili con= tra naturam recepto, parare sibi præsidium subsidiumq[ue] consueuit, eorum bonorum affluentium ope non tam adus uari diuites pleru[m]q[ue], quàm aduri quis no[n] uidet? Num quis hoc nescire potest, quosdam aliquando uæsana stimulan= te cupiditate per fas nefasq[ue] census suos auxisse? cuius or= dinis esse dicuntur, quos exenteratores Reip. uocant: & eos ipsos tamen, ut fuit aliquando Reip. nostræ constitu tio, religiose adiri oportebat, si quid æqui boniq[ue] à prin= cipe (ô summâ indignitatem) impetrandum haberes. Hoc genus exagitat hiantis auaritiæ peruigil & inquies cogi tatio quæsitis iam semper aliquid acquirendi: ob quod eâ prisci poëtæ Alecto uocauerût, nomine sane apposito & congruenti, furiaru[m] unam esse dictitates, quas inter mini= steriu[m] Orci dedicauerunt. & ego beatos eos putem, quos cōsceleratis animis ditatos esse sciam? Sed sint uel fuerint tam hominu[m] felicissimi, quàm omnium fortunatissimi atq[ue] opulentissimi esse uel fuisse noscuntur: num ideo eoru[m] illi sortem suspicere & æmulari debent, qui à philosophia di= dicerint

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-777.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET dicerint, ijs tandem cum Orco rationem esse habendam? Mitto nunc spintrias aulicos (ut ita appellem) improbè ingeniosos, ex genere æruscatorum: qui rerum noxia= rum inuentores, acuti & solertes uideri populari paupe= rie non uerentur, dummodo in aula innotescant, nihil pen si habentes. Iam uerò Sisyphidas illos quàm beatos esse dicemus, qui etheloduliæ mancipati (sic enim appellatur spontanea seruitus) saxum illud ambitionis irrequieto la= bore subuoluunt, non modo humeris & ceruice, sed e= tiam præcordijs & uertice? Saxum, inquam, illud præ= graue & asperum, quod interdum ab aulæ summo gradu in medium relabitur, & nonnunquam ad ultimum, tam præposter a plerunq[ue] fortunæ improbitate, ut in illa scho= la ima summis ingenia non modo permixta uideamus, sed etiam superposita. Miseram uitæ sortem, atque ut cætera suauem esse fateare, eo quidem certè grauem ingenuis ani mis, & propemodum enecantem, quòd ambientium na= tio, quasi ex histrionio genere oriunda, semper persona= ta uidetur & gesticulatrix esse. Hæc autem molestia am= bitus comes, sensus etiam degeneres & obnoxij, actusq[ue] per omnia liberalissimi, introspicienti patent: ijs qui pri= more rerum aspectu acquiescunt, non item patent. Siqui= dem ut aulicæ potetiæ strepitus & fastu & comitatu fre= quenti beatus, uibranti quodâ fulgore oculos contuentes præstringit, & præ admiratione sui coronas circunsusas summouere specie luculenta uidetur: sic si trans splendo= rem inanis tectorij perspicere possis, uel liberos eorum actus intra scenam populo iam non seruientes uidere, ibi tum ibi tristia omnia, ac lurida anxietate scatentia appa= rent, prorsus ut tetri ergastuli speciem illic uideas inge= nuis & candidis moribus inaccessi. Verum (ô lubricum ambitionis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-778.png

Transcription: ATR-1

ambitionis errorem) quid illud esse dicam, quòd cordati alioquin uiri, nec cupiditate transuersi, quum id quod di= ximus, & dicant & sentiant, uinculaq[ue] ergastuli excipu= losa prouideant: fit tamen, si propius adire detur, in ea se scientes prudentesq[ue]; ut induant, quum tamen id ipsi maxi mè fugitare uideâtur? Vtrum quòd immemores in re præ= senti fiunt? an potius insinuantes in locu[m] illecebrosum, o= culis & sensibus & mente capiuntur? utrum stulta fiducia freti, quasi exuendi nexus ratione teneant, periculu[m] fæce= re incognitæ rei uolunt? & eas plagas inire, quæ mihi te= naciores Vulcanijs illis uidentur, quæ Martis Venerisq[ue]; stupru[m] irretiuisse dicuntur? quas Homerus in Odyssea tra= <Vide Homeru[m] in octauo Odysseæ.> didit nec oculis perceptas, nec solutiles, nec ui quantalibet fuisse eluctabiles. Scilicet ille est error æternus mentis hu= manæ, quæ carceres ambitionis transiliës, non percipit ita pronum esse id stadium ad medium usq[ue]; spatium, & inde ad metam sensim arduum, ut illic nullo sufflamine procur= rentes bigæ contineri, hic urgeri ad metam nulla conten= tione possint. tum demum aurigans altior iam spiritus se= ra intelligentia docetur nullum modu[m] aut finem ambitio= nis esse, quum semel rationis frenos momorderu[m] cupiditas & elatio præceps, quasi Aethon & Podargus equi duo iugales. His enim bigis Genius ille lucifugus (quem apposi tissimo, nisi fallor, nomine Laoplanum appello, quasi mun di totius popularem impostorem) sapientes multos huius seculi per theatrum Reipub. administrandæ plausibili spe cie transuebit, & sæpe transuersos rapit. Sed ut apud Ho merum Vulcanus Martem & Venerem irretitos, omnium deoru[m] oculis subiecisse narratur, ut de ijs quisq[ue]; superum sentetiam ludicram & cauillatoriam ferret, illi[us]; in rebus Veneris deprehensi, poenas stupri penderent, in co[m]plexu C c obscoe

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-779.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET obscæno & pudendo omnium dicacibus oribus expositi: sic in cæcis illis interdum laqueis uidemus homines antea existimatissimos, non modo Satyriscorum iocis ludibrio haberi, sed etiam bonorum grauiumq[ue] uirorum calculum atrum mereri. Etenim qui ad honores assumpti, quos obnixè ambuiuisse noscuntur, nihil iam pensi habere manifestò reuincuntur, quàm sibi cõstanter factisq[ue]; suis cõgruenter loquantur: aut ita se in plerisq[ue]; rebus agendis gerunt, nihil ut quicqua[m] laborare uideantur, quàm conuenienter pristinæ uitæ degant, qua magnopere antea probabatur: quid aliud quàm fateri atq[ue] etia[m] profiteri uidentur, se quæ olim rectè, quæ grauiter, quæ cõstanter egerunt, non uirtuti & probitati, sed ambitioni perditæ & cupiditati dedisse? An etiam fortasse secu[n]dæ res acrioribus (ut ita dicâ) specillis explorant mentes hominum, & inde ortum illud dictum, Magistratus ostendet uirum, ut inquit Aristoteles? O sensus inops plerunq[ue]; humana prudentia, quum eo se abundare maximè arbitretur. Visendum uerò spectaculum, pseudocatones irretitos uidere uel Roscios aulicos adverso omnium cuneorum graduumq[ue]; rumore se in dies magis ac magis in maculas implicanteis, quum interim tri steis frontes atterentes dictitent summopere ijs plagis extricare se cupere, planis illis triuialibus omnino improbiores humi decumbentibus, qui quiritatu subdolo uia[ti]o[n]es ludificari solent, fidem hominum implorantes ut manu[m] sibi porrigant. Itaq[ue] illud iam priscum nunc omnium ore in istos usurpatur, Tollat eum qui non nouit. Ego quidem certè in ergastulo piratico ad scalmum alligatus esse malim, quàm in illis plagis deprehensus, omnium ordinum probra[m] impudenter obaudire. Sed præclarum illud, quod ibidem uidimus, Cynicos & Momos triduo Harpocrates factos. tanta Ex Horatio sumptum: Nec semel irrisus triuijs attolle- re curat Fracto crure planum. Epist. lib. 1.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-780.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 771 tanta uis est medicati calicis quem Circe illa Dædala curio Circe Dædala, id est aulica curia. num magistra, ijs aliquando propinat, quos ad sacra sua opertanea intromuttêdos censuit. At uerò modesti & gra ues, ut apes exarmatæ, aspernabiles, uirtute tantu[m] & pro bitate macti hactenus iussi sunt esse. Itaq[ue] ualeant isti: o= mnesq[ue] in Aristippea schola philosophantes, quos ego non philosophos, sed sophophilos uoco, non amorem aut morum aut sapientiæ, sed scitam quandam uasiamq[ue] amicitiam profite[n]tes: quorum est illa Cyria (ut dicunt) doxa, id est placitum in primis ratum approbatumq[ue]; amicitiam citra aduersam fortunam ultra aras colendam esse, qualem illam fuisse Thesiam fabulantur ad inferos usq[ue]; cum fortuna sequacem. Docti enim & probi istorum uitam offensatricem esse intelligentes, excrari & auersari debent: Cyriæ doxæ Epicuri apud Ciceronem in Finibus est me[n]tio. alio quin philosophiæ fructum quo[n]nam modo sperare possunt, qui gratuitam sibi operam & statariam poscit? Qui autem in castris ambitionis & cupiditatis indecorè stipendia æraq[ue]; merent, non statius illi mansionibus, sed Nomadum Nomades certas sedes non habent, pastoritia uita[m] semper agentes. moribus gaudent. Quomodo autem tranquillitate animi gaudere, aut omnino rationem quandam certam & probabilem se qui possunt, id est humanam uitam agere, quos immodicis affectibus obsequentes, nunquam secum (ut dicitur) uiuere, nunquam apud se esse nouimus? Age quando eorum sensus uacare rationis postulatis credemus, eiusq[ue] monitis auscultare, qui in ea officina opificium exercent, in qua festo profectoq[ue], noctu & interdiu non cessatur? Nuncubi autem securi & alacres animo sunt, qui nullum portum tutum, atq[ue] à iactatione & tempestate curarum remotum respiciu[n]t? Hoc quum in omneis ualet ambitione perditos, tum uerò exitiabile propè est ijs quorum uitæ institutum secessum ac secretu[m] sibi poscit, C c 2 quales

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-781.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET quales sunt qui aris adscripti, ab aula no[n] abnoctant. Iam primùm aulicæ ambitionis com[m]ites sunt, necessitas col[em]di eorum qui primos curionum ordines ducunt, & studium sese illis ueditandi per omnia obsequia. Has sequitur timor offendendi eorum qui gradu aut statu dimouere ac deijce= re possunt, aut ad maiora sensim aspirantes deturbare & percellere. At hæ sunt remoræ quæda[m] tenacissimæ omniu[m] actionum à seueritate atque integritate proficiscentium. Eademq[ue] officij fungendi auocamenta in eos quoq[ue] ualet, < Hoc dictum est in magistratus urbanos q[ui] auli cis se uæuitat. > qui procul ab aula ciuileis ordines regentes, fauonio quo= dam aulico impleri actionum suarum uela & processuum cupiuit: id quod nullo non tempore factitari à solertissimo quoq[ue]; ambientium constat, ex quo sordere coeperunt & fastidiri mores planè ciuiles & urbici. Hoc genus iam o= lim seueritatis aciem obtudit in omni parte administrada= rum rerum, atq[ue] in omni ordine ferè maiestatem integri= tatis imminuit. Neq[ue] enim aliter incorruptus honos inte= gritatis & officij unicuiq[ue]; uel curiæ uel ordini constabit, quàm si inter hos & illos erunt com[m]ercia dirempta. O'ue nefica beneficia, quæ à præpotentibus manant. adeò non= nullos uideas pridie ferociter probos, mandataq[ue]; potentiæ aulicæ ingenuè abnuenteis, postridie ita in obsequiu[m] com positos, ut in nassam curionu[m] beneficentiæ, ceruices prius inflexas inseruisse non dubiè iudices. Certè nulli crimini uirtus adumbrata minus inficiando esse potest. Quis enim non intelligat eos inter metum ab illis, & pudorem ab his atq[ue] ab honestate, uersare sententias, & in omneis partes uacillabundè torquere, ne in alteram partem magis uer= gant, quàm uel ambitioni institutæ uel honestati couenit? Solenne est autem reru[m] potentibus, cuiusq[ue] ordinis decus uel aulici uel ciuilis, uno uel altero autoramento ita sibi obstring

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-782.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 773 obstringere, ut in omni parte Reipub. uirtus libero motu uel habitu uersare se nequeat: usque adeo administratiuæ uitæ & prætextatæ ratio, moribus hominum iniquè com= parata est, nisi uirtus sibi semper instans, aduersus insidias eiuscemodi excubet. Ita fit, ut toga ciuilis in uniuersum, modum suu[m] uel classem supergressa, & alienæ culpæ con= tagione uel imbuta uel aspersa, maiestatem retinere sui ho noris uix putetur. Hæc causa uiros cætera egregios, in of fensionem sæpe iudicij popularis primorumq[ue] imp[er]egit. Hi autem & huiuscemodi errores sunt eorum hominum, qui Mineruam sapientiæ præsidem potentemq[ue], non in Athe næo (ut ita dicam) sed in Larario uenerantur & colunt. <Minerua in Athenæo, non in Larario colenda.> Nam Athenæum, id est ædem Mineruæ, ego instrumentu[m] utrunq[ue]; fidei nostræ esse puto, in quo nos sapietiam quæ= rere oportet, & uenerari repertam: non ut ij homines fa= ciunt, qui sensu humano freti, omnia sibi consulta domi, id est in suopte sensu esse confidunt, quos erroris luculenti fre no se & alios sæpe rexisse compertum est. Vt igitur uiris prudentibus & doctis ad rerum publicarum administra= tionem accedere, & honores magistratusq[ue]; gerere ac pe= tere interdum laudabile est & magnificum, contráq[ue], hæc omnino repudiare & auersari, inertis fortasse aut ignaui animi iure existimetur esse (id enim fert omnino ratio di= sciplinarum ciuilium) sic toto (quod aiunt) coelo (ut appo sitè loquar) errare mihi uidetur, qui se ambitioni uæcordi quasi equo effreni furentiq[ue]; uehendos permiserunt. ij sunt autem qui nullo certo uitæ degendæ atq[ue] instituendæ con= silio feruntur, sed quò eos cunq[ue] impetus tulit, & quâ for tunæ temeritas aditum præbuit & transitum, inconsulto feruore rapiuntur. At qui huiuscemodi nubigenas illos suis se crediderim, quos poëticæ fabulæ Centauros nonunaue= runt, CC 3 <Centauri.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-783.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET runt, homines quosda[m] semiferos, in equos desineteis. Quo figmento quid aliud quàm eos homines significari putemus, qui ex humanis ac compositis sensibus in ferociâ tandem equinâ degenerant? cuiusmodi illos esse uidemus, qui rebus secundis insolescêtes, mox è potestate rationis exeunt sensibus moderantis. Tum ciuilitatis ac pristinæ sortis obliti, eos qui in suo ordine sese continent, aut qui moribus municipalibus æquo animo uiuunt & eo acquiescunt quod sors ciuilis tulit, & natalium modus, aspernatur, & uelut à se propulsant serino calcitratu. Hos stimulat non calcar æmulæ uirtutis ad decus aliquod eximium secundo rumore comparandum (quod incitamentu[m] esse solet generosis mentibus ad publica munera capessenda, aut ad susci pienda magna egregiaq[ue] facinora) sed inanis quæda[m] aura uel popularis uel aulica, qua processus sui uela sinuari futiles homines gaudent atq[ue] triumphant: ob id fortasse Centauri appellati, quasi inani aura instincti, nec solidam ipsi nec ueram gloriam consectantes. Quin & ipsis parètem esse aiunt euanidam quandam nubem, eorum (ut interpretor) indicem uanitatis, ipsam pro Iunone Ixioni eoru[m] genitori suppositâ ludibrio memorabili. Est enim Iuno deæ præses (ut antiqui uoluerunt) legitimi ueriq[ue]; potentatus atq[ue] honoris. Proinde ualeant isti Ixionidæ literarum studij & philosophiæ derisores, & in amplexus se effundat uitæ sibi deamatæ. Nos enim literaru[m] amore præoccupati, riuales eorum esse nequimus, ut imaginario reru[m] secundaru[m] fructu certissima bona mutemus, quæ à philosophiæ amoenissimo studio manare didicimus. Vt autem hederæ procerissimam quanq[ue] arborem complexa, non antè eam dimittit, quàm sensum exuctam & uiuido humore exhustam ad tabem necemq[ue]; perduxit nexu tenacissimo: sic in- genia

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-784.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 775 < Ambitionis tenaciissimus amplexus.> genia præclarissima quæ sese prorsus ambitioni dederût, non antè, quàm aliquid eis secus accidit, ab eius contuber nio lento tenaciq[ue] explicantur. Id adeò facile est ex euêtu iudicare. Quem enim unquam istoru[m] urbana officia reducem habuerunt libero ultro citroq[ue] commeatus? Quis nam autem uestibulo istius ambitionis aliquo casu exactus, ita postliminio in ciuilem uitam redijsse uisus est unquam, ut non exulare magis in urbe, quàm aulica provincia decessisse uulgò existimaretur? Solenne tamen illis esse constat, qui mordicus postes aulæ, fibulasq[ue] prætorij omni ope retentant, uota clara idètide Laribus in reditum nuncupare, quasi urbanæ uitæ desiderium ultrà ferre non possint. Sci licet hic regibus labor est, aut ea uoluntariorum conutum inopia premuntur, ut inuitos istos promissis ingentibus aut precibus retentent. Videlicet Gallia tam inops est uirorum, aut reges nostri non habent unde præmia sequacibus sui persoluant, ut unus & alter muneris obeundi in sanctiore consilio aut in senatu castrensi & uiatorio necessitate teneantur? O uanissima semper ambitio, in mendacijs tam apertis fidem tuam labefactas. Ecquis est hodie tam in rebus aulicis peregrinus, aut omnino in moribus hominum iudicandis tam nunimè malus, tam hebes, tam corydon, tam stupidus, quin statim querulis istorum uerbis illud prouerbiale reclamet, Quære peregrinum? Est enim clarior istorum Callipidarum frustratio, quàm ut quenquam non rusticum fallere queat, aut quoquo pacto latere. Num eos quotidie pedatim discedentes inde uidemus, quò singultim ipsos festinare uideramus? Quòd si per detrectationem stationibus suis uel sacris uel profanis non absunt, quî conuenit, quum quotidie commeatum flagitare se deditent, nunquam impetrare eos posse? uel quum in dies C c 4 ampli

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-785.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET pliora munera sibi suisq[ue]; impetrare noscantur, no[n] summa eos animi æquitate muneribus aulicis asseruire? De ijs, ut arbitror, silendu[m] est (ne sacrosanctam existimatione lædamus) qui augustam illam causiam non uitæ sanctitate, non illæsæ famæ commendatione, non probabili aliquo co[n]silio mereri, sed aulici ambitus decennali seruitute, sed amplissimi honoris sugillata reuerentia, sed fastus & insolentiæ spiritu instigante aliquando uisi sunt. O rem præclaram, & Christianis institutis congruentem, honorem sacrificu[m] aulicis officijs mereri. Absit aute[m] ut id aut dicam aut sentiam, quod quida[m] incômodè faceti cauillantur, aulam solere Gallicam scurras albatos rasosq[ue]; circunferre, qui etiam ludibrio haberi se nec ignorent, nec ægrè ferant. Illud certè præterire nequeo, quod uidimus, nondum planè co[n]ploratis < In co[n]petitores sacerdotiorum factiose dimicantes. > pontificibus epitaphios illis agonas in aula quasi parentalia certamina ab istis excitari, non ludicros, sed capitales, tam aduerso rumore, ut puderet nos audire. Vtinam aute[m] huius culpæ rei arcesserentur, qui in omni uitæ parte uitium aut peccandi licentiâ profitentur. Sed quid illis futurum est, qui frontem præ seueritate obducere non desinunt, & turpiu[m] facinorum exempla prodere non erubescunt? & < In eos qui sacras sibi puncias petunt ante tempus decessionis. > post hæc etiam simulatio fallere nos sperabit? Mitto nunc sectoria[m] eorum improbitatem, qui exuuias sacras non modò uiuentium, sed etiam stantium ambulantiumq[ue]; petunt, quandoquidem magnorum uirorum autoritas huic crimini ut alijs obtenditur. Reuertar ad illos purpuræ cædidatos, qui obscuris sæpe natalibus orti, & nullo ingenij ornameto præditi, regibus æquales uideri, eoru[m]q[ue] amici maximi uocitari cupiunt. Quid enim est quod tantopere iam admiremur < De galeris pur purcis. > beatulas illas causias, quæ sordere in Francia præ multitu[m] dine gestantiu[m], eoru[m]q[ue]; leuitate uide[n]tur, qui ne in sacrosanctis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-786.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 777 Ætis quidem & uisendis gestaminibus augusti uel uenera[n]di esse possunt? Pridem id decus, ut eximium & opimum, re= galibus tantum extis promitti uidebatur, ut decebat: nunc munorum etiam honorum auspicijs & plebeiæ fortunæ non negari uidetur, ex quo inauratis cornibus hostiæ pas= sim litare coeperunt. < Victimas inauratas significare puto preciu[m] tanti honoris cu[m] uenalis esse coepit.> Quis enim hos iam magnopere su= spiciat, qui haud ita pridem unum uiderit dibapha pur= pura seroceni æmula candoris beatissimi, quum cohortem ipse purpuratam quocunq[ue]; post se traheret, inter eos tam eminens, quàm inter galeritas upupas? Species igitur nunc eadem & dignatio, autoritas ad populu[m] non eadem. Neq[ue] uerò in uniuersum honoribus autoritas sua restituetur & maiestas, priusquam sordidis aut pusillis ingenijs summæ decora uirtutis petere fas esse desierit, & sacrosanctos amplissimosq[ue]; ordines rerum nostraru[m] summa nundinari, capitale esse coeperit: quod utrunque nobis uidere utinam mox contingat. Summa autem disputationis eò pertinet, ut intelligatur eorum gloriam qui summum bonum in lo= culis conditum esse putant, uel fascibus aut infu[n]lis maioru[m] auspiciorum adhærere, mortuis illis superstitem esse non posse, ijsdemq[ue]; sæpe morientibus, aut gradu potentiæ de= iectis (quod mortis instar ciuilis putatur esse) pro sperata gloria infamiam agnasci, aut certè perpetuam ignomini= am. Eius rei quum innumera sunt antiquitatis documenta, tum uerò recentia proferre nunc exempla possemus, si id ad rem pertineret. < Integri status no[n] decedit, cui post morte crima objiciu[n]tur.> Quotu[m] enim quemq[ue]; uidimus aut me= minimus istorum integra persona atque integro statu de= cessisse (ut iuris uerbo loquar) qui nihil no[n] uiuetes honori tribuerunt? Porrò autem ut fugacissimus semper splendor est gloriæ pigmentis adumbratæ: sic ueræ, eminentis & expressæ claritas, nulla carie, nullo situ uetustatis exole= C c 5. scit. Et

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-787.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET scit. Et est eiusmodi gloria non in æs aut in auro incisa, ut illorum: < Vera gloria & expreila.> sed stylo exacuto & splendenti impressa cedrinis in tabulis, quæ carie non intereunt, & quæ restibili traducum natura prodatur in omine æuum. At qui huiusmodi est gloria, non opum congestaru[m], non uitæ per summos honores indecorè transactæ, sed rerum egregiè uel gestaru[m] uel scriptarum, quæ in alios aliosq[ue] traduces propaganda, æternitati dedicata quodammodo uidetur. < Eloquentia publice necessaria.> Porrò autem ut sine aqua & igni sacrificium aut co[n]secratio non rite peragitur: sic sine stylo & eloquentia, nullius aut principis aut populi gesta ad posteros inclarescere possu[n]t, æternæq[ue] memoriæ commodari & consecrari. Proinde et si antehac memoria nostra quidam homines, officinæ magistratum honorumq[ue]; præfecti, cupidè fecisse noscuntur, ut uiri tum studiosi & literati, tum innocetia modestiaq[ue]; præditi, parum plausibile nomine in adytis aulicis habuerint, quasi ab actu rerum reiectanei: contraq[ue] imperiti & procaces, & in tenebris perspicaces, uel earum rerum emaces quæ in commercio proboru[m] pudentiumq[ue]; nunquam fuerunt, plerasque Reipub. partes nominum suorum fama, læta, tristi, ancipiti, euariante replerent: non ideo relanguescere studiosorum hominum ingenua contentio debet, aut philosophantium. < Contra simulationem aulica.> Est enim, est abunde philosophis, genuinos illos fructus sperare, Euthymiam & Euthanasia[m], res duas quammaxime mortali expetendas. Illam scilicet beatant & co[n]stantem numeris omnibus securitate[m], duntaxat quod ad bona corporis & fortunæ pertinct: hanc hilarè animi, ac spe bona persusam in morte æquitate[m]. Illis aute[m] perditè ambitiosis, quodna[m] esse maius suppliciu[m] potest in uita per aulicam gesticulationem agenda, quàm hominem in corde conditum, qui non nisi ueritati seruire potest, ab homine externo

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-788.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. externo conspicuoq[ue] dissidere, qui scenæ tantum ipse ac populo se ostentat, ad oculosq[ue] theatri quasi ad speculum non afformat, sed affingit? Quis enim istos Chamæleontes ignorat, reconcinnantes sese identidem ad mores aulicæ potentiæ, ut tabulas olim suas clarissimus ille pictor Apelles reformare solebat ad uulgi iudicium? Est autem id natura comparatum, mentem malè sibi consciâ, cum homine externo ac uultuoso dissidere, hominemq[ue] etiam hominis pudere, quum ui ueritatis cæca intus tormenta admouentis, fateri quisque cogitur apud acta rogitantis conscietiæ suæ, se non cum esse homine, quem uultus profitetur. Atqui isti quos solertes aulicos & ueteratores appellari uidemus, quum per omnes uitæ actus personati ludiorum more uideantur, non intelligo quid nam affirmare possint seriò se in Repub. aut bona fide egisse. Certè in ijs quæ ad uerum fiunt, locus præstigijs nullus est: & ut bona fides se ad manum aspiciendam & contrectandam præbet, ita simulatio se uultuum inuolueris multiplicibus occulit, & uersicoloribus. Prò superi immortales, quid est, si hæc impostura & fallacia non est? Si enim compositi istorum uultus cum cordis motu turbulêto dissident, quo nam tandem modo insontes esse possunt? Atqui hoc poscit ueritas, quâ nobis Christus nô modò in terris agens præiuit, sed etia[m] le ge promulgata præscripsit, ut quando natura sympathia[m] esse inter mentem & frontem eius indicem césuisset, summopere id uideremus, ne homo qui in frôte eminet, & toto se promit aspectu: simul is sermo qui in ore uersatur, & in aures se insinuat: ab eo homine eoq[ue] sermone dissiderent, qui extra præcordia caput non exerentes, interiores uocâtur. Quid aute[m] totos dies precamur & à deo petimus, nisi ut fiat uolutas eius in cælo et in terra? At id q[ui]d, aliud < Sermo interior & exterior ponitur ab Aristotele.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-789.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET aliud significat, nisi nos docet & hortatur, ut corpus cum animo congruat? materia à forma non discrepet? homo ipse interior & exterior idem sit? Quid igitur ijs hominibus facias, quid cum ijs disseras, qui aulicarum cerimonia rarum antistites esse uolunt, & simul probitatis opinionem atque etiam sanctitatis aucupari? Proinde qui utilitatis aut potentiæ assequendæ nimium studiosi, ad istoru[m] mores se afformare contendunt, ut summis curionibus industriam suam probent: ij non modò literis & honestati salutem, sed etiam Christo & ueritati ut dicant necesse est. Ita sequitur, si Stoicis confectarijs eos urgere pergas, ut hanc ab inuitis confessionem exprimas, ad gloriam se & beatam uitam comparandam non supernate uia, ærumnosa quidem ipsa & confragosa, sed infernate plaustraria & militari progredi. Et hanc autem & illam incuntibus uiam, uadimonium tandem ad summum tribunal obeundu[m] est, quod in incertu[m] diem constitutu[m], nullus nec opibus nec fascibus cõperendinari potest. Quando igitur tandem ipsi aliud semper agentes (ut dicitur) causam sibi dicendam meditari uidentur? qui aduentante sæpe summi & ultimi imperij uiatore, & interdu[m] licitore, die uel perendinu[m] uel crastinu[m] iamiam dicturo, consilia de ineundis (ô cæca mès hominu[m]) honoribus nouis agitant? En cur disciplinarum cultum, cur literarum elegantiam, humanitate[m], lepôrem, amoenitate[m] homines abijcere debeant, & philosophia[m] denique ipsam flocci pedere, rerum humanaru[m] diuinarumq[ue] interpretem, tranquillitatis ac securitatis parentem, quod summum in hac uita bonu[m] est: ex qua no[n] opes uulgares & aspernabiles sperare et parare, sed uelut ex cornu Amalthæ summa omnia possu[n]t haurire & copiosa. Quid enim non inuenias in pandectis illis germanæ philosophiæ? Sed scilicet

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-790.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 781 scilicet hæc homines in terram in eiusq[ue] uiscera cernui & < Alcinoi Apologus apud Homerum.> intenti, Alcinoi (ut dicitur) apologum esse credunt, aut Arimaspea carnina, res illa quidem uisendas, sed à nullo uisas enarrantia: eosq[ue] Phæacas esse putant, qui animi bonis capti, eô spes omneis suas referat, quò nemo uiuus accessit, & unde nemo redijt. Sic plagiarius ille dæmonarches lucifugis emissarijs animos humanos solicitans, à doctrina philosophiæ abducit, & uelut ex Iouis quondam liberatoris præsidijs, sic à præceptis Christi deductos & abstractos, aulico nexu adstringit, ut omni religione liberet. Inde illa præclara axiomata aulicacademiæ, In eos semper mores uergere, in quos aula prona sit. Corpore & anima aulicæ potentiæ asseruiendu[m] esse ei quidem, qui aliquo in numero esse uelit. Fortunatos magis quàm probos obseruandos atq[ue] colendos esse. Eum demum rectè in officina aulica perpolitu[m] esse, qui omneis numeros simulationis teneat. Impudentia[m] & dissimulatione[m] præsentissima duo numina uiris acribus & industrijs esse. Odia & simultates in loco ponendas esse, uicissimq[ue] resumendas. Nunquam offensionem condonandam nisi fortunatis esse. Inimicos in articulo oppressos ad internecionem proculcare. Tum illa plutacademica in æde Plutonus inter oracula consecrata, Qui rem facere uelint, diuinis præceptis aliquatisper obaudiendu[m] esse. Tanti esse unu[m]quenq[ue]; qua[m] tum possidere uideatur. Qui pauperiè fugere per fas nefasq[ue] ne[m]ciat, ijs superos no[n] dubiè iratos atq[ue] aduersos esse. Malè de se hæredibusq[ue] mereri, qui religiosè rem ampliat. Strenuissimi cuiusq[ue] hominis atq[ue] ingeniosissimi esse, penates suæ gētis architectari uel promouere quàm potest amplissimè, in eisq[ue] rem augere quàm cumulatissimè. Qui in hac uitæ inter armetarios censi sint, in futura etiam su- bulcos

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-791.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET bulcos fore. Primarum enim classium homines in altissimo quoque ordine coelitum pro portione beatos ac diuos fore credunt. His & huiuscemodi proloquijs & enunciationibus homines in Plutonis porticu philosophantes, dogmata mirifica adstruunt, in quorum assiduis commentationibus ego nullam erroris inter capedinem & uacationem esse puto. Etenim quum timor domini autor nobis esse debeat omnium rerum expetendarum atq[ue] fugiendaru[m] (nam absq[ue] eo digitum tantum exere, & peccabis, ut inquit ille) quo nam modo rationis habenis reguntur, qui plus fortunæ & temeritati casuum, quàm ueritati atque pietati tribuunt? in quos inuehens Esaias sacrorum uatum facilè princeps, fortunæ eos mensam apposuisse testatur, ac super eam libasse. Aut quî conuenit eam uitam hallucinaticem non esse atq[ue] offensatricem, quæ per densissimam caliginem rerum humanarum ingredies (quam uitam aulicam esse dico) nulla prælucente face sapientiæ nec doctrinæ salubris, rapidè promouetur: At qui sapientiæ præcepta & monita nemo satis sine oraculis nouit: & eorum oraculorum antistes est philosophia. Ita patet sine philosophis aut sine philosophia uitam rectè institui ac commodè non posse. Quum enim mens humana, quæ principatu[m] animæ tenet, iudicium rerum facere sine sensibus corporeis emissarijs suis nequeat: illi autem partim suapte stoliditate hallucinates, partim ab noxio genio, circulatore ipso & archiplano solertissimo, circunuenti, rerum sensiliu[m] species falsò ad eundem principatum deferant: fit ut mens in arce humani corporis sedens, nec cauendas res nec adnuttendas iudicare probè, sciteq[ue] possit agnoscere. Accedit, quòd prouidentia, quos in albu[m] illud suum atq[ue] æternu[m] retulit, eos fortunis interdum euersos, alioqui quoq[ue] malè multatos exer

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-792.png

Transcription: ATR-1 2

tos exercet, & per tolerantiâ insontem & inculpatam ex sententia sua probat: istos autem fortunatos, & temeritatis alumnos, arbitrio suo ipsorum & prudet[i]æ permutit, cui nimium ipsi confidût. Quos genius ille impostor excipiens, præstigijsq[ue] allectos sibi mancipans, ideo quietos à molestijs, & sactos (ut dicitur) & tectos ab omnibus tuetur incommodis, incautiores ut eos securitate inoffensa in dies efficiat. Scit enim in huiuscemodi homines liberam sibi cum uolet manuum iniectionem fore. Inde ille stupor humani iudicij euentus rerum admirantis, atq[ue] in errorem sæpe eorum reuoluti & implicati, qui negant prouidentiam. Superi, uestram fidem: adeo'ne erroris perpetui nebula nos offudit tenebrarum ille præses, ueritate rerum ut cernere ne sole quidem illustrissimo possimus? Adeo'ne Geryones ille tergeminus, superbia, cupiditas, et uoluptas (ires aduersariæ potestates è terra & inseris enatæ) infestus est ætati nostræ, ut sapientiæ præcepta toties inculcata, memoria fideli complecti, & compressis (ut dicitur) manibus retinere nequeamus? Nô'ne omnia quæ uidemus, à deo prædicta sunt? An alterum tandem Herculem expectamus post Christum Alexicacum, qui mostra hæc è terra atq[ue] ab inseris ad hominum perniciem emissa, conficiat? An ut iteru[m] ad Troia[m] magnus mittatur Achilles? & iteru[m] Christus humanitatis decus redeat, oculisq[ue] nostris conspicuus occurrat? O cæli & terræ omniu[m]q[ue] animoru[m] cõditor optime ac maxime, omniu[m] seculoru[m] illustrator & insignitor, omnium errorum explosor, & morum emedator: qui regnis & prouincijs præstites genios & consiliatores, eorumq[ue] rectoribus prouidè statuisti, quiq[ue] principu[m] mentes freno tuæ prouidet[i]æ reges, flexanimo sæpe numine à studio rerum noxiarum & exitiabilium, ad honestissimu[m] quodq[ue]

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-793.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quodq[ue] propositum saluberrimumq[ue] detorques: erit ne seculo nostro tempus, quando homines suo magis ac pro= prio censu, & dotibus à te profectis, quàm fortuita pos= sessione rerum fluxaq[ue] publicè censebuntur? Neque enim ante id tempus futurum uidetur ut solidæ germanæq[ue] uir= tutes in Francia elucescat, quam tu in delicijs habere exi= stimaris. At qui antehac raras prodeunteis in publicum ui= dere nobis licuit: etiam si in umbraculis secessus & pri= uatæ uitæ latuisse credimus. unde factum hisce paucis an= nis, ut per omnes ordines illa quæ dicuntur catorthoma= ta, apud nos requirerentur, id est præclara quædam uirtu= tis exepla, numeris omnibus officij publici absoluta, quasi officia in administradaR epub. ad amussim uirtutis directa & emendata. Nam cum in paucis familijs seminarium bea torum haberemus atq[ue] copiosoru[m], quid mirum est si inuisa publicè uirtus, ab ijsq[ue] è proscenio exacta, qui choragium nostrum in potestate sua improbè tenuerunt, post scenam latere uoluit, aut in cuneos se stipare promiscuè sessitan= tium? quandò nec ei stare in medio licebat per temporum iniquitatem, nec in ordinibus sedere promptum erat per sordes omnia nundinantium. Falsò igitur literarum stu= diosos nonnulli criminantur ut umbratili uitæ marcentes, ut in luce atque celebritate torpentes, ut rebus gerendis honoribusq[ue] inutiles. Nam qui in solem prodire, & aula[m] interuisere sine conteptu sui literaru[m]q[ue] suggillatione ne= quibat, non inuiti faciebant fortasse, ut in exhedras & por ticus, & in omnia uirtutis et philologiæ diuersoria se co= ferret, quasi in præsidia quæda[m] philosophiæ amoenissima. Neq[ue] enim tum innocenter actuosum esse, nec gratuitò lice bat, integraq[ue] existimatione in publicu[m] prodire, ut quidè erat hominu[m] opinio. At uerò ijde[m] ipsi si mox fortasse edictu[m] principis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-794.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 785 principis exierit (paulisper enim ariolari iuuat) ut homines iam non prædijs, non supellectili, no alijs pignoribus obnoxijs fortunæ, sed cultu atque ornamento ingenij, & mundo (ut ita dicam) non muliebri, sed uirili censeantur, in quibus nihil licet fortunæ pignerari: ijsdem inquam ipsi caput illico prolaturi sunt non abiectum, no abditum, no demissum, sed aduersus fortunæ & temporum iniquitate[m] ut conditum, sic erectum, quos nonnulli opinione falsa du et[i]ti, gaudere nunc putant blattarum contubernio: & qui tum non nescij eorum improbitatis qui fatorum uim modumq[ue] in Francia temperabant, boni tamen consulebant studio se literarum, auocamento Reipub. amoenissimo, distineri: ij si aditus publicos patere uirtuti senserint in posterum, ad professionem sui no inter proletarios, sed inter mente cordeq[ue] censos co[n]tinuò coibunt, omniq[ue] instrumento uitæ ciuilis per uirtutem agendæ: tumq[ue] illi classici fortasse ludibrio habebuntur, qui nullum testem locupletem aut fide dignum esse credunt, qui non idem copiosus sit, opibusq[ue] circunfluens. Neque uerò philosophia lucifuga est, neq[ue] iners, neq[ue] otij gaudens ueterno, neq[ue] desediosè sellularia, ut multi criminantur: neq[ue] non ipsa rebus gerendis uacare potest, & foresnia induere, prætextataq[ue] uideri, cum tempus ita tulit, & deus eam ad id prouocat: sed dissimulationem, sed foedam assentatione[m], sed desultorias amicitias, anniuersariasq[ue] morum mutationes auersatur: nec sub comico uultu tragicas simultates occulit: quibus rebusnostro te[m]pore in aula maximè quæsita est autoritas, & retenta. Quemadmodum autem Socrates olim philosophiam è coelo in urbes deuocauit, & coëgit de rebus ad ci uilitatem pertinentibus disputare, sic philosophos quosda[m] rebus gerendis idoneos, in forum ingredi aliquando & in publicum D d Philosophi rei pub. administradæ no inepti, & ger[en]dis magistratibus accomodati.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-795.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET publicum prodire decet, industriamq[ue] suam approbare in Repub. egregiè ac strenuè administranda. Quòd si interdum studiosi homines in celebritatem uel ciuilem uel aulicam non prodeunt, non ob id delitescunt, sed uelut ex conspicilio honesti secessus iactationes atq[ue] æstus ambitionis obseruât, & in eos homines perspicaci æstimatione inqui runt, quos fortuna famaq[ue] omnium oculis auribusq[ue] expo suit. Quis enim eo tempore libens in rerum actu uersaretur, cum quidam ob redundâters opes, nec innocêter quæsitas, nec sine publica calamitate, beati & primarij homines atque etiam summæ sortis haberentur: qui si nunc ad calculum seuerè reuocarentur, talentum unum auri puri, probi, sui (ut fuit olim in sermone) demonstrare nequiret? quù uiri ingeniosi, & cultu doctrinæ elegantis perpoliti, aut quacunq[ue] eximia facultate commendabiles, à comitijs aulicis explosi, & tanquam sexagenarij de ponte deiecti esse dicerentur? quum foecunda uiroru[m] bonorum doctrinæ fugeretur, totoq[ue] orbe accerseretur quod priuatim fructuosum, in uniuersum luctuosum esse ab omnibus cernebatur? quù re nulla magis homines crescere, quàm cothurnatis facinoribus tragicisq[ue] ausis coepissent, non legu[m] constitutionumq[ue] conniuetia (quas multas sanè & præclaras habemus) sed præpotentium hominu[m] coitione, qui omnia præsidia reip. constituendæ occupauerant? quum in sinus priuatos & exiguos amplissima respublica clarissimaq[ue] cessisset, quæ in capite redimito, gradi quidem illo & augusto, sed infirmo, iamq[ue] nutanti, sedere non poterat? quu[m] inopes repentè facti diuites, mutatione[m] fortunæ factu & improbitate sermonis profiterentur? quum ij ferè soli opima decora ab optimo principe ferrent, quos nobis malorum omnium sementem secisse nobilitas non obscurè ferebat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-796.png

Transcription: ATR-1

bat, & populus obmurmurabat? quum summæ cupiditatis & licentiæ omni lege pudoreq[ue]; solutæ uirus, lenta contagione manans, omnes penè bonos mores & honestos paulatim imbuisset? deniq[ue]; cum in ea quæ à cura reru[m] humanarum diuinarumque curia (ut opinor) appellata est, ita sibi quisque gentilibusq[ue]; curaret, & solicitus esset, ut maximus quisq[ue]; curio maxima incuria maiestatis publicæ ac diuinæ teneri crederetur? ijq[ue]; maximè negotia reipublcæ populoq[ue]; faesserent, quos caput & fortunas opponere pro populo decebat, ac uitæ etiam discrimine intercedere, ne quid grauius aut turpius in remp[ublica] decerneretur? Hæc enim omnia cum nostra ætas & meminit & uidit, tum uerò aliàs plerunq[ue]; imperij nostri felicitati incommoda fuerunt. Cumulus aute[m] indignitatis fuit, quum iam eò uentum esset, ut nauclerus tantæ nauis fatali incuria, uel fiducia potius incôsulta, nec in prora, nec in puppi sederet: ac ne impendente quidem tempestate nautarum officia uicesq[ue]; < Nouissima tepora regis Ludouici significantur.> recognosceret: nec qui ad clauum sedebant, rerum communium iacturam ad se pertinere magnopere arbitra rentur, docti iam olim ex naufragio fragmentu[m] arripere: certumq[ue]; etia[m] nauclero ipsi esset extremâ potius necessitæ tem expectare, quàm nouo supplemento prora puppimq[ue]; propemodum iam inanes explere. Quum charitate frigente, hiante maximè auaritia, ardente inuidia & simultate, languete pietate, exolescete sceptroru[m] pristina maiestate, ia[m] nec superi nec mortales extrema deformitatis exempla ferre possent. Hæc et huiusmodi alia ideo frequetius in hoc opere memunisse mihi subijt, quòd homines ipse queribundos idetide[m] meminerâ, eas res ætate nostra Fraciæ co[n]tigisse, quæ gêtè bello paceq[ue]; clarissimâ, in ordine degeneru[m] so cordiuq[ue]; populoru[m] coëgisso uidebatur: siue id culpa unius Dd 2 contigit

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-797.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET contigit, siue fatali inclinatione rerum. Atqui maior esse nulla potuit indignitas, quàm summa nobilitate & doctrina à gubernaculis inclytæ gentis deiectis, quasi flosculis regiæ coronæ decussis, homines haud clara sorte natalium ortos, summa, infima, et media in potestate habere, qui nec ius nec fas nec æquum bonuq[ue] nossent, nec bonis æquisq[ue] omnino bene cuperent, triaq[ue] tantum illa uerba fari possent, do, dico, addico: quum regni opulentissimi bona, qui= bus collibitum esset ita dilargirentur, ut sibi necessitudini= busq[ue] suis bellissimum quicque reciperent, reliqua præcer perent. Vnde contigisse uidemus, ut in gurgustijs quidam nati educatiq[ue], domos ac stirpes architectati sint grandiorum penatium æmulas: quæ triduo excitatæ, publicoq[ue] di spendio expolitæ, haud scio an mox collapsuræ sint, si summus tandem Iupiter in membranas coelestes respexerit, ut est in Græcorum prouerbio: id est, si merita cuiusq[ue] ex actis diuinitatis & commentarijs supernis recognouerit. Nuper autem quum res nostræ in eo ferè statu essent, prob suprema prouidentia, quod nam nobis documentum potentiæ, fluxæq[ue] felicitatis dedisti? Na quu[m] hæc po= simul scriberentur à nobis, simul liber sub prælis sorum supra dimidiam partè exactus esset, ecce ca= : Ianuarijs sublato rege Ludouico (cuius utinam cu[m] nibus deus gratiosè & clementer egerit) tanta uno die utatio rerum facta, ut qui prius digito coelum attingere posse sperabam minus humi serpere, demissoq[ue] animo uiderentur tribus lacrymis (ut assolet) sed ueris & inte & deplorare. usque adeo occasus quidem nunc spes est uniuersorum) noxius uisus est. sideratos esse di= nia ad se cu[m] fortuna trahebat, ut ferè

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-798.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. serè est solêne in uicissitudine huiuscemodi reru[m]. In uniuer sum autè is erat habitus animorum et uultuu[m], diuturnas ut sordes reip. excussas esse crederes, ut in luctu hilaria sanè festiua celebrare uideremur. Secutus est unus & alter dies per munificentiâ & benignitate[m] transacti iam diu desuetas, quu[m] rex nouus idem primus Franciscus, sed regere iam < Frâciscus rex.> diu eruditus, ac populo charissimus, tyrocinium regni faciens, ingenij sui specimen ordinibus præberet salutatum coëuntibus. In quo sceptrorum auspicatu, quum ipse inte[m] tissimè obseruarem, uerba multa auduii feliciter ominosa, signaq[ue] adnotaui: quæ si ratum nobis auspicium no[n] faciat ad id quod publica uice optamus & speramus, non uideo quid posthac mentes humanæ augurari debeat, aut quando nobiscum prouidentia in gratiam reditura sit. Certè in funere tripudium solistimu[m] fuit, & festa frons reip. quicquid inde præsagiendum fuit. Nam & ante triduu[m] fulme[m] læuum per totam propè Franciam extiterat, quod antè nemo meminerat eo tempore ne in uno quidem loco accidisse: omninoq[ue]; ea tunc hominu[m] còstans erat opinio, hactenùs expiata nostra esse peccata, Franciciq[ue]; regni maiestatem suo genio restitutam. Post id prodigiu[m] una & altera nox intercesserat: uenit ad me homo mihi & affinitate co[m]iunctus, & amicitia summa deuinctus, Franciscus Deloinus, regius consiliator in prima & honoratissima decuria < Frâciscus Deloinus.> curiæ cètenariæ, inter primos Iurisconsultorum his & literis & studijs maximè & fauens & incumbens. Is quu[m] me in hoc opere ualde intentu[m] offendisset, cuius fine[m] urgebam, ne impressores opus accelerantes mihi anteuarteret, institit mecu[m] hac de re còtendere, non tâ quod à me ea de re dissentiret, ut postea intellexi, quàm ut mecu[m] disserêdo, ab nimia me auocaret scribêdi còtétione. incaluerat enim mihi D d 3

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-799.png

Transcription: ATR-1

mihi animus præsentium tûc reru[m] indignitate meditanda. tum uelut proludens, quum ponè stans uidisset quæ scribe bam, Ohe, inquit, odiosè facis atq[ue] refractariè, qui tempori & fortunæ animum accommodare non labores. Quid enim tantopere studium hoc sapietiæ aut liberalis omnino doctrinæ exosculare, quod frigere nunc in aula tu quæreris, ignorantiæ patrona? Inania enim nunc nomina uide[m] mus doctrinæ & uirtutis algere, & studia literarum damnosa amantibus sui esse. Quid mirum? inquam, quum & ea quæ de superis inferisq[ue] tradu[n]tur, quæq[ue] tot sacris monumentis, tot oraculis, tot sanctarum animaru[m] eologijs contestata sunt, uix tertius quisq[ue]; istorum non argumenta tantum dramatica esse putet, si quidem hominum mentes ex habitu gestuq[ue]; serioso, non ex sermone tantum specioso æstimentur: tantu[m] abest ut huius te[m]poris aula doctrinæ & uirtutis amore teneatur. Tum ille, Quin igitur Budææ utilitati consulis? eorumq[ue] exeplis admoneris, qui magno ætatis oleiq[ue] dispendio ingenu[m] atq[ue] animu[m] literaru[m] studio excolendu[m] cesseru[n]t? præsertim quu[m] tu ipse clamites Gallica ingenia stare in hac scena no[n] posse, nisi alios hellanodicas (sic enim, ut arbitror, appellatis ingenioru[m] iudices) Francia nostra nacta sit. An tu aliter censes, inquam, qui scias quosdam rerum arbitros, nostratium hominum ingenia laudare non solere nisi more fascinantiu[m]? à quibus cu[m] beneficij loco peteretur ut linguis tantu[m] fauerent, ut quon dam solebat in sacris Harpocrates: non satis illi quidem habuerunt, quos meritos non nescirent, testimonio suo fraudasse, nisi etiam eos premerent apertissimè. Quando igitur, inquit, inanis studiorum messis hactenus ferè decoxit in Fracia, & nunc maximè ingenioru[m] flos esse tibi frugi perdus uidetur, quin aliud interim consiliu[m] ipse capis e re nata

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-800.png

Transcription: ATR-1 2

nata? & à studiorum cultu damnosaq[ue] obseruantia ad co= lendos mores huic ætati placentis contentione istam ani mi cum omni instrumento atq[ue] ornamento eius transfer? Sanè uerò, inquam, quasi liberum sit & integrum animo Mineruæ autorato iam quinq[ue]; & uiginti stipendijs, abru pto nunc mentis impetu, & penè præcipiti, ad Iunonis transire præsidia, positaq[ue] doctrinæ & philologoru[m] can= dida, in candida protinus ambitus & petitorum uideri: hoc ne est decori & honestatis rationem habere? etiam si eo cultu permultos omni arte ac facultate liberali dese= ctos, ad horrea usq[ue] summa uidemus copiosos esse factos. Quid ni est? inquit ille, Serò Phryges sapiunt: Omnis Aristippum decuit status, & color, & res. Valeant, inquam, ista inter eos qui ad rem facienda atten tiores esse solent magisq[ue]; quàm nos, solertes: ego Aristip= peos istos uersicolores nô probo. Quotus enim quisque honestatis & constantiæ studiosorum faceret, ut in qui= bus partibus consectandis militareis annos, & uenientem uitæ partem uigentemq[ue]; cōtriuisset, earum postea partiu[m] causam, hominum aut temporum iniquitate damnaret? Quid si igitur in his statiuis diuinum numen uersari libe= tius atque præsentius existimaret, num etiam tum ille cu[m] fortuna in diuersa præsidia transiret? Atenim Forsortu= na humanarum rerum arbitra, maiora illic supplementa & uberiores commeatus suggerit: & suggerat sanè, num ideo tu malus, aut quivis bonorum & grauium, inter Au= tolycos illos centuriari, qui comitum turba clientumq[ue]; lauto rû stipatu nos summouet, quàm inter destitutos Aristides cēseri, qui cōposita & insonti fortuna acquiescunt? Equi= dem quod ad me attinet, nec Aristippeum placitum uersabilis philosophiæ probo, ut aliu[m] atq[ue] alium utilitatis causa sub= inde Dd 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-801.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET inde me facia[m], nisi si salua tueri id modestia possim et con stantia: quod quemadmodum fieri possit, non uideo: nec Pythagoricam illam metempsychosin agnosco, ut rep[er]etè alium me quàm literarum amantem esse uelim: aut nunc anthropolatres esse possim, qui prius phileleutherus fue= rim. Nec enim Vertuno tam benigno natus sum, ut ab hoc uitæ instituto, quod certa ratione ac meditata probaui, ad aliud ab eo diuersissimum transeam: nec si maximè cupia[m], liberum esse id mihi sient ij qui sciunt summis illis Ari= stippeis Democritum Gelasinum me semper esse uoluisse. Sed uide, inquit, ut ita rationem istam tuam subducas reti= nendi literarum amoris, ne ad manticam (quod aiunt) res tibi reditura sit. Ad manticam autem? An putas prouiden= tiam tantum de philosophia permisisse fortunæ, quam ui= tæ instituendæ atque degendæ magistram nobis dedit, ut ad inopiam subsidiorum uitæ redigere eam possit? Nihil agis mi Francisce, etiam si magna tua apud omneis auto= ritas, apud me maxima semper fuit. Neq[ue] enim quod tibi in consilijs grauissimi uiri ijdemq[ue] doctissimi factitant, ut in tuam sæpe sentetiam transeant, doctrinæ id eximiæ et existimationi tribuentes, id ego nunc imitabor in hac con trouersia, quæ in meo magis foro quàm in tuo discepta= tur. Iamprimum non semper ijsdem præcentoribus hortæ= menta can[n]etur in Francia, ut omne[m] spem in posteru[m] uecto res abijcere debeat, aut iacturà studiosi facere exanclati iam laboris. adest tepus fortasse, quod multi no[n] prouidet, quum in studia literaru[m] incubuisse laudis summæ loco po= netur. quare etsi aura fauoris istorum Aeoloru[m] nos pror= sus destituit, non continuò est cur uela processus huius lite rarij sinamus ipsi reslaccescere, quæ Fauonio spei bonæ in portu[m] quendam certu[m] et hospitale[m] consilij fixi ac meditati seruntur Acoli in aula.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-802.png

Transcription: ATR-1

seruntur: deinde (id quod rei caput est) cum omneis opes nostras, omneis spes & copias non in ædem Saturni, sed in arcem Mineruæ coniecisse nos memunerimus, quid est quamobre magnopere angamur, ne in dispendium tande[m] locularium studioru[m] cursus exeat? mirum uerò quin in co[m]pendium quæstumq[ue] luculentu[m]. At qui ego præclaru[m] esse puto, ne strigmenta quidè clarissimu[m] certaminis seruare uo luisse, nedum oleum et operà nos doleam in eo perdidisse: tantu[m] abest ut locularia ista co[m]moda respiciam, & est diuina benignitate unde studiosam ætate[m] tolerare possimus, non modò ex horto, sed etiam è macello. Sed fac esse improbiorem fortunam, quid tum? subsidium rei familiaris à parsimonia non sordida aut pudenda, sed honesta & libe rali petemus. hoc enim præstabilius esse putamus, quàm ut fortunatorum fastui philosophiæ nunc alumni lenocinari sustineant. Equidem ex literaru[m] studio didici philosophia[m] suffugium esse tutissimum atq[ue] amoenissimu[m] inter optima[m] conscientiam destitutis, & iniquissimam fortunam. habet enim, habet inquam illa tolerantiam æquanimitate conditam pro anodino calamitatum. Hic amor, hæc amoenæ nobis mansio, hoc studium iucundissimum, quàm prudenter à nobis susceptum, nunc no[n] disputo, quando istis lucripetis approbare id nequeo, constanter quidem certè & obnixè retentu[m]. Mirum uerò (ut nunc ex æquo tecu[m] procul ab arbitris & familiariter agam) nisi tu aliquo ambitionis illicio captus es, qui hoc mihi consilium seru[m] et indecoru[m] afferas: quanqua[m] aliud fert fortasse uitæ tuæ ratio, quæ in celebritate summorum uirorum uersans, & ostetationi necessario subseruiens, libera prorsus esse & intacta ab ambitione no[n] potest: ad quam alioquin quoq[ue] procliuum esse te animaduertisse uideor, natura magis quàm iudicio. Dd 5 quare

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-803.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET quare mea quidem causa licet de hoc negotio in utramq; (ut aiunt) ut coquiescas: facilior autem hac de re ratio est cum ijs qui doctrinâ & literaru[m] peritiam quæstui passim habendam esse censent. nam ego à studio philosophiæ ho norarium fortasse esse petendum, non idem operæ precium duco, si tamen ipsa per sese no[n] satis putatur esse. Est enim, est huiuscemodi philosophia, multa ut in ea plerunq; desit derentur, sed pauca flagitentur. In quo uitæ instituto, mi= nimo iure fortunæ bona nostra possidemus, & decessionis diem cessisse è prouincia à deo nobis iniuncta nunquam no[n] existimamus: æquitas autem animi, & mens paucis co[n] tèta, reliquiq; affectus animi, comites philosophiæ, in quo alio uitæ genere æquè inueniuntur? Super omnia est ob= firmata semper ratio aduersus supremam necessitatem, ani núq; præsentia excubans ad obeundu[m] æquanimitur uadi= monium mortis. Philosophiam semper uocamus no[n] uanâ, non tumidam, non disputationibus rerum naturalium ela= tam co[m]mentatricem, non matica & squallore insignem, ac sese populo uenditante[m]: sed sapietiæ illu[m] amore, quê Græ ci uranoscopum dicu[n]t, quasi in coelu[m] semper arrectu[m], ea= rum reru[m] indagatore[m], quæ no[n] persuasione gentium à ma= ioribus tradita, non co[m]mentis & speculaminibus humanæ rum mentiu[m] constant, sed quæ elogijs diuinis & oraculis testata sunt, humanu[m] captum excedentibus. Vt autem qui peregre proficiscuntur, quu[m] ad urbes aliquas sermone ho minum celebratas uenerunt, eos quos appellant xenago= gos adhibent, qui eos ad loca urbium earum memorabilia[m] deducant, resq; uisendas cuiusq; loci demonstret, quo mo do hodie Venetijs urbe inclytæ factitari uidemus (quotus enim quisque id non facit eorum peregrinorum qui co= gnitionis cupidi, succisuas horas rebus agendis detra= hunt

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-804.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 795 hunt) sic homines in hac uitæ pergrinanteis, studio literarum uti decet quasi quodam xenagogo, si ijs quidem ipsi natalibus orti sint, aut aliàs idonei qui eas res uisant & speculétur, quæ cognitu quàm maximè dignæ existimantur. Quanquam huiusmodi institutio, quam antiqui liberalem ideo appellauerunt, quòd & ciues ciuiliores, & ho mines humaniores facit, ad uitâ istam ualet quasi peregre transigendam hilarius & comodius. philosohia autem illa sublimipeta (quam ob id docti & pij uiri uranophrontem uocauerunt) non modò xenagogos, sed etiam eo amplius psychagogos Christianis esse solet. eius enim studium animas à cogitatione rerum sub sensum cadentium concretarumq[ue] abductas, ad sublimium & coelestium rerum speculatione subuehit, mirificisque; eius studij illectametis eò tandem perducit, quò animæ suapte natura & conditione uergunt. Hoc unum studium soli deo se probat, nec ut aliæ studia literarum, populo se uenditat. Agedum Francisce, compone nunc cu[m] hac tranquillitate uitæ aulicam turbulentiam, istorumq[ue] beatoru[m] obnoxiam obseruantiam, ad quam tu me hortaris: & aude quamuis argutus & discertus, unum ultrà uerbu[m] addere. 1amprimum (quando quidè tu muhi ut dicitur, bilem co[n]calescisti) in illa conuenarum ciuitate, uel apolidum potius, qui sine lare, sine sedibus uiunt: quonam tandem pacto rectè uitæ institui potest? nisi uerò co[n]poni rite penates possunt, & uitæ ratio rectè atq[ue] ordine in eo loco constitui, ubi colluuius ambitionis, cupi ditatis, simulationis, imposturæ, curiositatis delatoriæ, fraudis ueteratoriæ, inuidiæ fascinatoriæ, superbiæ tianicæ, fastus deniq[ue] & impotentissimæ insolentiæ, diuersorium habet, & co[m]mune conuenticulum: ubi nunquam supremis curis locutus est, nunquam rebus ultimis consulere uacat

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-805.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET uacat, in æternumq[ue] prospicere. Visendus uerò cõuentus, in quo stropharum opifices, noxiarum reru[m] (ut uocatur) spintriæ, nec dicendi censendiq[ue] artifices, nec iusti iniustiq[ue] prudentes, primas sæpe & secundas summa indignitate < Elogium uitæ aulicæ.> serunt. Hic est enim aulicarum rerum status, aut certe fuit memoria nostra, ut est opinio cõstans inter prudetiores: qui quandiu futurus sit, in manu est prouidentiæ. Ecquis est autè honestatis amans, & cõpositæ uitæ, qui non modò sine molestia, sed etia[m] sine rubore possit in eo comitatu uideri, in quo omnium sententijs iri moris est in potentiorum laudem, dignorum iuxta indignorumq[ue]; in quo rumo < Criminaaulici conuentus.> rum aucupes, criminu[m] cõsarcinatores, auræ temerariæ ca ptatores, assentandi artifices, bladitiaru[m] magis quàm eloquentiæ gnari, in omne obsequendi necessitatem sese industriamq[ue]; suam potentiæ uenditantes, diuini cultus uel nescij uel negligentes, hominu[m] uiuentium inter diuos relatores: officiosi & comes, atq[ue] etiam elegantes acresq[ue] esse dicuntur: ueritatis autem tenaces, curam honestatis atq[ue] integritatis antiquissima[m] habentes, liberalioris institutionis retinentes, pudori in primis cõsulendum esse atq[ue] existimationi ducentes, aut rustici, aut tardi, aut socordes iudicantur? Quis enim aut edictoru[m] coelestium prudens, aut interdictoru[m] metuens, no[n] prorsus ineptire inter aulicos sem per uisus est, aut etiam delirare? Quare in eo licentiæ & errors gurgite demersi, nec in cælu[m] postea suspiciu[n]t, nec unqua[m] inde ita existunt, ut emersisse uideantur. id quod clarissimis quotidie exemplis innotescit. Prorsus quidem (inquit ille) si ita in ambitu[m] & fastum sese ingurgitarint, ut regressus ipsis ad uitam ciuilem postea liber non sit, aut sui obliti sint: cuiusmodi nonnullos helluones honoris & pecuniæ nouimus, quoru[m] hians perditæq[ue] cupiditas quæren

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-806.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 797 quærendo intenditur. At uerò liberaliter homines instituti, & literarum studio perpoliti, certos cuiusq[ue] rei numeros esse sciunt, intra quos tantum moueri modestia dictitante didicerunt. Tibi uerò Gulielme eo facilius ansam cu piditatis atq[ue] ambitionis porrigo, quòd te in re ferè nulla immodicum animaduerti, præterquam in literaru[m] studio, à quo nec rei unquam famuliari iactura reuocari, nec ualetudinis incommodæ tædio potuisti. Vidi enim te & misertus sum annos plus septem ita infirma ualetudine, ut ue < Dioscuri, Castor et Pollux.> lut Dioscuri alternis uiuus mortuusq[ue] uiderere. Itaq[ue] libentius te in eum (ut ita dicam) campu[m] immitto, in quo te longius latiusq[ue] no[n] exspatiaturum scio, idq[ue] maximè ut istam Philologiam amicam tuam & sedulam côtubernalem crimine magno liberes. Scio enim medicos amicosq[ue] multa[m] sæpe tibi capitalem interminatos, nisi eius amore propè dixerim insano, interdiceres tibi primo quoq[ue] tempore, qui te lenta tabe exugere exesseq[ue] compertus est. Quandiu enim quæso hanc foeminæ mihi affinis et dilectæ pellicem in thalamo & geniali interdu[m] lecto retines? Quam usq[ue] adeo deperire uideris ô coniugum omnium uirorumq[ue] ingratissime atq[ue] inuenustissime, ut non uxoris blanditijs, non suauijs eam unquam posthabueris: etsi tot te illa pignoribus perquam tibi charis uinctum tenet & obstrictum, quippe quæ bis trium te liberorum iure decennio reddiderit & auctum & ornatum, cum etiam alioqui tibi sit è sententia. Illi uerò tibi sæpe cõmentanti aures obtundunt iucundo quiritatu, unica cum sorore lusitantes, pueriliterq[ue] supplositantes tripudio quodam ueluti solisti mo. Quid si igitur, inquam, moderationis frænos in illa uitæ licentia momorderim, atq[ue] inter indomitos illos hominum affectus, philosophiæ iugum proteruè excusserim, num tu

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-807.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET num tu præstò eris auriga cum uoles, qui mihi moderere? Sed fac me tecum sentire, & in hac re quoq[ue] autore te, ut in plerisq[ue] alijs, uti uelle: quì fieri tande id posse putas, ut qui moribus municipalibus non modò imbutus est, sed etiam in ijs ita callum obduxit, adeo contraxit habitum, planè ut fingi denuo aut reformari non possit, qui etia[m] ut in prouerbio est uernaculo, ia[m] maduit, & cõtractus est: is ut ad aulicos ritus nunc afformare sese, aut certè assimulare ementiriq[ue]; aulicum hominem possit? Hoc enim perinde esse puto, atq[ue] si me natura uerecundum, iubeas exuto statim pudore fronte acriter perficare ad summâ impudentiam. quod quemadmodu[m] tueri possis, ipse certe no[n] utdeo, præsertim qui me à teneris (quod aiunt) unguiculus noueris. Verum esto, frontem quoquo modo perficare potero: etiam ne sermonem ita affingere, ut fronti iam duriori sermo quoq[ue] adulterinus cõmentitiusq[ue] subseruiat? Hæc alijs quàm prona sint nescio, mihi certè habitus illos gestusq[ue] & flexus corporis sermonisq[ue] non tenenti, nec alioquin etiam gnaro figuratæ istius aulicæq[ue] urbanitatis, siquado inter illos Logodædalo loquor aut flexiloquos, identidem solæcismum admittere cõtingit, etiam si lepidus esse aut disertus loquitando mediter. no[n] enim numeros assequi possum aulicæ istius elegantiæ, quæ suam quandam palæstram habet, anniuersaria mutatione mestruaq[ue]; eua= riantem: sine cuiusperitia moueri, aut proloqui nemo non inconcinne potest, risumq[ue] (ut opinor) in circulis ciere. Iam uerò uestem illam ancipitem, aulico utique homini penula magis necessariam, an tu habile esse censes philosphiæ alumnis? Quid? cothurnis illis aulicis quemadmodum pares esse possumus? Theramenes illos à te intelligi uolo, qui ita temperare officia, ita iura amicitiæ interpre= tari

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-808.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 799 tari nouerunt, ut inter simultates exercenteis ipsi utrinq; gratiam summam ineant, quum neutris plenum germa= numque officium exhibeant. Hæc & alia permulta eius institutionis documenta, quum nec tenere satis possim, ingenij fortasse refractarioli uitio, nec in ore sedeant Ro= manæ affecto mancipato que facudiæ, per me licet ut alij natura sciti & elegates, illustreis se & beatos faciant in uita tenebricosa: me uerò lubentè curia illa nunquam te= nebit, quum etiam si maximè cupiam, ne longo quidem usu suum facere & perpetuum possit. Quin & ut im= perare muhi possim istos Fortisfortunæ consiliatores co= lere, stipare, & eorum fastidia perpeti (neque enim aut turpe esse credo eos homines obseruare, quibus apud principem gratia flagrare splendere que contigit, si non eosdem ad populum & ordines infamia atq; inuidia fla= grare uideamus: nec ita me hebeti ingenio esse puto, ut non id efficiam, si uelim, quod omnibus obuium est & pronum) ut igitur istos beatores hominum liberali qua= dam obseruantia prosequi possim, non tamen eorum ri= ualis esse uelim, ut eam quoque uitam adamem, quam ipsi consentis (ut dicitur) manibus amplexantur. siqui= dem ut est hodie & plerunque aulicarum rerum status & facies, uix tertius quisque hominum rationem habere fu= turæ uitæ atque æternæ uidetur. Vsqueadeo uæsanus ille amor honorum & diuitiaru[m], ex cordes homines immemo= resq; reddit. Prorsus certè (inquit ille) si quidè est nimius. tibi enim hac de re assentior, ut meministi sæpe me tecum disputare solitum. etenim cum in corde hominis religioni nostræ auspicato initiati, persidere amor rerum diuina= rum debeat, atque etiam deus ipse humanæ animæ spon= sus quasi in thalamo, sic in corde cum pacta sibi anima acquie < Curia aulica ex cordes homines facit. >

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-809.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET acquiescere (hoc enim poscit Christiani hominis sacram[en]tum in prima lustratione susceptum) is certè cor habere non uidetur, qui mentem ad captu rerum coelestiu[m] natam, ac dei co[m]sortium, ad co[m]moda fortunæ & externa ita trâs= fert, ut nunquam apud deum, ac ne apud homine quidem ipsum homo esse uideatur, id est, sua negotia & propria æternaq[ue] curare, sed alias res agere, de externis ut anti= quioribus præcipue laborare. Etenim scelerati illi spiri= tus, Orci emissarij, earu[m] sæpe reru[m] sequestres (ut uidetur) atq[ue] interuentores, quæ in aula transiguntur, ambitionis et cupiditatis affectibus uelut uncinis cardiulcis corda ho minu[m] etiam doctissimoru[m] è sede sua euellunt, ut exemplis luculentis post memoria[m] tuam meamq[ue] cognitu[m] est. adijciu[n]t enim subdoli instinctores suauitatè quæredi, et uoluptate[m] honores assequendi, cu[m] quibus uelut catapotijs, quæ ano= dyna uocant medici, hamus ille cardiulcus, id est, eximedo cordi aptus, nullo sensu uoratur. At uerò philosophia ui= tæ instituendæ magistra, cordatos homines reddit, huma ni etia[m] ipsa alioquin animi excitatrix ad uirtute[m] capessendam. Istos autem aulicæ disciplinæ alumnos, hamo iam de= uorato, & pernicie intus grassante, uidemus futuri æui se curos, malis suis indormire somnu[m] Epimenidis: nec antè, quàm uadante in crastinu[m] uiatore mortis, quicquam sum= mæ & ultimæ curæ animo agitare: tunc trepidos illos ui= deas, uel uerius stupidos, disiecta uasa sua uelut in tumul= tu colligeteis: & ut serò fortasse quoquo modo resipiscen teis, sic nodum Adrastiæ legis formulâ intelligenteis, qua formula causam ipsi ad summum tribunal dicturi sunt. Hæc est enim iustitiæ summæ seueritas, ex bono illa qui dem atq[ue] æquo iudicans, sed nequaquam ex iure gentium nato, non ex humani sensus placitis, non è principum ordinum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-810.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. ordinum huius seculi respo[n]sis. Cuius interpretatione deus idem & homo sacris quatuor uoluminibus eorumq[ue] ap= pendicibus enarrauit, ijs quidem qui aures non audiendæ tantam, sed exaudiendæ etiam & hauriendæ æquitati sor= titi sunt. Philosophia uerò è contemplationis specula ad= uentantem mortem prouidens, cuius diem cessisse homini iam inde ab auspicatu uiuendi spirandiq[ue] intelligit, uix unquam opprimi aut occupari morte necopinata potest. Compositos enim penates illa suos seruans, in procinctu semper excubat, quasi nunquam non illo imminente tumul tu, quem in horam incertam prædixit is imperator, qui pro uigiliaru[m] tessera Herculis ærumnas militibus suis de= dit. Ipse enim Christus uerus fuit Hercules, qui per uitam ærumnosam omnia monstra superauit & edomuit. Hæc & alia huiuscemodi philosophiæ dictata mihi excidisse putas, qui me inescatum illicijs aulicoru[m] cauillaris? Cuius rei suspicionem ita à me abesse uelim, ut tamen hanc esse sententiam meam intelligas, aulicam uitam sapienti non statim ut Sphingem quandâ exitialiter ambagiosam, præ= sumpta in uniuersum atq[ue] in omne tempus opinione, fugi= endam esse aut auersandam: sed eam instituendæ uitæ ra= tionem uel ætate hominis, uel sorte oblata, uel necessitate temporis temperari, uel commoditate debere. Atq[ue] ut tan= quam obsignatis iam literis tecum agam, qui modò philo= sophiam nec inertem ad res gerendas esse dicebas, nec so= lisugam: nunc ipse pedem efferre eam extra pomæria ue= tas, atque adeò propemodum extra limen ædium priuæ= tarum, uidelicet quasi ad solem & puluerem caligatu= ram, aut quasi conuenarum illum sermonem aspectumq[ue]; non laturam. Vide igitur ut constanter hæc tibi & con= gruenter dixeris. Mihi quidem multa ferre uidetur ciuilis Ec & huma

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-811.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET < Philosophia loco & tepore ad res geredas p[er]dire ex umbraculis debet.> et humanioris institutionis ratio, multa temporum con= ditio, multa ingenium cuiusq; et captus, et naturæ de= xterioris aptitudo ad hoc, ad illud genus uitæ uersatilis, quum res hoc familiaris postulauerit. quæ omnia obserua= re debent (ut opinor) literarum studiosi, ne studium ipsi ignauum, aninu tantum et uoluptatis instituisse causa, no[n] etiam ad subsidium uitæ accommodasse uideantur. Hoc quum Cato, cum Brutus ille Ciceroni probatus, cum Se= neca, cum alij permulti literarum eruditione præditi fa= ctitarunt, ut à studioru[m] secessu ad celebritatem rerum ad= ministrandarum transirent: tum etiam publicarum hodie rerum interest magnopere: quin et ad priuatarum ima= ginum claritatem, et nominis cuiusque gentilitij illustra= tionem, id ipsum suapte ui maxime ualere solet: etiam si nunc friget temporum iniquitate, ut tu antea questus es ipse. Proinde ut Crassus orator ille nobilitatus elogijs Ci= ceronis, in eiusdem autoris dialogis inquit, se quum hono= res antiquo more reprehensandi singulorum peteret (sic enim tum ferebat ambiendi ratio) solitum esse à se Scæuo= lam socerum suum iuris consultum grauissimum dimittere, cum ei ita diceret, se aliquantisper esse uelle ineptum: sic si olim aut propediem tempus existat, quum uiri doctrina eleganti perpoliti, inter aulicos agere honestè ac commo dè possint, cur non etiam libentes faciant ut quod mori= bus ciuilibus conuenit, pace philosophiæ ad aliquot an= nos uerecundè suscipiant, ad aliudq; institutum uitæ non nigrent, sed commeent? id quod si fieri per occasionem oblatam bona philosophiæ uenia nequit, quid causæ est tandem quin literarum studiosi, ut caudices marcidi, tan= tum in tenebris fulgeant? Enimuero Budæe, ut philoso= phiæ studiosi circuferre philosophiam mansionatim ne= queunt: sic ab literaru[m] ipsi amore quasi quodam Lysania

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-812.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 803 comite nunquam derelinquuntur, qui molestias omneis in= suetæ uitæ discutit. Peractis autem stipendijs honestæ am= bitionis, quæ nullo ipsa certo numero præfiniuntur, sed a= lia quadam ratione modum suum sortiuntur: tum demum philosophia receptui cauens, iterum sibi reddit homines, quasiq[ue] natalibus, sic ingenio restituit, quos aut ambitio ciuilis, aut cupiditas non improbata in claris ingenijs, li= berali seruituti ac temporariæ mancipauerant. Quòd si refractaria illa uitæq[ue] insensa philosophia uiri gaudentes studiosi, inexpiabili odio dissidere cum ratione ciuili au= licæq[ue] perseverarint, quid aliud quàm in mantica Crate= tis (ut diunt) extremum fati uadimonium expectare di= centur? Hæc est mea hac de tota disputatione sententia, quam tu fusius ipse (ut opinor) atq[ue] eloquentius dixisses: ego censentis more & deliberantis, ut in curia summa so= lemus, non exornantis more dixi. Quasi uerò (inquam) tu leuiter hanc artem dicendi attigeris, in qua tibi iam par esse non possum, ut uideo: ut nisi te studium istud iuri ni= miopere teneret, in quo tu matutinas horas promeridia= nasq[ue] collocas (nec immeritò, ferè enim primarij uiri eo studio inclæruerunt) scribendi nobis occasione[m] facilè præ= repturus fueris. Vnus tu autem à regno hoc condito in= uentus es, qui modum in ea re tenere possis, quæ modum nullu[m] nouit, annos & dies ut præstituas stipendijs cupidi= tatis æra in comitatu principali merentis: & rursus cum emeritam ipsam quoquo modo senseris, uelut causariæ aut ueteranæ missionem à ratione ut imperatrice postu= les. Quis uerò post hominum memoriâ missionem antè ab aula postulauit, quàm uno ipse aut altero stipendio ære dirutus fuit? quasi uerò ratio ambitionem & cupiditatem exautorare possit, quas liberum abitrium sacramento ita obstrui E e 2 Lysanias co- mes, tristiæ discusor. In mātica Cra teris philoso- phari. Côtra aulicos qui ratione & honestatem re- ceptui canenti non audiunt.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-813.png

Transcription: ATR-1

obstrinxit, ut nô milites illæ quidè, sed deuotæ potius dici debeant. Cedo nunc unum igitur quem uel in præcipiti canitie missionem impetrasse fateamur: nam multos numeris expunctos ipsi nouimus, qui nunc falsò inter causarios uoluntariosq[ue] profitentur, periti autem rerum nouerunt missionem eos detrectanteis exautoratos esse, quibus frustra fucum ipsi factitare nituntur. Proinde Deloine aut tu ex sentetia animi non loqueris, aut parum nosse uidere naturam & pellaciam eius belluæ, quam uulgus hominum Androsphinx. Curiam, perspicaciores autem Androsphingem uocitant, cuius ambages dissoluere si aulicarum rerum homines co-sultissimi nequeunt (quotus enim quisq[ue], ut dixi, explicare semel ab eis se potuit?) quo modo temerariu[m] non est eam rem arbitrij nostri futuram existimare? Mitto nunc quòd si eius uitæ dies atros ac candidos numeres, multis partibus maiorem illorum numerum inuenies, etiam si eos tantum spectes, qui potentiæ successu obseruantiam omnium ad se trahunt, nedum si unum è multis consideres, quibus angustè & incommodè tentorium habere in castris tumul tuarijs illis non statiuis necesse est, in quorum manipulis similes nostri si sacramento adacti sint, centuriari solent. Atqui (inquit) sic existimo, uiru[m] literaru[m] uerè studiosum, honestatis amantem, & dei metuentem, nunquam ita de-prehensum, ita indagine quamlibet apta, nixa, arctaq[ue] cin etum esse, quin liberum arbitrium à philosophia uindice hominum & assertrice, commonefactum & excitatu[m], eas plagas (ut aiunt) ipsi summissuru[m] sit, quibus nonnulli per-ditè ambitiosi circunclusos esse se fingunt, nullo interlaplu exituq[ue] relictio. Hic etiam tu autem delicias facies, & fortuita hospitia angustaq[ue] causabere, homo credo uitæ uagæ & peregrinæ insolens: ceu uerò nesciam Italiam te & urbem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-814.png

Transcription: ATR-1 2

PARTIB. EIVS LIB. V. 805 & urbem Romam non semel adijsse difficilimo tempore, partim animi causa, partim cum potestate, cum tu liberam legationem suscepisse dicerere uisendæ Italiæ gratia, quâ tu admirabare: tum in ipso etiam aulæ Francicæ comitatu pridem munia obiuisse. Sed rursus quòd me illicio aliquo inescatum esse dicebas, qui soles omnia concitatius in hu= iuscemodi eloqui, num tandem tibi uideor aut grauitatem magistratus mei imminuisse, aut anteactæ uitæ opinioné, qualis est eunque de me, cuiuis homini aut causæ aduerso rumore addixisse? Addidisti etiam, me tibi esse uisum ad ambitionem pronum, non tam proposito quam ingenio. Nam etsi ambitione honestam claris ferè ingenijs aut co= gnatam esse uideo, aut agnatam, gestientis tamen ambitionis culpam, quam turpem semper esse censui, haud libenter agnoscam: & tamen ioculari hac tua reprehensione admonitus, uercor ne quid imprudens in ea re admiserim, ut est humana conditio, aut ex statu constantiæ & grauitatis alicubi exciderim, ut imminuisse aut maiestatem aut dignitatem huius magistratus atq[ue] ordinis uidear. Amabo te mi Budæe, si quid in me tale animaduertisti, obiurgato me strenuè, ac pro ea amicitia quam iam tot annos coli= mus. nosti enim me nihil unquam antiquius bonorum & grauium existimatione habuisse, duntaxat secundum rectâ conscientiâ, cuius deus unus & solus explorator est. Cum autem iudicium tuum nunquam aspernatus sim: tum uerò maximè intelligo tibi me notum esse, utpote cui in usu fa= miliarissimo indicare me quàm simplicissimè soleâ simul illud memini, sæpe te mecum ita esse collocutum, nihil ut commodius esse posse diceres uiro in magistratu constitu= to, ad magnosq[ue] honores aspiranti, quam si amicum sibi unum delectum ac probatum, adhiberet castigatorem, aut E e 3 certè < Agnatum est, quod post natum est.> < Locus animaduertendus.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-815.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET certè emissarium & subauscultatore, qui ad se uelut iure suo referret cuiusmodi esset populi de moribus eius actibusq; iudiciu[m]: quæ actio eius motusq; cuncorum plausum frigus'ue, quæ aduersum rumorem ordinum, quæ bonoru[m] & grauiu[m] calculum mereri uideretur. sic enim futuru[m] esse ut iure improbari no[n] posset, qui omnium propè arbitratu sese emendauisset. Hoc autem cum pauci animaduerteret, hactenus factu[m] esse ut egregij sæpe uiri summos statim ho nores adepti, ad populu[m] (ut dicitur) & ordines offende= rent, suarum scilicet ipsi inconcinnitatum ignari, quæ per ora tot hominu[m] magno strepitu peruulgantur. Quod uerò ad me attinet: ut ambitionis suspicione uindicare me non admodu[m] laboro, sic hoc deprecari peruelim, ne me cupidi= tas træsuersum egisse, aut extra numeros probitatis & ho nestatis extulisse uideatur. Nec enim mei obliuisci ipse pos sum, nec personæ quam mihi cum literaru[m] studium flagrantissimum, tum uerò collegiu[m] grauissimum amplissimumq; imposuit, in quod non poenitendis (ut opinor) auspicijs ipse adoptatus sum. Sed quid ego hæc tecum ne quicquam? qui me propemodum ab incunabulis & crepundijs noui= sti, & cui me iam tot annos explorandum bona fide ad manum que aspiciendum præbui: ut notiores animi mei sensus omnes ei sacerdoti esse non possint quem à confessionibus religiosis habeo, quàm tibi Budæe mens mea pernotuit. Ibi tum ego renidens, Equidem (inquam) De= loine uideor te non leuiter commouisse: cuius rei indices sunt malæ istæ tuæ pleniores, insolito rubore suffusæ: id quod nisi ut facerem, in mentem mihi uenisset, nunquam isti facundiæ utique par esse potuissem. Etenim quis tibi hoc concedat, ut mihi te semper Scæuolam, & quum uoles etiam, ut subinde Crassum præbeas? Vt enim si quid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-816.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 807. quid in foro tuo possim (tuum autem uoco, in quo primaria esse autoritate te dicunt homines doctissimu) sed ut siquid ad intelligentiam enarrationemq; iuris uestri ciuilis communisci aliquando & afferre in medium possim, quod ex ea penu prompterim quæ uobis iurisprudentibus usualis esse non solet (cuiusmodi nonnulla in Annotationibus nostris scripsimus in Pandectas editis, & iterum fortasse scribemus, siquando eò animum retulerimus) id totum iudicio tuo tuiq; similium submitto: sic te uicissim decebat amicitiæ saltem iure, doctrinæ mihi fasces in ea re summit tere, qua in re non ætatulam quidem (quod uehementer doleo) sed ætatis bonam partem te stimulante contruii, etiam si ui maiore ingenij tu in eadem ipsa re nos superare uideare. quippe ius hoc poscere amicitiæ nosti, ut inter disserendum simulata interim & affectata uel infantia uel inscitia, ab amico uinci te patiare: cum si nihil de contentione remittas, possis animum eius ægritudine non leuiter sauciare. Itaq; quandò te nihil mihi (ut uidebam) condo[n] naturum, uincere alia ratione non poteram, non inuitus ipse feci ut acriore altercandi uelitatione te è statu peruicacis facundiæ depellerem: quæ copiosius ipsa mihi semper uidetur atque compositius uerba uobis iurisconsultis non usitata fundere, quam ut è libris tantum iuris haustum esse quis eam credat. Quanquam haud admodum lubens facio ut eam tibi facultatem tantam concedam, homini in alijs studijs occupatissimo, quam omnium difficilimè artium comparari co[n]tendere tecum soleo. Sedenim id penè muto quod nuper de te affirmaueram. Ambitiosum esse te natura diceba, non proposito: nunc natura ab ambitione abhorrere te, uel uerius ab ambitu, dico, non item fortasse proposito. Nemo est enim omnium quos noui ingenio & decti E c 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-817.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET & doctrina præditos, qui minus te prehensare homines, aut colere potentes, & omnino numeros implere ambitus iusti atq[ue] efficacis aptus sit. siquidem oportet eos qui hoc scitè facere uolunt, quo iure quæq[ue] iniuria morigeros se spondere postulantibus, ad festiuosq[ue] uultus semper esse fi- ctos & compositos, etiam si probi uiri esse animo obfir- mauerint. Alioquin frustrari nemo potest aut deuorare molestiam adeuntium, æqua, iniqua, expedita, perplexa, improbè postulantium, quorum in odium & iurgiu[m] etiam incidas necesse est, quasiq[ue] in campo & inter comitia of- fendas atq[ue] impingas, si quid æqui boniq[ue] non obsequiose dixeris. Ita qui ritus eius disciplinæ tenere uelit, hunc ne- cesse est duplicem quam uocant philosophiam & ancipi- tem nosse, ut exotericus ipse sit & esotericus, nec idem intestinus homo sit & externus. Sermo tantum speciosus & urbanus, ac uultus blandus & festiuus inter se non di- screpent. Ad hanc autem disciplinam, & alias quas homi- nes ambituros percallere oportet, cum parum te docilem semper animaduerterim, miror cur tibi in mentem uene- rit Aristippi meminisse, quem omnis (ut inquis ipse) decuit status & color & res: quasi uersabile mihi sit, & tibi cu[m] uoles futurum sit ad ista ingenu[m]. Quo modo aute[m] tu non ineptam sententiam hanc tueris contra tuum institutu[m], qui quu[m] non ignores illic hominu[m] iudicia atq[ue] etia[m] proposita ferè esse corruptissima, eis tame[n] suadeas in eo co[m]uentu esse uiuendu[m], qui in simplicitate & candore moru[m] spes omnes suas repositas habeat? Neq[ue] enim mihi ludibudi sunt ocu- li, quibus in occursu & in circulis isti uenustuli gratiosi esse didicerunt: nec lepores illos urbanitatis aulicæ noui, quibus pro illecebris logodædali ad aucupandâ famâ sci- tæ comutatis & emerendâ ututur. Quu[m] ille rursus sermone[m] excepisset, < Alludit ad exo tericam disci- plinâ & acroa- maticam, cuius meminit Cic- ero in quinto de Finib[us] & Cels- ib[us] undeuice- simo.>

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-818.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 809 excepisset, egoq[ue] non desuturus sententiæ meæ mihi uide= rer, amicoq[ue] in eo non cessurus: ecce tibi nûcius regiæ mor tis, qui disputatione nostram abrupit consternatione subi= ta. Post aliquot aute[m] dies cum cum domi offendissem ocio= sum (interuisere enim sæpe inuicem solebamus) continuò ut assedimus, Ecquid, inquit, Budæe aliud tibi in mentem uenit de disputatione nostra? an in sententia permanes? Vides enim triduo eam mutationem rerum factam, ut iam alius omnino sensus publicæ mentis existat, diuersiq[ue] mo= res esse inolituri putentur, ut ferè omnia circumagit & plurima inuertit regni noui exortus. Certè uox famæ pu= blicæ iucundissima ad aures omnium ferme ordinum ue= nit natali huius regni. At qui eò, inquam, penè euasimus, ut non facundia tantum tibi huius disputationis palmam, sed etiam rerum euentus fortasse daturus sit. nam si festis huius principatus auspicijs, rerum gerendarum progressus re= sponderit, erit utiq[ue] cur uirtus & doctrina excant ex um= braculis, & ferre solem, ut dicitur, pulueremq[ue] non renu= ant. Id adeò licet ex præteriti & præsentis temporis con tentione æstimare. Quum enim antè orba respublica sum mis magistratibus esset, maximaq[ue] munia partim uicarijs operis obirentur, partim omnino non obirentur, primum nihil nec rectè satis nec ordine (id quod necesse erat eue= nire) fiebat, deinde uelut abdicatis uel abrogatis magistra tibus, informis ac destituta Respub. iniurijs intestinis exter nisq[ue] exposita et obuia iacebat. Cuius indignitatis causam nunc magnopere non inquireo. id tantum dicam quod fama circunfert, in duas ipsa sententias diuisæ: Partim hominum culpam à uertice ipso arcessebant, qui bona magis uolun= tate, quàm strenua & cordata solertia fuisse à multis exi= stimatur: Partim ad actores ipsos rerum, dispensatoresq[ue] E e 5 copiar

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-819.png

Transcription: ATR-1

copiarum, summum crimen referebant, qui hebetes iam oculos domini non uerentes, nec ab auribus eius magnopere metuëtes, quas obfirmatæ obaudientiæ cera obstructas esse confidebant, in libera administratione summæ rerum remissi fuisse dicuntur, & in tumultu securi (sic enim homines tum sobrij loquebantur) aut nimium sese in arduis consulentes, ut prudentes dictitabant. Commune autem utrisq[ue] crimen ab hominum sermone illud erat, quòd orbæ rerum summæ tutores ut suspecti postulari non poterant, cum honorarij ex diadematico genere adhibiti nulli esset, qui custodes saltem administrantium in speciem esse uiderentur. Ex quærerum deformitate (ut parcissimè loquar) secuta est ea Francici nominis suggillatio, quæ sine insigni mutatione rerum discuti non poterat. Affuit igitur precibus non publicis, sed populi duntaxat, ut speramus, tuteclare numen Franciæ, quum Calendis Ianuarijs Rex socer fato functus Franciscum nobis Regem æquo animo reliquit, ut filiam quoq[ue] suam Reginam relinqueret. Proh superi immortales, quid hic primum, quid postremum exequar? Iampridem Calendæ Ianuariæ quid non polliceri ad instaurandam rei Fræcicæ formam ac dignitatem uidentur? quo die strenæ uice, aurea (ut antiquo uerbo loquar) fortuna ad eum regem trahiuit, qui & corpore & animo implere uices summi imperatoris possit, ut si quis unquam maiorum. Deinde nominis eius omen non ne certam spem præmonstrat illustrandæ gloriæ nostræ, cum à códito hoc imperio Franci nunc primùm de suo uocabulo denominatum habere regem coeperint? Iam uerò manus illæ cinetri ces summorum magistratum, non ne militum mentes afflictas insolita ignominia, humiq[ue] propemodum serpentes ordinum omnium animos, triduo ita erexerunt, ut altiores etiam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-820.png

Transcription: ATR-1 2

etiam pristinis corum spiritus excitarint? prorsus ut ma= gnificum quoddam atq[ue] amplum huius regni principium suerit hoc maximè nomine. Nullum enim auspicatius esse poterat (ut quidem est hominum iudicium) quàm ut pacis belli[us]; artes, longo summorum magistratuum interregno consopitæ, statim uelut è somno diuturno expergiscerentur. < Cancellarius Franciæ.> Quare Cancellario primo quoque tempore dicto, ui= ro eximiæ doctrinæ & industriæ, cum in purpura summa probatæ, tum aliàs principi ipsi spectatæ & cognitæ, quid aliud quàm ueluti iustitium diuturnum solutum esse uisum est? Est enim ille magistratus inter togatos summus: < Nomophylacium.> cuius domus (quod Nomophylacium dicitur uerbo pri= scio) iuris custodia, legum ac constitutionum præsidium, oppressorum asylum, flagitiosorum scopulus, æquitatis of sicina, æra supplicum, & iure summo lapsorum admini= culum esse debet. At qui (inquit ille) cum de eo magistratu in Annotationibus tuis loquerere, originemq[ue] eius à Mi= nois tempore repeteres, nullis propè finibus munia eius circunscripsisti, quasi unus ille honor ad se summam o= mnium rerum munerumq[ue]; traheget, cum principis ui= ces propemodum impleret, præsertim ut est bodie ratio. gerendi eius honoris. nunc, ut uideo, partes eius magistra= tus tanqua[m] nomophylacis tantùm exequeris, quasiq[ue] anti= stitis cuiusdam æqui & boni, & uiuæ legis indulgentiæ, cuius interpretatione à benignitate principali postulatu= ri, nomophylaciu[m] uelut oraculum quoddâ clementiæ prin cipalis suppliciter adeunt. quem magistratu[m] quandiu desi derauiimus, tandiu æqui boniq[ue]; oraculu[m] obmutuisse credi= tur. quod nunc quum luculeto aditu princeps patefecerit, & alias quoq[ue]; partes inaneis in Repub. constituenda re= pleuerit, utique imperium iuri & legibus, & dignitatem suam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-821.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET suam imperio, et regnum deniq[ue] ipsum sibi, restituisse di= cetur, si tamen prouidetia expectationi nostræ subscripse rit. Sed perge porrò. Omnia enim hæc quæ nunc dicis, in causam mea uertam, quasi non tibi aqua, sed mihi iam soli fluat. Quid mea resert? inquam, quum iamiam tibi herbâ porrecturus sim, quod ad controuersiam quidem ipsam, non quod ad me pertinet. Iuuat etia[m] me uictum à te in pu blica lætitia fateri. ita te superiorem fecit non tua tantum facundia, aut mea mala causa, sed euentus felicior: cuius utinam expectatio ita nobis satisfaciat, ne tibi rursum hu= ius rei quam coniectura iudicauimus, controuersiam olim ipse referre possim. Equide[m], inquit, non uideo Budæe quid ultrà causaturus sis: omnia nunc uides ex sententia animi tui contigisse. Cancellarius is est factus, quem tu maximè exoptabas, non tua magis causa, quàm omnium qui in lite < Antoni à Prato Cæcellarius> rarum studiu[m] spes suas contulissent. Is est Antonius à Præ= to, uir non modò literarum amore captus, sed etiam litera rum amatissimus: qui cum doctis in uniuersum et ingenio= sis nimirum autorem se præbebit, et apud hunc nostrum Augustum, alterum Mæcenatem: tum uerò proprius et æternus tibi erit suffragator, utpote qui iandiu (ut nosti) omnia tua causa cupiat. id quod et si tibi auditum comper tumq[ue]; esse non dubito, ipse tame[n] tibi fidem facere uberio= rem debeo, quicum ille pridem dudumq[ue]; familiarius sermo nem his de rebus factitauit. de quo hoc tibi tantum dicam, quoniam parcus esse soleo (ut nosti) in laudibus hominum uiuentium. Hunc (nisi fallor) habebis imitatorem, et (quod < Guido à Rupeforti.> maius est) æmulum Guidonis à Rupeforti, summi illius uiri, cuius tu memoriam (ut arbitror) illustrissimam apud posteros reddes clarissimo aliquo elogio, ut quide[m] te sem= per affici erga illius manes uideo, siquando in sermone mentio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-822.png

Transcription: ATR-1

mentio eius incidit. Prorsus, inquam, rectè opinaris, si quidem ipse aliquid possim dicendi facultate. neque enim est aut fuit unquam hominu[m] quisquam, cui secundum pa= rentes plus me debere existimarem, etiam si nihil est aut fuit quod ei acceptum referre possem, ut qui eo tempore mortuus sit, quo mihi absenti & propemodum inuito o= ptimè cupere ac magnificè coeperat. Ita fortuna, cui nihil adhuc præter ocium literarium debeo, obstitit ne illius be neficia calendarium meum implerent uel augerent. Tu e= nim nosti frustra me ab eo nuncijs & literis eius chiro= graphis accersitu[m], cum ego quidem ualetudinem tum mihi incommodissimam excusarem, ille autem existimaret per detrectationem ualetudinarium me esse, & falsò causa= rium, & iterum me admonens ægrè ferret ignauo me li= terarum studio animum maioris fortunæ despondisse. Eo me ille maximè nomine increpitans (ô uirum summa lau= de dignum) quòd eam ignominiæ notam & literis & suo tempori inurerem, quasi docti homines neglecti tùm uide= rentur & abiecti, cum tamen eo tempore nulla arte homi= nes memorabili præditi, opima interdum decora opinio= ne doctrinæ temeraria ferrent. Gratum est autem mihi quòd eius uiri nunc memoriam refricas, nunquam non ui= ris bonis iucundissimam: cuius utinam tam uerè imitato= rem hunc Antonium spoponderis, quàm ego libèter hanc stipulationem ab eodem ipso fecerim, si liceat. ad quod etiam eum suapte sponte animatum esse fama est. id qui= dem certè decet. In utroque enim eorum, ingenij ac for= tunæ partes ita æque fuerunt, ut utri plus debuerit ille, hic nunc debeat, uix constituere possis. Ille summo magistratu honorificentissimè delato non petenti, accersitus, statim eò cuasit, unde altius subuchi non poterat. hic nihil non facilè

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-823.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET facilè & scansim assecutus est, quò togæ prætextæ aspirare ius fuerit. uerùm ille præstantissimi ingenij ornamentis instructus, & fortunæ adminiculis erectus, quum fato concessisset, memoriam sui magistratus clarissimam reliquit atq[ue] testatissimam: hic eandem sortem adeptus, quid in extremo eodemq[ue] summo uitæ actu sit gesturus, quod fastigium laudis ante actis uitæ partibus additurus, adhuc in expectatione est. Quare (quod est in prouerbio prisco) hic magistratum uertex, qualis sit ipse uir, mox ostendere rit. Nunc quoniam tu tantopere me urges, causam haud dico quin doctrinæ & uirtuti ex secessu prodeundum sit, & generosa ambitione documentum sui dandum, uel iratrio regiæ, uel in aula interiore, si pateat eis aditus: non etiam si inter miscellaneam turbam possint quous modo irrupere aut arrepere. Hoc tamen exigam, ut doceas, cæteris in partibus rempublicam ita esse co[n]stitutam, ut illis uelut matronis quibusdam pudicis & honestis, tutò & sine pudoris suggillatione sese proferre liceat in publicum. Scilicet, inquit, ab armatis istis metuis, qui nescio qua fama excitati, primas & secundas parteis suas hoc rege sperant fore. Ego autem accinctos uiros ita rerum potituros arbitror, si non plus armis quam consilio tribuant. cuius rei argumentum duco ab ipso loricatorum uertice, quem omnium uotis expetitum princeps rei summæ militari præfecit. < Dux Borbonianæ magister equitum.> Nempe ducem, inquam, Borbonianum dicis? Illum ipsum, inquit, superi boni quem uirum, quantum principem, quam magnum futurum ductorem, si numini diuino, ut speramus, res Fræciæ cordi fuerint? At qui, inquam, memuni quum auspicando regno princeps Cancellario statim creato, hunc Magistrum equitum absentem tum dixisse, ut uotis hominum & famæ flagitanti satisfaceret: quanta omnium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-824.png

Transcription: ATR-1 2

omnium lætitia, quàm certa spes, quàmq[ue] magnifica expe [con]tatio per omne genus hominu[m] excitata sit. Quis enim rei summæ constitutionem non speraret, qui censuram militarem, magistratum desitum & penè obliteratum, reuocatam uideret? Deinde cuius prudentiæ fuit, quàm rectæ uoluntatis, regem ut primo quoq[ue] tempore, sic non tumultuariè, non properè, eum ducem ense quidem illum Dictatorio, uerùm illi hæreditario cingere, quem claris documentis cognitum, fama iandudum auguratrix, & prærogatiua uota omnium ordinum designauerant? Magnum erat per se censuram armorum, quasiq[ue] regimen restituisse morum militarium. Nomen enim ipsum eius honoris multum habet reuerentiæ ad disciplinam rei militaris utcunq[ue] retinendam: sed maius multo fuit ei duci iniungere, qui generis splendore augustus, moribus generosis insuper uenerandus, belli pacisq[ue] artibus æquè pollens, in prætexta, in paludamento uisendus, in consessu, in procinctu cordatus, domi & militiæ, in urbe & sub signis gratiosus, Martis (ut ita dicam) & Palladis suffragia tulisse uidebatur. Atque equidem Deloine nunc in memoriam mihi uenit eius temporis quod hisce annis uidimus, quum tu rebus afflictis mæstus, tanquam præsciscente animo diceres, te uiam primam salutis uidere, si dux Borbonianus summæ rei militaris admoueretur. Nam quum autoritas multum, tum morum maiestas plurimum, in ductoribus exercituum valent: quibus hic dono quodam Palladis præditus est. < Tutelares regui uirtutes.> Eum uerò omneis uirtutes habere dictitabas huius regni tutelares, aut certè præ se ferre: quas esse, pietatem in primis diebas, & religionis reuerentiam, prudentiam, continentiam, liberalitatem, magnanimitatem, & consulendi peritos prudentesq[ue] solertiam, quæ regum maximorumq[ue] ducum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-825.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ducum summa laus semper fuit. Addebas seuerum simul & clementem esse, eo temperamento, ut nunquam iracun dus nisi in animaduertendis indignitatibus aut sceleribus uideretur: & cum firma ac decora corporis constitutione natura præditus esset, ad naturæ commoda accessisse edu- cationis disciplinam dicebas sub socru foemina cordatissi- ma, quæ numeros omneis memoria tenceret instituendorum principum: quippe quæ regis filia eade[m] & soror, regnum olim secundo rumore administrasset. Itaq[ue] quum eum re- gem habeamus, qui cum specimè sui tum aliàs, tum in de- cursione militari, & simulachro splēdidissimo pugnæ iu- stæ factitauisset, ad regnum statim assumptus est, & mox magistrum equitum gentilem suum dixit, eum uirum (ut uno uerbo absoluam) quem fata rebus nostris alleuadis de- bebant: cuius si ætas maior indoli responderit, ne Momus quidem Aesopi inueniet quod in eo reprehendat, eademq[ue] prouidentia princeps reliquas reipublicæ partes co[n]stitu- turus esse uideatur: non inuitus faciam ut in tuam tandem sententiam transeam, & uiris studiosis etiam autor; in- ut in spem accingantur capessendæ reipublicæ. Quippe si ad lineamenta præscripta ætatis florentissimæ princeps re gni sui cursum uiridem peragere contenderit, haud peri- culum erit ne uirtus aulicæ superbiæ ut dudum mancipe- tur. Absit enim ut hoc rege, his proceribus, his consultis, qui rerum potituri esse existimantur, uirtus & doctrinæ tam turpiter in aula seruientes, cultuq[ue] indecoro cernan- tur, quàm olim Hercules in Lydia. Vidimus quam indo- lem futuræ maiestatis princeps in tyrocinio, id est nondu[m] Rhemis inauguratus, ostendit, quanto honore, quantis li- beralitatibus Cæsarem (ut ita dicam) suum, sororis suæ ui- rum, ducem optimu[m], & regiæ indolis, prosecutus sit, quo: uiros

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-826.png

Transcription: ATR-1 2

uiros summæ rerum secundum se præfecerit, quantæ pietate parentem olim indulgentissimam, nunc officiosissima[m] colere & obseruare instituerit: ut si ad huius auspicatus præscriptum uniuersam ipse formam principatus delinearit, spondere ausim apocastasim quædam insignem priscæ Francorum gloriæ extituram. Francia quidem certè tantarum rerum expectatione excitata, animos illos alacreis denuo iam sustulit, quos haud ita dudu[m] tacta de coelo abiecerat. Existimant enim omnes supplicationibus populi cataractas coeli apertas esse, & lucem nobis redditam. Cuius spei cum omen haud aspernandum habemus à nomine Francisci Regis ductum, tu uelut repromissore deo acquiescimus: qui signis & ostentis clarissimis lætitiam nobis publicam ratam fecisse existimatur. His tam magnificis, tam regijs rerum administrandaru[m] primordijs si hoc quoq[ue] accesserit, ut literis & doctrinæ honos habeatur à principe & primoribus, haud scio an nihil sit quod addi ad regni amplitudinem possit. Id quidem certè fidenter d), mauerim ad posteros memorabile maximè fore, nos ex obsoleta & tristi socordiq[ue]; facie regni nulla aut diurna certè tantum temporis intercapedine in magnificentissimam regni speciem atq[ue] alacerrimam transiuisse, unâq[ue] tantum noctem confinium fuisse sceptrorum squallentium atq[ue] nitidissimorum. usqueadeo numen aliquod benignum repentè nos circumegit, uelut theatro quodam uersatili: quod utina[m] benignitate diuina faustè & feliciter regi, rectoribus, nobisq[ue] regedis eueniat. Vidimus dudum Gallici nominis Genium antea semper cultum ac nitidum, planipedis habitu in theatrum tot finitimarum gentiu[m] sub cho ragis imperitis & bona ex parte pusillis inductum. Idem (ut spes est) uidebimus propediem in cothurnum pristino F altiorem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-827.png

Transcription: ATR-1

altiorem excitatum, si modò qui summam rerum tenebût, hoc intelligere, intellectumq[ue] meminisse poterunt, Mineruæ quàm Bellonæ numen maius ac præsentius semper ab Alexandro Magno Romanusq[ue] ducibus existimatu[m] esse, qui imperia ipsi maxima ac clarissima omnis æui condide runt. Vt enim magister equitum dux summus, & Polemar chi creati uiri decora multa militiæ meriti, quasi optiones eius allecti, bellicis in rebus speciem quandam magnifica[m], & tanto imperio dignam præbebunt, rectè atque ordine constituentes omnia: sic in rebus pacatis consiliarios adhiberi necesse est earum rerum administrandarum prudentes, quæ procul à classicis transiguntur, aut ipsos bellicarum rerum cōsultos quasi quosda[m] Nestores utraq[ue] facultate pollere: id quod fieri nequit, si literatos oderint, aut spreuerint. Magno enim errore regibus olim nostris ac summæ nobilitati persuasum est, Galliæ campos naturam, Martis (ut aiunt) orchestram esse, non etiam Musarum odeum uoluisse, in quo regum ac ducum gesta clarissimè celebrantur. Qua de re quoniam multa in præcedentibus libris diximus, non necessarium hic habeo longius re prosequi. Proinde fastigium principale nihil generosius instituere, nihil augustius uelle potest, quàm ut rebus bellicis quasi in tumultu constitutis, literarum studiosos excitare quamplurimos cōtendat, partim à cōsilijs ei futuros, muneraq[ue] togata ac ciuilia obituros, partim res nostras monumentis literarum illustraturos: id quod Alexander Magnus quu[m] maximè exoptaret, uix assequi potuit: ob quod Achillem felicem identidem appellabat, cui cōtigisset ipsi post mortem Homerum præconem rerum suarum habere. Reges autem nostri ne Chærilos quidè suarum reru[m] scriptores habuerunt, ut qui nihil existimarent literas perti- nere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-828.png

Transcription: ATR-1

nere ad memoriam sui suorumq[ue] æternitati prodendam. qua temporum incuria factum, ut res eoru[m] gestæ, & instituta patria, autorum silentio sepulta sint, uel ita memoriæ prodita, ut autores pudendos magnarum rerum laudare uereamur. Quam gentis nostræ ignominiam si reges & proceres satis æstimare potuissent, præclarè cum uiris literatis hactenus actum esset. Verumenimuero quando ea quæ ad hunc principatum pertinent, nunc primum ineuntem, nô tam in commendatione ac laude posita sunt, quàm in coniectura atq[ue] expectatione, sustinendum nobis ulterius iudicium ad progressum usq[ue] rerum magnifico iucundóq[ue] omine inchoatarum: ne si quid secus acciderit (quod ominari nolim) aut in rebus secundis atque plausibilibus proceres mandragoram (ut fit) biberint, præproperè ipsi occasionem res inexploratas laudandi admirandiq[ue]; arri puisse uideamur. Quod quum dixissem, & ille annuisset, hæmpto hoc colloquio sermonem alium quæsiui= mus. Eam autem disputationem nostram simul animi causa huic operi attexenda[m] esse du= xi, simul ut monumentum esset æter nû (ut spero) amicitiæ nostræ. Deloinus enim et Budæus insigne par amicoru[m] in hac urbe exi stimatur esse. FINIS. Ff 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-829.png

Transcription: ATR-1

altiorem excitatum, si modò qui sum hoc intelligere, intellectumq[ue] memini uæ quàm Bellonæ numen maius ac Alexandro Magno Romanisq[ue] du qui imperia ipsi maxima ac clarissi runt. Vt enim magister equitum du chi creati uiri decora multa militiæ eius allecti, bellicis in rebus speciem et tanto imperio dignam præbebunt constituentes omnia: sic in rebus p[er] hiberi necesse est earum rerum admi tes, quæ procul à classicis transigum rum rerum cõsultos quasi quosda[m] tate pollere: id quod fieri nequit, si spreuerint. Magno enim errore re summæ nobilitati persuasum est, Ga Martis (ut aiunt) orchestram esse, odeum uoluisse, in quo regum ac du celebrantur. Qua de re quoniam libris diximus, non necessarium hic sequi. Proinde fastigium principale nihil augustius uelle potest, tumultu constitutis, liter lurimos cõtendat, partim togata ac ciuilia obituros antis literarum illustratur us quu[m] maximè exoptaret, chillem felicem identidem ost mortem Homerum pr ege autem nostri ne ptores habuerunt, ut

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-830.png

Transcription: ATR-1

ERVM IGNIVM OPERE TVR. inistrationis publicæ egritas ardua 774 sionales 448 escens tristis magis am hilaris Aristoni cebat 612 bia pro noibus in nu andiratione 131 in aula quid sit 96 Romanarum ma= centia 332. 334 um munera 173 poliuchi 412 ptus in prouinciam re 322 gypti abundantia 311 gypti administratio 389 Aegyptiorum opes 309 Aenigmatu & problematu inuicè pponendoru apæ 389 antiquos fo'suctudo 499 108 Acoli in aula 792 491 Acolidæ 432 Acrarium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-831.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Aerarium Romanum 384 Aerarium Romanum Cæsar ui perfregit 318 Aerarium Romanu in æde 793 Aerarij Romani copiæ 182.183.184. Aerarium sanctius à Cæsare expilatum 187 Aes alienum Cæsaris dictatoris 214 Aes auro et argento misce batur 358 Aes graue 108 Aes quado primùm, et qua nota signatum 148.330 Aeris appellatione As intel ligitur 149 Aeris denu millia 129.130 Aeris grauis poena 107 Aeris grauis tempus seu col latio 698 Aeris nota 620 Aeruscatores 768 Aesopus histrio 237 Aesopi diuitiæ 704. quæstus 243 Aesopi duo, pater et fil. 241 Aesopi patina 157.158.171.241.412 Aetheris summa pars, Minerua intelligitur 90 Aethiopiam arma Romano rum penetrarunt 322 Africæ fertil. triticea 679 Agnatum 805 Agri uncia 17 Agricolatio d[omi]ni 725.726 Agricolaru ignauia 681 Agrorum cessatio 526 Agrippæ opera in ædilitate 369 Alæ 79 Aleæ lusus immensi precij 409 Albana, quæ à S[anctæ] æværæ 300 Albana, Spauaq; 389 Alcinoi apologus 381 Alexandria, emporium lo=cuples 387.392 Alexa[n]der polyhistor , Alexa[n]a. Magnus Hom. et Pindari studiosus 92.201 uinosus 576. eius augusta le et prætoriu[m] castrese. 428. eius co[n]uiua nuptijs luxus 426. et de= in. Susiani thesauri 420. 423. imperium 383. co= piæ 383. munificentia 426. sublimis animus 432. opes Alexa[n]drocolaces 426.427 Alien

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-832.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Alienum æs militum suorum Alexander omne dis soluit 423 Alphestæ homines dicti 3 Aluus 618. ut sistatur 396 Amasis, qui et Pharao 511. 512 Ambientiu molestiæ 768 Ambitio, & dinundinatio in pontificibus & cæno=biarchis 706 Ambitio honesta 802. 805. 814 Ambitio tenacissima est 775 Ambitionis cæcitas 715 Ambitiosoru stultitia 769. 770 Ambitus foenus intedit 346 Ambitus lex 363 Ambitus Romæ inges erat ob magistratuum com=moda 345 Amentum 83 Amicorum perfidia 430 Amicorum locupletator Au gustus 354 Amoebei citharcedi quæstus 242 Amor sui, & charitas publi ca, non bene couen. 437 Amphora, eius forma & ca= pacitas 513. 514. 516. 517. 548. 552. 609. 667. Amphora uini 551. 552 Amphora, octaua pars mo=diij Parisiensis 672. 677 Amphora quinquagenaria 608 Amphoteroplus 117 Amymones 228 avræsværs 205 Anadyomene Apellis 205 Anagnostarum seruoru pre tium 235. 340 Anantapodoton 747 Anaphora 38 Anatocismus antiquis usi=tatus 678 Androsphinx 804 Angelus Politianus 37. 513. 517 Angli cu Gallo affinit. 437 Animaduertedus locus 681 Anima corpus exire solita 781 De Anima, Aristotelis libri præstantissimi 202 Animæ definitio 37 Animæ humanæ humiliatio 729 Animæ in dei manu per ba=ptisma mancipatio 464 Hb Anime

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-833.png

Transcription: ATR-1

Animæ partes duæ, ira & ratio 63 Animam mortalem asserentes 739 Animus æquus 718 Animus et anima differ. 43 Animi cultura nunqua[m] frustra est 589.590 Animi humani capacitas 147 Animi recta cõstitutio 740 Annonæ ratio apud Parisinos 634 Annotations in Pandectas 4.54.807 Ab Annulis cõparatio 453 Annulus aureus, equestris ordinis indicium 239 Annuli aurei gestandi ius 270. tres ab Hannibale Carthaginem annuloru[m] modij nussi 553 Annulorum primum uestigium 269.270 Antæus 458 Antiochia 491.492 Antiquos perinde atq; nos errare potuisse 26 Antonius à prato cancellarius 812 Antonius Musa medic. 570 Antonius triuuir 235.309. 311.312.314.315.317. eius copiæ in bello Actia co 656. facics in nomi=smate 164 Apamia urbs 479 Apartilogia 291 Apellis præstatia 204.205 341.779 Appellico Teius 342 Aphrodisium 652 Appianus historicus Græcus 214. eius tēpora Appiani locus 123.302. 305.317.341 Apitij luxus perditissimi 243. eius exitus Apion Polyhistor 500 Apirocalia 89 Apocalypsis Ioannis, Par=carum commentariu[m] 762 Apocalypsis loc. 405.620 Apolides 795 Apollonia, signandæ pecu=niæ officina 402 Apri solidi apponi sol. 232 Aquæ chrysalcæ mira uis 265 Aquis abunda[n]s Roma 370 Ara Lugdunensis 402 Arabiæ felicitas 416 Arabiam Augustus oppu=gnauit 322

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-834.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Arabum tributum 379 Arbela uicus 431 Arbitrium, nostri iuris est 741 Arbores in quincuncem digestæ 49 Arborum ingens pretium 155.333 Arces ciuitatum Palladisaeræ 90 Archidicasles 390 Archontius uulnerarius medicus 197 Argenteus quo Christus di uenditus 636 Argentea uasa 332 Argentum granallium 266 Argentum impermixtu purissimumq; 267 Argentum hominibus Romanis auro celebratius fuit 271.356 Argentum in nummo'ne an in supellectile melius ha=beatur 432 Argentum no aurum imperabat Romani uictis abs se gentibus 270.489 Argentum optimum, Parisi num & cineraceu 265 Argentum purum 664 Argentum quando signatu 107.636. eius nota Argeti ad aurum analogia 268 Argento cælato insignes multi 366 Argentisodinæ memorabiles 393 Argentinus deus 748 Argumentatio 743 Argyranche 533 Argyrocopium 260.402 Argyrocopiorum pyxides 268 Arietes talentares 399 Arietum pretium in Bætica 399 Aristeas Proconnesius poëta ibidem Aristides 291 Aristippei 291 Aristippea schola 771 Aristophanis locus 581 Aristoteles Alexandri præceptor 92 Aristoteles in uerbo philosophico lapsus 46 Aristoteles innumera uolu mina conscripsit 202 Aristoteles magno paucit[us] los libros emut 293.341 H h 2. Aris

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-835.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Aristotelis & Theophrasti libri magno uenditi 341.342 Armigeri serui pretium 159 Arpēnum Latina uox 525. 527 Arpennum Parisinum 525. eius proportio ad iuge= rum Romanum 527 Arpennorum oblocatio in Francia 526 Artemidori locus 237 Artis pretium olim in cæla turis 358 Artes in pretio olim quæ= dam, quæ nunc euiluerut 199.204.341 Artes liberales unde dictæ 795 Artium inuentio & absolu tio 3.4 Artificia antiqua 358 Arura 493 Aruum 526 Aschematistos oratio 22 Asia 306.313.379.380. eius fertilitas 390 Asia deuicta, luxuria Ro= mam inuasit 315 Asiæ 20. millia talentum im perata 306 Asiaticorum mira uexatio 314 Asina Reatina 155 Asinarum lactis usus 411 Asinus memorabilis 155 Asini Arcadici, & Reatini 157 Aspectus quadrā talis, nona genarius &c. 30 Aspectus astronomici 30 Aspendius citharædus 74 As, qui et Assis, unde dictus 12.632 As, libra & pòdo idem 12 As & assis dipondius 632 As, libralis nummus 48 As nummulus 106 As nostra moneta 620. eius partes hodiernæ 664 As æreus erat, non argenteus 148 Assis partes 9.664 Assis partes etiam mensuras haustum in bibendo si- gnificant 563 Assis in partes, res omnis fa cilè diuiditur 24 As Budæi uelut mathemati ca ratione co[m]pactus 198. historiæ uelut uicem præ stet 158 Asses mille, ualebant aureos decem 363

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-836.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Asses sextantarij 638 Asses stipendiarij 699 Asses quos Plinius intelligat 152 Asses unciales 699 Assipondium 12 Assyria 491 Assyriorum regnu[m] 487. ue= 327. nomisma 163. operæ tustissimum omniu[m] 500 Atanoxa 591 Atele 547 Athena, cognomen 195 Athenæi locus 294 Athenienses classarijs opibus excelluisse 656 Atheniēsiu[m] aduersus Aeginætas odium 375 Atheniensium census 527 Atheniensium classes 530. 535. & deinceps Atheniensium diuitiæ 531 Atheniēsium prouētus 533 Athenienses tribus 136 Atlantes in columnis 320 Attali hæreditas Romanis inutilis 315 Attegiæ 251 Attribui 385 Auaritia mira 395. eius ardor 767 Aucupatio 100 Auium sermone humano uo calium pretium 159. 160 Augustale Alexandri 428 Augusti commentarij 330. congiaria 324. facetiæ 361. 505. genitura 164. gesta 321. legiones 28. 327. nomisma 163. operæ publica 328. reuerentia ac cultus 327. sobrietas in cibo & potu 567. ui= ctoriæ 322. & deinceps. triuphus Actiacus 642. testamentum 101. 327 Augusti tempora 354. eius seculo opulentia ærarij Romani 319. 700 Augusto perpetui imperij potestas delata 320 Augustorum pluralitas Ro manam re perdidit 659 Aula imposstrix 96 Aulæ elogiu[m] et crimina 796 Aulæ inescatio 772 Aulæ cōsulta ut sæpe extor queantur 64 Aulæ pernicies 96 Aulæ secreta oppidanis in= cognita 435 Aulæ potetu[m] designationes 730. 751. deiectio[n]es 752. Hb 3 Aulam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-837.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET facilè & scansim assecutus est, quò togæ prætextæ aspirare ius fuerit. uerùm ille præstantissimi ingenij ornamentis instructus, & fortunæ adminiculis erectus, quum fato concessisset, memoriam sui magistratus clarissimam reliquit atq[ue] testatissimam: hic eandem sortem adeptus, quid in extremo eodemq[ue] summo uitæ actu sit gesturus, quod fastigium laudis anteactis uitæ partibus additurus, adhuc in expectatione est. Quare (quod est in prouerbio prisco) hic magistratum uertex, qualis sit ipse uir, mox ostende rit. Nunc quoniam tu tantopere me urges, causam haud dico quin doctrinæ & uirtuti ex secessu prodeundum sit, & generosa ambitione documentum sui dandum, uel irs atrio regiæ, uel in aula interiore, si pateat eis aditus: non etiam si inter miscellaneam turbam possint quouis modo irrupere aut arrepere. Hoc tamè exigam, ut doceas, cæteris in partibus rempublicam ita esse costitutam, ut illis uelut matronis quibusdam pudicis & honestis, tutò & sine pudoris suggillatione sese proferre liceat in publicum. Scilicet, inquit, ab armatis istis metuis, qui nescio qua fama excitati, primas & secundas parteis suas hoc rege sperant fore. Ego autem accinctos uiros ita rerum potituros arbitror, si non plus armis quàm consilio tribuant. cuius rei argumentum duco ab ipso loricatorum uertice, quem omnium uotis expetitú princeps rei summæ militari præfecit. Nempe ducem, inquam, Borbonianum dicis? Illum ipsum, inquit, superi boni quem uirum, quantum principem, quàm magnum futurum ductorem, si numini diuino, ut speramus, res Frāciæ cordi fuerint? Atqui, inquam, memini quum auspicando regno princeps Cancellario statim creato, hunc Magistrum equitum absentem tum dixisse, ut uotis hominum & famæ flagitanti satisfaceret: quantæ omnium Dux Borbonianæ magister equitum.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-838.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 815 omnium lætitia, quàm certa spes, quamq[ue] magnifica expe [con]tatio per omne genus hominu[m] excitata sit. Quis enim rei summæ constitutionem non speraret, qui censuram militarem, magistratum desitum & penè obliteratum, reuocatam uideret? Deinde cuius prudentiæ fuit, quàm rectæ uoluntatis, regem ut primo quoq[ue] tempore, sic non tumultuariè, non properè, eum ducem ense quidem illum Dictatorio, uerùm illi hæreditario cingere, quem claris documentis cognitum, fama iandudum auguratrix, & prærogatiua uota omnium ordinum designauerant? Magnum erat per se censuram armorum, quasiq[ue] regimen restituisse morum militarium. Nomen enim ipsum eius honoris multum habet reuerentiæ ad disciplinam rei militaris utcunq[ue] retinendam: sed maius multo fuit ei duci iniungere, qui generis splendore augustus, moribus generosis insuper uenerandus, belli pacisq[ue] artibus æquè pollens, in prætexta, in paludamento uisendus, in consessu, in procinctu cordatus, domi & militiæ, in urbe & sub signis gratiosus, Martis (ut Ita dicam) & Palladis suffragia tulisse uidebatur. Atque equidem Deloine nunc in memoriam mihi uenit eius temporis quod hisce annis uidimus, quum tu rebus afflictis mæstus, tanquam præsciscente animo diceres, te uiam primam salutis uidere, si dux Borbonianus summæ rei militaris admoueretur. Nam quum autoritas multum, tum morum maiestas plurimum, in ductoribus exercituum va lent: quibus hic dono quodam Palladis præditus est. < Tutelares regni uirtutes.> Eum uerò omneis uirtutes habere dictitabas huius regni tutelares, aut certè præ se ferre: quas esse, pietatem in primis aiebas, & religionis reuerentiam, prudentiam, contientiam, liberalitatem, magnanimitatem, & consulendi peritos prudentesq[ue] solertiam, quæ regum maximorumq[ue] ducum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-839.png

Transcription: ATR-1 2

G. BVD. DE ASSE ET ducum summa laus semper fuit. Addebas seuerum simul & clementem esse, eo temperamento, ut nunquam iracun dus nisi in animaduertendis indignitatibus aut sceleribus uideretur: & cum firma ac decora corporis constitutione natura præditus esset, ad naturæ commoda accessisse edu- cationis disciplinam dicebas sub so eru foemina cordatissi- ma, quæ numeros omneis memoria teneret instituendorum principum: quippe quæ regis filia eade & soror, regnum olim secundo rumore administrasset. Itaq[ue] quum eum re- gem habeamus, qui cum specimè sui tum aliàs, tum in de- cursione militari, & simulachro splédidissimo pugnæ iu- stæ factitauisset, ad regnum statim assumptus est, & mox magistrum equitum gentilem suum dixit, eum uirum (ut uno uerbo absoluam) quem fata rebus nostris alleuadis de- bebant: cuius si ætas maior indoli responderit, ne Momus quidem Aesopi inueniet quod in eo reprehendat, eademq[ue] prouidentia princeps reliquas reipublicæ partes co[n]stitu- turus esse uideatur: non inuitus faciam ut in tuam tandem sententiam transeam, & uiris studiosis etiam autor; in- ut in spem accingantur capessendæ reipublicæ. Quippe si ad lineamenta præscripta ætatis florentissimæ princeps re gni sui cursum uiridem peragere contenderit, haud peri- culum erit ne uirtus aulicæ superbiæ ut dudum manipe- tur. Absit enim ut hoc rege, his proceribus, his consultis, qui rerum potituri esse existimantur, uirtus & doctrinæ tam turpiter in aula seruientes, cultuq[ue] indecoro cernan- tur, quàm olim Hercules in Lydia. Vidimus quam indo- lem futuræ maiestatis princeps in tyrocinio, id est nondu[m] Rhemis inauguratus, ostendit, quanto honore, quantis li- beralitatibus Cæsarem (ut ita dicam), suum, sororis suæ ui- rum, ducem optimu[m], & regiæ indolis, prosecutus sit, quo- uiros

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-840.png

Transcription: ATR-1 2

uiros summæ rerum secundum se præfecerit, quanta pietate parentem olim indulgentissimam, nunc officiosissima[m] colere & obseruare instituerit: ut si ad huius auspicatus præscriptum uniuersam ipse formam principatus delinearit, spondere ausim apocatastasim quædam insignem priscæ Francorum gloriæ extituram. Francia quidem certè tantarum rerum expectatione excitata, animos illos alacreis denuo iam sustulit, quos haud ita dudu tacta de coelo abiecerat. Existimant enim omnes supplicationibus populi cataractas coeli apertas esse, & lucem nobis redditam. Cuius spei cum omen haud aspernandum habemus à nomine Francisci Regis ductum, tu uelut repromissore deo acquiescimus: qui signis & ostentis clarissimis lætitiam nobis publicam ratam fecisse existimatur. His tam magnificis, tam regijs rerum administrandaru primordijs si hoc quoq[ue] accessserit, ut literis & doctrinæ honos habeatur à principe & primoribus, haud scio an nihil sit quod addi ad regni amplitudinem possit. Id quidem certè fidenter aj, mauerim ad posteros memorabile maximè fore, nos ex obsoleta & tristi socordi[us]; facie regni nulla aut diurna certè tantum temporis intercapedine in magnificentissimam regni speciem atq[ue] alacerrimam transiuisse, unâq[ue] tantum noctem confinium fuisse sceptrorum squallentium atq[ue] nitidissimorum. usqueadeo numen aliquod benignum repentè nos circumegit, uelut theatro quodam uersatili: quod utina[m] benignitate diuina faustè & feliciter regi, rectoribus, nobisq[ue] regedus eueniat. Vidimus dudum Gallici nominis Genium antea semper cultum ac nitidum, planipedis habitu in theatrum tot sinitimarum gentiu[m] sub cho ragis imperitis & bona ex parte pusillis inductum. Idem (ut spes est) uidebimus propediem in cothurnum pristino F s altiorem

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-841.png

Transcription: ATR-1

G. BVD. DE ASSE ET altiorem excitatum, si modò qui summam rerum tenebût, hoc intelligere, intellectumq[ue] meminisse poterunt, Mineruæ quàm Bellonæ numen maius ac præsentius semper ab Alexandro Magno Romanisq[ue] ducibus existimatu[m] esse, qui imperia ipsi maxima ac clarissima omnis æui condide runt. Vt enim magister equitum dux summus, & Polemar chi creati uiri decora multa militiæ meriti, quasi optiones eius allecti, bellicis in rebus speciem quandam magnifica[m], & tanto imperio dignam præbebunt, rectè atque ordine constituentes omnia: sic in rebus pacatis consiliarios adhiberi necesse est earum rerum administrandarum prudentes, quæ procul à classicis transiguntur, aut ipsos bellicarum rerum cōsultos quasi quosda[m] Nestores utraq[ue] facultate pollere: id quod fieri nequit, si literatos oderint, aut spreuerint. Magno enim errore regibus olim nostris ac summæ nobilitati persuasum est, Galliæ campos naturam, Martis (ut aiunt) orchestram esse, non etiam Musarum odeum uoluisse, in quo regum ac ducum gesta clarissimè celebrantur. Qua de re quoniam multa in præcedentibus libris diximus, non necessarium hic habeo longius re prosequi. Proinde fastigium principale nihil generosius instituere, nihil augustius uelle potest, quàm ut rebus bellicis quasi in tumultu constitutis, literarum studiosos excitare quamplurimos cōtendat, partim à cōsilijs ei futuros, muneraq[ue] togata ac ciuilia obituros, partim res nostras monumentis literarum illustraturos: id quod Alexander Magnus quu[m] maximè exoptaret, uix assequi potuit: ob quod Achillem felicem identidem appellabat, cui cōtigisset ipsi post mortem Homerum præconem rerum suarum habere. Reges autem nostri ne Chærilos quidè suarum reru[m] scriptores habuerunt, ut qui nihil existimarent literas perti- nere

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-842.png

Transcription: ATR-1

PARTIB. EIVS LIB. V. 819 here ad memoriam sui suorumq[ue] æternitati prodendam. qua temporum incuria factum, ut res eoru[m] gestæ, et instituta patria, autorum silentio sepulta sint, uel ita memoriæ prodita, ut autores pudendos magnarum rerum laudare uereamur. Quam gentis nostræ ignominiam si reges et proceres satis æstimare potuissent, præclarè cum uiris literatis hactenus actum esset. Verumenimuero quando ea quæ ad hunc principatum pertinent, nunc primum ineuntem, no[n] tam in commendatione ac laude posita sunt, quam in coniectura atq[ue] expectatione, sustinendum nobis ulterius iudicium ad progressum usq[ue] rerum magnifico iucundóq[ue] omine inchoatarum: ne si quid secus acciderit (quod ominari nolim) aut in rebus secundis atque plausibilibus proceres mandragoram (ut fit) biberint, præproperè ipsi occasionem res inexploratas laudandi admirandiq[ue]; arri puisse uideamur. Quod quum dixissem, et ille annuisset, hæmpto hoc colloquio sermonem alium quæsiui= mus. Eam autem disputationem nostram simul animi causa huic operi attexenda[m] esse du= xi, simul ut monumentum esset æter nu[m] (ut spero) amicitiæ nostræ. Deloinus enim et Budæus insigne par amicoru[m] in hac urbe exi stimatur esse, FINIS. F f 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-843.png

Transcription: ATR-1

POSTMARK NO 1800

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-844.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX RERVM ET VOCVM INSIGNIVM QVAE IN HOC OPERE CONTINENTVR. A Administrationis publicæ A Bdemonus Tyrius A 499.500 Acacus 36 Academici 744 Accipiter soliuagus prouer bium 71 Accusandi licentia 662 Accursij autoritas 4 eiusdem lapsus 387 Homericus 63 Aculbili mensura 553 Actiæcæ uictoriæ monumé= tum 324 Actiæcus exercitus 314 Actorum Apostolicoru lo= cus 635 Actus quadratus 324 Adamantis gemmæ pre= cium 222 Adespota, albana 300.369 Addicere nummo 108 Adiabene 491 Acrarium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-845.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Aerarium Romanum 384 Aerarium Romanum Cæsar ui persfregit 318 Aerarium Romanu in æde Saturni erat 793 Aerarij Romani copiæ 182.183.184. Aerarium sanctius à Cæsare expilatum 187 Aes alienum Cæsaris dictatoris 214 Aes auro et argento misce batur 338 Aes graue 108 Aes quado primùm, et qua nota signatum 148.330 Aeris appellatione As intel ligitur 149 Aeris dena millia 129.130 Aeris grauis poena 107 Aeris grauis tempus seu col latio 698 Aeris nota 620 Aeruscatores 768 Aesopus histrio 237 Aesopi diuitiæ 704. quæstus 243 Aesopi duo, pater et fil. 241 Aesopi patina 137. 158. 171.241.412 Aetheris summa pars, Minerua intelligitur 90 Aethiopiam arma Romano rum penetrarunt 322 Africæ fertil. triticea 679 Agnatum 805 Agri uncia 17 Agricolatio d[omi]ni 725.726 Agricolaru ignauia 681 Agrorum cessatio 526 Agrippæ opera in ædilita= te 369 Alæ 79 Alæ lusus immensi precij 409 Albana, quæ aduoræ 300 Albana, spauaui 389 Alcinoi apologus 381 Alexandria, emporium lo= cuples 387.392 Alexa[n]der polyhistor Alexa[n]a. Magnus Hom. et Pindari studiosus 92.201 uinosus 576. eius augusta le et prætoriu castrese. 428. eius co[n]uiua 290. in nuptijs luxus 426. et de= in. Susiani thesauri 420. 423. imperium 383. co= piæ 383. munificentia 426. sublimis animus 432. opes 432 Alexadrocolaces 426.427 Alieni

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-846.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Alienum æs militum suo= rum Alexander omne dis soluit 423 Alphæstæ homines dicti 3 Aluus 618. ut sistatur 596 Amasis, qui et Pharao 511. 512 Ambientiu molestiæ 768 Ambitio, & dinundinatio in pontificibus & cæno= biarchis 706 Ambitio honesta 802.805. 814 Ambitio tenacissima est 775 Ambitionis cæcitas 715 Ambitiosoru stultitia 769. 770 Ambitus foenus intedit 346 Ambitus lex 363 Ambitus Romæ inges erat ob magistratuum com= moda 345 Amentum 83 Amicorum perfidia 430 Amicorum locupletator Au gustus 354 Amoebei citharædi quæstus 242 Amor sui, & charitas publi ca, non bene couen. 437 Amphora, eius forma & ca= pacitas 513.514.516.517. 548.552.609.667. Amphora uini 551.552 Amphora, octaua pars mo= dij Parisiensis 672.677 Amphora quinquagenaria 608 Amphoteroplus 117 Amymones 228 avæsvans 205 Anadyomene Apellis 205 Anagnostarum seruoru pre tium 233.340 Anantapodoton 747 Anaphora 38 Anatocismus antiquis usi= tatus 678 Androsphinx 804 Angelus Politianus 37.513. 517 Angli cu Gallo affinit. 437 Animaduertedus locus 688 Anima corpus exire solita 781 De Anima, Aristotelis libri præstantissimi 202 Animæ definitio 37 Animæ humanæ humiliatio 729 Animæ in dei manu per ba= ptisma mancipatio 464 Hb Anime

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-847.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Animæ partes duæ, ira & 311. 312. 314. 315. 317. ratio 63 Animam mortalem asserentes 739 Animus æquus 718 Animus et anima differ. 43 Animi cultura nunqua[m] frustra est 589. 590 Animi humani capacitas 147 Animi recta cõstitutio 740 Annonæ ratio apud Parisinos 634 Annotations in Pandectas 4. 54. 807 Ab Annulis cõparatio 453 Annulus aureus, equestris ordinis indicium 239 Annuli aurei gestandi ius 270. tres ab Hannibale Carthaginem annuloru[m] modij nussi 553 Annulorum primum uestigium 269. 270 Antæus 458 Antiochia 491. 492 Antiquos perinde atq; nos errare potuisse 26 Antonius à prato cancellarius 812 Antonius Musa medic. 590 Antonius triuuir 235. 309. eius copiæ in bello Attia co 656. facies in nomi=smate Apania urbs 479 Apartilogia 291 Apellis præstatia 204. 205 341. 779 Appellico Teius 342 Aphrodisium 652 Appianus historicus Græcus 214. eius tēpora Appiani locus 123. 302. 305. 317. 341 Apitij luxus perditissimi 243. eius exitus Apion Polyhistor 500 Apirocalia 89 Apocalypsis Ioannis, Par=carum commentariu[m] 762 Apocalypsis loc. 405. 620 Apolides 795 Apollonia, signandæ pecu=niæ officina 402 Apri solidi apponi sol. 232 Aquæ chrysalcæ mira uis 265 Aquis abunda[n]s Roma 370 Ara Lugdunensis 402 Arabiæ felicitas 416 Arabiam Augustus oppu=gnauit 322

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-848.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Arabum tributum 379 Arbela uicus 431 Arbitrium, nostri iuris est 741 Arbores in quincuncem digestæ 49 Arborum ingens pretium 155.333 Arces ciuitatum Palladisa= 90 Archidicastes 390 Archontius uulnerarius medicus 197 Argenteus quo Christus di uenditus 636 Argentea uasa 332 Argentum granallium 266 Argentum impermixtu purissimumq; 267 Argentum hominibus Romanis auro celebratius fuit 271.356 Argentum in nummo'ne an in supellectile melius habeatur 432 Argentum no aurum imperabat Romani uictis abs se gentibus 270.489 Argentum optimum, Parisi num et cineraceu 265 Argentum purum 664 Argentum quando signatu 107.636 eius nota Argenti ad aurum analogia 268 Argento cælato insignes multi 366 Argentifodinæ memorabiles 393 Argentinus deus 748 Argumentatio 748 Argyranche 333 Argyrocopium 260.402 Argyrocopiorum pyxides 268 Arietes talentares 399 Arietum pretium in Bætica 399 Aristeas Proconnesius poëta ibidem Aristides 291 Aristippei 291 Aristippea schola 771 Aristohanis locus 581 Aristoteles Alexandri præceptor 92 Aristoteles in uerbo philosphico lapsus 46 Aristoteles innumera uolu mina conscripsit 202 Aristoteles magno paucu[m] los libros emut 293.341 Hb 2.... Arist

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-849.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Aristotelis & Theophrasti libri magno uenditi 314 341.342 Armigeri scrui pretium 159 Arpènum Latina uox 525. 527 Arpennum Parisinum 525. eius proportio ad iuge= rum Romanum 527 Arpennorum oblocatio in Francia 526 Artemidori locus 237 Artis pretium olim in cæla turis 358 Artes in pretio olim quæ= dam, quæ nunc euiluerut 199.204.341 Artes liberales unde dictæ 795 Artium inuentio & absolu tio 3.4 Artificia antiqua 358 Arura 493 Aruum 526 Aschematistos oratio 22 Asia 306.313.379.380. eius fertilitas 390 Asia deuicta, luxuria Ro= man inuasit 315 Asiæ 20. millia talentum im perata 306 Asiaticorum mira uexatio 157 Asina Reatina 155 Asinarum lactis usus 411 Asinus memorabilis 155 Asini Arcadici, & Reatini 157 Aspectus quadrâ talis, nona genarius &c. 30 Aspectus astronomici 30 Aspendius citharædus 74 As, qui et Assis, unde dictus 12.632 As, libra & pòdo idem 12 As & assis dipondius 632 As, libralis nummus 48 As nummulus 106 As nostra moneta 620. eius partes hodiernæ 664 As æreus erat, non argenteus 148 Assis partes 9.664 Assis partes etiam mensuras haustuum in bibendo si- gnificant 563 Assis in partes, res omnis fa cilè diuiditur 24 As Budæi uelut mathemati ca ratione co[m]pactus 198. historiæ uelut uicem præ stet 158 Asses mille, ualebant aureos decem 363

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-850.png

Transcription: ATR-1

INDEX Asses sextantarii 638 Asses stipendiarii 699 Asses quos Plinius intelligat 152 Asses unciales 699 Assipondium 12 Assyria 491 Assyriorum regnu[m] 487. ue= 327. nomisma 163. opera tustissimum omniu[m] 500 Ata noxa 591 Atele 547 Athena, cognomen 195 Athenæi locus 294 Athenienses classarijs opi= 656 bus excelluisse 656 Atheniēsiu[m] aduersus Aegi= 527 nætas odium 375 Atheniensium census 527 Atheniensium classes 530. 535. & deinceps 531 Atheniensium diuitiæ 531 Atheniēsium prouētus 533 Athenienses tribus 136 Atlantes in columnis 320 Attali hæreditas Romanis inutilis 315 Attegiæ 251 Attribui 385 Auaritia mira 395. eius ar= 767 Aucupatio 100 Auium sermone humano uo calium pretium 159. 160 Augustale Alexandri 428 Augusti commentarii 330. congiaria 324. facetiæ 361. 505. genitura gesta 321. legiones 28. 327. nomisma 163. opera 328. reuerentiæ testamentum 101. 327 Augusti tempora 354. eius Augusto perpetui imperij potestas delata Augustorum pluralitas R O Aula imposterix 96 Aulæ elogiu[m] et crimina 796 Aulæ inescatio 772 Aulæ co[n]sulta ut sæpe extor queantur 64 Aulæ pernicies 96 Aulæ secreta oppidanis in= 435 cognita 435 Aulæ potetu[m] designationes 730. 751. deiectio[n]es H h 3 Aulam

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-851.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Aulæ auersatur Budæus 799 Aulicacademiæ axiomata 779. 781 Aulica curia excordes homines facit 799 Aulica uitæ quatenus sapienti adeunda 801 Aulica felicitas 75. simulatio 770. 771. 773 Aulicæ curiæ tumultus & inquietudo 771. 772 Aulici antistites seu pontifices 753. sacerdotes 712 Aulici recocti 750 Aulici spintriæ & ærusatores 768 Aulicorum depulseru[m] exerationes 96 Aulicorum institutio 779. 781 Aulicoru[m] miseria 780. 804 Aulicorum quorundam audaritia & improbitas 435 æcitas 715 Aulicoru[m] seruitus 771. 772 Aulicorum uacillatio 798 Aulicos curioses taxat 250. 251. 455. 803 Auletes Cleopatræ pater 387 A. Gellij locus 292. 620 Aurata 227 Aureæ cõpædes Darij 432 Aurea domus Neronis 409 410 Aurea fortuna 810 Aurelius imp. 257 Aureus integer, solidus dictus 661 Aureus Romanus 238 Aurei æstimatio 150 Aurei æstimatio in iure 661 Aurei pecude uillosa signati 264 Aurifices Parisienses 358 Aurifodinæ præstantissimæ 393. 396 Aurum duodeuicenariu[m] & uicenarium 274 Aurum in templi Solom. ædificationem expensum 475. 476. Aurum Persæ in thesauris habere studebant 432 Aurum purum probum suu[m] 786 Aurum quantumcunq[ue] purum, aliquid habet tamen alieni metalli 266. 267 Aurum Tolossanum 397 Auri bonitas in quatuor & uiginti caracter indicaturæ consummatur 264 Auri & argenti sparsio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-852.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. effusa 398 Auri ad argétum analogia 268.271.401 Auri admiratio 625 Auri indicatura 264.402 Auri appellatioe indignu[m], quod infra dodratem sit 275 Auri apud priscos rara me[n]tio 355 Auri cælaturæ rara mentio 356 Auri libræ Romanæ pretiu[m] 264 Auri in libra quot sint cera tia 264 Auri pernicies 625 Auri pretium 262 Auri pretiu[m] no[n] in arte nuc, sed in materia est 358 Auri ramenta 393. segma 401 Auri summa nota 266 Auri ubicunq[ue] mixti aut co[m]fusi, separandi ratio 265 Auri unciæ pretium 263 Auro olim Roma non abundabat. 269.270 Auro opertu[m] theatrum 194 Autolyci 740 Autoritas co[m]sulatus magno 704 uendita 740 Autopyrum 397 B Babylonia 491 Babylonis ædificatio 487.488 Babylonici agri fertilitas 680 Babylonicum talentu[m] 472 Babylonicum talentum [etc] Euboicum 372 Bagoæ Persarum 74 Cavavonæ 597 Baiularium pondus 478 Ballux 394 Baptismatis uis 264.737.761.800 Barsine, Darij filia 425 Barutus, quæ et Beryt. 325 Basilius [etc] Nazianzenus æquales 755 Batus 613 Bætica Turdetania 392 Bætica Hispaniæ 326. eius fertilitas 393 Beatitudo quomodo inuesti ganda 717 Beli ætas 487 Bella no[n] decere ecclesiastie Hh 4 605

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-853.png

Transcription: ATR-1

cos 438.439 Beroaldus 98.568 Berossus historicus 498 Berytus Syriæ 325 Bes 16.564 Bessale 20 Betonica 573 Bibedimos antiquorum in conuiuijs 563 Bibendi ratio ac mēsuræ a= p[ro]ud Paris. 564.568.569 Biblioru[m] editio uulgata 738 Biblicorum librorum uelut argumenta 762 Bibliotheca Græca Latinaque 329 Bibliotheca Luculli 225. eius luxus ibidem 329 Bicogius Cicero M.F. 570 Bigati nummi 637 Bis et uicies sestertium à Nerone profusum 410 Blondus 337.634.701 Bæotius seu Bossellus Gallicus 518 Bona sua quo titulo possideat ecclesiast. 706.707 Bos nummus 207.624 Bossellus Gallicus 518 Bosselli 552 Cès ἰπι ἡλωτης Cîchκεν, pro= 624 uerbium 624 Boum pastus 562.563 Britannia Romanorum ue= etigalis 386 Britannia una legione in of ficio continebatur 326 Brochus 615 Bruti tēpore signata nomi= smata non extare 544 Bucephali pretium 292.110 men 293 Budæus ad honores sæpe prouocatus 813 Budæus an à Mineruæ ca= stris ad Iunonis præsidia transeat 790.798 Budæus mathematica me= thodo libros hos conse= cit 198 Budæus primus Gallos ab ignoratiæ ac stupiditatis calumnia uindicat 83 Budæus se ipso præceptore usus 54.196 Budæus simulandi nescius, et pudentissimus 798 Budæi ac Deloini dialogi= smus 789 Budæi ardor in literas 797. auiditas in uetustoru[m] no mismatu[m] exp[er]esione 696 candor

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-854.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Candor, atq[ue] adeo labor 666.190. coiectura optima ac pertinax 134. constatia in hoc opere 702. de dictis suis fiducia 558. 587. de se sponsio 146. 166. deprecatio ad lectores 586. diligentia in ueritatis indagatione 552. 558. 571. exclamatio co[n]tra iniquitatè te[m]po. 783. in castigando fides 186. in patria pietas 80. 81. modestia 292. 355. 356. Sammaurianu[m] præd. 52. ualetudo 797. 813. apolo gia uelut de Plinij reprehensione 590 Budæi uxor ac liberi 797 Bulca themis 755 Busta Gallica 440 C Clitera, quæ nota 249 Caccus Parisinus 610 Caducorum iura 300 Cadus 580. 608 Cælatores 358 Cælatores insignes 356 Cælatores et inclusores quo utantur auro 274 Cælaturæ precium 332 Calendarium 111 Cæsariati, testons 665 Cæsar corruptor animosis simus 224. 359. 364 Cæsareæ urbes 327 Cæsaris animus subl. 219 Cæsaris clementia 178 Cæs. dictatoris numis. 163 alienu[m] æs 214. 218. animus 364. monarchia 381. donatiuum 307. furtum 223. corruptelæ 224. liburnicæ 655 Cæs. mortui pecunia 317 C. Domitius 333 C. Furius Cresinus 686 Caius princeps, ultra modu[m] prodigus 403. 407 Calderini lapsus. 108. 130. 244. 568 Caligulæ profusio 103. 403. 415 Cambyses 378 Cancellaria Rom. 731 Cancellarius Franc. 811 Cancellarius Guido à Ru[n]p[er]forti 448. 812. D. Antonius à Prato ibidem Cancellarij munus 811 Canon 300 Canon frumentarius 603 Canones pontificij 731 H h 5 Cano

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-855.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Canonizati publica religio Catasta obseruatiæ illib. 85 ne consecrati 726 Catastrophe, exitus fab. 79 Capelus 371 Catenæ Vulcaniæ 769 Capito Cossutianus 189 Cato Cypriâ gazam Ro= Capitolinus inter classicos mam deportauit 351 autores nô habedus 144 Catoniana censura 385 Capricorni nota in nomis= Catonis censura 161.162. mate 164 234 Caractæ in auro 264 Catonis locus restitutus Cardiaci 565.566 594.605 Cardinales aulici 776 Catorthoniata 784 Cardinales et episcopi im= Causarij milites 588 pune peccent 732 Cedrina stemmata 73 Cardinaliu[m] insolentiâ atq; Cellæ 55 arrogatiâ pstringit 776 Celoneum 253 Cardines Mathematici 31 Celsilo.557.564.565.616 Cardiulcus cor euelles 800 Celtiberorum gens nume= Cardo 13 rosa & diues 395 Caroleus nummus 664 Cemmeni montes 396 Carolei fortes nummi Aqui Cenchrites uinum 573 tanici 659 Census Atheniensium 527. Carolei Parisini dextantes 540 rectè uocentur 621 Census equestris & senato Carthaginiësia metalla 393 rius 102.169.170.193 Caruba in auro 264 Census olim maximus 148 Cassij et Bru. donatiu[m] 310 Census opes hominum ar= Castigatoris munus sæpe guebat 689 præstat Budæus 14 Census primæ classis Ro= Castrata siligo 600 manæ 634 Castor et Pollux iudicioru[m] Césus pro modo, tributum præsides 199 Romæ cōferebatur 385 Census

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-856.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Census Ro. & classes 529 Centr[u] Betonica herb. 573 Centaurorum fabula 773 Centena uerbum in nume= 718 cis antiquis sæpe supple= 579.580 dum 405 Centenaria uinea 687 Centenariæ coenæ 630 Centenarij 273 Centenarij liberti 151 Centesima usura 111 Centesimæ duæ 112 Centesimus fructus 680 Centum aurei apud Vlpi= 661 num 149 Centum æris millia 197 Centu millia maximus olim 596 numerus erat 178 Centum nummi, duo aurei 616 681 215 Centum sestertia quantum 405 ualeant 169 Centies sestertium, compen 572.581.592.593 diosa locutio 138 Centies sestertium ut intel 537 ligatur. 406 Centies nonnunquam auto 709.783 res dicunt pro centies se 761 stertio 139 Centuria 687 Centurionu stipendiu 700 Centussis 12.630 Centussis noster 664 Cepio 398 Ceræ primæ 718 Ceramium 579.580 Ceratium in auro 16.222. 264.274 Ceruical Pers. regis 430 Chalcus 622 χαλκδs 664 Chaldæi Assyrioru sapien= 91 tes 91 Chares historicus 426 Charitatis lex 728.729 Charmidis medici facinus 426 197 χδρόβιοι 596 Cherronesus 380 Cheopina 616 Chiliades 215 Chilias chiliadum 405 Chorus 723 Choenix 572.581.592.593 Choregia 537 Christus, Hercules alexia= 709.783 cus 709.783 Christus Ianus gemunus 761 Christus imitandu se nobis 761 propinauit 717 Christi appellationes 761 Christi dogma paru plau= sibile

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-857.png

Transcription: ATR-1

INDEX. sibile ap[er]d[m]udanos 506 Christi & eius comitatus cum nostris pontificibus comparatio 709 Christi ex[em]plar qui se eius uicarios nobis ingeru[n]t, nusqua[m] sequuntur 313 Christi natiuitas 328 Christi præceptoru[m] co[n]tem ptores arguit 728 Christi preciu[m] à Iuda æstimatum 636 Christi testamentum 717 Christo nato census Roma norum capitum 328 Christo ratio tandem reddenda 780 Christi sp[er]o[n]si aduersus spon sam suam Ecclesiam indignatio 729 Christiani hominis cor, tha lamus dei 800 Christia. athletæ typus 762 Christiani autores excellenti tissimi 754 Christianissima Fr[ati]ac. 707 Christophorus Longolius 660 Chrysammos 777.394 Chrysitis 777 Chrysoplysium 265 Chrysoplytes Paris. 265 Chus 572.575 Cibarius panis 597 Cibi ac potus rationem si= bi constare uolebat. Au= gustus 569 Cicero et Plin. humana Mi nerua scripsere 46 Cicero fugiens quantum pe cuniæ dono ab Attico ac ceperit. 340 Cicero Gabinio reconciliatus 388 Cicero meritò à Græcis ac= cusatus 24 Cicero ob accusatione Ver ris male audiuit 127 Cicero philosophiæ rudis non erat 47 Cicero prouinciam depo= suit 350 Cic. quanti habitarit 335 Cicero tenuis habitus 705 Ciceronis caput amputatu[m] quanti repensum 342 Ciceronis cum Roscio con tentio 237 Ciceronis entelechia 33 Ciceronis erratum in Ca= tone 560 Cic. facetum dictum 335 Cice

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-858.png

Transcription: ATR-1

INDEX Ciceronis filius temulentia inclytus Cistophori 209 Ciceronis oratio pro domo sua 336. pro lege Manilia Citrinarum mensarum precium 250 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Ciuitatem Ro. imperatores Romani dabant 354 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Classes ciuium Rom. 529 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Classis olim prima apud Romanos 148 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Classis primæ census 634 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Classis Xerxis 646 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Claudius Isid. diues 178 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Claui denaru libraru 658 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Frumentaria 176. 515. 520. 521. in lege Agraria, seu contra Rullum Clauicula Archimedis 650 Ciceronis locus pro Cecina 15. pro Cluëtio 144. in Epistolis 338. 345. in Rascio 144. 289. pro Sex. Roscio 125. 126. 132. 136. 144. in de Vniuersitate Ciceronis nomisma 163 Cic. opulentia unde 338 Cic. stomacho ferre 83 Ciceroni sua eloquentia au risera erat 341 Ciceronis uillæ 337 Ciceronem lapsum esse nil miri 46 Ciceronem perstringit 34 Cimeliarchium 172 Cineraceu argen. 265. 266 Cocoru precium 246. 247 Ciceronem lapsum esse nil miri 46 Cocle Syria 498 Ciceronem perstringit 34 Cœlu, & esse in coelo 752 Cimeliarchium 172 Cohortes in legionib. 700 Cineraceu argen. 265. 266 Cœnarecta 628 Circus maximus à Cæsare extructus 359 Cœna Vitelliana 412

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-859.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Cænæ Apitianæ 243 Cænobiarcha uulgo abbas 711 Coincius aurifex 266 Colossensiu[m] epistola 766 Collimare 670 Collineatio ibidem Columbarum pretia 159 Columella Senecæ blanditur 687 Columellæ ætas 17. 18. 19. 681 Colum. locus 109. 228. 675 Comagene 491 Comenda, fiducia 710. 720 Commercia finitimaru[m] gentium precium auri intendunt 262 Commercia nationes nobiles faciunt 495. 496 Commanda regio 348 Commodi imperatoris adoptatio 330 Concionatoris lepidi dictu[m] aduersus imperitos episcopos 720 Conciones maximo ære redemptæ 704 Cocordiæ simulachru[m] 257 Confarreare 730 Congiariæ Augusti 324 Congiarius cadus 607 Congius 617 Congij diuersa acceptio 576 Consulum & prætoru[m] Ro manorum potestas 347 Contignatio 30. coenatio= num capax in naui 651 Contumaciæ mulcta 632 Conuiuæ Alexandri et Per sarum regum 294 Conuiuarum ingens numerus 435 Copiæ Romanæ 102 Copiæ bellicæ Franc. 444 Coraxi populus 399 Cornel. Tacitus scriptoru[m] uecordissimus 503. 504 Cornel. Taciti locus 141 Coronatus 163 Coronati Cruciati 259 Corpus organicum 38 Corruptio ac sordes mirabilis 364 Corui humano sormone uo cales 171 Coruus 613 Coticularium aurum 274 Cotulæ 347. 572 Cræsi diuitiæ 379 Cramesinum 191 Crassus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-860.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Crassus orator 502 Crassi auaritia 216. diuitiæ 179. 575. 596 Crastini cura 592. 593 Cratetis in mantica philosphari 803 Cruciati coronati 259 Curia aulica excordes homines facit 799 Crux sua cuiq[ue] tollêda 717 Cubus 514. 517 Cubici numeri 516 Cubiculum regis Persarum quàm opulentum 430 Culeus 607. 612 Culeus Parisinus 674 Culeus trimodius 657 Culci duplæres 654 Cunnus, ignauiæ symbolu[m] 511 Curia unde dicta 787 Curionis æs alienum 224. 361. conciones 704. corruptela Curtij locus 420. 421. 431 Cyathus 552. 565. 582 Cyathus Demetrij & Anti-goni 567 Cyathi amic. et amoris 567 Cyathi plura apud Græcos 566 nomina 566 Ad Cyathum stare 566 Cyathis potus suos metia= bantur antiqui Cyathissare quid sit 567 Cybi 606 Cybium ibidem Cypri opulentia 350 Cypria gaza publicata 351 Cyprianus & Lactan. 754 Cyriadoxa 772 Cyrus rex 488. 489. eius opes D D Daci, Getæ 237 Dactylotheca 368 Dæmonum obseruatio, ut animam præsidio uacuâ 491 Darii stateres 483 Darius Alexandro filia[m] cu[m] dote opima obtulit 431 Darius Histaspis F. 371 Darius primus 418 Darius ultimus 419 Darij Persarum regis lu= xus 298 Dar. miserabilis exitus 430 Dauid quando fuerit 486 Dauid oratio ad primores tribuum 486

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-861.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. tribuum 482 Dauidis diuitiæ 471.472. 474 Dauidis & Solomonis 0= pes 491 Dauidis encomium 760 De asini umbralitig. 767 Debitisse implicantium insania Debitoris magni culcitra 360 Decarchiæ 321 Decemprimatus ibidem Decies sæpe absol. ponitur pro decies sestertio 130 Decies centena 244 Decies sestertium, & dena sestertia 130.244.531 Decij Laberij quæstus Decoctores in iudicium uo cabantur 512 Decumanu[m] frumentu[m] 520 Decumanus limes 13 Decumana o[mn]ia magna 735 Decussare 14.15.163 Decussatio 12 Decussis 12.15 Decussis noster 665 Dedere ob noxam 747 Desructarium 613 Deiotarus rex à Pompeio honoratus 348 Delicijs hic frui non possumus, & Christi hæredes esse 718 Deloinus 789 Deloini eloquentia, iurisq; peritia 803. modestia 807.808 Demensum 594 Demetrius Poliorcetes 647 Demetrij cyathus 567 Demetrij liberti diuitiæ 218 Demetrij naues 649 Demetrij Phalerei profusio 533 Demosthenes Laidis proca citatem exhorruit 293 Demosthenis facultates 541 542.prudetia seu astutia 538. siletiu[m] magno rede= ptum 533.sordes 115 Demosthen. locus 112.287. 539.545.546.628 Demosthenis oratio de mu neribus trierarchiæ 534 Demosthenis pater opulen tus 546 Demostheni multa indicta 629 Denarius 148 Denarius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-862.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Denarius drachmalis 122 Denarius diurnus 633 Denarius numus 48.107 Denarius & drachma idem 212.284 Denarius, idem & scrupulus 166 Denarius in auro 255. eius denor 265 Denarius noster 664 Denarius nunquam æreus 637 apud Romanos 637 Denarius Romanus 633 Denarius stipediarius 699 Denarij æstimatio 637. per fectio 12. p[ro]dus Denarij & sestertij æstima 175 Denarij mille, centum aurei 632 Denarij quales fuerint 207 Denarij unde dicti 640 Denarijs quaternis sester = 47.48.632 dius ualet 121 Deunx in poculis 564 Deus non fallitur 436 Dextans 24 Diabolus rerum aulicarum 800 serè sequester 800 Diaboli astutia 783 Dianæ sacerdos opulentissi 781.782 mus 348 Dianome 632 Dicæodotes 389 Dichalcum 622 Dictatorius ensis 815 Didrachmu[m] 207.622.691 Didrachmus aureus 258 Diffundi uina 611 Diem manibus dicere 666 Digitus 16.517 Digitis argutis, puocare 79 Dij maiores gētium, & se = 82 Diuolopop 48 Dionysiocolaces 426.427 Diobolaris 624 Diobolum 623 Dioscoridis locus restitutus 573 Dioscuri Castor & Pollux 797 Dipondius nummus bilibris 47.48.632 Discendi murus ardor 512 Disceptator summus Chri = 732 Discipulorum Christi stupi 635 ditas 635 Distichum hordeum 562 Ditescere cupientium insti = 781.782 tutio 781.782

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-863.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Aulæ auersatur Budæus 799 Aulicacademiæ axiomata 779.781 Aulica curia excordes homines facit 799 Aulica uitæ quatenus sapienti adeunda 801 Aulica felicitas 75. simulatio 770.771.773 Aulicæ curiæ tumultus & inquietudo 771.772 Aulici antistites seu pontifices 753. sacerdotes 712 Aulici recocti 750 Aulici spintriæ & ærusatores 768 Aulicorum depulsoru[m] exerationes 96 Aulicorum institutio 779.781 Aulicoru[m] miseria 780.804 Aulicorum quorundam audaritia & improbitas 435 æcitas 715 Aulicoru[m] seruitus 771.772 Aulicorum uacillatio 798 Aulicos curioses taxat 250.251.455.803 Auletes Cleopatræ pater 387 A. Gellij locus 292.620 Aurata 227 Aureæ cöpædes Darij 432 Aurea domus Neronis 409 410 Aurea fortuna 810 Aurelius imp. 257 Aureus integer, solidus dictus 661 Aureus Romanus 258 Aurei æstimatio 150 Aurei æstimatio in iure 661 Aurei pecude uillosa signati 264 Aurifices Parisienses 358 Aurifodinæ præstantissimæ 393.396 Aurum duodeuicenariu[m] & uicenarium 274 Aurum in templi Solom. ædificationem expensum 475.476. Aurum Persæ in thesauris habere studebant 432 Aurum purum probum suu[m] 786 Aurum quantumcunq[ue] purum, aliquid habet tamen alieni metalli 266.267 Aurum Tolossanum 397 Auri bonitas in quatuor & uiginti caracteræ consummatur 264 Auri & argenti sparsio

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-864.png

Transcription: ATR-1

effusa 398 Auri ad argētum analogia uendita 268.271.401 ἀυλὸχειρ Auri admiratio 625 Auri indicatura 264.402 Auri appellatioe indignu[m], B quod infra dodratem sit Babylonia 275 Babylonis ædificatio Auri apud priscos rara mē 488 tio 355 Auri cælaturæ rara mentio Babylonicum talentu[m] 356 Babylonicum talentum & Auri libræ Romanæ pretiu[m] Euboicum 264 Bagoæ Persarum Auri in libra quot sint cera Carævænsel tia 264 Auri pernicies 625 Auri pretium 262 Auri pretiu[m] no[n] in arte nuc, 761.800 sed in materia est 358 Auri ramenta 393. segma 401 Auri summa nota 266 Auri ubicunq; mixti aut co[m] Batus fusi, separandi ratio 265 Auri unciæ pretium 263 Auro olim Roma non abun fertilitas dabat. 269.270 Auro opertu[m] theatrum 194 aut [th]eus 740 Autolyci 792 Autoritas co[m]sulatus magno uendita 704 aut[o]χειρ 740 Autopyrum 597 B Babylonia 491 Babylonis ædificatio 487. 488 Babylonici agri fertilitas 680 Babylonicum talentu[m] 472 Babylonicum talentum & Euboicum 372 Bagoæ Persarum 74 Carævænsel 397 Baiularium pondus 478 Ballux 394 Baptismatis uis 264.737. 761.800 Barsine, Darij filia 425 Barutus, quæ et Beryt. 325 Basilius & Nazianzenus æquales 755 Batus 613 Bætica Turdetania 392 Bætica Hispaniæ 326. eius fertilitas 393 Beatitudo quomodo inuesti ganda 717 Beli ætas 487 Bella no[n] decere ecclesiastie Hh 4

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-865.png

Transcription: ATR-1

tos 438.439 Beroaldus 98.568 Berossus historicus 498 Berytus Syriæ 325 Bes 16.564 Bessale 20 Betonica 573 Bibedimos antiquorum in conuiuijs 563 Bibendi ratio ac mēsuræ a= p[ro]ud Paris. 564.568.569 Biblioru[m] editio uulgata 738 Biblicorum librorum uelut argumenta 762 Bibliotheca Græca Lati=náque 329 Bibliotheca Luculli 225. eius luxus ibidem 329 Bicōgius Cicero M.F. 570 Bigati nummi 637 Bis [etc] uicies sestertium à Nerone profusum 410 Blondus 337.634.701 Bæotius seu Bossellus Gal=licus 518 Bona sua quo titulo possi=deat ecclesiast. 706.707 Bos numimus 207.624 Bossellus Gallicus 518 Bosselli 552 Cès ἰπὶ γλῶτης CîCηκην, pro= 624 uerbium 624 Boum pastus 562.563 Britannia Romanorum uce[n]tigalis 386 Britannia una legione in of ficio continebatur 326 Brochus 615 Bruti tēpore signata nomi=smata non extare 544 Buccphali pretium 292. no men Budæus ad honores sæpe prouocatus 813 Budæus an à Mineruæ ca=stris ad Iunonis præsidiæ transeat 790.798 Budæus mathematica me=thodo libros hos consecit 198 Budæus primus Gallos ab ignoratiæ ac stupiditatis calumnia uindicat 83 Budæus se ipso præceptore usus 54.196 Budæus simulandi nescius, [etc] pudentissimus 798 Budæi ac Deloini dialogi=smus 789 Budæi ardor in literas 797. auiditas in uetustoru[m] no mismatu[m] exp[er]esione 696

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-866.png

Transcription: ATR-1

INDEX Candor, atq[ue] adeo labor Cæsariati, testons 665 666.190. co[n]iectura optima ac pertinax 134. consta[n]tia in hoc opere 702. de dictis suis fiducia 558. 587. de se sponsio 146. 166. deprecatio ad lectores 586. diligentia in ueritatis indagatione 552. 558. 571. exclamatio co[n]tra iniquitatè tèpo. 783. in castigando fides 186. in patria pietas 80. 81. modestia 292. 555. 556. Sammaurianu[m] præd. 52. ualetudo 797. 813. apolo gia uelut de Plinij reprehensione 590 Cæs. corruptor animosis= simus 224. 359. 364 Cæsareæ urbes 327 Cæsaris animus subl. 219 Cæsaris clementia 178 Cæs. dictatoris numis. 163 alienu[m] æs 214. 218. animus 364. monarchia 381. donatiuum 307. furtum 223. corruptelæ 224. liburnicæ 655 Cæs. mortui pecunia 317 C. Domitius 333 C. Furius Cresinus 686 Caius princeps, ultra modu[m] prodigus 403. 407 Calderini lapsus. 108. 130. 244. 368 Caligulæ profusio 103. 403. 415 Cambyses 371 Cancellaria Rom. 731 Cancellarius Franc. 811 Cancellarius Guido à Ru- peforti 448. 812. D. An- tonius à Prato ibidem 811 Cancellarij munus 811 Canon 300 Canon frumentarius 603 Canones pontificij 731 H h 5 Cano 731

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-867.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Canonizati publica religio 726 ne consecrati 726 Capelus 371 Capito Cossutianus 189 Capitolinus inter classicos 189 autores no habedus 144 Capricorni nota in nomis= 164 mate 164 Caractæ in auro 264 Cardiaci 565.566 Cardinales aulici 776 Cardinales et episcopi impune peccent 732 Cardinaliu[m] insolentiâ atq[ue] arrogatiâ p[er]stringit 776 Cardines Mathematici 31 Cardiulcus cor euellès 800 Cardo 13 Caroleus nummus 664 Carolei fortes nummi Aquitanici 659 Carolei Parisini dextantes rectè uocentur 621 Carthaginiësia metalla 393 Caruba in auro 264 Cassij et Bru. donatiu[m] 310 Castigatoris munus sæpe 14 præstat Budæus 600 Castrata siligo 199 Castor et Pollux iudicioru[m] præsides 199 Catasta obseruatiæ illib. 88 Catastrophe, exitus fab. 79 Catenæ Vulcaniæ 769 Cato Cypriâ gazam Romam deportauit 351 Catoniana censura 385 Catonis censura 161.162.234 Catonis locus restitutus 394.603 Catorthoniata 784 Causarij milites 588 Cedrina stemmata 73 Cella 55 Celoneum 253 Celsilo.557.564.565.616 Celtiberorum gens numerosa & diues 395 Cemmeni montes 396 Cenchrites uinum 573 Census Atheniensium 527.540 Census equestris & senatoriis 102.169.170.193 Census olim maximus 148 Census opes hominum arguebat 689 Census primæ classis Romanæ 634 Cēsus pro modo, tributum Romæ cōserebatur 385 Census

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-868.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Census R[ecipe] & classes 529 Cestr[um] Betonica herb. 573 Centaurorum fabula 773 Centena uerbum in numeris 718 antiquis sæpe supple= 379.580 dum 405 Centenaria uinea 687 Centenariae coenæ 630 Centenarij 273 Centenarij liberti 151 Centesima usura 111 Centesimæ duæ 112 Centesimus fructus 680 Centum aurei apud Vlpiæ= 661 num 149 Centum æris millia 197 Centu[m] millia maximus olim 596 numerus erat 178 Centum nummi, duo aurei 681 Centum sestertia quantum 169 ualeant 138 Centies sestertium, compen 138 diosa locutio 138 Centies sestertium ut intel 406 ligatur. 406 Centies nonnunquam autores 139 dicunt pro centies se 139 s[er]t[em]tio 139 Centuria 687 Centurionu[m] stipendiu[m] 700 Centussis 12.630 Centussis noster 664 Cepio 398 Ceræ primæ 718 Ceramium 379.580 Ceratium in auro 16.222. Ceruical Pers. regis 430 Chalcus 622 Chaldaei Assyrioru[m] sapiens= 91 Chales historicus 426 Charitatis lex 728.729 Charmidis medici facinus 197 Ch[rist]o[n]s[is] 596 Cherronesus 380 Cheopina 616 Chiliades 215 Chilias chiliadum 405 Chorus 723 Choenix 572.581.592.593 Choregia 537 Christus, Hercules alexia= 709.783 Christus Ianus geminus 761 Christus imitandu[m] se nobis 717 propinauit 717 Christi appellationes 761 Christi dogma paru[m] plau= sibile

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-869.png

Transcription: ATR-1

INDEX. sibile ap[er]t[er] mudanos 506 Christi et eius comitatus cum nostris pontificibus comparatio 709 Christi ex[em]plar qui se eius uicarios nobis ingeru[n]t, nusqua[m] sequuntur 313 Christi natiuitas 328 Christi præceptoru[m] co[n]tem ptores arguit 728 Christi preciu[m] à Iuda æstimatum 636 Christi testamentum 717 Christo nato census Roma norum capitum 328 Christo ratio tandem reddenda 780 Christi sp[eci]osi aduersus spon sam suam Ecclesiam indignatio 729 Christiani hominis cor, tha lamus dei 800 Christia. athletæ typus 762 Christiani autores excellenti tissimi 754 Christianissima Fr[ati]ac. 707 Christophorus Longolius 660 Chrysammos 777.394 Chrysitis 777 Chrysoplysium 265 Chrysoplytes Paris. 265 Chus 572.575 Cibarius panis 597 Cibi ac potus rationem si= bi constare uolebat Au= gustus 369 Cicero et Plin. humana Mi nerua scripsere 46 Cicero fugiens quantum pe cuniæ dono ab Attico ac ceperit. 340 Cicero Gabinio reconciliatus 388 Cicero meritò à Græcis accusatus 24 Cicero ob accusatione Ver ris male audiuit. 127 Cicero philosophiæ rudis non erat 47 Cicero prouinciam depo= suit 350 Cic. quanti habitarit 335 Cicero tenuis habitus 705 Ciceronis caput amputatu[m] quanti repensum 341 Ciceronis cum Roscio contentio 237 Ciceronis entelechia 33 Ciceronis erratum in Ca= tone 560 Cic. facetum dictum 335 Cic

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-870.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX Ciceronis filius temulentia Cistophori 209 inclytus 350 Ciceronis oratio pro domo cium 250 sua 336. pro lege Manilia Ciuitatem Ro. imperatores Romani dabant 334 Ciceronis locus pro Cecina Classes ciuium Rom. 329 na 15. pro Cluëtio 144. Classisolim prima apud Ro in Epistolis 338. 345. in manos 148 Frumentaria 176. 315. Classis primæ census 634 320. 321. in lege Agraria, Claudius Isid. diues 178 contra Rullum Claui denaru libraru 658 349. in Oratore 10. in Paradoxis Clauicula Archimedis 650 179. in secunda Cleopatræ luxus 99. 312 Philip. 297. 390. pro Ra Cleopatræ pater 380 birio 144. 289. pro Sex. Cloacæ max. Romæ 370 Roscio 238. in Verrem Clodij luxuria 361 125. 126. 132. 136. 144. Clodij odium aduersus Ciceronem 336 in de Vniuersitate Clodij odium aduersus Ciceronem 336 Ciceronis nomisma Clodij cædes 363 Cic. opulentia unde Cn. Flauius scriba 269 Cic. stomacho ferre Cocci precium 198 Ciceroni sua eloquentia au Cochlea miranda 653 risera erat Cocoru precium 246. 247 Ciceronis uillæ Coctura quæ dicatur 612. Ciceronem lapsum esse nil 666 miri Coele Syria 498 Ciceronem perstringit Cœlu, & esse in cælo 732 Cimeliarchium Cohortes in legionib. 700 Cineraceu argen. 265. 266 Cœnarecta 628 Circus maximus à Cæsare Cœna Vitelliana 418 extractus 359

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-871.png

Transcription: ATR-1

INDEX Cænæ Apitianæ 243 Cænobiarcha uulgo abbas 711 Coincius aurifex 266 Colossensiu[m] epistola 766 Collimare 670 Collineatio ibidem Columbarum pretia 159 Columella Senecæ blanditur 687 Columellæ ætas 17. 18. 19. 681 Colum. locus 109. 228. 675 Comagene 491 Comenda, fiducia 710. 720 Commercia finitimaru[m] gentium precium auri intendunt 262 Commercia nationes nobiles faciunt 495. 496 Commana regio 348 Commodi imperatoris adoptatio 330 Concionatoris lepidi dictu[m] aduersus imperitos episcopos 720 Conciones maximo ære redemptæ 704 Cocordiæ simulachru[m] 257 Confarreare 730 Congiariæ Augusti 324 Congiarius cadus 607 Congius 617 Congij diuersa acceptio Consulum & prætoru[m] Ro manorum potestas 347 Contignatio 30. coenatio= num capax in naui 651 Contumaciæ mulcta 632 Conuiuæ Alexandri et Per sarum regum 294 Conuiuarum ingens numerus 435 Copiæ Romanæ 102 Copiæ bellicæ Franc. 444 Coraxi populus 399 Cornel. Tacitus scriptoru[m] uecordissimus 503. 504 Cornel. Taciti locus 141 Coronatus 163 Coronati Cruciati 259 Corpus organicum 38 Corruptio ac sordes mira= bilis 364 Corui humano sormone uo cales 171 Coruus 613 Coticularium aurum 274 Cotulæ 547. 572 Cræsi diuitiæ 379 Cramesinum 191 Crassus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-872.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Crassus orator 802 Crassi auaritia 216. diuitiæ 179. 575. 596 Crastini cura 592. 593 Cratetis in mantica philoso phari 803 Cruciati coronati 259 Curia aulica excordes ho= 799 mines facit 717 Crux sua cuiq; tollêda 717 Cubus 514. 517 Cubici numeri 516 Cubiculum regis Persarum 430 quàm opulentum 430 Culeus 607. 612 Culeus Parisinus 674 Culeus trimodius 657 Culci duplæres 654 Cunnus, ignauiæ symbolu[m] 511 Curia unde dicta 787 Curionis æs alienum 224. 361. conciones 704. cor. ruptela Curtij locus 420. 421. 431 Cyathus 552. 565. 582 Cyathus Demetrij & Anti goni 567 Cyathi amic. et amoris 567 Cyathi plura apud Græcos 566 nomina 566 Ad Cyathum stare 566 Cyathis potus suos metia= bantur antiqui ibidem Cyathissare quid sit 567 Cybi 606 Cybium ibidem Cypri opulentia 350 Cypria gazæ publicata 351 Cyprianus & Lactan. 754 Cyria doxa 772 Cyrus rex 488. 489. eius opes D 237 Dactylotheca 368 Dæmonum obseruatio, ut animam præsidio uacuâ inuadant Damascena Syria 491 Damasci gazæ 419 Darici slateres 483 Darius Alexandro filia cu[m] dote opima obtulit 431 Darius Histaspis F. 371 Darius primus 418 Darius ultimus 419 Darij Persarum regis lu= xus Dar. miserabilis exitus 430 Dauid quando fuerit 486 Dauid oratio ad primores tribuum 486

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-873.png

Transcription: ATR-1

INDEX. tribuum 482 Dauidis diuitiæ 471.472. 474 Dauidis & Solomonis o= pes 491 Dauidis encomium 760 De asini umbralitig. 767 Debitisse implicantium in= sania 362 Debitoris magni culcitra 360 Decarchiæ 321 Decemprimatus ibidem Decies sæpe absol. ponitur pro decies sestertio 130 Decies centena 244 Decies sestertium, & dena sestertia 130.244.531 Decij Laberij quæstus 242 Decoctores in iudicium uo cabantur 512 Decumanu[m] frumentu[m] 520 Decumanus limes 13 Decumana o[mn]ia magna 735 Decussare 14.15.163 Decussatio 12 Decussis 12.15 Decussis noster 665 Dedere ob noxam 747 Defrutarium 613 Deiotarus rex à Pompeio honoratus 348 Delicijs hic frui non possumus, & Christi hæredes esse 718 Deloinus 789 Deloini eloquentia, iurisq[ue] peritia 803. modestia Demensum 594 Demetrius Poliorcetes 647 Demetrij cyathus 567 Demetrij liberti diuitiæ 218 Demetrij naues 649 Demetrij Phalerei profusio 533 Demosthenes Laidis proca citatem exhorruit 293 Demosthenis facultates 541 542.prudetia seu astutia 538. siletiu[m] magno redeptum 533. sordes Demosthen. locus 112.287. 539.545.546.628 Demosthenis oratio de mureribus trierarchiæ 534 Demosthenis pater opulen tus 546 Demostheni muleta indicta 629 Denarius 148 Denarius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-874.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX Denarius drachmalis 122 Denarius diurnus 633 Denarius numus 48.107 Denarius & drachma idem 212.284 Denarius, idem & scrupulus 166 Denarius in auro 255. eius denor 265 Denarius noster 664 Denarius nunquam æreus 637 apud Romanos 633 Denarius Romanus 699 Denarius stipediarius 699 Denarij æstimatio 637. per fectio 12. podus 122.149 Denarij & sestertij æstima tio 175 Denarij mille, centum aurei 632 Denarij quales fuerint 207 Denarij unde dicti 640 Denarijs quaternis sester= 47.48.632 tius ualet 121 Deunx in poculis 564 Deus non fallitur 436 Dextans 24 Diabolus rerum aulicarum 800 serè sequester 800 Diaboli astutia 783 Dianæ sacerdos opulentissi 781.782 mus 348 Dianome 632 Dicæodotes 389 Dichalcum 622 Dictatorius ensis 815 Didrachmu 207.622.691 Didrachmus aureus 258 Diffundi uina 611 Diem manibus dicere 666 Digitus 16.517 Digitis argutis, puocare 79 Dij maiores gētium, & se= 82 lecti 82 Dionysiocolaces 426.427 Diobolaris 624 Diobolum 623 Dioscoridis locus restitutus 573 Dioscuri Castor & Pollux 797 Dipondius nummus bilibris 47.48.632 Discendi murus ardor 512 Disceptator summus Christus 732 Discipulorum Christi stupi 635 ditas 635 Distichum hordeum 562 Ditescere cupientium institutio 781.782 Diues

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-875.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Diues qui primus nominatus, creditoribus suis decoxit 178 Diuites soli apud Athenien ses censebantur 340 Diuitum exempla 746 Diuitum reiector Christus, pauperum assertor 737 Diuitiæ Claudij Isidori Crassi 178 Diuitiæ cur ecclesiasticis attributæ 713 Diuitiæ magnæ citò partæ, auaritiæ indicium 216 Diuitiæ præ sapientiæ studio co[n]tenendæ 766.767 Diuitiæ priuati hominis memorab. 692. & deinc. Diuitiæ uniuscuiusq[ue] olim à censu notæ erant 689 Diuitiarum contemptor Bu dæus 791 Diuitiarum eleuatio 746 Diuitiarum exemplum Lentulus Augur 355 Diuitiarum hodiernaru[m] cu[m] priscis collatio 703 Diuitiarum infelix exemplum 746 Diuitiarum terrenaru[m] abusus 767 Diuitijs inhi[n]ates taxat 705 Docti & prudentis an sit rempub. administrandam suscipere 773 Docti ut in aula degat 802 Doctorum hominu[m] frigus 720. secessus 786 Doctis resp. capessenda 816 Doctrinæ co[m]medatio 472 Δωφειημιον 48 Dodrans 16.20.47.48 Dodrans pollicis 20 Dodrantes lucere 24 Δοικιμαδεις 545 Dolium 610 Doliu[m] quadragenaru[m] 609 Domus P. Clodij ingentis pretij 360.363. Domus quanti Romæ loca=retur annua mercede 337 Domus Romanæ 332 Domus Caligulæ & Neronis 364 Domus aurea Neronis 409 Domorum Romanaru[m] pretia 332 Domus significatio 547 Donatiu[m] Antonij 309. Au gusti 324. Cæsaris 307. Cassij & Bruti 310. Hædriani 330. Pompeij 305 Dotata

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-876.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Dotata Megalia 631 Dotium apud priscos exiguitas 631 Drachma 15.16.18.116.206 637 Drachma apud Græcos æreæ non erat 637 Drachma & denarius idem 162.180. eodem pondere 149 637 Drachma, et pōdus & num mum significat 124 Drachma, merces diurna 692 692 Drachma Aeginæa & Attica 375 Drachma Attica 165.623 375 Drachma Romana, & Attica, grossus à nostris dicitur 166 Drachmæ æstimatio 645 Drachmæ centu[m] libra[m] num mariam faciunt 162 Drachmaru[m] myriades Græ ci usurpant no[n] nummorum 135 Drachmalis usura 113 Dramaticum poëma 22 Dromades cameli 420 Drypetis Hephæstiois uxor 425 425 Ducatoru[m] pretiu[m] 168.624 624 Ducenarij iudices 278 Ducu[m] maxima laus 815.816 Duella 15 Dulciaria 602 Duodecies festertium, cen[sus] sus Senatorius 129 Duodecimus denarius 112 Dupondius 12 Duracina persica 154. eoru[m] 12 pretium 252 Dux Borbonianus 814 Dynamis 38 Dynastæ 320 Ecclesia ægrotans 729 Ecclesiæ humiliatio 722. 723.729. firmitas 707. 734 734 Ecclesiam malè nunc administrari ab ijs q[uæ] illi præsunt 726 Ecclesiastici quam ratione[m] reddant, qui se non rectè gerunt 715 Ecclesiastici quo titulo sua[m] bona possideant 710 Ecclesiasticorum redituum dispensatio 734 Ecclesiasticorum uitia detegit 707.708 Ecclesiasticam re constitui 1 i 2 omnium 707.708

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-877.png

Transcription: ATR-1

INDEX. omnium interest 722 Echeneis, remora 772 Eclecta quæ dicatur 342 Exsancti, id est superordinati 179 Exthnagogos 48 Exmodius 582 Exmodus 182 Edictu perpetuu[m] 715.749 Eduardei Nobiles, nummi 776 Anglici 261.659 Elogium Gallorum 86.92 Eloquentia Ciceron. auri- 776 fera 341 Eloquentia ignaris tantum 755 inuisa 755 Eloquentia, publicè necessaria 745.778 Eloqvetiæ æstimatio 200. 201. lenocinia 742. præmia Eloquentiæ nomine prudentiam & sapientiam uete res complectebantur 91 Emblemata 357 Emmelia 723 Eniaphaχuor 48 Eniaphiop 581.582 Encyclopædia 745 Ensis mysticus, excommunicatio 439 Entelechia 33.38.39.43 Enthusiasmos 90 Epanaphora 31 Expectorare 447 Ephori historici ignorantiæ 496 Epicataphora 32 Epicurei 744 Epidecatum foenus 118 Epilogus huius operis 701 Episcopatus abbatijs iungentes arguit 719 Episcopi aulici 461.462. Episcopi no[n] temere pro ma[n] 732 lè gestis multentur 732 Episcopos & potifices ma[n] 733 los taxat 733 Episcoporum & antistitu[m] comitatus 734.712 Episcoporum priscorum à nostris discrimen 722 Epistates 594 Epistolæ ad Atticum, uice historiæ sint 339 Epitaphij agones 776 Epobelia 545 Equestris census 98 Equites plus quàm pedites semper accipi[n]t in mili- 305 Ensis mysticus, excommuni- 305 ticatio 305 Equites seu hippeis apud 305 Athenienses 531

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-878.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Equitum stipendium 700 Equi sarcinarij 550 Equorum ascensores apud Ezechielem 743 Equorum apud Iudæos pretium 478 Equorum pastus 562 Equorum uiatoriorum demensum 549 Equos binos olim habebat equites milites 479 Erasistratus medicus 203 Erinnys 592 Erratorum ueniam qua fiducia præsumat Bud. 196 Eschematismenos oratio 21 Esaias, sacroru[m] uatum Homerus 488. 727. 759 Ethelodulia 768 Ethnicorum etiam scripta nos ad theologicam philosophiam deducunt 757 Ethologiæ 457 Euangelica lex non abrogatur contraria consuetudine 594 Euangelica philosophia 761 Euangelium irritum non erit 715. 717 Euangelij loca explic. 632 Euangelioru[m] foecuditas 780 Euboicum talentu[m] 372. 376 Eustochia 670 Euthanasia 778 Euthymia 740. 765. 778 Eutropij ætas 679 Exclamatio in tepora 783 Excommunicationes Iulij 11. pontif. max. 441 Exegematicum poema 22 Exegetes 390 Exortiuhora 31 Expensa 107 Externorum opera apud Gallos 67. 89 F Fabulæ priscis historijs permistæ 494 Facultatibus lapsi senatores à principibus subluati 199. 704 Fascinantium more laudare 790 Fauere linguis 753. 790 Felicitas Galliarum 399 Felicitati modus ponendus 72 Ferociam præ se ferentes excussis uultus sordibus 94 Fertilitas soli memorabilis 679. 690 Fertilitas agri Parisini 681 I i 3 690

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-879.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. 690. tritici in Afric. 679 Festus P[ro]peius sibi non constans 210. eiusdem locus 638. 639. Feudum uulgo dicitur in fide esse 714 Fideicommissum 711 Fidelia 610. 619 Fiduciaria sacerdotia 711 Figuræ, obliqua dicta uelut scommata 23 Figuratæ laudes 24 Flos & pollis 601 Flos frugiperdus 790 Fænum in cornu ferre 452 Fæni pondus 562 Fænus terræ 679 Forma, cuius sit 38 Fors fortuna 792 Fortunæ indignitas maxima 590. eius mira mut. 430 Francia Christianarum partium signifera 462 Francia felix, si se intra se contineat 78 Francia nunquam exhausta 442 Frâciæ administratio 747 Frâciæ calamitas 787. opulentia 437. reditus 300. 433. uirtus ac laus 67 Franciæ reditus sub quadrus pli ad Persicos 433 Franciæ sumen 526 Franciam finitimi populi in re nummaria pro scopo uelut habent 660 Frâciani agri fertilitas 525 Franci cur non latius imperium habeant 470 Francorum in fortunij causa 474 Franci nunc primùm de suo uocabulo regem habent 810 Franci Pedites Equitesq[ue] nummi 660 Francorum existimatione tuetur 56 Francorum opes 442. Parhisia 456. uexatio 463. leuamen ibidem Francicoru[m] nom[m]e in ratio cinijs principalibus 433 Franciscus Deloinus 701. 789. uide Deloinus Frâciscus 1. Rex 789. 810. Francisci nominis omen 816 Frigere in aula 752 Frontis & mentis sympathia 779 Frum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-880.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Frumentarius canon 603 Frumentum generis nomen 620 Frumenti Gallici æstimatio 319. Siculi æstimatio ibi. Frumentoru[m] prouentus amplissimus 676. & deinc. Fulmen prodigiosum 789 Funebris agon apud Home rum 480 Furta Verris 101 Fusij Saluij robur 478 G Gabinius reus 388. decé millibus talentorum damnatus 289 Galatarum robur 585 Galaticum hordeum 562 Galeri rubri 776. 777 Galeripetæ 438 Gallia ipsa se celebrare possit 76 Gallia quondam auri ferax 396 Galliæ conuentus 471. felicitas 399. literæ 200. mores 747 Galli ad arma alacres 89. 454. discendis literis apti 54. 60. 79. eloquetiæ studiosi 56. 88. gloriæ cu pidi 76. olim priscis in cogniti 496 Galloru[m] docilitas 60. ingenia 86. 301. 790. mores mansueti 87. 88. Parrhisia 456. promptitudo in principis imperio 434. solertia 445 Gallorum existimationem & à literis & à prudentia asserit 56. & 58. & deinceps Gallorum priscorum memo rabilia consilia 93 Gallis olim dicendi facultas uernacula 56 Gallis olim infrugifera literarum studia 203 Gallicus sinus 397 Gallici populi uexatio 434 Gallica busta 440 Garus, liquamen 253 Gebenna mons 396 Gellij locus 292. 630 Gemæ præstatissimæ in the cis etia uilibus spl[en]ed. 759 Gemmarum autoritatis ordo 222 Gemmariorum ratio in pre tijs gemmarum æstimandis 221. 222. Genes

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-881.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Geneseos liber 763 Genethliacoru[m] uanitas 502 Genialis pax 502 Gentilium scripta quid ad uersati sacram doctrinam conferant. 765 Genitiui plurales syncopata = cè posuerit in nominibus nummorum 131 Geodæsiæ 19 Georgica Vergilij 23 Germania octo legionibus per myriades drachma = obtenta Romanis 392 Germanorum militum biba Græcorum recentia esse omnia 498. nec ab his historiæ fide petendâ ibidè citas 571 Germanorum naues 657 Geryones tergeminus 783 Gigantes terrigenæ 707 Gigantum pedes 772 Glaunæ iis adunæs 623 Gloria huius uitæ uera & expressa 745.777 Gomor 594 Gorgiæ Leotini honos 200 Græcalingua quid Latinæ se præstet 37 Græcæ linguæ studiosi olim Grossus Galli 88 Græcæ linguæ commenda = Grossi Curij tio 34 Græcarum literarum auto = Guido à Rupeforti cancelarius

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-882.png

Transcription: ATR-1 2

larius . 448.452 Gula Romanorum 246 Gulielmei nummi 274 Gulielmus parulus 701 Gymnasiarchia 537 gup 603 H Habe tibi tuas res in di= uortijs | 465 Hadrianus imperator 330. eius donatiuum ibidem Halys fluuius 379.431 Harpocrates 770.790 Hebræi literarum inuento= res | 497 Hebraicum talentum 472 Hecatombœum 624 Hecatobœa arma 207.625 Hecatonchir 748 Hecteus 581 Hectoris bigæ 770 Hederæ complexus 774 Hellanodicæ 790 Heminæ 547 Hemiolium 11 Hemixestus 563.616 Hephestionis funus memo= rabile 424 Heracliti scripta 737 Hercule maior Nabucho= donosor 488.490 Hermogenis ætas 663 Hermolaus Barb. 46.110. 157.354.666.684.701 Hermolai Barb. loc. de usu= ris 104. eiusde oscitantiæ 873. comendatio ibid. de se testimonium 667.669 Herodoti ætas 495 Herodoti locus 372.378 Herodoti locus de copijs Xerxis 582 Hestasis 537 Hesychius 582 Heteroplus 117 Hexagonus aspectus 31 Hexapedæ hexapodes'que 324 Hexaplum 9 Hieremiæ prophetæ ætas 487. eius sensus abditi 760. threni 730.729 Hieroglyphica Aegyptio= rum 90 Hieronis regis liberal. 614. nauis memorabilis 650 Hieronomi 734 Hieronymus & Aug. 754 Hieron. locus restitutus 21 I i S Hiero

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-883.png

Transcription: ATR-1

INDEX Hieron. sapientia Solomonis non uertit suam redimentes 240 Hicrosolyma 493. capta Histrionicæ artis precium 237.243 494 Homeri ætas 481.494 Hicrosolymitanus ager sterilis Homeri locus de talento 481 Hilarius Homeri locus alter 625 Hippas Homeri studiosus Alexa[n]der 527.528 Hippotrophium memorabile Macedo 92.201 Hiræ rex, de quo in Biblijs, Homo uersatilis 808 Suron apud quosdam uocatur Homines uiliores 597 Hirij piscinæ Hominu[m] census Romæ 177 Hispani & Galli historicis olim incogniti Hominu[m] ordines uarij 596 Hispaniæ opulentia Homo exterior & interior Hispaniæ reditus opimi consonare debent 780 392 Honor precarius 43 Historia animalium Arist. magno uendita Honorarium aduocatorum 662.663. magistratuum 353 Historia Herodoti Hoplitæ milites 541 Historia memorabilis Hora exortiua 31 Historiæ fab. comistæ Horatianus planus 770 Historiæ ueritas ab Aegyptijs & Chaldæis requirenda Horatij locus 59.98.775 Horoscopus 31 Historicorum quorundam maleuolentia in Iudæos & Christianos Hospitij tessera 730 Humana stoliditas 729.730 Humanæ fortunæ uicissitudo 445 Humanæ metis error 769 Histriones magno libertate Humani animi capaci. 147 Humani

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-884.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Humani corporis fabr. 43 Humanitas interpolis 737 Humilitas com[m]edabilis 741 Hybreas orator cordatissi= mus Antoniu[m] cohibet 311 Hyppogeu[m] mesuraneum 31 Hypōnematographus 390 Hyssopites uinum 579 I I litera, quæ nota 249 I am uerò 181.182 Ianus geminus, Christ. 761 Iconum in nomismatibus usus 665 Idios logos 389 Idoloru[m] cultus quando coe perit 487 Iecoris portæ 45 Iecur suillum 232 Ignis charitatis penè extin ctus 761 Ignorantia priscorum Lati norum et Græcoru[m] 502 Iliadis Homericæ encomiu[m] 92 Illa uerò 181 Impendia 107 Imperatorum Rom. in bel= lo potestas 347 Imperatorij nummi 660 Imperia magna sine pru= dentia retineri non pos= se 90.91 Imperium Augusti 318 Imperium non tam armis quàm literis et parari et retineri 89 In diem uiuentes 592 Inauraturis ut nihil depe= reat 265 Incendiu[m] magnu[m] 365.366 India quantum hauriret o= pum Romanarum 417 Indictio 301 Indignorum et indoctoru[m] promotio 737.788 Indoctos pontifices arguit 720 Industria ueneficij rea 685 Ineptus, et innocens ut Græ ce dicatur 36 Infrà quàm 229 Ingenio ac diligentia totu[m] constat in literis, non ge nere aut coelo 707 Innocens Græcè 36 Inncetia fretus animus 741 Inquirendum etiam in scri pta antiquorum 556 Institutionum Iustiniani locus 150.151 Insulæ beatorum 750 Integr

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-885.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Integritatis custodia in administratiua uitæ difficilis 776 Integro statu decedere 777 Intellectus 42. & deinceps Intellectus nouus ad. l. si hæres, ad leg. Falc. 118 Interpolis humanitas 737 Interpretationibus Latinis fide haud temere habeat Budæus 215 Interpretis Bibliorum la=psus 738 Intrà quàm 229 Ioachim rex Iudæorum 487. 488 Iob liber eschematismenos 21. 23. 762 Iocudus, seu Iucudus Vero nensis archit. 404. 605 Ioannes Euangelista 762. eiusdem locus 634 Iosephi libri perperam uersi 498 Iouis capitolini templi de=auratura 368 Iouis tesseræ bene semper cadunt, adagium 436 Iromus rex Tyri, q & Irâ siue Hira 475. 476. 500. Solomoni amic. iu[n]ct. 499 Irudo, sanguisuga 43 Isidorus Hispal. 514. 551 Isocratis oratio una maximo uendita 200. 341 Isodion, & isodios 353 Isphoræ 337 Italia armentosa 625. auri ferax 400. bonarum lite raru[m] magistra 670. eius fertilitas 523 Italici 670 Itali scriptores 81 Italorum industria 589 Italis non solis doctis esse licere 37 Italis primas in literis desert 81 Iudæ prod. persidia 636 Iudæa 491. ueritatis incu[n]nabula 507 Iudææ terræ solum 492 Iudææ uexatio à Nabuco donosor 487 Iudæi commercioru[m] ignari 495. Græcis et Lat. olim incogniti 494. 495. 497 Iudæorum disciplina militaris 491. opulentia 471 Iudæorum de antiquitate libri 499 Iudicij dei terror 719

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-886.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Iugerum 17. eius mensura L 17.524 Iugerum quadratum 524 Iugerum seu arpennum Pa risinum 525 Iuliu secundu Pont. Max. perstringit 439.724 Iuno quæ intelligatur 90. 774 Iupiter in membranas suas respiciens 788 Ius aulæ moribus constitu= tum 750 Ius distributium 459 Ius gentium 800.prætoriu 628. summum 750 Iuris canonici libri 731 Iustitia diuina 800.eius se= ueritas 716 Iustitia quando uera fuerit 487 Iustit. uia quæ dicatur 721 Iustinus martyr philoso= phus 40.501 Iustini locus 432 Iuuenalis locus 97 Ixionidæ 774 K Kαναργια 545 κατὰς συνοις 203 καναδιδης 366 L Laberius poëta 170 Lactaria 602 Lactes 46 Lagoena 517.619 Laidis meretricis procaci= tas 297 Lampridius inter classicos autores non annumeran dus 143.145 Lampridij locus 661 Lances argenteæ memora= bili pondere 332 Larem salutare ibidem Latina lingua, discipula linguæ Græcæ 35 Laurentij Vallæ laus 556. eius lapsus 376.583 Læzarus Baysius 315 Legionis unius stipendia annua 700 Legiones Rom. 326.327 Legiones quadraginta 102 Legiones XLIII. sub Au= gusto 325 Legiones rarò plenæ 310. plenæ 328 Lentuli auguris opes 355. 705.eius mors 355 Leo decimus Pont. Max. 441.725.723.735 Leotini agri decumæ 522.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-887.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. fertilitas 524.680 Leptis, magna Tacape 690 Lesbiæ structuræ canones 731 Lestrigones 781 Lex Adrastia. 800. Cincia 662. Trierarchica 343. Sumptuaria 629 Legum humanarum obseruatio 728 Legum uiolatio 259 Legu[m] uetustaru[m] multa pe=core constabat 625.626 Liber nullus ta[m] malus, ut no[n] aliquid habeat boni 551 Libroru[m] precium apud anti quos 293.341.342 Libroru[m] perniciosoru[m] exustio 635 Librorum sacrorum lectio=nis fructus 765 Librariorum errore multa in autoribus corrupta sunt 144.188 Liberales disciplinæ ad plebem redactæ 65 Liberalitates Vassasiani no tandæ. 416 Liberi patris imago precio sissima 282 Libertas Gallorum obsequiosa 301. eadem in Sæ Libertorum quorundam opulentia 178.217.704 Liberu[m] arbitriu[m] 741.805 Libra antiqua 208 Libra apud medicos 557 Libra, as, mina, pondo idem 12.123.258.372.373 Libra auri quid fuerit 248.485.614 Libra auri argetiq[ue] in iure 246.258.484.658 Libra auri obryzi 626 Libra centenaria 248 Libra cetenum denariorum 307. centum drachma=rum Libra & ære liberare 698 Libra, quæ & marca, quot grossos capiat 166 Libra quot sestertijs constaret 150 Libra Parisi. Zygostatica, numularia 165.559.654 Libra Parisina & Turo=nensis 375 Libra Parisina, Romana quadrante maior 478 Libra Romana eadem cum mina Græca 166. eius mo[n]dus deprehensus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-888.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Libræ argenti preciu[m] 167 Libræ diuisio 165 Libras aut Pondo Romani 467.468 de numerata pecunia uix dicant 181 Libella 106.107 Libripendes 107 Liburnicæ C. Cæsaris ce= drinæ 655 Lingonensis ager auri fe= rax 400 Lirani interpretis somniu[m] 692 Literæ ab Hebræis inuen= tæ 497 Literarum fructus in illis ipsis est 85.754 Literarum humaniorum ca lumniatoribus respon= det 742 Literaru[m] numero æquaban tur calices bibentiu[m] in hi larioribus conuiuijs 563 Literarum peritiam Gallis asserit 56. cur tandiu in Gallia iæcuerint 83 Literarum precium atq; ho nos 200 Literæ unciales 21 Literati cur apud aulicos in precio no[m] fuerint 469 Literatis ac doctis imperi= tos et indoctos præferri grauiter fert Budæus Literæ 572 Liturgiæ 537 Lituus 720 Liuij epitome, corrupta in quibusdam 643 Liuij locus 142.207.209. 210.211.271.284.285. 379 λοχαρί 307 Locus aiaduertendus. 454. 505.545.682.758.805 Logodædali aulici 798 Locoru[m] status mutari 486 Locoru[m] uocabula in sacris literis ex alijs autoribus no[n] agnoscuntur 486 Logodædalus Proteus 291 Logos, filius dei 761 Lollia Paulina 100 Lollius Paulinus 173 Longolius 660 Loquedi libertate pecunia uenalem habentes 624 Loricatorum uertex 814 Loti arbores preciosæ 334 ad Lotophagoshærere 756 Lucæ Euang. locus 595 Lucani locus 349 L. Crass

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-889.png

Transcription: ATR-1

INDEX. L. Crassus orator 333.334 L. Flori tempus 642 L. Scipioni peculatus obiectus 255 Lucus memorabilis 425 Lucullus subita iniquitate fortunæ destitutus 349. eius diuitiæ 225. luxus ibid. otium 350 Ludouici XI. dictu de opulentia regni sui 457. eius & Mariæ Anglicæ con nubium 463. eius ultima tempora & mors 787. 788.808.809 Ludus, id est, schola proban di nomismatis 273 Luerij Aruerni diuitiæ 398 Lugdunus urbs 396 Lugdunese argyrocopium 402. ars ibidem Lunæ coitus, interluniu[m] 24 Luscinarum precia 159 Lusitanici aurei uncial. 695 Lusus aleæ immensus 409 Lutetiani soli fertilitas 690 uide Parisinus ager. Luxuria prodigiosa 414 Luxuria RO. 193.232.315 Luxus capitalis Romæ non erat 190 Luxuries terræ mirab. 690 Lydij lapidis usus 264 Lysanias comes, tristitiæ discussor 803 M M, quæ nota fuerit 249 Macedones inter Græc. 89 Macrobij locus 238.246. 305 Macrochir Darius, Longi=manus 418 Maduit iam, & contractus est, prouer. Gall. 798 Magi, Persaru[m] sapietes 91 Magiæ uanitas 506 Magiriscus 357 Magister equitum, loricatorum uertex 814.818 Magistratus bene gerendi difficultas 808 Magistrat. monitores 805 Magistratum inuicè reue rentia apud Rom. 757 Magistratum Romanoru[m] commoda 345.350 Magist. in prouincias profecturis dari solita 352 Magistratus improbos ta= xat 446 Magni dicti sunt reges Per sarum 489 Magnif

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-890.png

Transcription: ATR-1

INDEX Magnificentia ueteru[m] multo erat nostra hodierna amplior Marlianum prædium 326 Mars & Venus Vulcanijs uinculis irretiti 344 Mars ultor 329 Martialis epigramma ex= plicatum 130 Massiliense gymnasium 86 31 Massilienses dotes 632 Martiani locus 406 Matthæi euangelistæ locus 633.680.691 31 Mathematici cardines 31 Mathematicoru[m] mos in de= monstrationibus 198 Matrimonia quæ concilia= uit Alexander Mac. 425 Medicus uulnerarius 197 Medicoru[m] improbitas 197 Medicorum pondera 556 Medicoru[m] præmia memora bilia 102.195.203.341 Medicos multos esse quàm paucos, cur melius habi= tum est 197 Medimnus 515.516.518.522.523 197 Medimnus, mimna apud Gallos 615 Medium intestinum 45 Megalia dotata 631 Kk Mellita

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-891.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Melita quæ dicâtur 415. Mesopotamia 492 602 Mesuraniu[m] hypogeon 31 Melophori 428 Metalla auri in Gallia 396. Mennonia regia 420 nunc exhausta 400 Memorabilis historia 510. Metallis abundat Hisp. 932 511. 512 Metallorum reditus ingens Menander Ephesius historicus 500 395 Mendacij obiectione ut Ci Metella uxor Syllæ 368 cero eluserit 335 Metreta & cadus 580 Mensorum uocabula 16 Michael Bodetus 400 Menstruæ usuræ 114 Mictum poëma 22 Mensuraru[m] cõsideratio 513 Millia apud Græcos simpli Mensuræ regiæ 552 citer dicta, drachmarum Mensuræ Parisienses 552. intelligenda 289 610. retinet uocabula antiqua 615 Millia æris 148 Mensurarum & ponderu[m] Mille æris 153 et uasoru[m] reciproca probatio 599. 604 Mille asses, aurei decê 363 Mentis à uultu dissonâtia, Mille millia auri 483 supplicium graue 778 Mille denarij 238 Merces ingenia exacuit 88 Mille nummu quantum uæ Merces pretiosæ 388 leant 168. 169 Mercurius, Christus 761 Mille talenta 298 Mercurius institor est quæstus 706 Millia & sestertia idem significant, eademq[ue] notæ Meretricum pretium 624 scribuntur 373 Meritare 236 Milliartus, millionum mulio 405 Mercé insula & urbs 486 Myllies centena millia, myriadu[m] myriada sign. 405 Merulæ lapsus 108 Millio numerus 215. 405 Mesenterium 45 Militare stipendium 645 Militaris disciplinæ instau=

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-892.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. ratio 815 Mesopatrides 703 Militaris petul. 434.749 Mithridatis aureum simu= Militaris seditio 698 lachrum 350 Milites causarij 588 Mixtura in nomismat. 664 Militum molestiæ 749 Mna & mina, idem 123.281. Militum donaria præter sti 553 pendium 701 Modestiæ temporariæ si= Miloniana causa 363. mulatores 61 Milonis æs alienu[m] 360.362 Modestini iurisconsulti lo= Milonis Crotoniatae uora= cus 117 citas 576 Modius 549.552 Mimographi poëtæ hono= Modius tritici quantum p[ro]o rarium 170 deret 599 Mimorum pretia Ro. 242 Modij Parisini capacitas Minnus, minot Gallicè 518 552.610 Mina, libra, pondo, idem 123 Modij Romani magn. 550 Mina Attica 123.206,688 Momentum 16.255 289 Monetæ imminutæ crimen Mina Gallica 518 259.640 Mina Italica 208 Monetales uiri 634 Minerua astes, præstes 63 Monetarij redeptores 264 Minerua Achilli instans 63 Moralitates 457 Minerua in Athenæo colen Mortis dies ab exordio ui= da 773 tæ nobis cedit 801 Minerua Pallas cur finga= Moses populum ex Aegy= tur Iouis cerebro nata 90 pto deducit 493. eius æ= Mineruæ elypeus 412 tas 487.501.502. libri Mineruæ idem numen & 763 Palladis 89 Mulctarum modus 628 Mineruæ quàm Bellonæ nu Muli Mariani 718 me maiussemper hab. 818 Mulieresseruis se misc. 704 Minutum 16 Kk 2 Mul

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-893.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Mulli piscis inges pretium Nati intra pomæria 454 97.245.412.673. Naturale corpus 38 Mulctæ antiquæ Romano= Nauis magnitudo ac uastia= rum tas miranda 647.648. Mulctarum modus 626.628 650.653 Mundus alius Romæ Naues antiquorum 657 Munerum præstandorum mos Naues onerariæ 656 apud Romanos Nauium priscarum cum no= Muræna stris collatio 645 Murenarum ingens nume= Nautica usura duplex 117 rus atq; adeò pretium 228 Nautici foenoris exemplum Muris pretium in fame 116 Mutianus Næxiæzenus et Basil. 754 Myrias Necuerò 182 Myrias myriadum, Græ= Nectarites uinum 577 cis maximus numerus est Negotiatorum cõsensus in 405 auri pretio 262.263 Myriades drachmarum, quid Nemesis Adrastia 84 ualeant Nequam 253 Myriades Græcorum Nero magiæ studiosus 506. 295 senatum castrat 703. quæ= Myrtites uinum ti funeratus 132. theatrum 578 auro operuit 408 Mythistoria Neronis alea, domus 101. 494 409. impietas aduersus N Christianos 502. prodi= Nabucodrosorus, Nabu galitas 162.410.414. stat chodonosor tuta 386. 490 Nestores in rep. 818 Nabuchodonosoris occasio Nicolai Perotti erratum 161 ad Iudæam inuadendam Nitocris regina 489 487 Nobi N N

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-894.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Nobiles Anglici numi 261 Nobilitas ac eruditio mutua ope nixæ 65 Nobilium culpa iacent literæ 65 Noctuam Athenas, prouerbium 623 Nomades & Nomadum ore uiuere 771 Nomentanus ager 689 Nomu. i. præfecturæ 372 Nomina ab asse & uncia deriuata quid signis. 620 Nomina uasorum 49 Nomophylacium 811 Nomophylax 448 Nonismatis extenuatio ac imminutio 658.664 Nomismata Franciæ prisca 659 Nomismata prisca 256. eorum usus fructus olim legebatur 259 Nomismata aurea Budæo expensa 162.255.662 Nomismatum priscoru[m] abrogatio pernitiosa 665 Nomismatum signandoru[m] institutum 665 Nonagenarius aspectus 30 Non sine Theseo facta esse memorabilia gesta, ut intelligatur Normanica pomaria Nonussis Nos numerus sumus Nosse seipsum, operæ pretium maximum Notæ antiquorum tam in numeris quàm in denarijs & sestertijs Noxa primigenia Noxa, quæ & Ata Numerandi ratio apud pri scos Latinos Græcosq[ue] Numerus maximus apud antiquos Numeri apud autores deprauati Numeri apud Plinium sæpe mendorsi Numerorum antiquæ notæ Numerorum corruptionis in autoribus occasio Nummarias, & eam concernentia Numaria ratio aliquando mutata Kk

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-895.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Nummariæ rei difficultas 279 Nummariæ rei ratio apud Græcos 622 Nummariam rem Romanâ constitui posse 633 Nummulariorum præfecti 267.268 Nummus aureus 247 Nummus & sestertius, idem 108.229 Nummi appellatione sester tius intelligitur 272 Nummo addicere, & mancipio dare 108 Nummi aurei Budæo expensi 255 Nummi aut sestertij centeni, aureum ualebant 150 Nummi gemmarum uice 259.658 Nummorum imminutionis causa 259 Numoru[m] sign. 620. et dein. Nuptiæ solennes 425 Nuptiarum Alexandri ma gni luxus 426 Nusseu[m] v[er]s 40 Oblationes 300 Obnuntiare 66 Obnuntiatio augurum 733 Obolus 10.116.557.622 Obseruare ad limen 435 Occasus 31 Otiùm Luculli 350 Otiis sui cuiq[ue] ratio redden=da 511 Octantes 13 Oculati arbitri 92 Odores uino commodi 612 Odyssea errorum 716 Oenochoë 566 Oenophorum 617 Officinæ Parisienses 358 Officium magistratus 484 Officiorum nouorum exco gitator Augustus 354 Oliu[m] 547 Olei uilitas Rom. 153.154 Oligarchia, regio nomine prætexta 64 Oλυκή 124 Oλυφα 602 Onomatheres 593 Operæ dodrans 48 Opertanea sacra 748 Ophir insula, quæ & Vr=phe 485 Opifices etiam iudicabant apud Athenienses 532 Opimianum uinu[m] 666. eius pretium

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-896.png

Transcription: ATR-1

pretium 670.678 217.704 Opobalsami pretium 673 Palmus 16.21.517 Optimus maximus 728 Paludati duces 93 Opus materiam decuplo superans 357 Paludes patinarum 414 Orationes suas Cicero eme dabat 127 Padeclariæ annotatioes 54 Oratoriæ artis docedæ quæ stus 200 Panesicium Parisiense 595 Panis tria genera 597 Panis ciuilis 597 Panisquotidie absum[m]edi ab Orea 610 Orchestra 456 uno homine modus 596 Ordinum ductores ratione deo reddituri 749 Panes & obson. ex au. 403 Organicum corpus 38 Panes Græcanici 603 Orosij locus 318 Panes Iulij pot. Max. 602 Orti Parisienses 690 Panepistem[um] Politiani 517 Otacustæ 746 Pannonica seditio 698 Ou[m] μυτι 182 Pantheræ astus 174 Ou[m] μυτι πρὸς τὸν διονοομ 282 Papiæ leges multæ 151 Ouis mascul. generis 625 Paralipomenon locus 431 Oues chrysomallæ 458 Parasanga 419 Oxybaphus 352 Parægû sæpe fit iustum opus 55 P Parisiensis præfecturæ ui= Pæoniamanus ibid. neta 687 Palacæ 394 Paleæ 394 Parisini agri ferti. 681.690 Palæ & paleolæ auri 393. 394 Parmenio si essem, pecuniâ Palæmon grammaticus 685 quàm gloriam malle, Ale Palæstina 491 xandri dictum 431 Palympestos 207 Parrhisia Gallorum 183 Pallad. & Miner. num[m]e 89 Parricidarum poena 612 Palladiu[m] regni Fræciæ 706 Parthi 323 Pallatis liberti diuitiæ 104 Kk 4 Par[th]y

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-897.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Parysatis, Ochi regis filia Peculatus 625 425 Peculiaris titulus à domi= Pastinare, renouare 684 Pastos 78 Patina Aesopi tragici hi= strionis 241. Vitellij 414 Patina immensi sumptus ra rissimiq[ue] 412. 415 Patriæ charitas 80 Patrimoniorum profligato res multabantur 512 Paulus Aegineta 658 Pauli Aemulij triuphus 182 Paulus apostolus hypophe= tes sapientiæ 762 Pauli Cos. corruptela 360. 704 Pauli iuriscosulti locus 118 Pauonum pretia 229. 412 Pauperes à Christo hære= des instituti 718 Pauperes euecti, superbio= res 465 Pauperu uindex Christ. 737 Pauperum subleuatio 543 Paupertas honesta 704 Paupertas summum malum quibusdam uidetur 447 Pax legatum extremu Christi 764 Pecoris eligediratio 156 Pecuati nummi 659 294. 298

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-898.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Persarum uia regia 419 Persepolis regiæ Persarum 797 excidium 420 Perses semiasinus 488 Persica duracina 554. ga= das ex umbraculis prodi za 421. tributa 378 Persicaru[m] opum ab Alexa[m]. Philosophia Christ. captarum summa 423 Persicarum præfecturarum thodoxa persuasio tributa 376 Persicum talentum 472 Persidis regionis immunitas 378 Persij locus 12 Personalia munera 329 Perscribere quid sit 317 Persuasio orthodoxa 756 Pertica Parisina 324. 325 Pes in numeris 10 Pes in mensuris 16. 317 Petra urbs 322 Pharao à Mose uexat. 501 Pharao aliâs Tecmosis dictus ibidem Pharao Amasis etiam dictus 311 Philadelphi naues 649 Philhellenes Galli 88 Philippei nummi 274. 659 Phippei stateres 483 Philologia 389 Pholologia, Budæi amica Philopatoris nauis 649 Philosophia ad res gerenda das ex umbraculis prodi re dcbet 802 Philosophia Christ. 766 Philosophia collimans, or= thodoxa persuasio 556 Philosophia cordatos facit 800 Philosophia duplex 808 Philosophia ethnica 766 Philosophia propriè appel lata 794 Philosophia uera 766 Philosophiæ libertas 804 Philosophiæ placita omnia cōplexus Solomon 760 Philosoph. studiu[m] miru[m] 512 Philosophiæ uigilantia 801 Philosophiam homini ne= cessaria esse 782 et dein. Philosophi in aulam cōmi= grent, atq; ad remp. ad= munistrandam 802. 803 Philosophi reipu. gerendæ non inepti 785 Philosophi respublicas ad= ministrantes 802 Philosophi ut studia sua in= K k 5 situant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-899.png

Transcription: ATR-1

INDEX. stituant 743 Pphilosophoru sectæ 744 Phlegon historicus 506 Phoenice 491 Phoenicia aliquando dicta Palæstina Iudææ 497 Phoenices negotiator. 496 φοροι, uectigalia 303 Phylarchi 320 Pictarum tabularum precio 203 Picturæ honor ibidem Pincerna 567 Pinta 616. Pinta Parisina 552 Pyræum 537 Piscinæ memorabiles 227 Piscinarij insignes 227 Pistoria opera 602 Pitharchici Franci 301 Planipedes ex nimi 753 Planus Horatianus 770 Platanus uitisq; aurea 429 Platonis de uniuersitate liber Latinus à Cicerone factus 15 Pleb. miseria 435. 747. 751 Plinius ab o[mn]ibus annotatur 590. autor excellentiss. 358. an Dioscoride legerit 574. è medicoru[m] libris multa hausit 556. interdu[m] memoriæ defectus 25. Li= uiu[m] sequitur 643. nonun= quam secu[m] pugnat 554 Plinij collectanea quæti po tuerint uendi 342 Plinij corruptio 254. 591 Plinij corruptelæ coniectu ra 305 Plinij erratum 27 Plinij historiæ utilitas 186 Plinij ingenium 280 Plinij laus 25. uanitas 507 Plinij loca corrupta multu[m] negotij Bud. faciunt 553 Plinij loca inter se collata 554 Plinij loca quædam deplo= rata 606 Plinij locus 11. 13. 14. 19. 20. 24. 25. 26. 27. 30. 100. 107. 151. 156. 157. 158. 160. 174. 178. 181. restitu tus 189. 191. 192. 194. 195 196. 197. 198. 203. 217. 228. 229. 233. 224. 236 241. 245. 250. 254. 258 261. 270. 273. 279. 281. 298. 304. 316. 318. 322. 332. 334. 357. 359. 362. 365. 366. 370. 372. 294. 413

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-900.png

Transcription: ATR-1

INDEX. 413.416.492.500.508. 509.530.550.560.575. 601.606.607.618.637. 638.641.642.643.644. 666.667.669.670.680. 683.684.685.686.694. 750. Plinij securitas in rei numariæ æstimatione 279 Pliniani numeri corruptissimi 182.281.362. Plin. iunior. diues fuit 342. Idem de Christianis 503 Plin. iunioris in epist. locus 112.142.343.632 Pluralitatem sacerdotioru[m] insectatur 712 Plutarch. de placitis philos. à Budæo uersus. 40 Plutarchi testimonio Bud. sæpe utitur 133 Plutarchi in uitis locus 122.128.132.217.226.283.284.289.291.295.296.297.359. 385 Pluto & Plutus 781 Pocillatores 567 Podargus 769 Poëmatis genera tria 22 Poëtæ Græcorum antiquis simi 494 Poëtarum & rhetorum salaria annua 200 Poliorcetes Demetrius 647 Politia popula. status 382 Polybius, Annibalis æqualis 395 Polybij ætas 323 Polyhistor, multiscius 487 Polytropus 756 Pollex 16.19 Pollicare 317 Pollis & flos 602 Pollucis dictum de talento, memorabile 374 Pomeria intranati 454 Pomorum mira precia Ro[mani]æ 153 Pompeius Magnus quantu[m] auxerit ærarium 302 Pompeij auctariu[m] ad popu. Ro. imperiu[m] 380. donati uum 304. 305. liberalitas & animi magnitudo 347. 348. triumphus 299.306 Pomponij Attici cōstantia, ac frugalitas 339. eiusde[m] cum Cicerone familiarietas ibidem Pomponij iurisconsulti locus 658 Pondus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-901.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Pondus panis Parisini 597 Ponderum, mensurarum ac numerorum ratio cognata 49.599 Pondo, as, mina, libra, idem 12.123 Ponderum nomina, as, bes, &c. 49 Pondo trecenta Romana 395 Pontificalem luxum taxat 712 Pontificatus summi dignitas Romæ 219 Pontificis creandi auguriu[m] optimum 735 Pontifices auaros & ambitiosos taxat 706 Pontifices bellatores perstringit 723 Pontifices adhortatur suæ salutis 718 Pontificum & episcoporu[m] comitatus 734 P[ro]tifices maximos belli studiosos perstringit 438 Pontificij libri 731 Ponticum bellum Lucullus non confecit 349 Poppææ uxoris Neronis cædes 411. eius luxus ibi. Popularis actio 81 Populus Gallicus obsequio= sus suis principibus 434 Populi auaritiæ peruincen dæ artifex Demost. 538 Populi sex, baiuli &c. 597 Porcus Troianus 233 Portugallici aurei 695 Potores insignes 550 Præcalidum 463 Prædiorum pensitationes quando cedant 111 Præfecturæ Parthoru[m] 417. 418 Prælatorum, quos uocant, ambitum taxat 706 Prærogatiua tribus 67.735 Præscriptis uerb. agere 32 Præsules unde dicti 78.721 Prætorium castrense Ale= xandri Magni 428 Prætorium ius, et prætoria potestas 628.717 Prætorij sorices 202 Prætorianus senatus 65 Prætorianorum militum sti pendium 700 Præuaricationis indignatio 662 Prætorum reditus 681 Precario possidemus quic= quid

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-902.png

Transcription: ATR-1

quid habemus 714 Precationis dominicæ locus 593 Primarius panis 597 Primigenia noxa 724 Principes Romani imperatores dicti 193. nomine regio abstinuerunt 382 Principu[m] obseruatio q[uæ] difficilis, quamq[ue] grauis 773 Principum trium uiroru[m] in aula Gallica collatio 68 Principes literatos esse debere 65 Prisciani locus de ponderibus 206.208.209 Prisciani non esse opusculum illud de numeris et ponderibus 249.314 Priuatæ ratio 389 Priuati hominis æs alienu[m] immensum 218. diuitiæ memorabiles 389 Probandi nomismatis ludus 269 Procerum ignorantia 64 Proconsularis potestas 626 Professionis suæ cuiusq[ue] ratio reddenda 511 Profusor opum memorabilis 403 Prometheus 761 Pronæa, sophia 755 Pronuba legatio 96 Propedeumata 757 Prophetarum sacrorum ora cula 759.760 πρὸς λεπινην, apud Leptinem 337 Proteas, uinosus 376 Proteus, deus marinus uetu statistypus 276.291 Protogenes pictor 282 Prouerbium Græcum 324 Prouidentia 755 Prouinciam Cicero depo= suit 350 Prouinciæ Augusti, et pro uinciæ populi 328 Prouinciæ aliâs aliter diuisæ 320 Prouinciaru[m] administranda rum sub Aug. ratio 389 Prouincias ab se domitas im peratores Ro. pro arbitrio disponebant 347 Prouincias adituris magistratibus dari solita 352 Prouincialium stipendiario rum pensitationes 402 Prudentia unde sit 64. quæ sit 90.91 Pruden

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-903.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Prudentia unde homini ingeneretur 90 Prudentia Gallis asserit 62 Psegma 372 Psephisma plebiscitum 114 Ptolemæus Auletes, Cleopatræ pater 388 Ptolemæus Cypri rex confiscatus 351 Ptolemæus Philopator 648. 649 Publica religione consecrati canonizati 726 P. Clodij domus 360. factio 351 Puer amasius centum millibus emptus 133 Puerperia numerosa 236 Pulmentariu[m] ferè omnes ad panem adhibent 597 Punctum 16 Purpura ignota hodie 191 Purpura insigne Romano-rum imperatorum 192 Purpuræ precium 191 Pustulatum argentum 266 Putei Annibalis 994 Pyetacium 328 Pyramides Aegyptiæ 509 Pyrum anginarium 732 Pythij Bithynij diuitiæ memorabiles 692. 746 Pyxides argirocopiorum 268 Q Quadrages sestertium, uide sestertium quid. Quadrans 16. 48. 49. 149. 564. 620 Quadrates ærei erant 635 Quadrantal 20. 514. 603. 604. 606 Quadrantalis aspectus 30 Quadrata forma 516 Quadrassis 12 Quadrigarum, id est, quaternorum equoru[m] preciu[m] apud Iudæos 478 Quadrigati nummi 638 Quadringenis in puctu sestertijs alea ludere 409 Quadringenta sestertia &c Quadringenta millia 123 Quadringenties sestertium 126 Quartarius 615. 617 Quaterdecies et quinquies=decies 399 Quatuor euangelia 801 Quinarius numerus 149 Quincuncialis herba 20 Quincuncialis ordo unde sit appellatus 50. 51 Quincun

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-904.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Quincuncialis ordinum ratio 49 Quincunx in poculis 564 Quingēties sestertium 135 Quinquagenaria amphora 608 Quinta natura seu essentia 41 Q. Catuli domus 334 Quintiliani opes 200 Quiritare 246 R Rabirianæ orationis locus 289 Ramentum auri 378 Ramētitium auru[m] 372.378 Ratio priuata 389 Rationis sedes 63 Rationem quam poterunt reddere ecclesiastici male uersantes 715 Rationes posthumæ 747 Rationes ut redderent Romani imperatores 226 Reditus regni Fraciæ 300. imperij Romani 384. Aegypti 387 Redimitum caput 786 Regalia 300 Regem qualem esse oporteat 64 Reges deuicti currum in iu go trahentes 490 Reges Franc. alienis oculis C auribus utentes 443 Reges traijci 752 Regum felicitas 75 Regulibri tertij locus 481 Regum maxima laus 815 Regia libra 165 Regia maiest. expressa 659 Regij consiliarij quales esse debeant 64 Regij nominis odium apud Romanos 382 Regina Saba 486.500 Regna in prouincias redacta 390 Relati in album diuinæ prouidentiæ 782. inter diuos 713 Religione exolui 724 Religione publica consecrati 726 Reliquiæ sanctorum 717 Remorum longitudo immænis 649 Reorum exemptor 748 Rependere auro 203 Res omnis in assem eiusq[ue] partes diuiditur 19 Rerum præclare gestarum laus

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-905.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. laus sine literarum præ= reditus 384.417. termini conio nulla est 76 381. uires quantæ fuerint Rerum permutatio 625 314 Reru[m] potiri sine prudentia Rom. aurei didrachmi 287. & literis non possis 91 eorum ualor 401 Resp. abusiuè dicta 703 Romani, no[n] omneis sese de= Respublica hæres institui dentes recipiebant 382 non poterat 344 Ro. quondam incogniti 496 Respublica ut bene admini Romanoru[m] capitum census stretur 437 Christo nato 325 Reip. exenteratores 767 Romanorum census Sylla Reip. mala unde 809 dictatore 308 Rhetorum & poëtarum an Romanoru[m] imperium qua= nua salaria 200.416 liter partum 89 Rhodites uinum 578 Rom. numerus summus non Roboris miraculum 478 ultrà centum millia 530 Roma olim auri indiga Romanorum principum di 269.270.630 uersorum denarij ponde Romæ amplitudo 359 re pares 273 Romæ omnia cara 621 Romanorum priscoru[m] pau Romana ditio quàm latè pertas 638 patuerit 319. ut admini= Romanoru[m] tributoru[m] sum= strata sit 320 ma ex Plutarcho 299 Romana iura ab Athenien Rosati nummi 261.659 sibus 628 Roscius histrio 237.238 Romana opulentia & lu= Roscianum salarium Ro= xuria 158 mæ 238 Romanæ uires se ipse conse Roxane, Oxyartæ Bactri= cerunt 659 ani filia 425 Rom. imperij magnit. 305. Rude donari 442 opes 172.387. ratio 322 Rubri maris uectigal 388 Rusti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-906.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Rusticoru[m] obstinatio 678 S Sabellicus 98.129.368 Saba, portus 486 Sabæ oppidum 485 Sabæi populi ibidem Sacerdotum ignorantia & error 727 Sacerdotes diuitiarum studiosi Sacerdotium opimu[m] in Pon to 348 Sacerdotia qualiter paren = tur in Francia 711 Sacerdotiorum pluralitate[m] insectatur 118. & deinc. Sacrae doctrinæ dignitas, atque amplitudo 764 Sacrae res, uerborum fucum respuunt 759 Sacrarium ueritatis 762 Sacrarum modò literarum & iuris studium quidam olim Gall. attribuebat 92 Sacrarum scripturarum sty lus 763 Sacrosancta scripta 757 Salamandra 574 Sales Gallicorum mimorum 60 Salgamaria uasa 611 Salinarum institutio 385 Salinator unde dictus ibidè Sammaurianum Budæi 52 Samijs uasis non litandum 755 Sanctio pragmatica 706 Sanctorum priscorum constantia 727 Sapientes huius mundi 769 Sapientia circa quæ uerse = tur 90 Sapietia ipsa se aperuit 761 Sapientia omnia nobis bonâ 742 conciliat 742 Sapientia opibus omnibus præstabilior 740 Sapientiæ indag. 743.744 Sapietia studij fructus 764 Sapietia Solomonis 738. &r rata indidem ab interpre te 738 Sardanapali pyra & opes 473. exitus ibidem Sarcta tecta 725 Satanas 592 Satio agroru[m] 526. & dein. Satrapiæ Persarum 371 Saturnus Belo æqualis 487 Saturni ædes 793. seculum 488 Satyricoru[m] Francorum li = Ll licentiæ

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-907.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. centia 456 Scamnum suppedaneu[m] Per= sarum 430 Scarus piscis 411 Scauri ædilis magnificetia 365.266. miranda opera 175. luxus 368. theatrum 409 Scena sumptuosa 366 Scena uelut est uita nostra humana 746 Scenæ decus, proceres 469 Scenicoru[m] figuræ 456. quæ stus 243 Sceptici philosophi 452 Schemata 21. 22. coru[m] usus 23.24 Scipio quatum attulerit pæ triæ 315 Scorta diobolaria 624 Scripturæ sacræ lectio 766 præstantia 759. dein. Scripta ueterum expendenda 356 Scrupulum 16. 17. 18. 206. 248.262.264.265.524 Scurræ albati 776 Sculptores insig. 356.357 Sectæ philosophorum 744 Sectores 776 Secularium literaru[m] studiu[m] sapientiæ an obsit 742 Seculum aureum 486 Secundis rebus insolescetes 777 Sedere in ordinibus 784 Seditio militaris 698 Selibra panis 596 Sementis ratio 526.527 σεμιφαλίς 602 Semigrossus 165 Semiobolus 16 Semipes 517 Semisextariolus 563 Semisses usuræ 671 Semissis aspectus 30 Semuncia 15.16.18 Semuncia nummi 364 Semuncia uenire bona ibi. Senarius, perfectus num. 19 Senatoribus salaria constituta 199 Senatorius cæsus, duodecies sestertium 129 Senatus collatio exacta à Nerone 411 Senatusconsulti Claudiani abrogatio 704 Seneca philosophus admodu[m] diues 355.676.688. 689.705 Senecæ accusatio ad Nero nem 688 Senecæ locus 180.181.252

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-908.png

Transcription: ATR-1

INDEX Senecæ uinx 687 Septem Græciæ sapientes 494 quando extiterint 501 Septuaginta cellulæ in Ae= 501 gypto 501 Septunx 20, 564 Sepulchra regu[m] Aegy. 309 Seria 609. 619 Sermo filius dei 761 Sermo interior & exterior 779 Seruiliæ Bruti matris mar= 210. 223 garita 210. 223 Seruitia picturam non doce 204 bantur 204 Seruitus spontanea 768 Seruius Tullius Romanoru[m] 529 rex 529 Seruorum cura maxima ha 216 benda 216 Seruoru[m] inges numerus 216 Seruorum Romanorum fru 603 galitas 603 Scurum dei temere se uocas 441 pontifex Iulius 441 Sesculysses 11 Sescunx, sescuncia 9 Sescuplum, sexcuplum 9 Sesostris regis superb. 490. 510 490 Sesqui 10 Sesquialter 9 Sesquiculeare dolium 611 Sesquiopera, sesquiplaga 11 Sesquipedalia tigna, uer. 10 Sesquipondium 193 Sesquunx, sesquuncia 9. 12 Sesquiplum 9 Sestans, uide sextans 144 Sestertiu[m] in recto casu 144 Sestertium bis & uicies mil 144 lies à Nerone, prodigè 144 effusum 410 Sestertiu[m] decies 244. 631. duodecies 244. 213. quæ terdecies 143. tricies quadragies 171. sexagies 239. 338. cēties 172. 286. 344. ducenties 339. quæ dringenties 172. quingē ties 135. nouies millies 414. bis & uicies millies 414. bis & uicies millies 410. uicies & septies mil 410. uicies & septies mil lies 403. quadragies mil lies 416 Sestertius nummus 48. 107 108. 620. 664. unde di= 108. 620. 664. unde di= ctus 123 Sester. nuqua æreus fuit 158 Sestertius denarij quarta 158 pars 272 Sestertius centenis aureis 150 æstimatus 150 Ll 2 Sest

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-909.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Sestertij in genitiuo 141 Sestertij & denarij æstima tio 175 Sestertij nota 152.180.236 250. pondus 557. ualor 97.149.176.519.681 Sestertij uocabulu[m] Græcis ignotum 282.302 Sestertio in ablatiuo non= nunquam dicitur 141 Sestertio quadragies 143 Sestertia centum, & sester= tiu[m] centies, quid dif. 124 Sestertia quadringenta, & quadringeta millia sester tium nummorum idem 123 Sestertia sexcenta 237 Sestertia singula, millia sin gula numorum sign. 123 Sestertia tria millia parum Latinè dicatur 144 Sestertia trigintâ 337 Sestertia unde dicta 123 Sestertioru[m] æstimatio 168 Sestertiorum uarietas 640 Sestertium pro sestertioru[m] per syncopam 141 Sestertijs Græci non nume rabant 302 Sestertijs millibus corruptè apud autores legi 157 Sestius Niger 574 Sexagenarius aspectus 30 Sexcuple & sescuplum dif= ferunt 9 Sextans 49.621 Sextantarij asses 638 Sextantarij modi 570 Sextantes pro assibus 639 Sextarius 513.547.549 Sextarius octo pintas capit 552 Sextarius bilibris 582 Sextarius Gallicus 518.522 Sextarius Roma. 557.563 Sextarius uini 668 Sextula 15.18 Sextus & sexagenarius a= spectus 30 Sextus decretalium & Cle= mentinæ 731 Siciliæ frumentu[m] 520.521 Siciliquum 16.18.24 Siclus 476.508.509 Siculo agro non cedat Fran cianus ager 526 Silentium magno redemptu[m] 533 Siligo quid 601 Siliqua 16.49 Siliquæ granum 264 Simplicitas Fracis ing. 443 Similago

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-910.png

Transcription: ATR-1

INDEX Similago, simula'ue 600 Simon magus 506 Simoniacos taxat 708 Simulachroru cultus quan= do institutus 487 Simulatores perstring. 471 Simulationis difficultas 80 Simulatione aulicam per= stringit 778 Sitometrium 595 s'ipou s'ixa 113 Solatorum aureorum ualor 263 Sol stupeda fertilitas 690 Solidus 483.658 Solidi, aurei 664. duodena= rij 169 Solidi Parisienses & Turo nenses 375 Solomon & ditissimus, & sapientissimus 738 Solomon encyclopædia ab= soluit 740 Solomon in ænigmatibus à puero uiectus 500 Solomon trismegistus, sa= pientiæ antistes 760 Solomonis epistola ad Va= phre Aegypti rege 474 Solomonis philosophia 508 symbola 757 Solomonis & Dauidis opes 491 Solonis mensuris ututur Pa risienses 616 Sophene 491 Sophia, quæ & pron. 755 Sophistæ dicedi magist. 87 Sordes trib. pl. ac cos. insi gnis 364 In Sordibus esse 94 Sorices prætorij 202 Sorites 745 Spartianus inter classicos autores no c[on]sendus 143 Spes ambitiosorum 775 Spicæ mutilæ, non aristatæ 526 Spira 100 Spiritualia quæ dican. 728 Spithamæ 16 Sportula, centum quadran= tes 620 Stannum 581 Stare ad cyathum 566 Stater 16.483.692 Stater Atticus aureus 258 Stater multiplex, Cyzice= nus, Atticus, Persicus, Ly simacheus 695.696 Stathmi, mansiones 418 Stat yra Darij filia 425 Ll 3 Sterl

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-911.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Sterlinus quid 165 Stertinij medici ingens quæ stus Romæ 195 Stigmate inuruntur nobiles pueri 237 Stipendium medicoru[m] Romæ 195 Stipendium militare 645. 697. 700 Stipendia apud Gallos olim literatis non attrib. 79 Stipendia emerita 588 Stoici 784 Stipendia implere 765 Stomachus propriè dictus 618 Strabo quo tempore fuerit 319. eius autoritas 86 Strabonis locus 205. 395. 613 Studij fructus in ima uena reconditus 589 Studioru[m] quis tenor tenendus 754 Studiosi nomine indig. 85 Stupiditas mortalium 729 Sub uexillis retineri 699 Subsiciuum 17 Successio apostolorum & discipuloru[m] domini qualis esse debuerit in nostris sacerdotibus 719 Suetonius de Christianis 502. 504 Suetonij locus 102. 140. & deinceps 275. uide Tran quillus Suffenus sibi quisq; 806 Suffragium prærogatiuum 67 Suidæ locus corruptus 480 Suillæ carnis salsura 619 Suillum iecur 232 Suillius accusator 662 Summa opum maxima 423 Summa pecuniæ immensa 315 Summum bonum 741 Superbiæ abijciendæ exem plum 430 Superfætatio miranda 236 Supplicia æterna ut euite[mus] 718 Suprà quàm 229 Super choenicen ne sedeas Superbia, cupiditas, uolu[m] ptas, Geryones tergeminus 783 Superindictiones 301 Supremus disceptator & iu dex Christus 732 Sus ganeæ aptus 232 Suum

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-912.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Suum saginatio 233 Susa, regia Memnonia 419 420 Susiani thesauri 420 Sylla 20. talentum millia im perauit Asiæ 306 Sylla uxorem languida re= pudiat 368 Symbola 757 Symmoriæ 534.535 Symmoritæ 540 Symposiacus antiquorum mos 563 Synclides, co[n]uenæ 396.397 Syntax Athen. 536.541 Syria terraru[m] maxima 491 Syrorum nomen 492 T Tabularum pictaru[m] pre= tia 203 Tacitus scriptorum uecor= dissimus 503.504 Taciti locus 105 Taciti pulcher locus 662. restitutus 663 Talentum 213.289.293 Talentum Aegyptiu[m] 271.489 Talentum apud Homerum 480. apud Polluce[m] 374. Vitruuium 480 Talentu[m] Atticu[m] 206.207. Talentu[m] Babylonicu[m] 371 Talentu[m] Euboicum 209. 376 Talentum Hebraicum 308 Talentum magnum 210 Talentum nummariu[m] 484 Talentum ponderale 485 Talentum pro siclo 476 Taletu[m] Siculu[m] duplex 480 Talentum xx. millia Asiæ à Sylla imperata 306 Taletu[m] unum tantu[m] apud Hebræos 480 Talenti consideratio 206. 212.213 Talenti significatio 483. ualor 290.295.399.481 uariatio apud autores 211.480 Talentu[m] auri uiginti 205 Talentu[m] non fuisse æqualia auri et argenti 480 Talentu[m] omnia ad unam for mulam redacta 375 Talentu[m] Parisina 654 Talentorum auri pretium 341 Talentoru[m] uocabulu[m] Ro= mani ignorabant 361 Talthybiadæ 77.488 Ll 4 Tant

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-913.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Tantali talenta 766 Tapetes preciosi 366 Tarara 396 Tarbelli ibidem Tarius Rufus 705 tau[m]is 484 Tele 303. 337 Telephium uulnus 97 Templum Solomonis quan to tepore extructu[m] 474. 475. quarto sumptu 476 Templu[m] Solomonis, typus eius lapsus ecclesiæ costituedæ 762 Tenesis regio 486 Terræ mira fertilitas 679. 690 Terrestris usura, & nautica 117 Tertull. locus memorabilis 730 de Christi morte 505 Teruncius 150. 620 Tessera & cubus 514 Tessera hospitij 730 Tesserarum constituenda= 516 rum ratio 516 Testamentu[m] domini in pro cinetu nuncupatum 350 Testamentum ut rumpatur 718 Tetartemorium 30. 48. 522 Tetradrachmum 207. 691 Tetrobolum 623 Thalamegos nauis fluuialis Philopatoris 634 Thalthybius, Agamenonis caduceator 488 Tharseis insula 485 Theatru[m] auro opertu[m] 408 Theatrum M. Scauri 365 Theatricorum actorum a= pud Gallos sales 60 Theodorus Gaza 46. 375. eius lapsus 582 Theramenes aulici 799 Theriotrophium 233 Theseia amicitia 771 Theseo sine facta non esse memorabilia gesta 91 Thetes, opifices 527 Theticus census 524 Threnodiæ 729 Thucydides ab exilio 644 Thucydidis locus 644 Tiresias Thebanus 738 Tiridates 407. Româ cur uenerit ibidem Togati & insulati 93 Tollonones et tollones 253 Tollere manum de tabula nescire 282 Tonelli 612 Tracti

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-914.png

Transcription: ATR-1 2

Tracti de coelo 729 Traiani animus erga Christianos 604 Tranquillus de Christianis 502.503.504 Traquilli locus 22.98.131.192.307.362 765 Tranquillitas animi 765 Trececa pondo Romana 395 Tressis 12 Tricessis ibidem Tribules 504 Tribunitia potestas 627 Tribus Athenienses 536 Tribus erat Romæ xxxv 327 Tributum Iudaicum 692 Tributum Athenienses no[n] pendebant 534 Tributum pro modo census Romæ exigebatur 385 Tributa & uectigalia diffèrunt 303 Tributa Persica 377 Tributa populus Romanus pendere aliquando desijt 390 Tributa populi Romani 380.381 Tributorum populi Roma ni summa 299 Tributorum tolerans Fran cia 457 Tributis argentum impera bant Ro. non auru[m] 356 Triclinarioru[m] Babylonico rum ingens precium 189 Tricogius Torquatus 371 Triens 16.149.284.309. 364.620 Trientalis aspectus &c.30 Trientarium foenus 121 Trierarchia Atheniensis 334.337.340.343 Trioboli homo 623 Triobolum 623. eius nota ibidem 412 Tripatinum 412 Tiremes & quinquere=mes & ulteriora uocabula 647 Tritemorum 622 Tritus 581 Triticum Francianum 559 Tritici fertil. in Africa 679 Tritici p[ro]odus 558.561.599 πιθμοριον 48 πιτον ιμιδαχμον ibidem 336 Triumviralis partitio 313 Ll 5 Triunx

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-915.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Triunx & triuncis 149 gitabat Nero 385 Trogi locus 399 Vectigaliatriu[m] generu[m] 384 Troianus porcus 233 Vectigalium uocabulis pri Tropus orationis multi= scis manetibus, p[er]esitatio plex 730 tamen no[n] respondet 661 Turdetania eadem, quæ & Vectigaliu[m] imminutio 118. Bætica, aurifera 392 661 Turdus uocalis 160 Velites, uelitari 83 Turdoru[m] precium 231.232 Veneti à Gallis bello laces= Tutelares regni uirtutes siti 438 Sis Veniam à deo temere præ= Tiberij rapacitas 407 sumentes 716 V Veniales tesseræ 731 V litera, quæ nota 249 Venialia donatiua 74 Valerius Maximus Plinio Venire semuncia 364 antiquior 334 Ventriculus 618 Vaphris regis Aegypti re= Venus Coa imperfecta 452 sponsio ad Solomonem Venus Palatina dictus L. 475 Crassus 367 Variana clades sub Augu= Verbum unum improbum sto 327 seuerè castigatum 628 Varronis locus 17.156.230 Vergilius quantum recepe Vasa argētea preciosa 332 rit pro pauculis uersibus Vasarium 352 344. eius sensus ibidem. Vasorum differentiæ 610 eius aurei uersus ibidem Vasorum nomina, triens, Verris surta 101.172.173 quadrans &c. 49 Veritas antiq[ui]s ignota 307 Vectigalia bina eodem an= Veritas co[m]perta à nobis re= no exigētes, ut reprimen tineri nequit ibidem di sint 311 Veritas hominum contuber Vectigalia omitti iubere co nalis 727 Veritatis

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-916.png

Transcription: ATR-1 2

INDEX. Veritatis cultus penes quos fuerit ante aduentum domini 506 Veritas in alto iacet 277 Veritatis numen Budæo sacrosanctius omnibus scriptoribus 25 Veritatis uis 55.504.779 Verò particulæ usus 181 Veruactum 526 Verus imperator 257 Veterani mulites 699 Vespasianus tributis & ue 412. C= etigalibus grauis 412. C= ius fauor erga literas 199 liberalitas 412 Vestæ ignis 707 Veterani 699 Veterum autoritati quantu[m] deferat Budæus 26.32 Vetustas ut à priscis adum brata 270. sub uexillis retineri Vicariorum culpam præsta bunt, qui eos ouibus suis præficiu[n]t, sacerdotes 711 Vicena stipendia merere solitos ueteranos 699 Vicesis 12 Vicinoru[m] inuidia in re pro spera 685 Vicissitudo rerum 443 Victimæ inauratæ 777 Victoriæ diuersæ alia atq[ue] alia etia[m] monumet[a] 511 Victus cuique sui reddenda ratio 511.512 Viginti talenta auri 205 Vinea domini 725 Vineæ colendæ ars 682 Vineæ consitio ibidem 682 Vinearum calamitates 678 Vinearum precium 682 Vinearum reditus uberrimus 676. & deinceps Vineta cultui apud nos non semper respondere, quid causæ sit 677 Vinetorum Parisinoru[m] fertilitas ibidem 159. Vinitoris scrui preciu[m] 233.234 Vinitores nostri no[n] perinde industrij nec periti 677.678 Vinitorum priscorum industria ac frugalitas 678 Vinum Count 604 Vinum Græcum 604.605 Vinum dulce 608 Vinu[m] reces ac mustu[m] suauè ætatem non fert 612 Vinum 612

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-917.png

Transcription: ATR-1

INDEX. Vinum uetustissimum 666 Vini amphora 551 Vini apud Parisios uilitas miranda 154 Vini parciores erant anti= qui 570 Vini potores insignes 550 Vini precium apud priscos 675 Vini precium maximum 673.675 Vina ut seruarentur 675 Vinorum ætas 673 Vina annos ferre 219 Vinorum apud Parisienses precium maximum 672 Vinorum diffusio 611 Vinorum Francicorum uæ rietas ac præstantia 674 Virorum duorum aulicoru[m] exempla diuersa 460 Virorum duorum proboru[m] exempla diuersa 449 Virtutis ac doctrinæ algor 790 Vitæ ac professionis suæ cu iusq; ratio reddenda 512 Vitæ huius gloria 740.777 Vitellij luxus 101.411.414 Vitis platanusq; aurea 429. 430 Vitisprodigiosæ fertilitatis 689 Vitem tenentes Centurio= nes 708 Vitium cultura 676 Vitium obuenire 66 Vitruiij locus molestissi= mus 636 Vitruiij locus restit. 404 Viuorum exuuias petentes sectores taxat 796 Vlpiani iurisc. tepora 661 Vlysses Homericus 756 Vlyssis socij ibidem Vncia 9.12.16.17.517. 668.669 Vncia apud medicos 557 Vncia agri 17. auri 263. uini 668 Vnciæ argenti ualor 268 Vncia auri plus quàm libra auri 258 Vnciæ distributio 165. scru pula 248 Vnciæ in libra quot ibid. Vncialis altitudo 669 Vnciales literæ 12 Vnciaria usura 32 Vnectores, aliptæ 723 Vnio Cleopatræ 220.222 Seruiliæ unio 223 Vniones

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-918.png

Transcription: ATR-1

INDEX Vniones sorbiles conuiuis appositi 241 Vnionu precia 220.221.222 Vocabula multa iamdiu no intellecta 53 Vocabula locoru 486. men soru 16. pecuniæ signatæ 48. uasorum 49 Voluntas dei ut fiat, precantes, quid petamus 779 Vomitandi consuetudo 411 Vranophron 795 Vrbanos magistratus ambitiosos taxat 772 Vrbes ut capiantur 90 Vrbis adornandæ studiosus Augustus 329 Vrbis ornandæ ratio 354 Vrna 550.615 Vrphe insula 474 Vsura centesima III. sesqui centesima 113 Vsura ciuilis & legitima secundu Iustinianum 119 Vsura drachmalis 114 Vsura duplex 117 Vsuræ hodiernæ 121 Vsuræ mestrue fuerut 114 Vsuræ semisses 110 Vsuras co[n]cernes locus Her molai Barbari 109 Vtilitas huius libri 148 Vtilitas publica cum priuæ ta quibusdam pugnare uidetur 446 Vulcania uincula 769 X 641 X terminata nomina, genitiuum per e faciunt 10 Xenium aduentitium magi stratibus dari solitu 353 Xenomania 444 Xerxes togatus, Lucullus dictus 228 Xerxiscrudele facinus 746 Xestes 572.616 Y Xphriolusura subsesquipla 120 Z Zelus domini 440 Zeugitæ 527.528 Zoroastres 500 Zygostatica libra 165 FINIS.

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-919.png

Transcription: ATR-1

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 50 60 61 62 63 63 64 64 65 65 66 66 67 67 68 68 69 69 70 70 71 71 72 72 73 73 74 74 75 75 76 76 77 77 78 78 79 79 80 80 81 81 82 82 83 83 84 84 85 85 86 86 87 87 88 88 89 89 90 90 91 91 92 92 93 93 94 94 95 95 96 96 97 97 98 98 99 99 100 100 101 101 102 102 103 103 104 104 105 105 106 106 107 107 108 108 109 109 110 110 111 111 112 112 113 113 114 114 115 115 116 116 117 117 118 118 119 119 120 120 121 121 122 122 123 123 124 124 125 125 126 126 127 127 128 128 129 129 130 130 131 131 132 132 133 133 134 134 135 135 136 136 137 137 138 138 139 139 140 140 141 141 142 142 143 143 144 144 145 145 146 146 147 147 148 148 149 149 150 150 151 151 152 152 153 153 154 154 155 155 156 156 157 157 158 158 159 159 160 160 161 161 162 162 163 163 164 164 165 165 166 166 167 167 168 168 169 169 170 170 171 171 172 172 173 173 174 174 175 175 176 176 177 177 178 178 179 179 180 180 181 181 182 182 183 183 184 184 185 185 186 186 187 187 188 188 189 189 190 190 191 191 192 192 193 193 194 194 195 195 196 196 197 197 198 198 199 199 200 200 201 201 202 202 203 203 204 204 205 205 206 206 207 207 208 208 209 209 210 210 211 211 212 212 213 213 214 214 215 215 216 216 217 217 218 218 219 219 220 220 221 221 222 222 223 223 224 224 225 225 226 226 227 227 228 228 229 229 230 230 231 231 232 232 233 233 234 234 235 235 236 236 237 237 238 238 239 239 240 240 241 241 242 242 243 243 244 244 245 245 246 246 247 247 248 248 249 249 250 250 251 251 252 252 253 253 254 254 255 255 256 256 257 257 258 258 259 259 260 260 261 261 262 262 263 263 264 264 265 265 266 266 267 267 268 268 269 269 270 270 271 271 272 272 273 273 274 274 275 275 276 276 277 277 278 278 279 279 280 280 281 281 282 282 283 283 284 284 285 285 286 286 287 287 288 288 289 289 290 290 291 291 292 292 293 293 294 294 295 295 296 296 297 297 298 298 299 299 300 300 301 301 302 302 303 303 304 304 305 305 306 306 307 307 308 308 309 309 310 310 311 311 312 312 313 313 314 314 315 315 316 316 317 317 318 318 319 319 320 320 321 321 322 322 323 323 324 324 325 325 326 326 327 327 328 328 329 329 330 330 331 331 332 332 333 333 334 334 335 335 336 336 337 337 338 338 339 339 340 340 341 341 342 342 343 343 344 344 345 345 346 346 347 347 348 348 349 349 350 350 351 351 352 352 353 353 354 354 355 355 356 356 357 357 358 358 359 359 360 360 361 361 362 362 363 363 364 364 365 365 366 366 367 367 368 368 369 369 370 370 371 371 372 372 373 373 374 374 375 375 376 376 377 377 378 378 379 379 380 380 381 381 382 382 383 383 384 384 385 385 386 386 387 387 388 388 389 389 390 390 391 391 392 392 393 393 394 394 395 395 396 396 397 397 398 398 399 399 400 400 401 401 402 402 403 403 404 404 405 405 406 406 407 407 408 408 409 409 410 410 411 411 412 412 413 413 414 414 415 415 416 416 417 417 418 418 419 419 420 420 421 421 422 422 423 423 424 424 425 425 426 426 427 427 428 428 429 429 430 430 431 431 432 432 433 433 434 434 435 435 436 436 437 437 438 438 439 439 440 440 441 441 442 442 443 443 444 444 445 445 446 446 447 447 448 448 449 449 450 450 451 451 452 452 453 453 454 454 455 455 456 456 457 457 458 458 459 459 460 460 461 461 462 462 463 463 464 464 465 465 466 466 467 467 468 468 469 469 470 470 471 471 472 472 473 473 474 474 475 475 476 476 477 477 478 478 479 479 480 480 481 481 482 482 483 483 484 484 485 485 486 486 487 487 488 488 489 489 490 490 491 491 492 492 493 493 494 494 495 495 496 496 497 497 498 498 499 499 500 500 501 501 502 502 503 503 504 504 505 505 506 506 507 507 508 508 509 509 510 510 511 511 512 512 513 513 514 514 515 515 516 516 517 517 518 518 519 519 520 520 521 521 522 522 523 523 524 524 525 525 526 526 527 527 528 528 529 529 530 530 531 531 532 532 533 533 534 534 535 535 536 536 537 537 538 538 539 539 540 540 541 541 542 542 543 543 544 544 545 545 546 546 547 547 548 548 549 549 550 550 551 551 552 552 553 553 554 554 555 555 556 556 557 557 558 558 559 559 560 560 561 561 562 562 563 563 564 564 565 565 566 566 567 567 568 568 569 569 570 570 571 571 572 572 573 573 574 574 575 575 576 576 577 577 578 578 579 579 580 580 581 581 582 582 583 583 584 584 585 585 586 586 587 587 588 588 589 589 590 590 591 591 592 592 593 593 594 594 595 595 596 596 597 597 598 598 599 599 600 600 601 601 602 602 603 603 604 604 605 605 606 606 607 607 608 608 609 609 610 610 611 611 612 612 613 613 614 614 615 615 616 616 617 617 618 618 619 619 620 620 621 621 622 622 623 623 624 624 625 625 626 626 627 627 628 628 629 629 630 630 631 631 632 632 633 633 634 634 635 635 636 636 637 637 638 638 639 639 640 640 641 641 642 642 643 643 644 644 645 645 646 646 647 647 648 648 649 649 650 650 651 651 652 652 653 653 654 654 655 655 656 656 657 657 658 658 659 659 660 660 661 661 662 662 663 663 664 664 665 66

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-921.png

Transcription: ATR-1

Biblioteca Nazionale V. E. Roma

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-922.png

Transcription: ATR-1

1 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-923.png

Transcription: ATR-1

1 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-924.png

Transcription: ATR-1 2

1 2

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-926.png

Transcription: ATR-1

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 104 105 105 106 106 107 107 108 108 109 109 110 110 111 111 112 112 113 113 114 114 115 115 116 116 117 117 118 118 119 119 120 120 121 121 122 122 123 123 124 124 125 125 126 126 127 127 128 128 129 129 130 130 131 131 132 132 133 133 134 134 135 135 136 136 137 137 138 138 139 139 140 140 141 141 142 142 143 143 144 144 145 145 146 146 147 147 148 148 149 149 150 150 151 151 152 152 153 153 154 154 155 155 156 156 157 157 158 158 159 159 160 160 161 161 162 162 163 163 164 164 165 165 166 166 167 167 168 168 169 169 170 170 171 171 172 172 173 173 174 174 175 175 176 176 177 177 178 178 179 179 180 180 181 181 182 182 183 183 184 184 185 185 186 186 187 187 188 188 189 189 190 190 191 191 192 192 193 193 194 194 195 195 196 196 197 197 198 198 199 199 200 200 201 201 202 202 203 203 204 204 205 205 206 206 207 207 208 208 209 209 210 210 211 211 212 212 213 213 214 214 215 215 216 216 217 217 218 218 219 219 220 220 221 221 222 222 223 223 224 224 225 225 226 226 227 227 228 228 229 229 230 230 231 231 232 232 233 233 234 234 235 235 236 236 237 237 238 238 239 239 240 240 241 241 242 242 243 243 244 244 245 245 246 246 247 247 248 248 249 249 250 250 251 251 252 252 253 253 254 254 255 255 256 256 257 257 258 258 259 259 260 260 261 261 262 262 263 263 264 264 265 265 266 266 267 267 268 268 269 269 270 270 271 271 272 272 273 273 274 274 275 275 276 276 277 277 278 278 279 279 280 280 281 281 282 282 283 283 284 284 285 285 286 286 287 287 288 288 289 289 290 290 291 291 292 292 293 293 294 294 295 295 296 296 297 297 298 298 299 299 300 300 301 301 302 302 303 303 304 304 305 305 306 306 307 307 308 308 309 309 310 310 311 311 312 312 313 313 314 314 315 315 316 316 317 317 318 318 319 319 320 320 321 321 322 322 323 323 324 324 325 325 326 326 327 327 328 328 329 329 330 330 331 331 332 332 333 333 334 334 335 335 336 336 337 337 338 338 339 339 340 340 341 341 342 342 343 343 344 344 345 345 346 346 347 347 348 348 349 349 350 350 351 351 352 352 353 353 354 354 355 355 356 356 357 357 358 358 359 359 360 360 361 361 362 362 363 363 364 364 365 365 366 366 367 367 368 368 369 369 370 370 371 371 372 372 373 373 374 374 375 375 376 376 377 377 378 378 379 379 380 380 381 381 382 382 383 383 384 384 385 385 386 386 387 387 388 388 389 389 390 390 391 391 392 392 393 393 394 394 395 395 396 396 397 397 398 398 399 399 400 400 401 401 402 402 403 403 404 404 405 405 406 406 407 407 408 408 409 409 410 410 411 411 412 412 413 413 414 414 415 415 416 416 417 417 418 418 419 419 420 420 421 421 422 422 423 423 424 424 425 425 426 426 427 427 428 428 429 429 430 430 431 431 432 432 433 433 434 434 435 435 436 436 437 437 438 438 439 439 440 440 441 441 442 442 443 443 444 444 445 445 446 446 447 447 448 448 449 449 450 450 451 451 452 452 453 453 454 454 455 455 456 456 457 457 458 458 459 459 460 460 461 461 462 462 463 463 464 464 465 465 466 466 467 467 468 468 469 469 470 470 471 471 472 472 473 473 474 474 475 475 476 476 477 477 478 478 479 479 480 480 481 481 482 482 483 483 484 484 485 485 486 486 487 487 488 488 489 489 490 490 491 491 492 492 493 493 494 494 495 495 496 496 497 497 498 498 499 499 500 500 501 501 502 502 503 503 504 504 505 505 506 506 507 507 508 508 509 509 510 510 511 511 512 512 513 513 514 514 515 515 516 516 517 517 518 518 519 519 520 520 521 521 522 522 523 523 524 524 525 525 526 526 527 527 528 528 529 529 530 530 531 531 532 532 533 533 534 534 535 535 536 536 537 537 538 538 539 539 540 540 541 541 542 542 543 543 544 544 545 545 546 546 547 547 548 548 549 549 550 550 551 551 552 552 553 553 554 554 555 555 556 556 557 557 558 558 559 559 560 560 561 561 562 562 563 563 564 564 565 565 566 566 567 567 568 568 569 569 570 570 571 571 572 572 573 573 574 574 575 575 576 576 577 577 578 578 579 579 580 580 581 581 582 582 583 583 584 584 585 585 586 586 587 587 588 588 589 589 590 590 591 591 592 592 593 593 594 594 595 595 596 596 597 597 598 598 599 599 600 600 601 601 602 602 603 603 604 604 605 605 606 606 607 607 608 608 609 609 610 610 611 611 612 612 613 613 614 614 615 615 616 616 617 617 618 618 619 619 620 620 621 621 622 622 623 623 624 624 625 625 626 626 627 627 628 628 629 629 630 630 631 631 632 632 633 633 634 634 635 635 636 636 637 637 638 638 639 639 640 640 641 641 642 642 643 643 644 644 645 645 646 646 647 647 648 648 649 649 650 650 651 651 652 652 653 653 654 654 655 655 656 656 657 657 658 658 659 659 660 660 661 661 662 662 663 663 664 664 665 665 666 666 667 667 668 668 669 669 670 670 671 671 672 672 673 673 674 674 675 675 676 676 677

bub_gb_2Iqok-Lv-wcC-page-927.png

Transcription: ATR-1 2

1 2